Impuls-Zeeland-jaarverslag-2021

JAARVERSLAG

2021 Impuls Zeeland april 2022 impulszeeland.nl

EEN IMPULS VOOR DE ZEEUWSE ECONOMIE

INHOUDSOPGAVE Voorwoord Dick ten Voorde De RvC als sparringpartner Over de RVC Over Impuls Zeeland Invest in Zeeland International Trade Innovatiefinanciering Fondsen Eerstelijnsopvang investeren Zeeland Financial Matching Zeeuws Participatiefonds InnoGo! Financieringstafel West-Brabant/Zeeland Fonds Verblijfsrecreatie Zeeland Corona-Overbruggingslening (COL) Innovatiesubsidies Zeeland in Stroomversnelling REACT-EU/OPzuid MIT ZUID Crossroads2 Sustainable Energy Business Development Digitaal Doen Zeeland Dockwize Innovatiepunt de KAAP Circulaire Economie en Energietransitie Smart Delta Resources Vouchers circulair, biobased en energietransite Regionale Energietransitie Zeeland Kennis- en Innovatienetwerk Circulair Bouwen Groenvoederdrogerij Timmerman te Kortgene Warmtenet bedrijventerrein Smokkelhoek, Kapelle BioVoice S4G Onderzoek hergebruik proceswater Coroos Circular Biobased Delta/uitvoeringsbureau Zeeland

02

04 06 08 09 11 17 18 19 20 21 22 23 25 26 27 28 29 30 31 32 33 36 37 38 39 41 42 43 44 45 46 47 48 50 51

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

INHOUDSOPGAVE Vrijetijdseconomie Aanjaagprogramma Innovatie Vrijetijdssector Innovatievouchers verblijfsrecreatie Planvormingsvouchers toeristische sector Toeristische Mobiliteit Detailhandel & cross-overs winkelgebieden FACET Z-GRID (Zeeland Groene Recreatie Innovatie Drivers) Toeristisch Ondernemend Zeeland (TOZ) Toeristische Uitvoeringsalliantie (TUA) Pilots energietransitie/duurzaam watergebruik verblijfsrecreatie Zeeland Toeristisch ecosysteem Logistiek, Maintenance en Energie Zeeland Connect Synchromodaal 2021 Dare2Share Autonoom Transport Living Lab Zeeland Zero Emission Transport Hybride Schepen (ISHY) Zeeland Waterstofland Dare2Connect 5G Blueprint Agrifood De Zeeuwse Quinoaketen Taskforce Schelpdiersector Business Innovation Program Food Risicomanagement Maatschappelijke bijdrage Jaarrekening

52 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 82 86

03

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

“EEN INTENSIEF JAAR VOL ONTWIKKELINGEN, UITDAGINGEN EN SUCCESSEN” Hoe beschrijf je een jaar als 2021 het beste? Intensief, dat is het juiste woord. Activiteiten, ontwikkelingen, uitdagingen en successen wisselden elkaar in snel tempo af. In dit jaarverslag leest u hierover en laten we zien wat we vanuit Impuls Zeeland deden om de Zeeuwse economie te bevorderen en hoe we hierin intensief optrokken met belangrijke stakeholders in en buiten de regio.

COVID-19 Laten we beginnen met een uitdaging die voor het tweede jaar op rij flinke impact had: de COVID-19 pandemie. Waar alles in ons werk draait om ontmoeten, verbinden en kennisuitwisseling, zorgde het noodgedwongen digitaal contact ook in 2021 voor drempels. De Corona-Overbruggingslening (COL) voor noodlijdende bedrijven kreeg in 2021 geen vervolg, maar dankzij goed maatwerk konden we toch veel voor bedrijven betekenen.

KRAPTE OP DE ARBEIDSMARKT Een tweede uitdaging in 2021 was de krapte op de arbeidsmarkt. Voor zowel bedrijven als onze eigen organisatie zorgde dit voor een rem op groei en ontwikkeling. Het vinden van goede mensen kostte meer tijd en energie en duurde langer. Daardoor gingen ontwikkelingen soms minder snel dan we wilden. Lastig voor een partij als wij die gas wil geven, niet wil afremmen.

VERDUURZAMING Waar we in 2021 vooral op in hebben gezet, was CO2-reductie en verduurzaming. Er is bijna geen project te noemen waarbij deze aspecten niet aan de orde waren en dat is geen toeval. We willen op de korte en lange termijn een belangrijke bijdrage aan verduurzaming leveren en zo het milieu én de Zeeuwse economie bevorderen. Makkelijk is het zeker niet. Er zijn uitdagingen in regelgeving, grondstoffentoevoer, technologische ontwikkelingen en kostprijs. Maar gelukkig zien we dat veel bedrijven en ook de overheid hier een actieve rol in willen spelen. De vraag nu is alleen nog: Hoe?

04

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

ALTA CARBON TECHNOLOGIES Dat dit in veel gevallen niet bij een vraag blijft, maar er ook antwoorden gevonden worden, is te zien aan successen zoals die van Alta Carbon Technologies. Dit innovatieve bedrijf maakt in haar productieproces gebruik van CO2 en vormt daarmee belangrijke toegevoegde waarde bij CO2-reductie en circulaire economie. Dankzij de groei van onze fondsen is het voor ons mogelijk om in dit soort interessante bedrijven te investeren.

ENOUGH B.V. Een tweede succes dat in dit jaarverslag zeker het vermelden waard is, is dat van Enough B.V. In 2021 besloot dit Schotse bedrijf zich, mede dankzij onze inspanningen, te vestigen in Zeeland. Ook voor Enough, dat op basis van een fermenteringsproces met granen en schimmels eiwitten produceert, bleek het Zeeuwse ecosysteem ideaal. En dat geldt voor meer duurzame eiwitproducenten. In dat kader bereidden we in 2021 ook actief de waardevolle Blue Deal voor, een samenwerkingsverband voor een sterkere schaal- en schelpdierensector. Bij al deze successen merken we dat onze aanpak effectiever is doordat we ons specifiek richten op bedrijven die bij ons ecosysteem passen.

REGIONALE ONTWIKKELINGSMAATSCHAPPIJEN Ons ecosysteem vertoont natuurlijk overeenkomsten met ecosystemen in andere delen van Nederland. Daarom waren we in 2021 erg enthousiast over de snel toenemende samenwerking tussen de regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s). Samen staan we sterker. We onderzoeken hoe we onze krachten in gezamenlijke uitdagingen kunnen bundelen. Zo werken we samen aan groeifondsaanvragen en valorisatieprogramma's zoals het Business Innovation Program Food.

NIEUWE AANDEELHOUDER In dergelijke uitdagingen is een nauwe samenwerking met het Rijk van groot belang. In 2021 werd in dit opzicht een forse stap vooruit gezet. We hadden al het gezamenlijke Investeringsfonds Zeeland, maar het Rijk heeft aangegeven aandeelhouder van Impuls te willen worden, mede vanwege ons grote netwerk en bereik. De belangrijkste aanzet is gedaan, in 2022 volgt de verdere uitwerking.

BALANS We kijken terug op een intensief jaar waarin ons team hard heeft gewerkt en mooie resultaten heeft neergezet. Samen met onze partners hebben we belangrijke stappen gezet naar een welvarend Zeeland waarin economie, ecologie en leefbaarheid in perfecte balans zijn.

Dick ten Voorde Algemeen directeur

05

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

RVC ALS SPARRINGPARTNER Toezicht houden is balanceren tussen meedenken en toetsen. Enerzijds zijn wij als Raad van Commissarissen heel geïnteresseerd, houden we goed in de gaten wat er regionaal, nationaal en internationaal gebeurt en voorzien we de directie van advies. Anderzijds willen we niet op de directiestoel gaan zitten, zijn we terughoudend in concrete zaken en toetsen we vooral of de organisatie zich aan de samen uitgezette strategie houdt.

WAARDERING Die balans goed houden kan een hele uitdaging zijn, maar bij Impuls Zeeland gaat het bijna vanzelf. Dat is geen toeval. Het is voor een groot deel te danken aan de manier waarop de directie en medewerkers hun werk doen. In deze relatief kleine organisatie worden onvoorstelbaar veel projecten, trajecten en thema’s behandeld. Ik spreek namens alle commissarissen wanneer ik zeg dat er grote waardering is voor hoe iedereen dat doet. Het is lovenswaardig dat iedereen zich voor de volle 100% heeft ingezet en zoveel heeft weten te realiseren. Zeker in een jaar als 2021, met coronamaatregelen en de bijkomende extra taken, het thuiswerken en de toename van het aantal projecten.

TAKEN VAN DE RVC Als RvC konden we ons in 2021 volop op onze eigen taken richten. Het gaat dan om standaard taken zoals het vaststellen van de begroting en het jaarplan, het goedkeuren van het jaarverslag en het begeleiden van de aandeelhoudersvergaderingen. Ook medewerkerstevredenheid had weer onze aandacht. Daarnaast sparden we in 2021 met de directie over actuele zaken en de strategie. Dit alles steeds in goed overleg met onze aandeelhouders. We kwamen hiervoor zes keer bijeen, veelal online vanwege de pandemie. Tijdens deze vergaderingen speelde de klimaatverandering, en alle uitdagingen die daarmee gepaard gaan, een grote rol.

KLIMAAT Om de klimaatverandering te stabiliseren en waar mogelijk terug te draaien, is op mondiaal, Europees, nationaal en ook op regionaal niveau een enorme verschuiving van activiteiten nodig. Het is goed om te constateren dat Zeeland hierin belangrijke stappen zet. Ik denk dan aan grote ontwikkelingen zoals een groene waterstofinfrastructuur, de versteviging van de elektriciteitsnetwerken en het afvangen van CO2 voor tijdelijke opslag onder de Noordzee. Impuls kan hierin een belangrijke aanjagende en verbindende rol spelen.

06

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

WIND IN DE ZEILEN Door het maatregelenpakket Wind in de Zeilen, dat opgezet is ter compensatie van het wegvallen van de marinierskazerne, is extra geld beschikbaar gekomen. Zo ook voor Investeringsfonds Zeeland. De komende jaren verwachten we via deze weg nog meer mooie initiatieven mogelijk te maken voor een duurzame Zeeuwse economie.

SUSTAINABLE DEVELOPMENT GOALS Om te toetsen of we ook de juiste dingen en genoeg doen om duurzaamheid te stimuleren, hebben we dit jaar voor het eerst sustainable development goals (SDG’s) in onze rapportage opgenomen. Dit zijn internationaal vastgestelde criteria. Als RvC hebben we hierover meegedacht, meegesproken en de formele goedkeuring verleend.

TOERISME EN TRADE In dit roerige coronajaar was het echter niet alleen maar succes en verduurzaming wat de klok sloeg. Corona maakte het voor onze tak International Trade erg lastig om internationale handel te bevorderen. Daarnaast had de pandemie ook een enorme impact op de toeristische sector. Naast innovatie en digitalisering ging onze aandacht uit naar uitvoerende taken rondom de ondersteuningsmaatregelen van het Rijk.

HET RIJK Een dergelijke intensieve samenwerking met het Rijk komt steeds vaker voor. Zo rees in 2021 de vraag wat een eventueel aandeelhouderschap van het Rijk voor Impuls zou betekenen. Daar denken we als RvC actief in mee. In 2022 willen we onderzoeken of en hoe deze wijziging past binnen onze strategische focus op verduurzaming en innovatie.

KRITISCH BLIJVEN Het doet me goed vast te stellen dat wij als RvC in al deze zaken toegevoegde waarde kunnen bieden als sparringpartner. Dit komt mede door de triple helix vertegenwoordiging in ons team. Door regelmatig een zelfevaluatie te doen, zorgen we dat we ook kritisch naar onszelf blijven kijken, net zoals we dat naar Impuls doen. Het jaar 2021 geeft ons in beide gevallen alle vertrouwen voor 2022.

Jan Willem Weck Voorzitter Raad van Commissarissen

07

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

OVER DE RVC De Raad van Commissarissen, benoemd door de aandeelhouders, houdt toezicht op de directievoering. Onze Raad van Commissarissen bestaat uit: Jan Willem Weck (Voorzitter) Lid Raad van Commissarissen Energie Beheer Nederland BV (EBN) Lid Bestuur "Talent naar de Top" Voorzitter RvT "Buddy Netwerk" Moderator Comeniusleergangen Edie Engels (Commissaris, tevens vicevoorzitter) Voorzitter van de Producenten Organisatie van de Nederlandse Mosselcultuur Commissaris van de Rabobank Zeeuws-Vlaanderen Dagelijks Bestuurslid van de Zeeuwse Milieufederatie, momenteel penningmeester Lid van de Raad van Advies van Twinnovate BV Hester Bijl (Commissaris) Rector Magnificus van Universiteit Leiden Lid van de Raad van Toezicht van TNO Lid van het bestuur van Stichting Leiden Bioscience Park Lid van de Raad van Advies van Space Campus Noordwijk

08

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

OVER IMPULS ZEELAND Impuls Zeeland is de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM) voor Zeeland. Als spil in een breed economisch web, zetten we ons in voor een sterke en duurzame economie. De aandacht gaat daarbij in het bijzonder uit naar de voor Zeeland sterke economische sectoren: havens en logistiek, industrie en maintenance, water en energie, vrijetijdseconomie en agrofood. Daarnaast zetten we in op het aanjagen van een toekomstbestendige en klimaatneutrale bedrijfsvoering.

KERNTAKEN Onze kerntaken zijn het adviseren en begeleiden van bedrijven bij vestiging en uitbreiding, het financieren en sterker maken van innovatieve ondernemers en het ontwikkelen van projecten en programma’s. We voeren gericht acquisitie voor Zeeland, in binnen- en buitenland, bieden Zeeuwse ondernemers diverse vormen van innovatiefinanciering, brengen partijen bij elkaar en bevorderen en bestendigen samenwerkingsverbanden. Zo werken wij continu aan het optimaliseren van de vestigingscondities in Zeeland, zoals een hoogwaardige infrastructuur, de modernste technologische voorzieningen en vooruitstrevende, bedrijfsgerichte kennisinstellingen.

CLUSTERS Onze organisatie bestaat uit verschillende clusters: Invest in Zeeland | Innovatiefinanciering | Circulaire Economie & Energietransitie | Vrijetijdseconomie | Food | Logistiek, Maintenance & Energie. Een deel van deze clusters richt zich op een specifieke sector of sectoren, zoals Vrijetijdseconomie, andere clusters opereren sectoroverschrijdend, zoals Invest in Zeeland en Circulaire Economie & Energietransitie. Sommige clusters werken aan afgebakende projecten, andere aan doorlopende activiteiten en programma’s. De Zeeuwse topsectoren worden op deze manier door onze inzet versterkt.

09

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

PARTNERS Bij al onze projecten, programma’s, regelingen en functies, staat brede samenwerking met partners op de voorgrond. Zo werken we nauw samen met kennisinstellingen binnen en buiten Zeeland, financiële partners, overheden en het Zeeuwse bedrijfsleven. Daarnaast zijn we vertegenwoordigd in een groot aantal overlegorganen en initiatieven: lokaal, regionaal, provinciaal, landelijk en grensoverschrijdend. Kenmerkend voor onze organisatie is de krachtige inzet op economische ecosystemen. We signaleren kansen, brengen partijen samen en initiëren consortia die we daarna doorontwikkelen zoals Zeeland Connect, Dockwize, Smart Delta Resources en Toeristisch Ondernemend Zeeland (TOZ). Ook wanneer deze consortia zich als grote regionale spelers hebben bewezen, blijven we sterk betrokken met inhoudelijke sturing, financiële bijdragen en ondersteuning in de uitvoering van projecten.

INHOUD Dit jaarverslag geeft een overzicht weer van de activiteiten, programma’s, regelingen en projecten in 2021 én van de behaalde resultaten, gerangschikt per cluster. Ook zijn de financiële balans over 2021, de rapportage maatschappelijke impact en een stuk over risicomanagement opgenomen.

10

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

INVEST IN ZEELAND Invest in Zeeland versterkt de Zeeuwse economie door het aantrekken van (buitenlandse) bedrijven die een aanvulling zijn op de (Delta)regio, ketens versterken en voldoende kwaliteit en substantie hebben om een duurzame bedrijfsvestiging te realiseren. Daarnaast ligt de focus op het behoud van de bedrijven in deze regio en het bieden van ondersteuning bij uitbreidingsinvesteringen. Door contact te onderhouden met de gevestigde bedrijven in de regio en hen regelmatig te bezoeken, komen deze uitbreidingsinvesteringen vroegtijdig in beeld en worden signalen over het vestigingsklimaat (regionaal en nationaal) opgepakt, geregistreerd en op het juiste niveau onder de aandacht gebracht. Het gaat hierbij om regionale bedrijven of bedrijven met een grote economische impact, waarvan het moederbedrijf zich in het buitenland bevindt.

11

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

ACCOUNTMANAGEMENT EN INVESTOR RELATIONS PROGRAMMA Vanuit het Investor Relations programma wordt structureel een groot deel van de in Zeeland gevestigde bedrijven met een buitenlandse moeder bezocht. Enerzijds om signalen over het vestigingsklimaat te monitoren en anderzijds om hen passend advies en ondersteuning te bieden bij (vestigings-/uitbreidings-)vraagstukken. Naast het programma voor buitenlandse bedrijven, worden zo veel mogelijk Nederlandse bedrijven in Zeeland die waardevol zijn voor de regio bezocht. Ook in 2021 zijn deze gesprekken waardevol gebleken en worden de uitkomsten hiervan beschreven in de jaarlijkse IR- rapportage.

ZEELAND ALS VESTIGINGSREGIO Voor een succesvolle acquisitie is een voortdurende promotie van Zeeland als vestigingsregio voor bedrijven noodzakelijk. Door de (inter)nationale onbekendheid van de kwaliteiten van de provincie en hardnekkige vooroordelen, komt Zeeland bij veel investeringsprojecten nog niet op de locatielijst voor. Een forse inzet op de promotie van de regio als aantrekkelijke vestigingslocatie voor bedrijven blijft daarom noodzakelijk. Datzelfde geldt voor het voortdurend bekend maken van de geboden dienstverlening aan bedrijven en partners binnen en buiten de regio.

Invest in Zeeland

12

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

INVEST IN HOLLAND NETWERK Invest in Holland is een uniek samenwerkingsverband in de internationale wereld van ‘Investment Promotion’. Binnen dit samenwerkingsverband wordt een strategische manier van promoten en acquireren en een professionele kennisopbouw en -uitwisseling gecombineerd met een zorgvuldige inventarisatie van vestigingsklimaatsignalen. Het doel van deze activiteiten binnen het netwerk is om de groei van buitenlandse investeringen te stimuleren. De bundeling van krachten stelt elke regio in staat om binnen een nationale propositie haar sterke punten naar voren te brengen en tegelijkertijd te profiteren van de reikwijdte en slagkracht van een groot, internationaal netwerk. De dertig wereldwijd gevestigde kantoren van de Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA, onderdeel van Invest in Holland) zijn een belangrijk verlengstuk voor Invest in Zeeland. Invest in Zeeland is partner in het Invest in Holland netwerk. Dit netwerk is een landelijk dekkend samenwerkingsverband van veertien organisaties met als gedeeld doel het duurzaam versterken van de Nederlandse economie door het aantrekken en behouden van buitenlandse investeringen voor Nederland.

Samen werken we aan het uitvoeren van de nationale acquisitiestrategie ‘Invest in Holland 2020-2025’ die bestaat uit de vier pijlers: acquisitie op sterktes, investor relations, vestigingsklimaat en samenwerking in het netwerk. Nationaal en internationaal zoeken we met name afstemming met ander ROM’s, met Nederland Distributieland (NDL/Holland International Distribution Council) en het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA). Samen vormen deze partners het Invest in Holland-netwerk.

Invest in Zeeland

13

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

FROM VOLUME TO VALUE Bij de acquisitie en ondersteuning van bedrijven wordt steeds meer nadruk gelegd op de kwaliteit van investeringsprojecten dan op de kwantiteit. Dit initieert of versterkt ecosystemen binnen Zeeland en betekent minder focus op het aantal bedrijven en het aantal arbeidsplaatsen en meer op de toegevoegde waarde voor de Zeeuwse economie. De vestiging van het innovatieve bedrijf Enough is hier een mooi voorbeeld van.

SECTOR- EN FOCUSTEAMS In 2021 werd vanuit Invest in Zeeland deelgenomen aan de sectorteams Chemie, Food (inclusief focusteam “eiwittransitie”), Energie (inclusief focusteam Clean Tech Energy) en nationale acquisitieteams (NAT) Food. Binnen deze teams werken diverse Nederlandse regio’s, die voor de betreffende sector een sterke positie hebben, samen. Zij formuleren nationale (deel)proposities op basis van regionale input en bundelen de aanwezige acquisitiekracht. Voor de sector Logistiek is er een Nationaal Acquisitieoverleg (NAO); ook daar neemt Invest in Zeeland deel aan.

Invest in Zeeland

14

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

RESULTATEN 2021 In 2021 zijn verschillende bedrijven dieper verankerd in de Zeeuwse economie en zijn bestaande clusters versterkt door de komst van nieuwe bedrijven. Een drietal voorbeelden hiervan is: Enough: Het uit Schotland afkomstige bedrijf dat een state-of-the-art eiwitfabriek in Sas van Gent gaat bouwen waar plantaardige eiwitten worden geproduceerd op basis van glucose en schimmels. Het is de grootste eiwitfabriek ter wereld. De fabriek moet eind 2022 gereed zijn. Chester Wool: Het uit Engeland afkomstige bedrijf zette een vestiging op in Goes voor de distributie van ecologische garen. Mede door de Brexit heeft dit bedrijf de overstap naar Zeeland gemaakt. The Swaen: Een Nederlands bedrijf in Kloosterzande dat is gespecialiseerd in het roosteren van speciaalmouten voor de bierindustrie. The Swaen behoort hierin tot de wereldtop. Gezien de enorme groei van deze markt was een uitbreiding voor de hand liggend. De grondstoffen (gerst) worden afgenomen van telers uit Zeeuws Vlaanderen. Hiermee vervult het bedrijf een centrale rol in dit ecosysteem. Ten behoeve van een grotere productie van speciaalmouten bestemd voor de B2B en B2C markt, is een uitbreidingstraject gerealiseerd.

FOCUSGEBIEDEN In samenwerking met het adviesbureau FDI Center uit Berlijn is een project gestart om uit te zoeken welke aandachtsgebieden grote potentie hebben om buitenlandse investeerders aan te trekken. Voor dit onderzoek hebben wij diverse partijen benaderd en zijn er uiteindelijk vier aandachtsgebieden (focus areas) uitgekomen: Plastic afvalstromen omzetten naar nieuwe grondstoffen of hergebruik daarvan (Plastic to fuel / feedstock); Aquacultuur op het land (Land-based aquaculture); Productie van plantaardige vleesvervangers (Plant-based meat); Productie van eiwitten uit insecten (Insect-based proteins).

Invest in Zeeland

15

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

MARKETING MERKENSTRATEGIE In 2021 is een nieuwe merkenstrategie ontwikkeld die er in 2022 voor zorgt dat de merknaam van Invest in Zeeland onder Impuls Zeeland komt te vallen. Op deze manier worden de krachten gebundeld en treden we vanuit Impuls Zeeland naar buiten als overkoepelend, sterk merk met een duidelijke dienstverlening, waar Invest in Zeeland (Foreign Direct Investment & International Trade) een belangrijk onderdeel van is. Alle middelen van Invest in Zeeland, zoals de website en social kanalen, worden samengevoegd met de middelen van Impuls Zeeland.

PROMOTIEMATERIAAL FOCUSGEBIEDEN Divers materiaal is ontwikkeld om met focusgebieden (op basis van het rapport van het FDI Center) aan de slag te gaan en dit actief te communiceren. Er zijn proposities ontwikkeld voor alle focusgebieden en er is een campagne opgezet om deze focusgebieden onder de aandacht te brengen bij alle verschillende stakeholders.

VIDEO TESTIMONIALS In verschillende testimonials komen bedrijven, ondersteund door Invest in Zeeland, aan het woord over hun ervaringen met de dienstverlening en het zakendoen in Zeeland. Op die manier kunnen we potentiele vestigers informeren over de voordelen die Zeeland kan bieden als nieuwe vestigingsplaats en hoe wij hen kunnen helpen de juiste partijen te vinden tijdens dit traject.

WEBINARS EN BIJEENKOMSTEN Vanwege de coronamaatregelen moesten enkele bijeenkomsten digitaal worden gehouden zoals de Brexit Webinar waarbij kennis en ervaring werd gedeeld tussen andere ROM's. Daarnaast zijn fysieke bijeenkomsten georganiseerd zoals cultuur- en taaltrainingen voor ondernemers die de Duitse markt willen betreden.

Invest in Zeeland

16

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

INTERNATIONAL TRADE In economisch onzekere tijden is het voor de continuïteit en groei van mkb-bedrijven van belang om kansen te spreiden over diverse afzetmarkten. Onderzoek toont aan dat internationaal actieve ondernemingen sneller groeien qua werkgelegenheid dan regionaal opererende ondernemingen. De geboden arbeidsplaatsen hebben daarbij een hogere arbeidsproductiviteit, bieden een meer constante werkgelegenheid en voegen per arbeidsplaats meer waarde toe. Op dit moment wordt al een groot deel van de omzet door mkb in het buitenland gerealiseerd. Door dit nog verder te stimuleren, kan een meer competitieve Zeeuwse economie worden gecreëerd. Kortom, internationalisering wordt steeds belangrijker. In 2021 kon de focus steeds beter gericht worden op internationale handelsbevordering. Ondanks dat beurzen en evenementen nog steeds geen doorgang konden vinden, werd de focus vanuit strategisch oogpunt meer en meer gericht op de voor Zeeland belangrijke exportlanden zoals België, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Landen zoals de VS en China blijven onder de aandacht, maar gezien de reisrestricties is daar in 2021 minder aandacht aan besteed. Landelijk vindt afstemming plaats met Trade and Innovate NL (TINL), de regisserende netwerkorganisatie voor de publieke krachtenbundeling (Rijk, regio’s en decentrale overheden) op het gebied van internationalisering.

RESULTATEN 2021 In 2021 zijn diverse bijeenkomsten georganiseerd en is actief ingezet op relatiebeheer en het opschalen van samenwerkingen. Dit is onder meer gedaan door: Organisatie masterclass internationaliseren gegeven aan ondernemers bij Dockwize Organisatie Duitse cultuur- en taaltraining i.s.m. DHNK voor 20 Zeeuwse ondernemers Opschaling van samenwerking met DNHK, EvoFenedex, NL INbusiness en VNO-NCW voor het organiseren van gezamenlijke activiteiten Het organiseren van een post Brexit webinar voor Zeeuwse ondernemers Deelname aan de ASEAN Businessweek Matchmaking: 18 stuks (voucheraanvragen, introducties bij ambassades etc.) Het voeren van 31 gesprekken met ondernemers over exportbevordering

International Trade

17

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

INNOVATIEFINANCIERING HET BELANG VAN INNOVATIE Het cluster Innovatiefinanciering financiert en begeleidt innovatieve start-ups, scale-ups en innovatieve mkb-bedrijven in Zeeland. Dit doen we door onder meer het verstrekken van vouchers en financieringen vanuit de investeringsfondsen en door het uitvoeren van een aanjaagrol voor diverse innovatiesubsidies aan deze doelgroep. We bieden hierbij begeleiding en ondersteuning. Daarnaast wordt in toenemende mate ingezet op waardecreatie bij de portfoliobedrijven. Met onze kennis, ervaring, tools en ons waardevolle netwerk helpen we ondernemers bij een snelle start, optimale groei en het realiseren van kansrijke innovaties. Niet alleen met innovatiefinanciering, maar ook met begeleiding, coaching en netwerk.

18

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

FONDSEN De afgelopen jaren hebben in het teken gestaan van opbouw van de fondsen naar een omvang waarbij het mogelijk is geworden een bredere doelgroep te bedienen. Hier kwam tevens een professionaliseringsslag bij kijken. Door middelen uit het compensatiepakket Wind in de Zeilen, de middelen vanuit fondsversterking ROM’s en de extra bijdrage van ZLM en De Zeeuwse Verzekeringen, groeien de fondsen de komende jaren met € 25 miljoen,- richting een totaalomvang van ca. € 45 miljoen. We voeren het bestuur, het management en de administratie van Investeringsfonds Zeeland B.V. (IFZ). Onder IFZ vallen het fonds InnoGo! en het Fonds Verblijfsrecreatie (dochter). Daarnaast is IFZ aandeelhouder van het Zeeuws Participatiefonds en het Zeeuws Investeringsfonds. Andere aandeelhouders zijn Provincie Zeeland en de Staat der Nederlanden. Binnen het cluster Innovatiefinanciering zijn in 2021 meerdere projecten gerealiseerd, opgezet of voortgezet.

Innovatiefinanciering

19

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

EERSTELIJNSOPVANG INVESTEREN Looptijd: doorlopend Betrokken partijen: verschillende ondernemers.

HÉT LOKET VOOR INNOVATIEVE ONDERNEMERS Via gerichte acquisitie, het netwerk, de verschillende communicatiekanalen of de financieringscheck, komen ondernemers in contact met de mogelijkheden die het cluster Innovatiefinanciering kan bieden. Tijdens de eerstelijnsgesprekken wordt onderzocht waar kan worden begeleid vanuit de eigen projecten en fondsen van het cluster, zoals Zeeland Financial Matching, InnoGo!, het Zeeuws Participatiefonds, de Financieringstafel of het Fonds Verblijfsrecreatie. Daarnaast worden vanuit deze rol Zeeuwse mkb-bedrijven ondersteund en geadviseerd bij aanvragen voor innovatiesubsidies vanuit de programma’s Zeeland in Stroomversnelling, OPZuid, MIT Zuid, CrossRoads en REACT-EU.

RESULTATEN 2021

ROL IMPULS ZEELAND

In 2021 zijn vanuit de eerstelijnsopvang ongeveer 140 (vooral digitale) gesprekken gevoerd waarbij de koppeling is gelegd met subsidieregelingen, vouchers en de eigen fondsen. Het werven en begeleiden van ondernemers in subsidietrajecten wordt breed opgepakt vanuit de organisatie. Naast het cluster Innovatiefinanciering zijn andere clusters van Impuls actief in deze rol. Naast de werving en begeleiding is het van belang om de ondernemer te helpen zijn innovatie of vraag zo goed mogelijk verder te brengen.

Werving, verbinding, begeleiding en ondersteuning. Zowel in de toeleiding als bij het aanvraagtraject. Sparringpartner voor ondernemers.

Innovatiefinanciering

20

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

ZEELAND FINANCIAL MATCHING Looptijd: 2021 en verder Betrokken partijen: Provincie Zeeland als financier. Daarnaast zijn Zeeuwse mkb'ers en intermediaire partijen als banken, accountants en financiële experts betrokken. Omvang: ca. € 170.000,-

HET VERBINDEN VAN ONDERNEMERS MET EXPERTS Het aanjagen en stimuleren van innovatie- en groeiplannen van Zeeuwse mkb-ondernemers is van groot belang. Met de financieringsvouchers gebeurt dat door ondernemers te koppelen aan een financieel adviseur en de kosten deels te vergoeden, met het doel de slagingskans van financieringsaanvragen te vergroten. Bij de innovatievouchers is het doel om innovatie te stimuleren door deels de externe kosten van een vernieuwing of innovatietraject te vergoeden.

RESULTATEN 2021 Verschillende ondernemers zijn, met behulp van de voucher en onze verbindende rol, tot financiering van hun plannen gekomen. Anderen zijn gestart met een vernieuwing of innovatie of hebben hun innovatietraject versneld. In totaal zijn 26 vouchers (innovatievouchers en financieringsvouchers) verstrekt.

ROL IMPULS ZEELAND We verzorgen de uitvoering van de regeling en het projectmanagement. We fungeren als tussenpersoon om ondernemer(s) te koppelen aan de expert(s) en we kennen de voucher (financiële tegemoetkoming) aan de ondernemer toe om de kosten van het traject te beperken.

Innovatiefinanciering

21

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

ZEEUWS PARTICIPATIEFONDS Looptijd: doorlopend Betrokken partijen: Ministerie van EZK, ABN AMRO Participaties, De Zeeuwse Verzekeringen, ZLM Verzekeringen en Investeringsfonds Zeeland B.V. Omvang: de totale fondsomvang groeit de komende jaren naar ruim € 30 miljoen door een kapitaalinjectie vanuit het compensatiepakket Wind in de Zeilen (€ 16,5 miljoen), een kapitaalinjectie van fondsversterking ROM’s (€ 5,4 miljoen) en extra stortingen van de private aandeelhouders.

RISICODRAGEND KAPITAAL VOOR INNOVATIEVE BEDRIJVEN Het Zeeuws Participatiefonds (ZPF) investeert risicodragend kapitaal in innovatieve startende en groeiende mkbbedrijven met een substantiële impact op de Zeeuwse economie en werkgelegenheid.

ROL IMPULS ZEELAND Impuls verzorgt het fondsmanagement, de administratie van het fonds en levert de uitvoerend bestuurder.

RESULTATEN 2021 In 2021 is gesproken met 36 bedrijven met een directe interesse in een investering vanuit het ZPF. Er zijn vijf (nieuwe en bestaande) bedrijven gefinancierd voor een totaalbedrag van € 5,15 miljoen. Er is één exit gerealiseerd. Vanuit het compensatiepakket Wind in de Zeilen is een bedrag toegezegd van € 16,5 miljoen aan het ZPF. Dit met het doel investeringen te doen in kennisintensieve bedrijven met impact op de Zeeuwse economie, waarbij het maximale bedrag per bedrijf stijgt naar € 2,5 miljoen. Tevens is een bedrag toegezegd vanuit het corona-hersteltraject rondom Fondsversterking ROM’s van € 5,4 miljoen. Tenslotte hebben private aandeelhouders ZLM Verzekeringen en De Zeeuwse Verzekeringen gezamenlijk een bedrag van € 0,6 miljoen ingebracht. Indien een bedrijf niet (direct) in aanmerking komt voor financiering vanuit het ZPF, wordt onderzocht of het bedrijf via het netwerk op een andere wijze verder geholpen kan worden. Dit is niet alleen van meerwaarde voor het bedrijf maar zorgt ook voor een betere en snellere verbinding in het ecosysteem.

Innovatiefinanciering

22

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

INNOGO! Looptijd: 2020 - 2026 en verder (start in 2009) Betrokken partijen: HZ University of Applied Sciences, de Zeeuwse gemeenten, Provincie Zeeland en het Ministerie van EZK. Deze laatste twee partijen zijn tevens financiers van het fonds. De Commissieleden zijn ondernemers of vertegenwoordigers van Zeeuwse bedrijven. Met Dockwize wordt samengewerkt (als incubator en facilitator van ondernemersprogramma’s). Omvang: De fondsomvang bedraagt € 4,9 miljoen. Sinds de start in 2009 is d.m.v. 76 leningen meer dan € 3,3 miljoen geïnvesteerd in Zeeuwse startende innovaties. Momenteel staat daarvan ruim € 1,9 miljoen aan leningen open.

DE SCHAKEL VOOR INNOVATIE InnoGo! is een krachtig fonds dat innovatieve start-ups en mkb’ers in Zeeland financiert. Daarnaast is het netwerk beschikbaar en wordt coaching en begeleiding geboden. Sinds 2017 is het maximale leningbedrag bij InnoGo! opgehoogd van € 50.000,- naar € 350.000,-. Vanuit de markt is behoefte aan deze hogere leningoptie.

ROL IMPULS ZEELAND We zijn ontwikkelaar, verzorgen de projectcoördinatie- en uitvoering, bieden begeleiding van ondernemers, voeren de projectadministratie uit en bieden toegang tot een groot netwerk. Daarnaast leveren we de uitvoerend bestuurder.

Innovatiefinanciering

23

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

RESULTATEN 2021 - INNOGO! Het totaalbedrag van toegezegde leningen bedraagt € 540.000,- over 2021. In de afgelopen jaren is InnoGo! qua uitgezette bedragen al een aantal jaar gegroeid. Het fondsmanagement wil toegroeien naar jaarlijks ca. tien nieuwe ondernemers, waarvan zeven à acht ondernemers worden gefinancierd voor meer dan € 1 miljoen per jaar. In 2021 is dat aantal met zes toegelaten deelnemers waarvan vier financieringen achtergebleven. Het fondsmanagement ziet voldoende ruimte in de Zeeuwse markt om de interne doelstellingen te behalen en te verbeteren. Uit het compensatietraject Wind in de Zeilen is € 3,5 miljoen gealloceerd aan InnoGo!. Met deze extra middelen is de mogelijkheid ontstaan om het maximale leningbedrag op te hogen en meer te investeren in start-ups. In 2021 hebben de eerste stortingen plaatsgevonden. Vanwege de groei van het fonds is besloten om het fonds om te zetten van Investeringsfonds Zeeland B.V. naar een 100% dochteronderneming InnoGo! B.V. In 2021 zijn de aandeelhouders hiermee akkoord gegaan. In Q2 2022 wordt dit met terugwerkende kracht per 1 januari 2022 geëffectueerd. Onderdeel van dit proces is om de fondswerking en besluitvormig van de InnoGo!-commissie vast te leggen in reglementen en statuten. In 2021 is verder geïnvesteerd in de digitalisering van het fonds. Net als de oprichting van een eigen B.V.

zijn dit professionaliseringsslagen die passend zijn bij de groei van het fonds.

Innovatiefinanciering

24

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

FINANCIERINGSTAFEL WESTBRABANT/ZEELAND Looptijd: 2020 - 2022 Betrokken partijen: ING, ABN AMRO, Rabobank, RVO, De Breed & Partners, BOM, Qredits en NVP.

NETWERK VOOR ONDERNEMERS DIE OP ZOEK ZIJN NAAR FINANCIERING Zeeland en West-Brabant hebben met de Financieringstafel een gezamenlijk netwerk opgezet voor ondernemers en bedrijven die op zoek zijn naar financiering. De financiers brengen kennis, netwerk en financierings- en subsidiemogelijkheden in om een ondernemer verder te helpen met een vraagstuk.

RESULTATEN 2021 In 2021 zijn zeven Financieringstafels georganiseerd en hebben vier Zeeuwse bedrijven gepitcht. Er is in totaal € 200.000,- verstrekt aan financiering in een vroege fase. Daarnaast is er kennis gedeeld. Voor één casus is een investeerder gevonden. De toegevoegde waarde van de Financieringstafel ligt dan ook vooral in het netwerk en de expertise.

ROL IMPULS ZEELAND Projectleider (samen met REWIN).

Innovatiefinanciering

25

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

FONDS VERBLIJFSRECREATIE ZEELAND Looptijd: 2020 - 2035 Betrokken partijen: Provincie Zeeland, Ministerie van EZK, RECRON, Rabobank, ABN AMRO en PZEM. Omvang: € 6 miljoen

KAPITAALINJECTIE VOOR KWALITEITSVERBETERING VERBLIJFSRECREATIE Dit fonds is bedoeld voor ondernemers in de verblijfsrecreatie die willen investeren in kwaliteitsverbetering, verduurzaming en innovatie van hun bedrijf, passend binnen de richtlijnen van de Zeeuwse Kustvisie.

RESULTATEN 2021 In 2021 zijn gesprekken gevoerd met verschillende campingeigenaren en zijn twee nieuwe financieringen verstrekt. Eén camping richt zich op een nieuwe doelgroep en investeert in herinrichting en verduurzaming van het bedrijf. Een andere camping investeert in circulair watergebruik op de camping en verkleint daarmee de ecologische footprint. We hebben het fonds opgezet, stimuleren ondernemers en verstrekken leningen in nauwe samenwerking met banken en Provincie Zeeland. Doordat een Aanjaagprogramma is gestart voor de sector Vrijetijdseconomie, worden hieruit de komende jaren financieringsaanvragen verwacht. Tevens is gestart met een verkenning naar een uitbreiding van de scope binnen de Zeeuwse vrijetijdssector en de rol die wij hierin kunnen spelen.

ROL IMPULS ZEELAND Opzet van het fonds en de administratie. Daarnaast spelen we een rol in het stimuleren van ondernemers en het verstrekken van leningen in nauwe samenwerking met banken en Provincie Zeeland. Ook verzorgen we het fondsmanagement en leveren we de uitvoerend bestuurder.

Innovatiefinanciering

02 26

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

CORONA-OVERBRUGGINGSLENING (COL) Looptijd: 2020 - 2021 (beheer t/m 2025) Betrokken partijen: de Nederlandse ROM’s, Het Rijk (i.c. Ministerie van EZK, Ministerie van Financiën), Techleap, Innovatiefonds Noord-Holland en InvestNL. Omvang: Op landelijk niveau is € 300 miljoen beschikbaar gesteld door het Rijk. In 2020 en 2021 hebben in Zeeland 16 bedrijven een COL ontvangen voor een totaalbedrag van € 4,7 5 miljoen

LENING VOOR DOOR CORONA GETROFFEN ONDERNEMERS Start-ups, scale-ups en innovatieve mkb'ers die financiering nodig hadden door de coronacrisis konden de CoronaOverbruggingslening (COL) aanvragen. De COL was bedoeld voor bedrijven die vooral afhankelijk zijn van investeerders. Maar ook mkb'ers die hun groei met eigen middelen hebben gefinancierd konden de COL onder bepaalde voorwaarden aanvragen. De COL bestond uit verschillende soorten leningen tussen de € 50.000,- en € 2 miljoen met een rentepercentage van 3%.

RESULTATEN 2021 De regeling is in nauw overleg met het Rijk, de ROM’s, InvestNL en Techleap ontwikkeld en uitgevoerd. In 2021 zijn de bedrijven die een COL hebben ontvangen niet alleen geholpen met financiering, maar hebben zij ook begeleiding ontvangen.

ROL IMPULS ZEELAND We zijn de uitvoerende partij voor Zeeland en kassier ten bevordering van het Rijk (de middelen vloeien terug naar het Rijk). Er wordt samengewerkt met alle ROM’s in Nederland.

Innovatiefinanciering

02 27

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

INNOVATIESUBSIDIES We hebben een belangrijke rol in het stimuleren van innovatie binnen het Zeeuwse bedrijfsleven, vanuit die rol jagen we diverse subsidieregelingen aan. Innovatiesubsidies zoals OPZuid, MITZuid, Zeeland in Stroomversnelling en CrossRoads (Interreg) bieden kansen voor het mkb en brengen we daarom actief onder de aandacht. Daarnaast zorgen we voor de juiste begeleiding en ondersteuning.

Innovatiesubsidies

28

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

ZEELAND IN STROOMVERSNELLING Looptijd: calls t/m 2023 Betrokken partijen: Provincie Zeeland, Zeeuwse gemeenten, Zeeuwse mkb’ers, Kennis- en Innovatienetwerken, kennisinstellingen en subsidie-adviseurs. Omvang: Haalbaarheidsonderzoeken: totaal beschikbare subsidie in 2021 € 700.000,(maximaal € 50.000,- per project); Demonstratieprojecten: totaal beschikbare subsidie in 2021 € 1,8 miljoen (maximaal € 200.000,- per project); Human Capital Agenda: totaal beschikbare subsidie € 500.000,- (maximaal € 50.000,- per project).

SUBSIDIE VOOR PROJECTEN DIE DE ECONOMIE VERSTERKEN Voor projecten die de structuur versterken van de Zeeuwse economie (door een bijdrage te leveren aan de realisatie van de strategische agenda’s van de Zeeuwse sectoren), kan subsidie aangevraagd worden via de aanjaagregeling Zeeland in Stroomversnelling. Subsidie kan alleen worden aangevraagd door een consortium (een netwerk/samenwerkingsverband bestaande uit minimaal drie partijen, waaronder ten minste één onderneming en één kennispartner). Het consortium moet werkzaam zijn binnen één of meer van de Zeeuwse sectoren: Havens & Logistiek, Industrie & Maintenance, Water & Energie, Vrijetijdseconomie, Agrofood & Seafood en Zorg.

RESULTATEN 2021

ROL IMPULS ZEELAND

In 2021 zijn ruim veertig ondernemers gesproken. Er is een toenemende belangstelling voor de regeling waardoor calls overtekend raken en een tender nodig is bij de beschikking van de subsidie. In 2021 zijn 22 aanvragen voor Haalbaarheidsonderzoeken ingediend (in 2020 15) waarvan er negen zijn gehonoreerd met een subsidiebedrag van € 429.000,-. Besluitvorming voor acht aanvragen loopt nog. Beide calls voor Demonstratieprojecten waren overtekend. Er is in 2021 € 1,6 miljoen subsidie voor elf projecten verstrekt.

Ondersteuning en begeleiding bij de subsidieaanvragen. Sparringpartner voor ondernemer en actieve werving aanvragers.

Innovatiesubsidies

02 29

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

REACT-EU/OPZUID Looptijd: 2021 Betrokken partijen: Provincies Zeeland, Noord-Brabant en Limburg en Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen BOM, LIOF en Stimulus. Omvang: € 6,75 miljoen

REACT-EU REACT-EU is een programma van de Europese Commissie dat volgens de verordening COM (2020) 451 is gericht op een groen, digitaal en veerkrachtig herstel en op crisisherstel ten gevolge van de COVID-19 pandemie. OPZuid 2014-2020 en de RIS3 2021-2027 zijn het kader voor REACT-EU.

RESULTATEN 2021 In 2021 zijn vijftien projecten ingediend waarvan twaalf projecten zijn gehonoreerd.

ROL IMPULS ZEELAND Het informeren over en wijzen op de mogelijkheden van de regeling(en). In 2021 werd uitvoering gegeven aan REACT-EU, onderdeel van OPZuid. Daarnaast wordt begeleiding en ondersteuning bij aanvragen geboden en worden relevante koppelingen met het netwerk gemaakt. Ook zijn we sparringpartner voor ondernemers.

Innovatiesubsidies

30

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

MIT ZUID Looptijd: 2021 Betrokken partijen: Ministerie van EZK, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), Provincies Zeeland, Noord-Brabant en Limburg, BOM, LIOF en Stimulus. Omvang: € 10,4 miljoen

INNOVATIE BIJ MKB-ONDERNEMERS De subsidieregeling MKB Innovatiestimulering Topsectoren Zuid-Nederland (MIT Zuid) is speciaal ontwikkeld om innovatie bij mkb’ers uit Zeeland, Noord-Brabant en Limburg te stimuleren. MIT Zuid richt zich op bedrijven in de volgende sectoren: High TechSystems & Materialen (inclusief ICT en Solar), Chemie & Biobased, Agri & Food, Tuinbouw & Uitgangsmaterialen, Logistiek en Life Sciences & Health. Mkb’ers in Zuid-Nederland die willen innoveren, kunnen binnen MIT Zuid subsidieaanvragen indienen voor: Het uitvoeren van een haalbaarheidsstudie, met een subsidieplafond van € 3,1 miljoen. Het uitvoeren van een Research & Development (R&D) samenwerkingsproject op het gebied van onderzoek en ontwikkeling, met een subsidieplafond van € 7,3 miljoen.

RESULTATEN 2021 In 2021 hebben acht Zeeuwse ondernemers een Haalbaarheidssubsidie ontvangen voor een bedrag van € 160.000,-. Daarnaast zijn vijf Zeeuwse bedrijven betrokken bij R&D projecten voor een totaalbedrag (subsidie) van € 566.678,-.

ROL IMPULS ZEELAND We wijzen ondernemers op de mogelijkheden van de regeling. Verder begeleiden en ondersteunen we ondernemers bij subsidieaanvragen en bij het aanscherpen van de aanvragen en businesscases. Daarnaast hebben we, samen met andere ROM's, de ingediende Haalbaarheidsstudies beoordeeld.

Innovatiesubsidies

31

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

CROSSROADS2 SUSTAINABLE ENERGY Looptijd: 2020 - 2022 Betrokken partijen: Vlaanderen en Zuid-Nederland (Limburg, Brabant en Zeeland). Omvang: € 6,87 miljoen totaal - € 2,57 miljoen EFRO (Nederland/Vlaanderen); € 2,86 miljoen eigen bijdrage MKB; € 1,44 miljoen publieke co-financiering.

STIMULEREN VAN GRENSOVERSCHRIJDENDE PROJECTEN Het stimuleren van grensoverschrijdende innovatieve projecten op de thema’s energiebesparing, hernieuwbare & duurzame energie, CO2 besparing en captatie staat centraal. Een samenwerking met een Vlaamse ondernemer in het project is een vereiste. De subsidie per project bedraagt maximaal 50% van de projectkosten en € 150.000,- aan subsidie. Er is in totaal ruim € 2,8 miljoen beschikbaar als subsidie voor mkb’ers.

RESULTATEN 2021 In totaal hebben zes Zeeuwse mkb’ers subsidie ontvangen voor een bedrag van € 410.525,-. Dit is een hogere score dan aanvankelijk verwacht. Ook kwalitatief zitten hier mooie projecten bij die hoge scores haalden, waaronder een duurzaam concept voor een waterzuivering van Pureblue. De projecten bij deze bedrijven, maar ook het totale project, moet eind 2022 zijn afgerond.

ROL IMPULS ZEELAND Ambassadeur en adviseur in de provincie Zeeland. Vanuit het netwerk in Vlaanderen hebben we ondernemers ondersteund bij het vinden van partnerbedrijven. Ook ondersteunen wij de bedrijven tijdens de ontwikkeling van het innovatieproject.

Innovatiesubsidies

32

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

BUSINESS DEVELOPMENT ECOSYSTEEMVERSTERKING EN HET BEVORDEREN VAN INNOVATIE Ons doel is om het Zeeuwse bedrijfsleven te helpen verduurzamen, bedrijven toekomstbestendiger te maken en te houden en innovatie te bevorderen. Ook in 2021 hebben we die doelen nagestreefd. Dit jaar kenmerkte zich onder meer door een groeiende aandacht voor verduurzaming. Inmiddels heeft zeker 70% van alle projecten waar we bij betrokken zijn met verduurzaming te maken. Dit komt niet alleen door onze betrokkenheid, de regelgeving neemt hierin ook toe en we zien een groei op het gebied van maatschappelijk besef bij bedrijven.

SECTOREN EN THEMA'S In 2021 waren we actief in de Zeeuwse topsectoren Chemie en Maakindustrie, Logistiek, Vrijetijdseconomie, Agrofood en Energie. In deze sectoren hebben we bedrijven geïnspireerd en geholpen om stappen te zetten, zowel met branchespecifieke innovaties als met de overkoepelende thema’s circulaire economie/energietransitie en digitalisering/robotisering. Voor dat eerste overkoepelende thema hebben we een apart cluster van specialisten. Voor het tweede thema was dat in 2021 nog niet het geval, maar zijn er wel stappen in de goede richting gezet. Het thema speelt immers een belangrijke rol in de toekomstbestendigheid van Zeeuwse bedrijven.

BREDE BLIK OP ECOSYSTEEM Bij ieder vraagstuk en iedere innovatie kijken we vanuit een brede blik naar het ecosysteem: Wat is er nodig? Is het kennis, een netwerk, financiering, testfaciliteiten, ondernemerschap en/of een vestigingslocatie? We sluiten hier dan zo goed mogelijk op aan.

33

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

KENNIS- & INNOVATIENETWERKEN Met het oog op het versterken van en inspelen op het ecosysteem, hebben we in 2021 sterk ingezet op Kennis- en Innovatienetwerken (K&I Netwerken). Daarbinnen pakken we een grote of kleinere rol als initiator, verbinder en kennis-/sparringpartner. In 2021 waren we als partner onder meer actief betrokken bij Smart Delta Resources, Zeeland Connect, FoodDelta Zeeland, Energy Port Zeeland, Zephyros en de Toeristische Uitvoeringsalliantie (TUA). Met andere K&I Netwerken, waar we niet als partner of penvoerder bij betrokken zijn, onderhouden we intensieve contacten en kijken we regelmatig waar we kunnen helpen en elkaar kunnen versterken. Een goed voorbeeld hiervan is Kic|MPi. In al deze netwerken stimuleren, ondersteunen en realiseren we innovatieprojecten. Als initiator brengen we partijen met een gezamenlijk thema proactief bij elkaar. We schetsen allereerst de ontwikkelingen en creëren awareness. Daarna vormen we een consortium en helpen we de betrokken partijen bij het formuleren van het gezamenlijke doel, het opstellen van een projectplan en het vinden van financieringsmogelijkheden. In veel gevallen pakt het bedrijfsleven het project vanaf daar zelf verder op. We blijven vaak als sparringpartner aan de zijlijn betrokken, zowel pro- als reactief. Ondernemers kunnen altijd bij ons terecht voor innovatievraagstukken.

Daarnaast worden koppelingen gemaakt met subsidieprogramma’s zoals ZiS, OPZuid, MIT en REACTEU. Gezamenlijk is de MKB Deal Digitaal Doen Zeeland ontwikkeld en opgezet. Digitaal Doen Zeeland wordt uitgevoerd onder penvoerderschap van Impuls.

NIEUWE EN BESTAANDE PROJECTEN In 2021 zorgden de coronamaatregelen voor een uitdaging in de opstart van nieuwe projecten. Voor de opstart van deze projecten is nauw overleg en verbinding met bedrijven en kennisinstellingen noodzakelijk. Daardoor lag de focus in 2021 met name op een goede uitvoering van bestaande projecten. Ondanks dat is het gelukt om meerdere nieuwe projecten te lanceren in onder meer verduurzaming en digitalisering. Mooie voorbeelden daarvan zijn Z-GRID (Zeeland Groene Recreatie Innovatie Drivers), De Zeeuwse Quinoaketen en Dare2Connect.

FINANCIERING Voor al deze innovatieprojecten is financiering nodig. We helpen bedrijven bij de aanvraag van subsidies en financieringen bij de juiste fondsen en instanties. Ook de voucherregelingen speciaal voor innovaties in de circulaire economie, energietransitie en verduurzaming in de vrijetijdseconomie, droegen in 2021 in belangrijke mate bij aan verschillende successen. Dankzij het compensatiepakket Wind in de Zeilen is er bovendien meer geld beschikbaar gekomen, onder meer via het Delta Klimaatcentrum en ons Investeringsfonds Zeeland. Dat laatste fonds heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de komst van Alta Carbon Technologies naar Zeeland. Dit bedrijf maakt in het productieproces gebruik van CO2 en levert daarmee een belangrijke toegevoegde waarde aan de circulaire economie.

34

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

ONDERNEMERSCHAP Voor innovatie is naast netwerk en financiële middelen bovendien ondernemerschap en vestigingsen onderzoeksruimte van groot belang. Ook hierin ondersteunen we het Zeeuwse bedrijfsleven. Zo zijn we (founding) partner van Dockwize en ondersteunen we onder meer Field Lab Autonoom Transport en het in 2021 geopende innovatiepunt de KAAP. Voor de bevordering van innovatie in Zeeland kijken we verder dan alleen onze eigen regio. We zoeken actief naar mogelijkheden om extra kennis en middelen van buiten de regio naar Zeeland te halen. In 2021 hebben we in dit kader extra geïnvesteerd in een nauwere samenwerking met andere ROM’s in Nederland. We onderzoeken hoe we elkaar in toekomstige projectontwikkelingen kunnen opzoeken en versterken en of we samen kunnen optrekken richting grote (inter)nationale fondsen zoals het Groeifonds.

EXTRA FOCUS OP AGROFOOD Waar we in alle genoemde sectoren helpen bij verduurzaming, ontwikkeling en groei, hebben we in 2021 extra focus gelegd op de Agrofood-sector. Met name ons strategisch partnership met Food Delta Zeeland springt er wat dat betreft uit. Ontwikkelingen zoals schelpdierteelt, aquacultuur en de eiwittransitie krijgen via deze weg een flinke boost. Een mooi succes in dit thema is de voorbereiding van de Blue Deal (waarin gezamenlijk wordt gewerkt aan de versterking van schelpdieren als bouwsteen van een gezond en duurzaam menu) die in maart 2022 ondertekend is.

DIGITAAL DOEN ZEELAND Daarnaast hebben we in 2021 een grote stap gezet in digitalisering en robotisering door de lancering van ‘Digitaal Doen Zeeland’, een initiatief ter bevordering van digitalisering en robotisering in alle bedrijfstakken. Hierin hebben we bovendien een start gemaakt met het aanhaken van een consortium van partijen in Zuid Nederland die bedrijven kunnen ondersteunen bij hun digitalisering en robotiseringsvraagstukken voor de maakindustrie, chemie en voedselverwerkende industrie. Dit onder de naam European Digital Innovation Hubs.

AANJAAGROL We merken dat onze aanpak werkt. Allereerst doordat we met een brede blik naar het ecosysteem in Zeeland te kijken. Zo kunnen we onze kennis, ons netwerk en onze financieringsmogelijkheden effectief inzetten en een aanjagers- en verbindende rol te spelen in innovaties in het Zeeuwse bedrijfsleven. Dit levert belangrijke successen op. Successen waar wij van genieten en de Zeeuwse economie van profiteert. We blikken dan ook tevreden terug op 2021 en kijken met vertrouwen vooruit naar 2022.

35

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

DIGITAAL DOEN ZEELAND Looptijd project: 3 jaar Rol Impuls Zeeland: Initiatiefnemer, penvoerder, projectleiding Betrokken partijen: Dockwize, K&I Netwerken en Zeeuws MKB. Omvang: ca € 620.000,-

DIGITALISERING BINNEN HET ZEEUWSE MKB Digitaal Doen Zeeland heeft als doel het Zeeuwse mkb te helpen met digitaliseren. Het project is gericht op alle sectoren en op alle relevante vormen van digitalisering. De aanpak is gericht op het informeren en enthousiasmeren van ondernemers over de mogelijkheden van digitalisering, en hen te begeleiden bij de verdere uitvoering.

RESULTATEN 2021 In 2021 is de projectorganisatie opgezet, een website ontwikkeld en is een gerichte campagne gestart die voor de eerste deelnemers heeft gezorgd. Ruim 20.000 personen zijn bereikt via de communicatie-uitingen. De voucherregeling is uitgewerkt en opgestart en de eerste voucher is toegekend. Naast verschillende events zijn bedrijfsbezoeken georganiseerd. In totaal waren er 340 deelnemers aan de events. Ook zijn twee projectambassadeurs aangetrokken en zijn zeven showcases uitgewerkt.

ROL IMPULS ZEELAND Impuls is verantwoordelijk voor de uitvoering van het project (penvoerder en projectleiding).

Business Development

36

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

DOCKWIZE Looptijd project: doorlopend. Betrokken partijen: HZ University of Applied Sciences & Impuls Zeeland als founding partners en Provincie Zeeland als publieke financier. Overige (triple helix) partners die een financiële bijdrage leveren zijn o.a. gemeente Vlissingen, University College Roosevelt, Vitrite en DRV Accountants. Omvang: een begroting van ca. € 1.500.000,-

ZEEUWSE INCUBATOR Dockwize is de Zeeuwse incubator, die start ups huisvest en begeleidt, events en (kennis)sessies organiseert, een community met innovatieve ondernemers onderhoudt en innovatief ondernemerschap aanjaagt met diverse innovatie- en groeiprogramma’s.

RESULTATEN 2021 In 2021 is de organisatie, het kernteam en de flexibele schil, gegroeid in omvang. Ook heeft er een verzelfstandiging op het gebied van de financiële- en personele administratie plaatsgevonden. Daarnaast sloten nieuwe partners zich aan zoals Delta Energie en De Hoop. De vergaderzalen draaiden ondanks de lockdowns een goed jaar en de bezetting van de kantoren bleef boven de ambitie van minimaal 80% bezetting. Drie grote challenges (met Yara, Zeeuwind en KICMPi) vonden plaats en het SOS programma werd voor een tweede keer gehouden in twee varianten (horeca editie en SOS APK). Ook is het eigen groeiprogramma gestart in 2021 waar twee groepen aan deel hebben genomen. Naast de programma’s en ontwikkelingen in de interne organisatie, werden vele digitale netwerkactiviteiten gehouden.

ROL IMPULS ZEELAND Strategisch projectpartner, vertegenwoordiging bestuur en operationeel betrokken bij programma’s. Daarnaast leveren we een financiële bijdrage. Business Development

37

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

INNOVATIEPUNT DE KAAP Looptijd project: 2021 - ntb Betrokken partijen: Kic|MPi, Zephyros, Terra Inspectioneering, HZ University of Applied Sciences, Scalda, gemeente Vlissingen, Dockwize en Provincie Zeeland Omvang: € 195.000,-

ONTWIKKEL-, TEST- EN DEMOLOCATIE Een ontwikkel-, test- en demolocatie in ontwikkeling voor bedrijven en instellingen die behoefte hebben aan een fysieke, veilige en grote locatie. Hier is ruimte voor het ontwikkelen, testen en demonstreren van nieuwe producten, concepten en/of innovaties.

RESULTATEN 2021 In 2021 is de KAAP geopend als ontwikkel-, test- en democentrum. In de KAAP zijn de koplopers gestart met hun ontwikkeling en testen. Hun projecten zijn met name gericht op offshore wind en smart maintenance. Onder andere een “mangat” uit de procesindustrie, een windturbineblad, een nacelle van een windmolen en enkele opslagtanks zijn aanwezig voor testen met robots en drones.

ROL IMPULS ZEELAND We zijn mede-ontwikkelaar en partner van de KAAP. Samen met Dockwize en gemeente Vlissingen vormen we de stuurgroep. Daarnaast zetten we actief ons netwerk in.

Business Development

38

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

CIRCULAIRE E ECONOMIE RANSITIE EN ENERGIETRANSITIE Het cluster Circulaire Economie en Energietransitie ansitie ondersteunt bedrijven om aan de slag te gaan met circulair ondernemen en energietransitie en wil deze ontwikkelingen op verschillende manieren stimuleren. Vanuit Impuls adviseren we partijen, zetten we voorbeeldprojecten op, stimuleren we door het verstrekken van vouchers en verbinden we bedrijven aan elkaar die in deze ontwikkelingen iets voor elkaar kunnen betekenen.

39

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

BEHOUDEN VAN ECONOMISCHE WAARDE Europa werkt aan het tot stand brengen van een volledig circulaire economie in 2050 en in 2030 zouden we halverwege moeten zijn. De energietransitie heeft een zelfde planning; in het Klimaatakkoord van Parijs is overeengekomen dat alle landen in 2030 op circa de helft moeten zijn qua CO2-reductie en in 2050 op 95% moeten uitkomen. Een groot deel van de bedrijven is hier nog niet volop mee bezig, terwijl de tijd begint te dringen. We zijn mede-initiatiefnemer van de Regionale Energiestrategie (RES) en ondersteunen ondernemers bij deze belangrijke overgang. We zijn penvoerder van het Smart Delta Resources platform dat zich richt op de verduurzaming van de grote industrie. Binnen het cluster Circulaire Economie & Energietransitie zijn in 2021 onderstaande projecten gerealiseerd, opgezet of voortgezet.

Circulaire Economie & Energietransitie

40

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

SMART DELTA RESOURCES In Smart Delta Resources (SDR) werken industrie, havens, onderwijs en overheden in de Vlaams-Nederlandse Schelde-Deltaregio samen aan crossborder, innovatieve programma’s voor CO2-reductie, duurzame grondstoffen, en groene energie. Together for a future proof industry.

RESULTATEN 2021 In 2021 zijn de transitieplannen binnen de SDR-programma’s voor waterstof, elektrificatie, warmte en CCS verder geconcretiseerd. Daarnaast zijn de volgende resultaten behaald: Funding via Europese en nationale financieringsmogelijkheden verder ontwikkeld Realisatie Cluster Energie Strategie (CES) heeft geleid tot besluit prioritaire projecten voor Elektriciteit, Waterstof en CCS binnen nationale verduurzamingsplannen Facilitering en voorbereiding realisatie 380 kV en waterstof-infrastructuur Branding van de regio en zichtbaarheid bij stakeholders sterk verbeterd Verbeterde interne organisatiestructuur met crossborder klankbordgroepen en oprichting SDR Vlaanderen, om aan beide kanten van de grens slagvaardiger te kunnen zijn Nieuw aangesloten SDR-partners: Air Liquide en Air Products

ROL IMPULS ZEELAND Wij zijn penvoerder en partner van Smart Delta Resources. Daarnaast verzorgen we de administratie. Circulaire Economie & Energietransitie

41

Impuls Zeeland Jaarverslag 2021

VOUCHERS CIRCULAIR, BIOBASED EN ENERGIETRANSITIE Looptijd: 2020 t/m 2022 Betrokken partijen: Provincie Zeeland. Omvang: € 255.000,-

VOUCHERS VOOR MKB-ONDERNEMERS Impuls verstrekt mkb-vouchers aan Zeeuwse ondernemers die innovatieve plannen hebben op het gebied van circulaire economie of energietransitie. Deze voucherregeling is mogelijk gemaakt door Provincie Zeeland en loopt tot 2022 of totdat het budget is uitgeput. Eerder gaven we vouchers uit voor biobased en circulaire innovaties, waar veel animo voor was. De regeling is nu verbreed naar onderzoek en ontwikkeling op het vlak van energietransitie. Vernieuwende projecten op dat vlak maken kans op een voucher. Het begrip ‘biobased’ beschouwen we als onderdeel van de circulaire economie.

RESULTATEN 2021 In 2021 zijn in totaal zes vouchers verstrekt en succesvol afgerond. Eén voucher is gebruikt voor een biobased toepassing voor de bestrijding van onkruid en vijf vouchers zijn gebruikt voor een ontwikkeling waarbij grondstoffen kunnen worden hergebruikt in het productieproces. De totale voucherwaarde was € 45.462,-.

ROL IMPULS ZEELAND We zijn uitvoerder van het project en voeren een actieve en gerichte acquisitie om de vouchers zo bekend mogelijk te maken en de juiste ondernemers te bereiken.