Motie GL borging financien jeugdzorg bijlage van-systemen-naar-mensen

54

Jaarverslagenanalyse Jeugdzorg 2019 De financiële positie, uitgaven, capaciteit en productie van zorgorganisaties in de jeugdzorg, November 2020, Intrakoop, Verstegen, accountants ism MarlyseResearch 55 https://www.trouw.nl/zorg/belangrijke-jeugdzorgorganisaties-staan-op-omvallen-terwijl-kleineaanbieders-grote-winst-boeken~b809a4d7/ 56 https://www.nrc.nl/nieuws/2021/03/21/jeugd-ggz-blijkt-lucratieve-markt-a4036667 57 Follow the Money, Jeugdzorgtekorten van gemeenten. Een miljardenschip in de mist. 22 februari 2021 58 De kracht van wijd reiken. VNG, maart 2020. 59 https://www.fnv.nl/getmedia/67ff6433-3636-4cac-9efb-747e59030542/Sociaal-werk-Open-brief-vanwerknemers-Sociaal-Werk-aan-de-politiek-2-september-2020.pdf

22

De kwaliteit en innovatie van het zorgaanbod lopen terug, wanneer onderzoek en opleiding niet goed geborgd zijn. Vanuit haar rol is de landelijke overheid ervoor verantwoordelijk goede jeugdzorg, opleiding en onderzoek beschikbaar en toegankelijk te houden en de samenhang tussen deze drie pijlers te borgen. We zien dat ook dat gemeenten hun rol en taken niet nog voldoende waarmaken. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een integraal samenhangend aanbod van hulp voor jeugdigen en gezinnen dicht bij de cliënt, gebruik makend van het informele steunnetwerk en de eigen kracht, en in samenhang met het preventief voorveld en aanpalende terreinen. Ondanks mooie samenwerkingsvoorbeelden bij laagdrempelige inloopvoorzieningen zoals @ease, komt een domeinoverstijgend en integraal aanbod van voorzieningen en ondersteuning in veel gemeenten maar mondjesmaat en moeizaam tot stand en wordt er bezuinigd op de inzet van het preventieve sociaal werk, waaronder het jeugd- en jongerenwerk. De meeste gemeenten hebben geen grip op de kwaliteit, toegankelijkheid en uitgaven van de jeugdzorg. De eigen kracht van burgers wordt overschat. Tot slot missen gemeenten vaak de expertise en de juiste schaal om de (hoog) specialistische jeugdzorg in te kopen en aan te sturen, terwijl zij op grond van de Jeugdwet wel deze verantwoordelijkheid hebben.

Hierbij komt nog de grote financiële tekorten waar gemeenten mee kampen. Dit maakt de sturing van de jeugdzorg problematisch. Jeugdprofessionals kunnen hun verantwoordelijkheid om goede jeugdhulp te bieden conform de beroepscodes en professionele standaarden ook niet altijd waarmaken, met als gevolg dat daardoor de zorg voor jeugdigen en hun gezinnen tekort schiet. Gemeenten zijn steeds meer op de stoel van de jeugdzorgorganisatie en jeugdprofessional gaan zitten. Gemeenten bepalen vaak welke zorg verleend mag worden. De regels, procedures, administratieve verplichtingen en hoge werkdruk gaan ten koste van de ruimte die zorgprofessionals nodig hebben om passende zorg te kunnen verlenen. Voor de inkoop en aansturing van specialistische jeugdzorg missen gemeenten vaak de juiste schaal en de benodigde expertise. De Raad voor het openbaar bestuur wijst op het belang van een goed geordend openbaar bestuur. De juiste taak moet op de juist plaats belegd zijn, met bijpassende verantwoordelijkheden en bevoegdheden, en met de juiste bekostigingswijze. De Raad voor het Openbaar bestuur constateert dat er een disbalans is tussen taken, bevoegdheden en bekostiging van de landelijke overheid en de decentrale overheden 60. 6.

Tot slot

Deze knelpuntennotitie brengt de informatie bijeen die de grondslag vormen voor de aanbevelingen van de SER over de verbetering van de jeugdzorg. Conclusie is dat jeugdprofessionals, aanbieders van jeugdzorg en gemeenten hard werken om kinderen en gezinnen met problemen, passende hulp te bieden. Ondanks alle inspanningen kampen alle betrokkenen in de jeugdzorg met grote knelpunten. Kinderen en gezinnen met ernstige problemen moeten vaak te lang wachten op zorg; voor hen is de noodzakelijke hulp vaak niet tijdig beschikbaar. Jeugdprofessionals worden gefrustreerd door een hoge werkdruk, knellende regels, hoge administratieve lasten, baanonzekerheid en moeten zich in bochten wringen om tijdig passende zorg te verlenen. Werkgevers kampen met financiële en personele tekorten. Het doorknippen van de band met de gemeente ligt voor de jeugdzorgorganisatie altijd op de loer. Gemeenten op hun beurt zijn verantwoordelijk voor de jeugdzorg, maar het lukt ze niet grip te krijgen op de almaar stijgende uitgaven voor deze zorg, die andere publieke 60

Raad voor Openbaar Bestuur. Rust-reinheid-regelmaat. Evenwicht in de bestuurlijk-financiële verhoudingen. Maart 2021

23

voorzieningen (dreigen te) verdringen. Ondertussen doet de coronacrisis er nog een flinke schep bovenop. In het briefadvies heeft de raad voor het komende kabinet adviezen geformuleerd die voor de korte termijn voor enige verlichting van de ernstige problemen in de jeugdzorg moeten zorgen. De adviezen van de raad zijn vormgegeven in tien punten rond verbetering van de hulpverlening, samenhangend jeugdzorgaanbod, governance en het creëren van juiste randvoorwaarden.

24

Bijlage 2 Totstandkoming briefadvies Dit briefadvies is voorbereid door de commissie Sociale Zaken en Gezondheidszorg (SZG) van de SER. Samenstelling Commissie Sociale Zekerheid en Gezondheidszorg Onafhankelijke leden prof. dr. R.J. (Romke) van der Veen (voorzitter) dr. S.R.A. (Steven) van Eijck prof. dr. N.M. (Nicolette) van Gestel prof. dr. L.J. (Louise) Gunning-Schepers Plaatsvervangend: prof. dr. M. (Maarten) Lindeboom prof. dr. K (Kim) Putters Ondernemersleden G. (Gideon) Alewijnse (VNO-NCW / MKB-Nederland) drs. G. (Guusje) Dolsma (VNO-NCW / MKB-Nederland) S. (Sander) Gerritsen (VNO-NCW / MKB-Nederland) Plaatsvervangend: mr. O.G. (Olaf) Prinsen P.H. (Petra) van Holst-Wormser (VNO-NCW / MKB-Nederland) ir. H.J.H. (Hans) Koehorst (LTO-Nederland) A. (Anthony) Stigter (VNO-NCW / MKB-Nederland) Werknemersleden drs. C.G. (Kitty) Jong (FNV) Plaatsvervangend: dr. H.F. (Henk) van der Velden / M.K (Maaike) van der Aar Bc. S.F. (Sacha) Heemskerk LLM (VCP) Plaatsvervangend: A.C. (Amerik) Klapwijk MSc mr. R. (Rian) van Nispen (FNV) Plaatsvervangend: K. (Kitty) Poppelaars A. (Anneke) Westerlaken MSc. (CNV) Plaatsvervangend: A. (Aaldert) Mellema De commissie SZG werd ondersteund door de Werkgroep Jeugdzorg van de SER. De werkgroep bestond uit zeer betrokken en deskundige vertegenwoordigers van jeugdzorgaanbieders en jeugdprofessionals.

Samenstelling SER werkgroep Jeugdzorg Onafhankelijke leden dr. S.R.A. (Steven) van Eijck (voorzitter) Ondernemersleden drs. W.S. (Wieteke) Beernink (VNO-NCW/ MKB-Nederland, de Nederlandse GGZ) drs. A.J.H. (Angela) Bransen (VNO-NCW/ MKB-Nederland, Actiz) mr. O.G. (Olaf) Prinsen ( VNO-NCW/ MKB-Nederland, Jeugdzorg Nederland) drs. E.D.K. (Ernst) Radius ( VNO-NCW/ MKB-Nederland, Sociaal Werk Nederland) drs. M. (Maartje) van der Rijt (VNO-NCW/MKB-Nederland,VGN) drs. A. (Anthony) Stigter (VNO NCW/MKB-Nederland) drs. S. (Stijn) Verbruggen (VNO-NCW/ MKB-Nederland, Jeugdzorg Nederland) drs. D. (Djieuwke) Verseput (VNO-NCW/ MKB-Nederland, de Nederlandse GGZ)

25

Werknemersleden M.K. (Maaike) van der Aar Bc. (FNV, Zorg en Welzijn) drs. M.S. (Muriel) Fukkink (FNV, Zorg en Welzijn) mr. L. (Lilian) de Groot, (VCP,LAD/FBZ) S.F. (Sacha) Heemskerk LLM (VCP) C.H. (Carina) Klinkvis Bc. (CNV) Mr. J.C.M. (Joyce) Kuijpers, (VCP, LAD/FBZ) mr. R. (Rian) van Nispen (FNV) O.J.W. (Oscar) Overbeek (CNV) A. (Anneke) Westerlaken MSc. (CNV) Secretariaat drs. M.P.C. (Masja) van den Burg drs. P.J. (Piet) van den Reijen

Daarnaast hebben we gesproken met (vertegenwoordigers van) jongeren met ervaring in de jeugdzorg en hun ouders. We zijn hen zeer erkentelijk voor het delen van hun ervaringen met ons. Hun verhalen hebben diepe indruk op ons gemaakt. Ook hebben we gemeenten betrokken bij ons traject. We hebben gesproken met de directeur Sociaal Domein van de gemeente Amsterdam, de wethouder van de gemeente Zoetermeer, met de kartrekker en procesbegeleider van het traject Hendig van de gemeente Peel en Maas, met de directeur en projectleider van het Landelijk Project Rotterdam-Zuid en met Leonard Geluk, directeur van de Vereniging Nederlandse Gemeenten. Tot slot zijn we Tom van Yperen, expert jeugdstelsel bij het Nederlands Jeugdinstituut en bijzonder hoogleraar Monitoring en innovatie bij de Rijksuniversiteit Groningen, zeer erkentelijk voor zijn wijze woorden en reflectie op onze teksten. Wij willen alle mensen die hun bijdrage hebben geleverd aan dit briefadvies heel hartelijk bedanken.

Contactgegevens SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD Bezuidenhoutseweg 60 Postbus 90405 2509 LK Den Haag T 070 3499 525 E communicatie@ser.nl www.ser.nl © 2021, Sociaal-Economische Raad