Jaarverslag 2021 Stichting Landschapsbeheer Zeeland

Jaarverslag 2021 Samen werken aan ons landschap

Stichting Landschapsbeheer Zeeland Klein Frankrijk 1, 4461 ZN Goes www.landschapsbeheerzeeland.nl

1

Goes, april 2022

Colofon Samenstelling: Stichting Landschapsbeheer Zeeland Opmaak: Stichting Landschapsbeheer Zeeland

Disclaimer Deze uitgave is met de grootst mogelijk zorgvuldigheid tot stand gekomen. Desalniettemin kan de uitgever geen verantwoordelijkheid nemen of aansprakelijk worden gesteld voor mogelijk verkeerde informatie.

Vaststelling Managementteam SLZ: 22 maart 2022 Bestuur SLZ: 13-04-2022

Rapportnummer: 2022-4-1

2

Inhoudsopgave Jaarverslag 2021 – Stichting Landschapsbeheer Zeeland .................................................................................... 7 0

Inleiding ........................................................................................................................................................ 7

1

De organisatie van SLZ.................................................................................................................................. 8

2

1.1

Bestuur SLZ ........................................................................................................................................... 8

1.2

De werkorganisatie SLZ ........................................................................................................................ 8

1.3

Beleidsplannen en werkplannen .......................................................................................................... 9

1.4

Richtlijnen en gedragscodes ............................................................................................................... 10

1.5

Personeelsbeleid ................................................................................................................................ 10

1.6

Integriteit ............................................................................................................................................ 10

1.7

Bezoldiging directeur.......................................................................................................................... 10

1.8

Monitoring output .............................................................................................................................. 10

1.9

Goede doelen organisatie .................................................................................................................. 11

1.10

Risico’s en onzekerheden ................................................................................................................... 11

1.11

Financiën ............................................................................................................................................ 11

Prestatieveld Toegankelijkheid Platteland ................................................................................................. 13 2.1

3

2.1.1

Wandelevent ‘De Zeeuwse Wandelroute 2021’ ........................................................................ 13

2.1.2

De provinciale adviesgroep ........................................................................................................ 13

2.2

Organisatie, coördinatie en beheer Wandelnetwerk Zeeland ........................................................... 13

2.3

Wandelnetwerk Reimerswaal ............................................................................................................ 14

Prestatieveld Vrijwilligerswerk ................................................................................................................... 16 3.1

Rapportage vrijwilligerswerk .............................................................................................................. 16

3.1.1

Uren en vrijwilligers .................................................................................................................... 16

3.1.2

Overzicht zelfstandig werkende groepen................................................................................... 18

3.1.3

Organisatie vrijwilligerswerk ...................................................................................................... 19

3.1.4

Kennis en kwaliteit ..................................................................................................................... 19

3.1.5

Binding en waardering................................................................................................................ 20

3.1.6

Werving ...................................................................................................................................... 20

3.2

4

Wandelnetwerk Basis ......................................................................................................................... 13

Overige projecten vrijwilligerswerk.................................................................................................... 21

3.2.1

Landschapsonderhoud ............................................................................................................... 21

3.2.2

Bestrijding Bacterievuur 2021 .................................................................................................... 21

Prestatieveld Natuur- en Landschapsbeheer particulieren ....................................................................... 23 4.1

Advisering en planvorming ................................................................................................................. 23

4.2

Externe opdrachten 2021 ................................................................................................................... 23

4.3

Samenwerking met bedrijven ............................................................................................................ 24 3

5

4.4

Samenwerking met overheden .......................................................................................................... 24

4.5

Boeren planten bomen....................................................................................................................... 25

4.6

Wilgenpoten ....................................................................................................................................... 25

4.7

Bomen voor koeien ............................................................................................................................ 25

4.8

Plan Boom .......................................................................................................................................... 25

4.9

Projectplan Herstel streekeigen erven 2021 ...................................................................................... 26

4.10

Projectverslag Herstel streekeigen erven 2021 ................................................................................. 26

4.11

Kleine bosjes ....................................................................................................................................... 26

4.12

Abonnementen................................................................................................................................... 26

4.12.1

Hoogstamfruit ............................................................................................................................ 26

4.12.2

Streekeigen erven....................................................................................................................... 27

4.12.3

Grenslinden ................................................................................................................................ 27

4.13

Onderhoudsovereenkomsten ............................................................................................................ 27

4.14

Landschapselementen Terneuzen ...................................................................................................... 27

4.15

Herinrichting percelen Schoondijke Noord en Breskens-Zuid ........................................................... 28

4.16

Inrichting en onderhoud basisbiotoop Kamsalamander Driewegen ................................................. 28

4.17

Prunus bestrijding en natuurontwikkeling Nieuw-Haamstede .......................................................... 28

4.18

Kennisnetwerk Zeeuwse Voedselbossen 2021 .................................................................................. 29

Prestatieveld Communicatie en Kennis...................................................................................................... 30 5.1

Communicatie Algemeen ................................................................................................................... 30

5.2

Media.................................................................................................................................................. 30

Website ...................................................................................................................................................... 30 Sociale media.............................................................................................................................................. 31 Traditionele media ..................................................................................................................................... 31 Kwartaalblad ‘Landschapsbeheer Zeeland’ ................................................................................................ 32 5.3

Interne kennisuitwisseling .................................................................................................................. 32

5.4

Externe kennis uitwisseling ................................................................................................................ 33

5.5

Projectontwikkeling en -verkenning................................................................................................... 33

5.6

Activiteiten overzicht.......................................................................................................................... 33

5.6.1

Interne educatieve activiteiten SLZ ............................................................................................ 33

5.6.2

Externe activiteiten SLZ .............................................................................................................. 34

5.6.3

Infostands/lezingen/evenementen ............................................................................................ 35

5.7

Automatisering en Netwerk ............................................................................................................... 35

5.8

AVG ..................................................................................................................................................... 36

5.9

Verantwoording.................................................................................................................................. 36

5.10

Project Ken je erf ................................................................................................................................ 36 4

5.11

De Zeeuwse Natuur ............................................................................................................................ 37

Meer zichtbaarheid van de Zeeuwse Natuur ............................................................................................. 37 Kind en Natuur ........................................................................................................................................... 37 Natuur en gezondheid ................................................................................................................................ 37 Groene vrijwilligers..................................................................................................................................... 38 Klimaatadaptatie en Biodiversiteit ............................................................................................................. 38 Natuur en recreatie .................................................................................................................................... 38 De Groene Vrijwilliger Zeeland................................................................................................................... 39 Delta Groen Gas ......................................................................................................................................... 39 6

7

Prestatieveld Cultuurhistorie ..................................................................................................................... 40 6.1

Overleg en samenwerking .................................................................................................................. 40

6.2

Zeeuwse ankers .................................................................................................................................. 40

6.3

Streekeigen erfgoed en vrijwilligers ................................................................................................... 40

6.3.1

Waardevolle begraafplaatsen in Zeeland................................................................................... 40

6.3.2

Tiendpalen .................................................................................................................................. 41

6.3.3

Beheer Groen Historische locaties ............................................................................................. 41

6.3.4

Herstel Kleine Cultuurhistorische Elementen ............................................................................ 41

6.3.5

Verschafte adviezen m.b.t. cultuurhistorie ................................................................................ 41

6.4

Verborgen buitens en begraafplaatsen Schouwen-Duiveland........................................................... 41

6.5

Vrijwilligers op historische buitenplaatsen ........................................................................................ 42

Prestatieveld Biodiversiteit ........................................................................................................................ 43 7.1

Werkzaamheden biodiversiteit .......................................................................................................... 43

7.2

Project Kwetsbare bijen in Zeeland .................................................................................................... 43

7.3

Project Wilde Bijenlinie ...................................................................................................................... 44

7.4

Project Vleermuizen ........................................................................................................................... 44

7.5

Project Rugstreeppad ......................................................................................................................... 45

7.6

Project ‘De Zeeuwse volkstuin als natuurreservaat’ .......................................................................... 45

7.7

Project Actieplan Steenuil Zeeuws-Vlaanderen ................................................................................. 45

7.8

POP3 project Versterking biodiversiteit en landschap in het agrarisch gebied van Zeeland............. 46

7.8.1

Deelproject Herstel Zeeuwse Toperven ..................................................................................... 46

7.8.2

Deelproject Landschapsparels .................................................................................................... 46

7.8.3

Deelproject Succesgebied Boerenlandnatuur ............................................................................ 46

7.8.4

Deelproject Stapstenen voor Soorten ........................................................................................ 47

7.9

Project Oude fruitrassen en Dorpsboomgaarden in 2021 ................................................................. 47

7.10

Natuur op bedrijfsterreinen ............................................................................................................... 48

7.11

Bestrijding Invasieve exoten met vrijwilligers .................................................................................... 48 5

8

Prestatieveld Agrarisch natuur-en landschapsbeheer ............................................................................... 49 8.1

Stichting ZeeBra.................................................................................................................................. 49

8.2

Algemeen advies en Stichting d’Aegen .............................................................................................. 49

8.3

Topgebied Groede .............................................................................................................................. 49

8.4

Project Steunpunt Bruine Kiekendief ................................................................................................. 49

8.5

Project Aanleg keverbanken in Zeeland ............................................................................................. 50

8.6

Project Partridge................................................................................................................................. 50

8.7

Meer Natuur voor Pittig fruit ............................................................................................................. 50

8.8

Externe opdrachten ............................................................................................................................ 51

9

Referenties ................................................................................................................................................. 52

10

Bijlagen ................................................................................................................................................... 53

10.1

Bijlage 1: Medewerkers SLZ................................................................................................................ 53

10.2

Bijlage 2: Bestuursleden SLZ 2021 ...................................................................................................... 54

10.2.1

Relevante (neven)functies bestuursleden en directeur 2021 .................................................... 54

10.2.2

Rooster van aftreden bestuur Stichting Landschapsbeheer Zeeland ........................................ 55

10.3

Bijlage 3: Uitnodiging Wandelevent en foto’s .................................................................................... 56

10.4

Bijlage 4: Overzicht aangeplante bomen en struiken ........................................................................ 57

10.5

Bijlage 5: Publicaties en activiteiten (met natuur-educatief karakter) .............................................. 58

10.5.1

Kwartaalblad SLZ ........................................................................................................................ 58

10.5.2

Vaktijdschriften/boeken ............................................................................................................. 58

10.5.3

Aankondigingen .......................................................................................................................... 58

10.5.4

Artikelen in kranten en nieuwsbrieven ...................................................................................... 59

10.5.5

Filmpjes....................................................................................................................................... 60

10.6

Bijlage 6: in 2022 verschenen rapporten door SLZ............................................................................. 61

10.7

Bijlage 7: Financiering projecten ........................................................................................................ 62

6

Jaarverslag 2021 – Stichting Landschapsbeheer Zeeland 0 Inleiding Stichting Landschapsbeheer Zeeland (SLZ) is sinds 1982 een uitvoerende organisatie gericht op het beheer van het cultuurlandschap van Zeeland. Hierbij richt SLZ zich met name op het behoud en beheer van de biodiversiteit, de cultuurhistorie en de toegankelijkheid van het cultuurlandschap. De missie van SLZ is "Samen werken aan ons landschap”. Deze samenwerking vindt plaats met veel vrijwilligers, particulieren, bedrijven en natuur- en cultuurorganisaties in Zeeland. SLZ is aangesloten bij de koepel van LandschappenNL en is een erkende goede doelen organisatie met ANBI-status. Het jaar 2021, is evenals 2020, anders verlopen dan verwacht, vanwege de opnieuw opstekende coronapandemie. Zo konden tal van fysieke activiteiten zoals natuurwerkdagen, cursussen en excursies geen doorgang vinden op de manier waarop we dat gewend waren en was burgerparticipatie lastig te organiseren. Ondanks de pandemie heeft SLZ het overgrote deel van de toegezegde werkzaamheden volgens de afspraken op kunnen leveren. Voor de activiteiten die niet mogelijk bleken is op creatieve wijze een alternatieve output opgeleverd. Hierdoor is de impact op het resultaat en het vermogen beperkt. Dit jaarverslag is opgesteld om inzicht te geven in de output en ontwikkelingen van de organisatie en de projecten van SLZ.

De in de verslag genoemde prestatievelden (toegankelijkheid, vrijwilligerswerk, natuur- en landschapsbeheer, cultuurhistorie, biodiversiteit en communicatie) blijven de kernactiviteiten van SLZ. Voor de financiële verantwoording wordt een separaat rapport opgesteld: de jaarrekening 2021.

7

1 De organisatie van SLZ 1.1 Bestuur SLZ Het bestuur van SLZ bestaat uit 7 bestuursleden. Het bestuur komt minimaal 4 keer per jaar bijeen en stelt jaarlijks het jaarverslag, de jaarrekening, de begroting en het werkplan vast. Het bestuur bestuurt op hoofdlijnen en is eindverantwoordelijk voor de organisatie. Het bestuur delegeert taken en bevoegdheden aan de directeur om beleidsvoornemens uit te werken en uit te voeren. De directeur geeft leiding aan de werkorganisatie. Het bestuur wordt door de directeur geïnformeerd over de financiële en personele ontwikkelingen, over de output en over knelpunten en eventuele klachten. Tijdens de bestuursvergaderingen worden regelmatig presentaties georganiseerd door medewerkers zodat het bestuur nadere info krijgt over inhoudelijke projecten. Individuele bestuursleden vertegenwoordigen SLZ regelmatig op bijeenkomsten en overleggen in de regio, op bestuurlijk niveau (zoals bestuurlijk overleg met verantwoordelijke gedeputeerde van de provincie Zeeland) en op landelijk niveau (zoals bestuurlijke bijeenkomsten LandschappenNL). Het bestuur evalueert iedere vier jaar het eigen functioneren, het bestuursprofiel en de statuten en/of het huishoudelijk reglement. Het bestuur ontvangt geen bezoldiging voor de bestuursactiviteiten; wel een onkostenvergoeding. In 2021 zijn 5 bestuursvergaderingen gehouden waarvan 3 online.

Enkele van de in 2021 besproken agendapunten in het bestuur zijn: jaarverslag en jaarrekening 2020, accountsrapport 2020, strategisch personeelsmanagement, thuiswerkvergoeding, WBTR, vermogensbeheer, Zeeuwse routestructuur, integriteitsbeleid, cybercrime, salarisadministratie en bijdrage SLZ bij tijdelijke arbeidsongeschiktheid. Enkele inhoudelijke presentaties van medewerkers aan het bestuur zijn: Prunus-project Westerschouwen, communicatie bij SLZ, invasieve exoten en het Wandelnetwerk Zeeland. In 2021 heeft een gezamenlijke excursie (rondleiding Buitenplaats Mont Plaisir) en etentje van medewerkers en bestuur plaatsgevonden.

1.2 De werkorganisatie SLZ De werkorganisatie van SLZ in 2021 bestaat uit gemiddeld 24 medewerkers (19 fte) in dienstverband (zie ook bijlage 1). Daarnaast hebben in 2021 4 stagiaires deel uitgemaakt van de organisatie. De organisatie organiseert en coördineert de inzet van 39.000 vrijwilligersuren; bij een inzetbaarheid van 1500 uur/fte komt dit neer op 26 fte); dit aantal is, vooral vanwege maatregelen i.v.m. corona, in 2021 hoger dan in 2020 maar lager dan in 2019. Het personeel kent een personeelsvertegenwoordiging (PVT) en SLZ heeft een interne en externe vertrouwenspersoon. Het organogram van SLZ met daarin de werkorganisatie is in afbeelding 1.1 weergegeven.

8

Afbeelding 1.1: Het organogram van Stichting Landschapsbeheer Zeeland in 2021

1.3 Beleidsplannen en werkplannen SLZ werkt volgens een meerjarig beleidsplan (2020-2023) en een eenjarig werkplan. In het werkplan 2021 is een overzicht gegeven van alle geprognotiseerde projecten voor 2021. Daarnaast is voor 2021 een begroting opgesteld voor de gehele organisatie. Een schematische weergave van de managementinformatie met daarbij de verantwoordelijkheden is gegeven in afbeelding 1.2.

Afbeelding 1.2: Een schematische weergave van de managementinformatie en verantwoordelijkheden SLZ in 2021

9

1.4 Richtlijnen en gedragscodes SLZ onderschrijft de Code Goed Bestuur (de Code Wijfels), de Richtlijn RJ650 (onderdeel van richtlijnen van de Raad voor de jaarverslaggeving) en de werkwijze conform het CBF-keurmerk. SLZ werkt volgens de Gedragscode Natuurbeheer en Gedragscode Tijdelijke Natuur en de AVG-richtlijn. Hiernaast werkt SLZ met een eigen gedragscode; deze is te vinden op de website van SLZ. Maximaal 1/3 van de continuïteitsreserve wordt belegd in defensieve en duurzame pakketten van obligaties en aandelen.

1.5 Personeelsbeleid SLZ streeft naar een personeelsbestand dat op geslacht en etniciteit overeenkomt met de samenstelling van de bevolking van Zeeland. Verder kijkt SLZ naar mogelijkheden om medewerkers met een achterstand op de arbeidsmarkt een kans te geven zich te ontwikkelen en streeft SLZ, mede vanuit continuïteit, naar een goede verdeling over de leeftijden. Uit tabel 1.1 blijkt dat SLZ een grote meerderheid aan mannen heeft; wel zie je dat de verhouding vrouw-man in de jongere leeftijdsklassen een meer gelijkmatige opbouw heeft en dat het in de oudste leeftijdsgroep enkel om mannen gaat. In het managementteam is de verhouding 1 vrouw en 2 man. 21-30 31-40 41-50 51-60 61-67 totaal totaal 7 4 3 4 6 24 man 3 4 1 2 6 16 vrouw 3 0 2 2 0 7 non binair 1 0 0 0 0 1 Tabel 1.1: De leeftijdsopbouw (in cohorten) van medewerkers van SLZ in 2021 (zonder vrijwilligers en stagiaires; peildatum 1-7-2021)

1.6 Integriteit SLZ heeft een Algemene Klachtenregeling, een Klachtenregeling Ongewenste Omgangsvormen en een Protocol Datalekken. In 2021 is ook een gebruiksvriendelijke externe klachtenregeling op de website geplaatst. Tijdens de jaarlijkse functioneringsgesprekken is integriteit een vast onderdeel van ieder gesprek en jaarlijks wordt in het MT het integriteitsbeleid geëvalueerd. In 2021 is het integriteitsbeleid ook in het bestuur van SLZ besproken en het bestuur onderschrijft het huidige integriteitsbeleid. In 2021 zijn geen formele klachten binnengekomen; wel een aantal informele opmerkingen over het protocol van het vrijwilligerswerk gedurende de corona-maatregelen en een beschuldiging over discriminatie. De beschuldiging had betrekking op de vrije keuze omtrent vaccinatie, omdat een openbare bijeenkomst (cursus) georganiseerd werd in een externe gelegenheden waar een QR scan verplicht was. In 2021 zijn geen meldingen bij de interne vertrouwenspersoon binnengekomen. Alle meldingen van integriteitskwesties worden opgenomen in het jaarverslag en ernstige meldingen van integriteitschending worden direct kortgesloten met het CBF en LNL. De relevante (neven) functies van het bestuur en de directeur zijn opgenomen in bijlage 2.

1.7 Bezoldiging directeur Het bestuur van SLZ heeft het bezoldigingsbeleid, de hoogte van de directiebeloning en de hoogte van andere bezoldigingscomponenten vastgesteld. In 2021 is het bezoldigingsbeleid van de directeur opnieuw door het bestuur geëvalueerd en ongewijzigd vastgesteld. Bij de bepaling van het bezoldigingsbeleid en de vaststelling van de beloning volgt SLZ de Regeling beloning directeuren van goede doelenorganisaties (www.goededoelennederland.nl). De regeling geeft aan de hand van zwaartecriteria een maximum norm voor het jaarinkomen; dit leidde tot een zogenaamde BSD-score van 425 punten met een maximaal normjaarinkomen van € 124.142 (1 fte). Het voor de toetsing aan de geldende maxima relevante werkelijke jaarinkomen van de directeur bedroeg in 2021 € 79.735 (voor 0,865 fte). De belaste vergoedingen / bijtellingen, de werkgeversbijdrage pensioen en de overige beloningen op termijn stonden bovendien in een redelijke verhouding tot het jaarinkomen. De hoogte en samenstelling van de bezoldiging worden in de jaarrekening 2021 in meer detail toegelicht.

1.8 Monitoring output Met de meeste opdrachtgevers wordt gewerkt op basis van output-afspraken. De output afspraken worden gerapporteerd aan de opdrachtgevers bij oplevering van het project of het programma. SLZ werkt altijd 10

samen met eigenaren en veelal ook in andere samenwerkingsverbanden. Veel projecten zijn geïnitieerd door SLZ en de uitvoering is een samenwerkingsverband. De outcome van behoud van het cultuurlandschap van Zeeland is lastig te monitoren. SLZ heeft reeds in diverse gremia aangegeven dat ze graag een monitoring van het cultuurlandschap van Zeeland op wil pakken; maar de financiering hiervan was tot nu toe een knelpunt. De impact van het werk van landschapsorganisaties is in 2019 en 2021 in beeld gebracht in rapporten van LandschappenNL/Avance Impact. Een van de casestudies uit 2021 betreft het SLZ-project “Ieder dorp zijn hoogstamboomgaard”. Na ieder jaar wordt een selectie van projecten geëvalueerd door de projectleider, het afdelingshoofd van de afdeling projecten en de financieel medewerker. Het totaal van de projecten wordt ieder jaar geëvalueerd door het managementteam van SLZ. Hiernaast wordt veel van de output ook op een populair wetenschappelijke wijze via het tijdschrift ‘Landschapsbeheer Zeeland’ gecommuniceerd met de belangenbehartigers van SLZ. Dit tijdschrift wordt toegezonden aan alle vrijwilligers, de coördinatoren van de zelfstandige vrijwilligersgroepen, sponsoren, particulieren en bedrijven die bij SLZ een samenwerkings- of beheercontract hebben en aan betalende abonnementhouders. Deze totale groep kan ook worden gezien als de belangenbehartigers van SLZ.

In 2021 is het tijdschrift 4 maal verschenen en telkens met een oplage van 1550 exemplaren. Een uitgave in 2021 was geheel gewijd aan “De landschapsvrijwilliger”.

1.9 Goede doelen organisatie SLZ is een door het CBF erkende goede doelen stichting en heeft een ANBI-status. SLZ geeft tussen de 85-90% van de totale uitgaven uit aan de doelbesteding. De kosten voor beheer en administratie en voor het bestuur, die niet direct te koppelen zijn aan het bereiken van de doelstelling, bedraagt 10-15% van de totale kosten. SLZ heeft geen leden of vaste donateurs en heeft dus ook geen kosten voor ledenwerving. SLZ heeft, los van het verspreiden van naamsbekendheid via persberichten, de website en het tijdschrift van SLZ, geen uitgaven voor wervingskosten. Het CBF controleert met name of SLZ zich houdt aan de regels van een goede doelenorganisatie; maar wil de komende jaren ook meer zicht krijgen op de vraag of je ook waar maakt wat je belooft; ofwel wat is de impact van de organisatie. De missie “samen werken aan ons landschap” moet dan niet worden getoetst op activiteiten, output of outcome maar op impact oftewel het effect. Een mooi voorbeeld van impact is de samenwerking met de gemeente Goes, bewonersorganisaties en SLZ om terreinen in de gemeente natuurvriendelijker en insectvriendelijker in te richten. SLZ heeft hiervoor in het verleden plannen gemaakt, heeft de inrichting mede begeleid en voert een deel van het onderhoud uit. Uit de monitoring van deze terreinen in 2020 blijkt dat de insectendichtheid is toegenomen.

1.10 Risico’s en onzekerheden SLZ is een onafhankelijke stichting die veelal werkt vanuit eenjarige of kortlopende opdrachten of subsidies. Omdat SLZ wel veel vaste meerjarige kosten (salaris vaste medewerkers, huur pand, samenwerkingsverbanden) heeft is het opbouwen van een budget voor een algemene continuiteitsreserve van groot belang om periodes met minder opdrachten, het niet behalen van output of verliezen op projecten en/of een groot ziekteverzuim op te kunnen vangen. Andere risico’s zijn kwetsbaarheid cybercriminaliteit, gewijzigde wet- en regelgeving en vertrek of langdurige uitval van medewerkers met veel specifieke kennis of vaardigheden. In Om een deel van de risico’s op te vangen is in 2021 gewerkt met een andere opzet van de integrale kostensubsidie 2021 van de Provincie Zeeland, het vergroten van het budget van de algemene continuiteitsreserve, het aanpassen van de verzekeringen voor medewerkers en vrijwilligers en is een eerste start gemaakt met tweestapsverificatie om cybercriminaliteit te voorkomen.

1.11 Financiën Het financiële overzicht van SLZ in 2021 is: ▪ Totale inkomsten: ▪ Totale uitgaven: ▪ Resultaat ▪ Solvabiliteit

€ 2.140.570 € 1.991.241 € 153.711 44% 11

De complete jaarrekening 2021 kan gedownload worden via de website van SLZ: www.landschapsbeheerzeeland.nl. In grafiek 1.1 en 1.2 staan de inkomsten en uitgaven van SLZ in categorieën opdrachtgevers en doelstellingen. In bijlage 7 staat een nadere onderbouwing van de organisaties die hebben bijgedragen in de projectfinanciering.

Grafiek 1.1: Inkomsten SLZ per opdrachtgever

Grafiek 1.2: Uitgaven SLZ per doelstelling

12

2 Prestatieveld Toegankelijkheid Platteland 2.1 Wandelnetwerk Basis Het project Wandelnetwerk richt zich op het vergroten van de binding met en het samenwerken aan de kwaliteit van het wandelnetwerk.

2.1.1 Wandelevent ‘De Zeeuwse Wandelroute 2021’ Jaarlijks organiseert SLZ het Wandelevent voor onze wandelvrijwilligers, eigenaren/beheerders van de paden en overige betrokkenen. Dit jaar hebben we dit evenement anders vormgeven, vanwege Covid-19, om te voorkomen dat er grote groepen mensen bij elkaar komen. Op zaterdag 22 mei 2021 hebben we daarom de Zeeuwse Wandelroute opgezet, waarbij ieder een stukje van de route wandelt. Met alle deelnemers hebben we samen op 1 dag ruim 500 kilometer door heel Zeeland gewandeld. Ook gedeputeerde Anita Pijpelink heeft meegewandeld, zij heeft tevens een filmpje opgenomen waarin ze haar dank uitspreekt naar alle vrijwilligers die zich inzetten voor het Wandelnetwerk Zeeland en haar oproep aan iedereen om mee te wandelen. Dit was o.a. op onze website en socials te zien. De uitnodiging van het Wandelevent is te vinden in bijlage 3. De Zeeuwse Wandelroute was 1 lange route door élke regio van Zeeland, over het wandelnetwerk. De route was in 100 stukken opgeknipt. De stukken varieerden in lengte van zo'n 3 tot 10 kilometer. Men kon zich op onze website inschrijven voor een stuk van de route, men mocht zelf aangeven op welk tijdstip maar wel op dezelfde dag. Per stuk route was er 1 persoon of groepje die dat stuk bewandelde. Er waren meer dan 100 aanmeldingen! Foto’s werden gedeeld social media met #zeeuwsewandelroute.

Om inspiratie op te doen was er samenwerking gezocht met IVN Natuureducatie en SportZeeland, die een webinar over wandelen en gezondheid gaven. Helaas waren te weinig aanmeldingen voor het webinar van SportZeeland dus dat is niet doorgegaan. Afbeelding 2.1: Twitterbericht SLZ

2.1.2 De provinciale adviesgroep In 2021 is de provinciale adviesgroep met Provincie, Routebureau, Wandelnet en SLZ weer twee keer bijeen gekomen in juni en in oktober. Een belangrijk onderdeel van de overleggen is de toekomst van het Routebureau waar helaas in 2021 nog weinig duidelijkheid over was. Omdat SLZ het belangrijk vindt dat wandelaars informatie kunnen vinden over het wandelnetwerk in Zeeland, is SLZ daar ook zelf mee aan de slag gegaan. Op de SLZ website is nu een aparte pagina ‘Wandelen in Zeeland’. Hier is informatie te vinden over het wandelnetwerk en ook is er een snelkoppeling geplaatst naar de routeplanner van Wandelnet. SLZ geeft wijzigingen aan het wandelnetwerk door aan Wandelnet zodat de routeplanner up-to-date blijft.

2.2 Organisatie, coördinatie en beheer Wandelnetwerk Zeeland SLZ heeft ook in 2021 weer gezorgd voor de organisatie en coördinatie van het beheer van het wandelnetwerk in Zeeland. Een goed beheer is essentieel om een kwalitatief goed wandelnetwerk te behouden met een correcte bewegwijzering, goed begaanbare paden en een goede 13

informatievoorziening d.m.v. bebording. • Wandelnetwerk Zeeland bestond in 2021 uit 2750 kilometer wandelroute waarvan 700 kilometer uit onverharde paden bestond; • 185 vrijwilligers zijn in 2021 bezig geweest met coördineren, controleren, uitvoer van herstelwerk en uitvoer van maaiwerk; • SLZ medewerkers hebben 1604 uur besteed aan het ondersteunen en faciliteren van de vrijwilligers, het onderhouden van contacten met eigenaren (onder andere terreinbeheerders) en gemeenten, het regelen van materialen (markeringsbordjes, palen, nieuwe informatiepanelen enz.), het bijwerken van de GIS bestanden, en het uitvoeren van onderhoud zoals maaiwerk; • In 2021 liepen er 244 zogenaamde boerenlandcontracten waarin afspraken opgenomen zijn over het openstellen van paden over het land van de eigenaren; • Met de gemeenten Middelburg en Veere is een nieuwe overeenkomst afgesloten voor het beheer van het wandelnetwerk in de gemeente.

Afbeelding 2.2: Wandelnetwerk 2021

2.3 Wandelnetwerk Reimerswaal In 2021 is begonnen met de ontwikkeling van Wandelnetwerk Reimerswaal. Tijdens de startbijeenkomst op 27 januari waren er zo’n 60 geïnteresseerden aanwezig. Een kern van ruim 30 zeer enthousiaste vrijwilligers uit alle dorpen in de gemeente ging zich inzetten voor het uitdenken van een wandelnetwerk in de gemeente Reimerswaal. Zij hebben in groepjes mooie ommetjes bedacht en verkend in de kernen Yerseke, Oostdijk, Kruiningen, Krabbendijke, Waarde en Rilland. Ook de verbindingen tussen de dorpen zijn meegenomen. Op 6 april hebben we een online bijeenkomst gehouden m.b.t. de voortgang en terugkoppeling, hier waren 32 vrijwilligers aanwezig. SLZ heeft de ingediende routes op twijfel- of knelpunten gecheckt in het veld en heeft ook de vele terreineigenaren benaderd en toelichting gegeven t.b.v. toestemming om de routes over hun terrein te laten lopen. Helaas waren er diverse trajecten waar geen toestemming voor gegeven werd en moesten we terug naar de tekentafel. Een aantal bestaande routes, zoals bijvoorbeeld van Staatsbosbeheer, worden ook opgenomen in het wandelnetwerk. Er is nu ruim 175 km aan routes ingetekend in GIS. Op 12 oktober hebben we een fysieke bijeenkomst gehouden in Yerseke, waar 20 vrijwilligers bij aanwezig waren en we met hen de voortgang en het vervolg hebben besproken. 14

In 2022 worden er informatieborden ontwikkeld en geplaatst met de ommetjes en het totale wandelnetwerk, een en ander in samenwerking met de vrijwilligers en gemeente. Met terreineigenaren worden er overeenkomsten voor 7 jaar afgesloten. Ook wordt er een wandelkaart gemaakt van het gehele traject. Verder zal de daadwerkelijke aanleg plaats gaan vinden met alle knooppuntpalen, bordjes, overstapjes etc. Eind 2022 hopen we een officiële opening te organiseren en dan te kunnen zeggen dat heel Zeeland een aaneengesloten wandelnetwerk heeft!

Afbeelding 2.3: Routepaaltje op de Van Lijndendijk bij Vogelwaarde

15

3 Prestatieveld Vrijwilligerswerk SLZ houdt zich bezig met stimuleren, faciliteren en coördineren van de groene vrijwilligers en bewonersinitiatieven in Zeeland. Het gaat hierbij om het ondersteunen van zelfstandige groepen vrijwilligers en bewoners maar ook de coördinatie van de vrijwilligers die door SLZ aangestuurd worden.

3.1 Rapportage vrijwilligerswerk In 2021 is er weer een enorm aantal uur gewerkt door een groot aantal vrijwilligers die zo, ondanks de coronamaatregelen die ook 2021 nog grote invloed hadden, een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan natuur, landschap en cultuurhistorie en de beleving hiervan.

Grafiek 3.1: Ontwikkeling vrijwilligers en vrijwilligersuren

3.1.1 Uren en vrijwilligers Na de flinke daling van het aantal uren in 2020 als gevolg van corona zien we gelukkig in 2021 weer een stijging, zowel in het aantal vrijwilligers als in het aantal vrijwilligersuren. Het aantal is nog niet terug op het niveau van 2019. Dat is goed te verklaren omdat ook in 2021 de coronamaatregelen nog veel invloed hebben gehad. Activiteiten konden niet altijd doorgaan en vrijwilligersploegen zijn deels niet op pad geweest of individuele vrijwilligers zagen het nog niet zitten om in groepsverband aan de slag te gaan. Het grootste deel van de toename ten opzichte van 2020 is op het conto van de Natuurwerkdag te schrijven, die in 2020 niet kon doorgaan op reguliere wijze, maar in 2021 wel.

AANTAL VRIJWILLIGERS NAAR TYPE WERK (%) Agrarisch Natuurbeheer, 6%

Cultuurhistorie, 4%

Biodiversiteit, 7%

Wandelnetwerk, 10%

Landschapsonderhoud, 73%

Grafiek 3.2: Aantal vrijwilligers naar type werk in %

16

AANTAL VRIJWILLIGERSUREN NAAR TYPE WERK (%) Cultuurhistorie 9%

Agrarisch Natuurbeheer 3% Biodiversiteit 10%

Wandelnetwerk 15%

Landschapsonderhoud 63%

Grafiek 3.3: Aantal gewerkte vrijwilligersuren naar type werk in %

In de bovenstaande grafieken wordt een beeld gegeven van het aantal deelnemers en het aantal uur naar het type werk dat de vrijwilligers uitvoeren. Het werk dat de vrijwilligers en bewoners uitvoeren, kunnen we onderverdelen onder de volgende vijf thema’s: wandelnetwerken, biodiversiteit, agrarisch natuurbeheer, cultuurhistorie, landschapsonderhoud. Wanneer we kijken naar het aantal vrijwilligers dan valt op dat zowel qua aantal vrijwilligers als wat betreft het aantal vrijwilligersuren het Landschapsonderhoudswerk nog steeds de grootste plaats inneemt, gevolgd door vrijwilligerswerk rond het Wandelnetwerk. Wel maken de wandelnetwerkvrijwilligers relatief veel uren per vrijwilliger (10% van de vrijwilligers maken 15% van de uren) Ook de cultuurhistorie- en biodiversiteitvrijwilligers maken procentueel veel uren als we het afzetten tegen het aantal vrijwilligers. Bij agrarisch natuurbeheer en bij het landschapsonderhoud is dit juist andersom. Bij landschapsonderhoud is dit te verklaren door het hoge aantal eendaagse vrijwilligers, bijvoorbeeld bij de Natuurwerkdag en bij de scholen.

AANTAL VRIJWILLIGERS PER LEEFTIJDCATEGORIE (%) aantal vrijw. <12 35%

aantal vrijw. >18 63%

aantal vrijw. 12-18 2%

Grafiek 3.4: Aantal vrijwilligers per leeftijdscategorie

In 2021 is getracht om een beter beeld te krijgen van de leeftijd van de vrijwilligers mede door vraag van de impactmeting van LandschappenNL waar de verschillende leeftijdscategorieën worden geregistreerd. Goed om te zien dat ruim 1/3 van de vrijwilligers onder de 12 jaar is. Wel zijn dit met name eenmalige vrijwilligers zoals scholieren die via hun school een dagdeel knotten en scouts; op de Natuurwerkdag doen vele scoutinggroepen mee. Het is wel jammer dat we als SLZ de leeftijdscategorie 12 tot 18 jaar slecht weten te bereiken. 17

3.1.2 Overzicht zelfstandig werkende groepen Het onderstaande overzicht toont alle zelfstandige groepen waar SLZ wel bij betrokken is met advies, levering van gereedschap of andere manieren van ondersteuning. Groepen

Totaal aantal groepen

Scholen (alleen levering gereedschap)

8

Groepen uitleen gereedschap (buiten scholen, vaste groepen en Natuurwerkdag) Zelfstandige scholen op Natuurwerkdag

1 3

Groepen Natuurwerkdag die niet verderop in dit schema genoemd zijn

13

NBV 't Duumpje

1

NBV De Steltkluut

1

KNNV De Bevelanden

1

Werkgroep Landschapsverzorging Walcheren

1

Werkgroep Actief Terreinbeheer S-D

1

Natuurvereniging Tholen

1

A Rocha werkgroep Zeeland

1

Moesbosch werkgroep

1

Oranjebosch werkgroep

1

Hout en Co

1

Sprenckpark

1

Buurttuin Goes zuid

1

Dorpsboomgaarden

3

Totaal Landschapsonderhoud

40

Zwartenhoekse Zeesluis

1

Historische grenspalen

1

Oude Fruitrassen Waardevolle begraafplaatsen

1 14

Historische buitenplaatsen

6

Totaal Cultuurhistorie

23

Monitoring agrarisch natuurbeheer (Poldernatuur) begeleid door SLZ via ZeeBra

9

Partridge

2

Weidevogels

7

Totaal Agrarisch Natuurbeheer Kerkuilen

18

Steenuilen

2

Kiekendief

6

Vleermuizen (klachtafhandeling)

1

Amfibieën (monitoring)

1

Mossen

1

Duinen Valkenisse monitoring

1

Bescherming strandvogels Verklikkerstrand

1

Ravon

2

Werkgroep biodiversiteit Ovezande

1

Totaal Biodiversiteit

23

Groepen controle wandelnetwerk

10

Totaal Wandelnetwerk Zeeland

10

Totaal aantal zelfstandig werkende groepen Tabel 3.1: zelfstandig werkende groepen

114

7

18

3.1.3 Organisatie vrijwilligerswerk Om deze grote aantallen vrijwilligers en vrijwilligersuren voor elkaar te krijgen is er door SLZ medewerkers gewerkt aan de volgende taken: - Werving en intakes vrijwilligers - Organisatie waarderingsprogramma - Het organiseren en geven van cursussen - Aanschaf, onderhoud en keuring gereedschap - Uitleen gereedschap aan externe groepen - Beheer wagen- en machinepark inclusief keuring - Regelen ARBO zaken zoals beschikbaar stellen PBM’s - Uitkeren onkostenvergoeding aan vrijwilligers - Contact onderhouden met zelfstandige vrijwilligers- en bewonersgroepen

3.1.4 Kennis en kwaliteit Bij het werken met vrijwilligers is het belangrijk dat zowel de vrijwilligers als de medewerkers goed zijn toegerust voor hun werk. Zo is vakinhoudelijke kennis belangrijk om de klussen goed uit te voeren dan wel de vrijwilligers goed te adviseren of aan te sturen. Minstens zo belangrijk is dat er veilig gewerkt wordt. Daarom is ook in 2021 weer een cursusprogramma georganiseerd. Een deel van de cursussen was gericht op inhoudelijke kennis, zoals de cursus hoogstamfruit snoeien. Er waren ook een aantal Arbo-gerelateerde cursussen, gericht op het veilig kunnen werken, zoals de cursus veldhulpverlening en de cursus werken langs de weg. Van de geplande bijeenkomsten en cursussen is een deel niet door kunnen gaan, waaronder een fysieke ARBO bijeenkomst. In het overzicht onder Activiteitenprogramma voor vrijwilligers zijn deze activiteiten openomen (die al dan niet door zijn gegaan). In 2021 is door de VBNE de richtlijn praktijkopleiding opgesteld voor onder andere bosmaaier- en kettingzaagcursussen. SLZ wil de aangeboden cursussen zoveel mogelijk conform deze richtlijn organiseren. Meer informatie is hier te vinden: https://www.vbne.nl/productdetails/richtlijn-voor-praktijkopleidingen

Tabel 3.2: Activiteitenprogramma voor vrijwilligers

19

3.1.5 Binding en waardering Al het werk dat SLZ uitvoert voor natuur, landschap en cultuurhistorie was niet mogelijk geweest zonder alle vrijwilligers. Daarom heeft SLZ elk jaar een waarderingsprogramma met excursies, een kerstpakket en de uitreiking van de Gouden Jirizaag (zie activiteitenprogramma vrijwilligers). De excursies en ook de eindejaarsbijeenkomst zijn niet door kunnen gaan vanwege corona. Daarom is er gekozen om een uitgebreider kerstpakket uit te reiken aan de vrijwilligers om zo toch de waardering naar de vrijwilligers uit te spreken. Wat wel door is gegaan in 2021 is de uitreiking van de Gouden Jirizaag, onze jaarlijks uitgereikte vrijwilligersprijs overhandigd aan een vrijwilligers met een bijzondere verdienste. Johan Vermin werd door de jury als winnaar uitgeroepen. Begin december werd hij verrast toen aan hij met zijn ploeg wilgen aan het knotten was aan de Valdijk bij Nisse. Als lid en coördinator van de knotploeg van de beheerwerkgroep van de KNNV afdeling Bevelanden levert Johan al ruim twintig jaar een belangrijke bijdrage aan het landschapsbeheer in Zeeland. Naast de Gouden Jirizaag ontving Johan een waardebon van om de winst van deze ereprijs op een later moment nog eens te kunnen vieren met zijn ploeg.

Afbeelding 3.1: Screenshot van online versie van het PZC artikel over de uitreiking van de Gouden Jirizaag

3.1.6 Werving Niet alleen het binden van vrijwilligers is belangrijk, maar ook de werving. Jaarlijks zijn er ook vrijwilligers die stoppen om diverse redenen, zoals het ouder worden of het vinden van een betaalde baan. Daarom is aanwas van nieuwe vrijwilligers ook erg belangrijk. Ook omdat door de coronacrisis wat minder is gewerkt, is het goed om vooruit te kijken. Hopelijk kan het werk weer opgeschaald worden, waar we ook (nieuwe) vrijwilligers bij nodig hebben. Veel intakegesprekken hebben telefonisch plaatsgevonden in plaats van fysiek in verband met COVID-19. In 2021 zijn er voor Noord- en Midden Zeeland 28 intakes afgenomen. Mede dankzij COVID-19 blijven mensen op zoek naar invulling van hun vrije tijd. Het werven gebeurt via www.natuurwerkzeeland.nl, vrijwilligerscentrales en de SLZ website maar ook werd er meer gebruik gemaakt van Social Media (Facebook, Twitter en Instagram).

Afbeelding 3.2: Werving via sociale media

20

Open werkdagen Om geïnteresseerden (en incidentele vrijwilligers) op een vrijblijvende manier kennis te laten maken met vrijwilligerswerk bij onze Stichting, zijn er in 2021 verspreid over de provincie een viertal open werkdagen georganiseerd. Tijdens deze open werkdagen werkten degenen die zich hadden aangemeld een dag mee met een doordeweekse vrijwilligersploeg van SLZ. Ook kregen ze informatie over het betreffende gebied en het doel van de werkzaamheden. Alhoewel het aantal mensen dat meedeed beperkt was, hebben we veel positieve feedback ontvangen van de deelnemers.

3.2 Overige projecten vrijwilligerswerk 3.2.1 Landschapsonderhoud Binnen het project Landschapsonderhoud worden werkzaamheden aan landschapselementen uitgevoerd die niet binnen een ander project vallen. Het gaat daarbij om: knotwerk, uitvoer ecologisch maaibeheer, plantwerk, dunningswerk of verwijderen vogelkers in bosjes en begeleidingssnoei van bomen. Door medewerkers van SLZ is 3250 uur besteed aan werkvoorbereiding, uitvoer en het begeleiden van de uitvoer door vrijwilligers; Voor 69 verschillende eigenaren is er op 100 klussen gewerkt met een totaal van 280 werkdagen. Daarnaast zijn 321 knotpoten geoogst en afgeleverd op 23 adressen. Natuurwerkdag Gelukkig kon de Natuurwerkdag 2021 wel doorgaan in tegenstelling tot die in 2020. Dit jaar was de Natuurwerkdag zowel op vrijdag 5 als op zaterdag 6 november. De vrijdag was met name bedoeld als ‘scholendag’. In totaal waren er op de vrijdag en zaterdag 850 mensen actief op 30 locaties. De rol van SLZ voor de Natuurwerkdag is het informeren van (potentiele) locatieleiders, hen helpen bij het online zetten van hun locatie op de site www.natuurwerkdag.nl, het leveren van gereedschap en persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) zoals helmen en handschoenen, de provinciale PR verzorgen en het begeleiden dan wel ondersteunen op de Natuurwerkdag zelf. We kunnen terug kijken op een geslaagde Natuurwerkdag.

Grafiek 3.5: Ontwikkeling aantallen locaties en deelnemers Natuurwerkdag in Zeeland

3.2.2 Bestrijding Bacterievuur 2021 Sinds 1992 controleert Stichting Landschapsbeheer Zeeland in de zomermaanden waardevolle meidoornhagen op de besmettelijke ziekte ‘bacterievuur’, in een zone van 500 meter rond fruitteeltbedrijven op Walcheren, Zuid-Beveland en Zeeuws Vlaanderen op basis van vrijwillige medewerking van eigenaren en op verzoek in natuurgebieden en andere terreinen. Dit gebeurt met zorg en vakkennis. Het controleseizoen 21

loopt van 1 mei tot 30 september. Deze controles leveren een belangrijke bijdrage aan het onderhoud van het landschap met zijn prachtig bloeiende meidoornhagen die zo karakteristiek zijn voor Zeeland. De bacterievuurcontroles worden uitgevoerd door medewerkers en vrijwilligers. Totaal hebben vrijwilligers 288 uur in Zeeuws Vlaanderen, 16 uur in Zuid Beveland en 24 uur op Walcheren meegelopen met een SLZ medewerker. Bij particulieren en organisaties In het in 2018 gestarte abonnementensysteem, lopen momenteel 17 abonnementen, waarvan bij zeven abonnees er twee controlerondes plaatsvonden. Een locatie kan uit meerdere percelen bestaan. Lichte aantastingen worden tijdens de controle direct weggeknipt. Zwaarder knip- en zaagwerk wordt aangespoten, net als moeilijk bereikbare aantastingen. Van alle aantastingen worden indien mogelijk de locaties ter plekke vastgelegd met gps-apparatuur. Een offerte voor het verwijderen van aangespoten aantastingen wordt met een locatiekaartje aan de eigenaar van het betreffende perceel gestuurd. De eigenaar heeft hierbij de keuze de aantastingen zelf te verwijderen, of SLZ hiervoor in te huren. In 2021 is het totale aantal gevonden aantastingen beduidend meer dan in 2020. Er zijn 139 aantastingen gevonden, tegen 116 aantastingen in 2020. Dit komt met name door twee locaties in Zeeuws-Vlaanderen waar pas sinds 2019 wordt gecontroleerd.

Buiten deze twee locaties is er vrijwel geen bacterievuur gevonden tijdens de controle. Op Zuid-Beveland zijn 3 infecties gevonden, op beide Zeeuws-Vlaamse locaties samen 136 stuks. Bij Waterschap Scheldestromen Sinds 2005 controleert SLZ voor Waterschap Scheldestromen de meidoornheggen op Walcheren en sinds 2011 ook diverse heggen langs wegen op Zuid-Beveland. De meeste heggen liggen binnen een straal van 500 meter rond fruit- of boomteeltbedrijven. In 2021 zijn er binnen deze gebieden in totaal 23 aantastingen gevonden (17 in 2020, 26 in 2019), waarvan er 20 door Waterschap Scheldstromen zelf zijn verwijderd via loonwerk en 3 door SLZ zijn weggeknipt. Werkwijze Begin mei zijn we gestart, we gaan wekelijks op stap en de laatste ronde was aan het eind van september. Er worden altijd 5 rondes gedaan. De laatste ronde checken we vooral op indicatie; waar we aantastingen verwachten op basis van voorgaande bevindingen. 1 ronde is het gehele gebied dat bestaat uit 3 subregio’s: Zuid, midden, Noord. Over één ronde wordt minstens 3 dagen gedaan. Op de laatste controle dag is er gecontroleerd op locaties waar eerder in het seizoen meer bacterievuur is gevonden dan op andere locaties. 500 meter zone Als er veel infecties worden gevonden dan wordt er alleen binnen de 500 meter zone gecontroleerd.

Bij weinig infecties wordt binnen de beschikbare tijd de te controleren zone uitgebreid naar 750 meter. Dit verlaagd de infectiedruk op de boomgaarden binnen de 500 meter zone. De meeste aantastingen zijn gevonden in de buurt van Gapinge, in hagen waarin dit jaar voor het eerst op bacterievuur is gecontroleerd. Gewoonlijk was het gebied rondom Koudekerke het probleemgebied, maar daar is dit jaar verassend weinig bacterievuur gevonden. Vooraf aan de controles op Walcheren is door SLZ een update gemaakt van alle commerciële fruitpercelen. Vanwege enkele wijzigingen daarin hebben we de te controleren routes hierop aangepast. Opvallend was het dat vooral in de nieuwe gebieden (waar niet eerder was gecontroleerd) veel aantasting is gevonden. Dat betekent dus dat controle en bestrijding zin heeft!

22

4 Prestatieveld Natuur- en Landschapsbeheer particulieren SLZ voert diverse uitvoeringsgerichte taken en projecten uit op het gebied van particulier natuur- en landschapsbeheer en natuur- en landschapsbeheer bij overheden. Een van de projecten is het project ‘Herstel streekeigen erven’. Via dit project worden plannen gemaakt voor het opknappen van minimaal 3 erven. Daarnaast worden 4 projecten uitgevoerd gericht op particulier landschapsonderhoud via een abonnementensysteem. In 2020 is verder onderzocht of en hoe we mogelijk abonnementen kunnen samenvoegen of combineren. Via de verschillende projecten zijn veel activiteiten op het gebied van landschapsonderhoud uitgevoerd, zie onder. Daarnaast zijn enkele kleinere projecten uitgevoerd zoals “Bomen voor koeien” en “Plan Boom” Via het werkveld Natuur en landschapsbeheer zijn in 2021 diverse taken en projecten uitgevoerd op het gebied van: particulier natuur- en landschapsbeheer en natuur- en landschapsbeheer bij overheden:

4.1 Advisering en planvorming SLZ wordt vaak gevraagd voor advies op het gebied van natuur en landschapsbeheer. Het betreft diverse uiteenlopende adviezen aan particulieren, overheden en agrariërs. Een overzicht van de 274 adviezen in 2021: -Aanvraag advies particulieren over natuur en landschapsbeheer: 182 particulieren -Aanvraag advies particulieren over cultuurhistorie: 9 particulieren -Losse aanvragen overheden over natuur en landschapsbeheer: 5 keer -Aanvraag advies Agrarisch natuur beheer (incl. fruittelers): 26 aanvragen -Aanvraag advies biodiversiteit: 42 stuks. -Overig: 10 stuks. Medewerkers van SLZ hebben met zeer veel particuliere grondgebruikers contact over de aanleg en het beheer van kleine landschapselementen. Het betreffen adviezen aan bewoners van het buitengebied over o.a. gewenste methoden van onderhoud, natuurvriendelijke streekeigen erfinrichting, verkrijgen van subsidies en dergelijke. Vaak wordt het opstellen van schriftelijke adviezen opgenomen in de lopende projecten. Op diverse locaties werd er tevens werk voor de vrijwilligersploegen afgesproken.

4.2 Externe opdrachten 2021 Voor verschillende eigenaren zijn plannen gemaakt voor de inrichting en/of het beheer van een terrein, buitenom lopende SLZ-projecten. De kosten voor het opstellen van deze plannen zijn voor rekening van de eigenaren. In 2021 voerde SLZ 31 betaalde opdrachten van verschillende aard en omvang uit voor externe opdrachtgevers. Ten opzichte van vorig jaar zijn de opdrachten omvangrijker geworden. De grote opdrachten zijn daardoor als project benaderd en worden niet meegenomen in dit overzicht. Wat opvalt is dat er veel opdrachten voor inrichtingsplannen en begeleiding van uitvoering waren. De meeste opdrachten kwamen van overheden. De opdrachten zijn verdeeld over de werkvelden ‘Natuur en Landschapsbeheer’ en ‘Communicatie en Kennis’ (zie onderstaande tabel voor details). Ook binnen de prestatievelden ‘Agrarisch Natuurbeheer’ en ‘Toegankelijkheid’ zijn externe opdrachten uitgevoerd. Opdrachten natuur- en landschapsbeheer Type opdracht: inrichtingsplan toets 7

inventarisatie

begeleiding en uitvoering

paneel

lezing of excursie

plan / rapport

overig

2

7

0

1

1

1

2

Opdrachtgever: particulier agrariër 2

1

overheid

bedrijf

anders

8

6

4

23

Opdrachten Communicatie en Kennis Type opdracht: begeleiding lezing of toets inventarisatie en paneel excursie uitvoering

inrichtingsplan 0

0

2

2

1

1

plan / rapport 4

overig 0

Opdrachtgever: particulier agrariër 0

0

overheid

bedrijf

anders

8

2

0

Opdrachten waarvoor offerte is uitgebracht, maar die niet zijn doorgegaan: Landschappelijke inpassing nieuwbouw Cursus insectvriendelijk maaibeheer Plan voor verevening i.v.m. verblijfsaccommodatie Beheerplan N 2000 Nieuw Haamstede Plan voor verevening i.v.m. bouw woningen Aanpassing plan voor verevening

4.3 Samenwerking met bedrijven In 2021 is wederom op diverse fronten samengewerkt met bedrijven. Voorbeeld hiervan is de actie “Boeren planten bomen”. Bij de uitvoering van diverse maatregelen t.b.v. landschapsherstel e.d. worden veel plaatselijke en regionale bedrijven ingezet, zoals bij uitvoering maatregelen in het kader van de POP3 projecten, bij het opschonen van poelen in het kader van de VOL of het project “kwetsbare bijen 2021”. De contacten met Dow, Yara en Cargill in de Zeeuws-Vlaamse Kanaalzone zijn in 2021 voortgezet. Via de Cargill Council fonds is een paneel bij de bunker te Zandstraat gefinancierd. Voor Zeeland Refinery in het Sloegebied hebben we een aanvraag tijdelijke natuur uitgewerkt.

4.4 Samenwerking met overheden Met alle Zeeuwse gemeenten is er contact over het ontwikkelen en uitvoeren van diverse projecten. Daarnaast wordt SLZ vaak benaderd door gemeenten voor het opstellen van onderhoudsadviezen of het uitvoeren van diverse onderhoudswerkzaamheden aan natuur- en landschapselementen, dit zijn dan betaalde opdrachten. We werken veel samen met de gemeenten binnen diverse projecten zoals bij het wandelnetwerk en biodiversiteit. Daarnaast is er met gemeenten ook overleg in het kader van het landschapsbeleidsplan (Borsele) en het Landschapsuitvoeringsplan Kanaalzone (Terneuzen). Met Waterschap Scheldestromen was er in 2021 weer veel contact over de uitvoering van diverse onderhoudswerkzaamheden op terrein van het Waterschap. Dit onderhoud is vastgelegd in een 4 jarige onderhoudsovereenkomst. Ook voor het uitvoeren van de controle van bacterievuur in wegbeplantingen op Walcheren is een 4 jarige overeenkomst afgesloten. Met Staatsbosbeheer loopt een 4 jarige onderhoudsovereenkomst voor onderhoud van diverse terreintjes en landschapselementen. Ook met Rijkswaterstaat en de gemeente Middelburg hebben we langlopende overeenkomsten voor het onderhoud van een natuurterrein.

Met de gemeenten Veere, Goes, Hulst, Sluis en Tholen en het Waterschap Scheldestromen is contact geweest over het onderhoud van kleine bosjes op hun grondgebied (zie ook het project Kleine bosjes). Met de gemeenten Terneuzen, Goes en Borsele en Waterschap Scheldestromen is contact geweest over het onderhoud van hoogstamboomgaarden (zie ook het project hoogstam-abonnement). Met de gemeenten Hulst, Schouwen Duiveland, Veere en Borsele is contact geweest omtrent het onderhoud van een of meerdere waardevolle begraafplaatsen. In het kader van de jaarlijkse Natuurwerkdag wordt met alle Zeeuwse gemeenten samengewerkt, de meeste gemeenten dragen ook bij in de kosten van dit project.