Document · PDF

3.2 rvs Het bestemmingsplan Scheldekwartier, Stenenbeer bijlage 5 bijlagen bij toelichting

Commissie Ruimte 28 maart 2024, gemeente VlissingenBij agendapunt: Bestemmingsplan locatie Stenen Beer Vlissingen (voormalig Postkantoor)20.531 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Mogelijk heeft de inslag van bommen verstoringen teweeg gebracht aan het bodemarchief. Voor het plangebied Kleine Kerkstraat wordt een vervolgonderzoek aanbevolen in de vorm van een inventariserend veldonderzoek door middel van boringen om de dikte van de archeologische laag vast te stellen. En om te bepalen of zich in het plangebied nog resten uit de Vroege Middeleeuwen bevinden. Op basis van de gegevens uit het booronderzoek kan vervolgens een proefsleuvenonderzoek worden uitgevoerd om de behoudenswaardigheid van de archeologische resten vast te stellen. Voor aanvang van een proefsleuvenonderzoek dient een Programma van Eisen te worden opgesteld door een senior-archeoloog. Plangebied Stenen Beer Voor het uiterst westelijke gedeelte van het plangebied geldt een hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen vanaf de Vroege Middeleeuwen op de kreekruggen (Afzettingen van Duinkerke II). Vindplaatsen uit deze periode kunnen zich (behoudens ophogingen) dicht aan het maaiveld bevinden. Voor het overige deel van het plangebied geldt een middelmatige archeologische verwachting voor vindplaatsen uit met name de IJzertijd en Romeinse tijd op mogelijk intacte delen van het Hollandveen. Het plangebied ligt op de in 1581 aangelegde en in 1909 gedempte Pottehaven. De ondergrond direct onder het maaiveld zal grotendeels uit in 1909 aangebrachte grond bestaan.

Voor deze ondergrond geldt een lage archeologische verwachting. Alleen langs de randen van het plangebied zal de ondergrond direct onder het maaiveld bestaan uit kaden en beschoeiingen met een oudere oorsprong.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[4 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Mogelijk bevinden zich aan de oostzijde van het plangebied resten van de citadel uit 1571 in de ondergrond. Het is niet uitgesloten dat het muurwerk van deze citadel is gebruikt als onderdeel van de kademuur van de Pottehaven. Voor de oostelijke rand van het plangebied geldt dan ook een hoge archeologische verwachting voor resten van de citadel. De aanleg van de Pottehaven zal zeker de eventueel aanwezige vindplaatsen uit de Vroege Middeleeuwen op de kreekruggen met een datering vanaf de Vroege Middeleeuwen in het uiterst westelijke gedeelte van het plangebied hebben aangetast. Voor het overige deel van het plangebied geldt een middelmatige archeologische verwachting voor vindplaatsen uit met name de IJzertijd en Romeinse tijd op mogelijk intacte delen van het Hollandveen. Op welke diepte dit Hollandveen kan worden verwacht, is niet precies bekend. De kans is echter groot dat de eventuele vindplaatsen op het veen zijn aangetast door de aanleg van de Pottehaven. Voor het plangebied Stenen Beer wordt aanbevolen de randen van het plangebied, waar kaden worden verwacht verder te onderzoeken. Dit is met name van belang voor de oostzijde van het plangebied om de relatie tussen de Pottehaven en de citadel vast te stellen. Voor het opsporen van muurresten is een booronderzoek niet de geschikte methode.

Derhalve wordt een vervolgonderzoek aanbevolen in de vorm van een proefsleuvenonderzoek aan de oostzijde van het plangebied en een archeologische begeleiding voor de overige randen van het plangebied, waar kaden worden verwacht. Voor aanvang van dit onderzoek dient een Programma van Eisen te worden opgesteld door een senior-archeoloog Er wordt geen vervolgonderzoek aanbevolen naar eventuele vindplaatsen uit de IJzertijd tot en met de Vroege Middeleeuwen. Plangebied Scheldeplein/Walstraat Vanwege de ligging in een zone met een hoge trefkans geldt voor het plangebied een hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen vanaf de Vroege Middeleeuwen op de kreekruggen (Afzettingen van Duinkerke II). Vindplaatsen uit deze periode kunnen (behoudens ophogingen) dicht aan het maaiveld voorkomen. Op basis van historische gegevens worden aan de Walstraat resten van vestingwerken uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd verwacht, zoals muurwerk (middeleeuwse periode) en aarden wallen, met een datering vanaf het einde van de 15e tot in het begin van de 17e eeuw. Het kan niet worden uitgesloten dat het muurwerk is gebruikt als fundering voor de jongere bebouwing in het plangebied. Ten oosten van het muurwerk en de aarden wallen (dus in het plangebied) wordt de vestinggracht verwacht. De vestinggracht zal eventuele oudere archeologische vindplaatsen op de kreekruggen hebben aangetast.

Tevens worden archeologische resten verwacht van bebouwing (fundamenten, beerputten, waterputten en dergelijke) met een datering in de 17e en 18e eeuw. De resten bevinden zich (behoudens eventueel aanwezige ophogingen) dicht onder het maaiveld. In de 19e en 20e eeuw maakte het plangebied deel uit van de scheepswerf.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[5 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

In 1988 zijn alle funderingen en kelders van deze scheepswerf op de kop van de Scheldewerf gesloopt. Dit geldt ook voor de nagelwerkplaats ter plaatse van het plangebied. Aangenomen wordt dat bij de sloop van de funderingen van de nagelwerkplaats ook de aanwezige oudere funderingen zijn verwijderd. Dit wordt bevestigd door de heer Hendrikse. In het plangebied worden derhalve geen archeologische resten meer verwacht. Voor plangebied Scheldeplein/Walstraat wordt geen vervolgonderzoek aanbevolen.

Periode Nieuwe tijd Late Middeleeuwen Vroege Middeleeuwen Romeinse tijd IJzertijd Bronstijd Neolithicum (nieuwe steentijd) Mesolithicum (midden steentijd) Paleolithicum (oude steentijd)

Datering 1500 1050 450 12 voor 800 2000 5300 8800 300.000

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

Tabel 1. Archeologische

heden 1500 1050 450 12 800 2000 4900 8800

tijdschaal.

na Chr. na Chr. na Chr. voor Chr. voor Chr. voor Chr. voor Chr. voor Chr.

[6 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Inhoud 3

Samenvatting

1 Inleiding 1.1 Kader en doelstelling 1.2 Onderzoeksopzet en richtlijnen

2 Bureauonderzoek 2.1 Methoden 2.2 Resultaten

3 Conclusies en aanbevelingen 3.1 Conclusies 3.2 Aanbevelingen (figuur 5)

Literatuur

Gebruikte afkortingen

Verklarende woordenlijst

Overzicht van figuren en tabellen

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[7 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

1 Inleiding 1.1 Kader en doelstelling In opdracht van de gemeente Vlissingen heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in november 2005 een bureauonderzoek uitgevoerd in verband met herontwikkeling van het terrein van de Koninklijke Schelde Groep (KSG) tot een nieuwe stadswijk (Dokkershaven) in de gemeente Vlissingen in de Provincie Zeeland (Rietkerk, 2006). Tijdens dit onderzoek zijn echter niet alle plangebieden uit het deelgebied Binnenstad (zuidzijde dok) en deelgebied Kaden onderzocht. Dit bureauonderzoek is alsnog uitgevoerd in mei 2006. De resultaten worden beschreven in dit rapport. In dit bureauonderzoek worden 4 plangebieden ten zuiden en westen van het in november 2005 onderzochte voormalig KSG-terrein besproken (figuur 1): - plangebied Stenen Beer - plangebied voormalig P.Z.C. (Provinciale Zeeuwse Courant) - plangebied Kleine Kerkstraat - plangebied Scheldeplein/Walstraat In deze plangebieden is de bouw van woningen en winkelpanden gepland. In plangebied Kleine Kerkstraat zijn 4 appartementen en 15 grondgebonden woningen gepland. In plangebied voormalig P.Z.C. worden 10 nieuwe appartementen gebouwd. In plangebied Stenen Beer worden 18 grondgebonden woningen gebouwd. In plangebied Scheldeplein/Walstraat tot slot worden in het verlengde van de al bestaande huizenrij 10 appartementen gebouwd.

De ontgravingsdiepte ten behoeve van deze nieuwbouw zal in al deze plangebieden maximaal 1 m -Mv bedragen. De panden worden onderheid. Tot op welke diepte deze heiwerkzaamheden plaatsvinden, is nog niet bekend. Het onderzoek diende te worden uitgevoerd omdat realisatie van de plannen zou kunnen leiden tot aantasting of vernietiging van mogelijk aanwezige archeologische resten. Op de archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart Walcheren (Burger, 2006) staan de plangebieden aangegeven in de historische kern. Voor historische kernen geldt een hoge archeologische verwachting voor overblijfselen uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd. In principe wordt voor deze overblijfselen behoud in situ nagestreefd. Doel van het onderzoek was om de gespecificeerde archeologische verwachting te bepalen en op basis daarvan advies uit te brengen aan de gemeente ten aanzien van de omgang met archeologische waarden binnen de plangebieden.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[8 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

1.2 Onderzoeksopzet en richtlijnen Het onderzoek bestond uit een bureauonderzoek en is uitgevoerd volgens de eisen die in de provincie Zeeland aan een bureauonderzoek worden gesteld (Provincie Zeeland, 2004, 5). RAAP Archeologisch Adviesbureau en de door RAAP toegepaste procedures zijn goedgekeurd door het College voor de Archeologische Kwaliteit (CvAK), de instelling die het beheer heeft over de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) en die valt onder de Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (SIKB; http://www.sikb.nl). Zie tabel 1 voor de dateringen van de in dit rapport genoemde archeologische perioden. Enkele vaktermen worden achter in dit rapport beschreven (zie verklarende woordenlijst).

Figuur 1. De ligging

van de plangebieden (gearceerd) ten zuiden en oosten van het reeds onderzochte voormalige KSG-terrein (onderbroken lijn) met ARCHISwaarnemingen (rood) en AMK-terrein (blauw) 386

386

en IKAW; inzet: ligging

65C-021 65C-021 385

385

in Nederland (ster).

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[9 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

2 Bureauonderzoek 2.1 Methoden In het bureauonderzoek ligt de nadruk op de ligging en aard van de aanwezige of verwachte archeologische waarden in relatie tot aanwezige verstoringen en in relatie tot het toekomstige gebruik van de plangebieden. In het kader van het bureauonderzoek zijn verschillende bronnen geraadpleegd (zie literatuurlijst). Om inzicht te krijgen in het voorkomen van archeologische vindplaatsen in of nabij de plangebieden zijn het ARCHeologisch Informatie Systeem (ARCHIS) van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) te Amersfoort en het Zeeuws Archeologisch Archief (ZAA) geraadpleegd. In de plangebieden liggen geen terreinen die op de Archeologische Monumentenkaart (AMK) staan vermeld. Wel bevinden de plangebieden zich direct ten noorden van de historische stadskern van Vlissingen. Dit terrein staat op de AMK geregistreerd als terrein van hoge archeologische waarde (CMA-code 65C-021; Monumentnummer 13430; figuur 1) en wordt aan de noordzijde begrensd door de Walstraat. Verder zijn de (amateur-archeologen) dhr. H. Hoek en dhr. P. Hendrikse geraadpleegd. Alleen de heer Hendrikse kon informatie over de plangebieden verschaffen.

Om de archeologische verwachting voor de Prehistorie tot en met de Vroege Middeleeuwen te bepalen is voor de ondiepe ondergrond gebruik gemaakt van de Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW; ROB, 2005; figuur 1). Voor het bepalen van de archeologische verwachting voor de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd zijn historische gegevens als leidraad gebruikt. Hiervoor is gebruik gemaakt van literatuur en historische kaarten. Historisch kaartmateriaal weerspiegelt de ontwikkeling van het plangebied door de eeuwen heen. Het kaartmateriaal is dan ook gebruikt om de ligging van archeologische resten binnen het plangebied te bepalen. Kadastrale kaarten worden vanaf de 19e eeuw gemaakt. In tegenstelling tot veel andere historische kaarten zijn deze redelijk schaalvast. Daardoor was het mogelijk de huidige topografie te projecteren op de kadastrale minuut uit 1824 (Gemeente Vlissingen sectie D, genaamd Nieuwe Stad in één blad; www.dewoonomgeving.nl). Aan de hand van deze projectie aangevuld met gegevens afkomstig van oudere kaarten, kon een reconstructie worden gemaakt van de ligging van huizen en andere structuren binnen de grenzen van het plangebied. P.K. Dommisse heeft in 1909 een projectie gemaakt van de citadel en alle opeenvolgende vestingwerken op de toenmalige topografie van de stad (aanwezig

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[1 0 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

in het gemeentearchief Vlissingen). Deze projectie is geraadpleegd voor de reconstructie van de citadel van de hertog van Alva en van de vestingwerken uit de 16e eeuw. Tot slot zijn gegevens uit het archief van Vlissingen verzameld om verstoringen in kaart te brengen (gegevens aangeleverd door de WAD). In § 2.2 worden de resultaten van het bureauonderzoek beschreven. Omdat de geologie en historie voor alle vier de plangebieden grote overeenkomsten vertonen, zijn deze niet afzonderlijk per plangebied beschreven. Dit geldt wel voor de ruimtelijke ontwikkeling, de archeologie en de archeologische verwachting. Op basis van het bureauonderzoek worden in hoofdstuk 3 conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan per plangebied.

2.2 Resultaten 2.2.1 Geologie De plangebieden zijn als ‘niet-gekarteerd’ weergegeven op zowel de bodemkundige, geologische als geomorfologische kaart (resp. DLO-Staring Centrum/Stiboka, 1994; RGD, 1972; Stiboka, 1986) vanwege de ligging in de bebouwde kom. Uit extrapolatie van gegevens uit de directe omgeving kan niettemin een globale indruk verkregen worden van de geologische kenmerken van de plangebieden. De ondergrond in de plangebieden bestaat geologisch gezien uit Afzettingen van Duinkerke II. Mogelijk is onder deze afzettingen Hollandveen aanwezig (RGD, 1972). De geologie van de plangebieden is vergelijkbaar met die van het voormalig KSG-terrein. Voor het plangebied voormalig KSG-terrein is in de cultuurhistorische verkenning een beschrijving opgenomen van de geologie voor zowel de zone met een hoge als de zone met een middelhoge trefkans op de IKAW (Bloemink e.a., 2005; figuur 1). De plangebieden voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Scheldeplein/ Walstraat liggen in een zone met een hoge trefkans voor archeologische waarden op de IKAW (figuur 1). Volgens de beschrijving in de cultuurhistorische verkenning wordt de geologie binnen de zones met een hoge trefkans gekenmerkt door de aanwezigheid van kreekruggen (Afzettingen van Duinkerke II). Hier zal het Hollandveen zijn geërodeerd.

Het plangebied Stenen Beer bevindt zich grotendeels in een zone met een middelhoge trefkans op het aantreffen van archeologische waarden. Slechts een klein gedeelte van de westzijde van het plangebied valt in een zone met een hoge trefkans. Voor de zones met een middelhoge trefkans wordt de geologie gekenmerkt door de mogelijke aanwezigheid van Hollandveen onder de Afzettingen van Duinkerke II (Bloemink e.a., 2005: 39-40). Op welke diepte dit Hollandveen kan worden verwacht, is niet precies bekend. In plangebied Oude Markt-Spuistraat is tijdens een booronderzoek het Hollandveen aangetroffen op 5,75 m -Mv. In welke mate dit gebied in de loop van de tijd is opgehoogd blijkt echter niet uit dit onderzoek (Van Kempen, 2002: 20). RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[1 1 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 2. Globale ligging van de plangebieden (onderbroken lijn) op de kaart van Vlissingen in 1649 door Blaeu. Figuur 2. Globale ligging van de plangebieden (onderbroken lijn) op de kaart van Vlissingen in 1649 door J. Blaeu.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[1 2 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

2.2.2 Historie De plangebieden liggen ten noordoosten van de binnenstad van Vlissingen. Dit gebied lag tot in de in de tweede helft van de 16e eeuw direct buiten de omwalling rondom de stad. Dit blijkt uit de kaart van Jacob van Deventer van Vlissingen uit circa 1550 (De Klerk, 1992: kaart 93b). Deze omwalling werd aan het einde van de 15e eeuw aangelegd (kort na 1477) ongeveer ter plaatse van de huidige Walstraat. De omwalling bestond toen uit een gracht met daarachter een aarden wal met palissaden. In 1489 liet Filips van Bourgondië de stad ommuren (Sakkers, 2004). In 1571 werd aan de oostzijde buiten de stadswallen door Hertog Alva begonnen met de bouw van een citadel. Een jaar later (in 1572) werd de citadel geslecht, nadat de bevolking van Vlissingen de Spanjaarden had verdreven. Vanaf dat jaar werd de stad aan de oostzijde uitgebreid met de aanleg van de Nieuwstad. In de ruimte tussen de oude binnenstad en de Nieuwstad werd in 1581 een haven aangelegd, de zogenaamde Pottekaai of Pottehaven. Deze haven is pas in 1909 gedempt. Ook ten westen van deze haven werd de stad uitgebreid met bebouwing. Aan de buitenzijde van de uitbreidingen werden verdedigingswerken aangelegd. Op de kaart Filissinga van Giuccardini uit 1617 staan deze verdedigingswerken weergegeven. Deze bestonden uit aarden wallen omringd door een gracht (De Kruijf e.a., 2004, 122). Volgens de projectie van P.K.

Dommisse wordt het grootste gedeelte van deze vestingwerken gevormd door de oorspronkelijke citadel. Het westelijke gedeelte van de vestingwerken is hier niet uit ontstaan. Hier volgen de vestingwerken gedeeltelijk hetzelfde tracé als de vestingwerken uit de Late Middeleeuwen. In het begin van de 17e eeuw werd de stad uitgebreid met nieuwe havens buiten de stad (Dok- en Marine of Voorhaven). Om ook de havens te beschermen tegen invallen van buiten werd in de periode 1609-1615 onder prins Maurits rondom de stad de vesting Vlissingen aangelegd. Hiermee verloren de vestingwerken uit de 16e eeuw hun functie. Op de kaart van Blaeu uit 1649 is de toenmalige situatie weergegeven (Noordegraaf, 1985: 173; figuur 2). De vestingwerken uit het einde van de 16e eeuw hebben op deze kaart plaatsgemaakt voor huizen, straten en havens. De bebouwing uit de 16e en 17e eeuw bevond zich vanaf toen aan kaden en havens. Daarom kan worden aangenomen dat zeker in een gedeelte van de panden bedrijfjes of pakhuizen gevestigd waren. 2.2.3 Resultaten per plangebied Plangebied voormalig P.Z.C. en plangebied Kleine Kerkstraat De plangebieden Beide plangebieden liggen vlak bij elkaar, aan weerszijden van de Vlamingstraat. Omdat de ontwikkeling van beide plangebieden door de tijd heen veel overeenkomsten vertoont, worden zij in deze paragraaf samen beschreven.

2 Plangebied Kleine Kerkstraat (circa 1795 m ; figuur 4: B) betreft een parkeerterrein dat zich bevindt tussen de Kleine Kerkstraat in het noordoosten en de Vlamingstraat 2 in het zuidwesten. Plangebied voormalig P.Z.C. (circa 703 m ; figuur 4: A) ligt

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[1 3 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

direct ten zuidwesten hiervan. Op dit terrein is een tijdelijk winkelpand van de HEMA gevestigd. Dit plangebied wordt aan de noordoostzijde begrensd door de Vlamingstraat en aan de zuidwestzijde door de Walstraat. Plangebied voormalig P.Z.C. Centrumcoördinaten: kaartblad van de topografische kaart van Nederland (schaal 1:25.000): Kadastrale nummers:

Plangebied Kleine Kerkstraat Centrumcoördinaten: Kaartblad van de topografische kaart van Nederland (schaal 1:25.000): Kadastrale nummers:

29.100/385.405 65C Gemeente: Vlissingen Sectie: E Perceelsnummer: 3664

29.125/385.430 65C Gemeente: Vlissingen Sectie: E Perceelsnummer: 3664

Ruimtelijke ontwikkeling De plangebieden bevonden zich tot het einde van de 16e eeuw buiten de toenmalige stad. De grens van die stad kan worden gesitueerd ter hoogte van de huidige Walstraat. Hier bevond zich de middeleeuwse omwalling uit het einde van de 15e eeuw. Ten oosten van deze omwalling lag de toenmalige vestinggracht. De breedte daarvan is niet precies bekend. Volgens de projectie van Dommisse uit 1909 vormt de Vlamingstraat de grens van de toenmalige gracht. Ter plaatse van de plangebieden kwam in de Middeleeuwen het water met de naam de Middelburgse Schuitvlot de stad binnen. Iets ten noordwesten van de plangebieden werd in de 16e eeuw de Blauwpoort gebouwd. De Blauwpoort, de Middelburgse Schuitvlot en de vestinggracht zijn zichtbaar op de kaart van Jacob van Deventer van Vlissingen uit circa 1550 (De Klerk, 1992: kaart 93b). Aan het einde van de 16e eeuw werden de plangebieden bij de stad getrokken en voorzien van bebouwing. De gracht en de Middelburgse Schuitvlot werden gedempt en de stadspoort en de stadsmuur werden gesloopt. In de huidige situatie is in beide plangebieden geen bebouwing aanwezig: de bebouwing is in de periode na de Tweede Wereldoorlog gesloopt. Op basis van de projectie van de kadastrale minuut uit 1824 op de huidige topografie is de ligging van de toenmalige bebouwing gereconstrueerd (figuur 3).

Aangenomen wordt dat de ligging van deze bebouwing haar oorsprong kent in de 16e eeuw en dus niet veel af zal wijken van de situatie in die periode. Over de nijverheid die plaatsvond in deze panden is niet veel bekend. Uit een onderzoek naar het plangebied uit 2002 van de heer A. Tramper, archivaris van het gemeentearchief van Vlissingen, is bekend dat rond 1700 op Walstraat 56 een glazenmaker met de naam Rombout Smit woonde.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[1 4 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

29000

29200

legenda A

plangebied voormalige PZC

plangebied kleine Kerkstraat

plangebied Stenen Beer

plangebied Walstraat/Scheldeplein

385600

grens plangebied

385400

B A

100

1:2.500

2006 29000

29200

Figuur Projectie van de plangebieden (onderbroken lijn)minuut op deuit kadstrale minuut uit 1824. van de plangebieden (onderbroken lijn) op de kadastrale 1824. Figuur 3.3. Projectie

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[1 5 ]

Vlsk3_kadmin/HA-010606

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Archeologie Volgens de Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW; ROB, 2005; figuur 1) bevinden de plangebieden zich grotendeels in een zone met een hoge kans op het aantreffen van archeologische waarden. In de plangebieden liggen geen terreinen die op de Archeologische Monumentenkaart (AMK) staan vermeld. Wel bevinden de plangebieden zich direct ten noorden van de historische stadskern van Vlissingen. Dit terrein staat op de AMK geregistreerd als terrein van hoge archeologische waarde (CMA-code 65C-021; Monumentnummer 13430; figuur 1) en wordt aan de noordzijde begrensd door de Walstraat. In ARCHIS staat één archeologische vindplaats geregistreerd uit de directe omgeving van de plangebieden (ARCHIS-waarnemingsnummer 52280). Het betreft een waarneming op de hoek van de Walstraat en de Wagenaarstraat van een doorsnede van een muur van moppen, tijdens niet-archeologisch graafwerk in 1987. Dit muurwerk wordt geïnterpreteerd als gedeelte van de stadsmuur van Vlissingen. Uit een onderzoek naar het plangebied van de heer A. Tramper, archivaris van het gemeentearchief van Vlissingen, blijkt dat circa 1900 bij rioleringswerkzaamheden resten muurwerk zijn opgegraven voor het pand Walstraat 58. In 1967 werden voor de panden Walstraat 62-66 (direct ten noordwesten van het plangebied) restanten opgegraven van de voormalige Oost-of Blauwpoort.

In het Zeeuws Archeologisch Archief (ZAA) zijn geen aanvullende gegevens beschikbaar ten aanzien van de plangebieden. Archeologische verwachting Vanwege de ligging in een zone met een hoge trefkans geldt voor beide plangebieden een hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen vanaf de Vroege Middeleeuwen op de kreekruggen (Afzettingen van Duinkerke II). Vindplaatsen uit deze periode kunnen (behoudens ophogingen) dicht aan het maaiveld voorkomen. Tevens kunnen resten worden verwacht uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd. Voor het bepalen van de archeologische verwachting zijn voor deze perioden historische gegevens als leidraad gebruikt. In plangebied voormalig P.Z.C. worden de funderingsresten van de middeleeuwse stadsmuur verwacht aan de Walstraat. Dit muurwerk heeft een datering vanaf het eind van de 15e tot het eind van de 16e eeuw. Dat dit muurwerk is gebruikt als fundering voor de jongere bebouwing in het plangebied kan niet worden uitgesloten. Ten oosten van dit muurwerk wordt de middeleeuwse gracht verwacht. De Middelburgse Schuitvlot zal in het plangebied voormalig P.Z.C. als gevolg van de aanleg van de gracht dan ook zijn verdwenen. De breedte van de vestinggracht is niet precies bekend. Volgens Dommisse reikte deze tot aan de Vlamingstraat. Het is dus niet duidelijk of ook in plangebied Kleine Kerkstraat resten van deze gracht aanwezig kunnen zijn.

Indien dit niet het geval is, dan kunnen resten van de Middelburgse Schuitvlot uit de Middeleeuwen worden verwacht.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[1 6 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Op basis van de historische gegevens worden in beide plangebieden archeologische resten verwacht (figuren 2 en 3) van bebouwing (fundamenten, beerputten, waterputten en dergelijke) met een datering vanaf de 16e eeuw. De bebouwing zal niet alleen gebruikt zijn voor bewoning. Ook kunnen zich hier de resten van kleine bedrijfjes bevinden, zoals de archeologische resten van een glazenmakerij van rond 1700 in het plangebied voormalig P.Z.C.

verwachte geologie periode VME kreekrug LME

diepte

Tabel 2. Archeologische

archeologische resten

verwachting per laag,

vanaf Mv of on- grondsporen der ophoging kreekrug/ophoging vanaf Mv stadsmuur (fundamenten), vestgracht, Middelburgse Schuitvlot, omwalling kreekrug/ophoging vanaf Mv bebouwing (fundamenten, beerputten, waterputten, grondsporen e.d.)

Verstoringen De middeleeuwse vestinggracht zal zeker de eventueel aanwezige vindplaatsen uit oudere perioden op de kreekrug hebben aangetast in plangebied voormalig P.Z.C. Mogelijk zijn ook de eventueel aanwezige vindplaatsen in plangebied Kleine Kerkstraat aangetast. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het voormalig KSG-terrein gebombardeerd. Ook ten zuiden van dit terrein zijn bommen ingeslagen (Saricon, 2005: afb. 6 en afb. 8). Mogelijk heeft de inslag van bommen verstoringen teweeg gebracht aan het bodemarchief. De bebouwing met een datering vanaf de 16e eeuw in plangebied Kleine Kerkstraat is in de periode na de Tweede Wereldoorlog gesloopt. Volgens de heer Hendrikse (amateur-archeoloog) is na de oorlog in dit plangebied de drukkerij van het P.Z.C. gevestigd geweest. Deze nam een groot gedeelte van het plangebied in beslag. Deze drukkerij is eind jaren zeventig van de 20e eeuw gesloopt. De heer Hendrikse was bij deze sloop aanwezig. Tijdens de sloop bleek dat de drukkerij en zeer solide fundering had. Tijdens de sloop zijn keldertjes en beerputten leeggeschept. De aannemer heeft tijdens zijn sloopwerkzaamheden oude funderingen verwijderd. In de huidige situatie is plangebied Kleine Kerkstraat voorzien van een parkeerterrein. In 2004 is op de locatie voormalig P.Z.C. de tijdelijke HEMA gebouwd. Uit gegevens uit ARCHIS blijkt dat het terrein toen is bezocht door schatgravers.

Welke schade zij hebben aangericht, is niet precies bekend. Volgens de heer Hendrikse zijn, toen het terrein braak lag voor aanvang van de bouw van de tijdelijke HEMA, kelders en funderingen leeggeschept, maar zijn de funderingen, putten en dergelijke nog aanwezig.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[1 7 ]

plangebieden Voormalig P.Z.C. en Kleine Kerkstraat.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006 385600

Figuur 4. Resultaten bureauonderzoek.

[1 8 ] 100

ligging Blauwpoort (16e eeuw) ligging van de laat-middeleeuwse vestiginggracht (de breedte is geschat)

plangebied Stenen Beer plangebied Walstraat/Scheldeplein

C D

ligging van de Pottekaai uit 1581 (in 1909 gedempt) kaden rondom de Pottekaai, vanaf eind 16e eeuw grens plangebieden

bebouwing uit de 17e eeuw

bebouwing waarschijnlijk aangelegd kort na de stichting van de nieuwstad (ca. 1572) reconstructie van de citadel van de hertog van Alva uit 1571 (volgens Dommisse, 1909)

Middelburgse Schuitvlot uit de Late Middeleeuwen (volgens Dommisse, 1909)

globale ligging van de omwalling uit de Late Middeleeuwen en de 16e eeuw

ligging van de vestinggracht uit de Late Middeleeuwen en de 16e eeuw (de breedte is geschat)

ARCHIS-waarnemingsnummer

globale ligging van de laat-middeleeuwse omwalling

ARCHIS-waarneming

52280

29200

plangebied Kleine Kerkstraat

plangebied voormalige PZC

29000

1:2.500

a tra

52280 52280

ls Wa

ke Zel

t straa lmina e h l i W

Figuur 4. Resultaten bureauonderzoek.

385400

at tra

29200

Vlsk3_buro/HA-140606

2006

20512 20512

385600

legenda

ge Lan

Aag

ens Dek

29000

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

385400

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Plangebied Stenen Beer Plangebied 2 Het plangebied Stenen Beer (2327 m ; figuur 4: C) betreft een parkeerterrein. Dit plangebied wordt omsloten door de Stenen Beer in het noorden, de Hendrikstraat in het oosten en de Wilhelminastraat in het westen. Aan de zuidzijde wordt dit plangebied begrensd door de aanwezige bebouwing. Centrumcoördinaten: Kaartblad van de topografische kaart van Nederland (schaal 1:25.000): Kadastrale nummers:

29.220/385.375 65C Gemeente: Vlissingen Sectie: E Perceelsnummer: 3686

Ruimtelijke ontwikkeling Op basis van de projectie van de kadastrale minuut uit 1824 op de huidige topografie is de ligging van de voormalige Pottehaven gereconstrueerd (figuur 3). Hieruit blijkt dat het plangebied zich bevindt ter plaatse van deze in 1909 gedempte haven. De haven werd in 1581 aangelegd tussen de oude binnenstad en de Nieuwstad. Deze Nieuwstad wordt gesitueerd op de plaats waar in 1571 door Hertog Alva werd begonnen met de bouw van een citadel. P.K. Dommisse heeft de ligging van deze citadel gereconstrueerd. Volgens deze reconstructie lag één van de bastions van deze citadel direct ten oosten van de latere Pottehaven, ter hoogte van de huidige Hendrikstraat. De haven is dus waarschijnlijk direct ten oosten van de citadel aangelegd. Mogelijk is het muurwerk van de citadel gebruikt als kademuur voor de haven. In 1909 werd de Pottehaven gedempt. Op de plaats van de voormalige haven werd in 1910 het postkantoor gebouwd. In de huidige situatie is het postkantoor gesloopt. In het plangebied ligt nu een parkeerterrein. Archeologie Volgens de Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW; ROB, 2005; figuur 1) bevindt het plangebied zich grotendeels in een zone met een middelhoge kans op het aantreffen van archeologische waarden. Een klein gedeelte van de westzijde van het plangebied valt in een zone met een hoge trefkans.

In het plangebied liggen geen terreinen die op de AMK staan vermeld. In ARCHIS staat één archeologische vindplaats geregistreerd uit de omgeving van het plangebied (ARCHIS-waarnemingsnummer 20512). Volgens deze vermelding is in 1986 ter plaatse van de Koudenhoek, bij het voormalige van Dishoeckhuis, zwaar muurwerk aangetroffen. Het betrof muurwerk met een breedte van 1,25 m, opgebouwd uit stenen met een formaat van 20 x 8 x 4,5 cm. Er is niets bekend over de diepte waarop dit muurwerk is aangetroffen. Volgens de vermelding in ARCHIS kan dit muurwerk waarschijnlijk in verband worden gebracht met de citadel van Hertog Alva. Uit gegevens uit het Zeeuws Archeologisch Archief (ZAA) blijkt dat dit muurwerk zich achter in de tuin van het van Dishoeckhuis bevond.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[1 9 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Dit is in de directe nabijheid van de ligging volgens de projectie van de citadel door Dommisse uit 1909. Volgens de heer Hendrikse is, toen het postkantoor er nog stond, voor het postkantoor langs een diepe sleuf gegraven in verband met de aanleg van een leiding aan de Stenen Beer. In deze sleuf heeft hij kademuren van de Pottehaven waargenomen. De precieze locatie wist hij niet meer. Volgens zijn waarnemingen zou de haven minstens 5 tot 6 meter diep zijn geweest. De haven was opgevuld met zand en klei, waarin hij materiaal uit de 19e eeuw heeft aangetroffen. Het zand en de klei hadden een schoon voorkomen en waren niet zwart van kleur. Archeologische verwachting Voor het uiterst westelijke gedeelte van het plangebied met een hoge trefkans volgens de IKAW geldt een hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen vanaf de Vroege Middeleeuwen op de kreekruggen (Afzettingen van Duinkerke II). Vindplaatsen uit deze periode kunnen (behoudens ophogingen) dicht aan het maaiveld voorkomen. Voor het overige plangebied met een middelhoge trefkans geldt een middelmatige archeologische verwachting voor vindplaatsen uit met name de IJzertijd en Romeinse tijd op mogelijk intacte delen van het Hollandveen. Het is niet precies bekend op welke diepte dit Hollandveen kan worden verwacht.

Voor het bepalen van de archeologische verwachting voor de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd zijn historische gegevens als leidraad gebruikt. Hieruit blijkt dat resten van de Pottehaven aanwezig kunnen zijn. Deze haven is echter pas in 1909 gedempt. De ondergrond direct onder het maaiveld zal dus grotendeels uit in 1909 aangebrachte grond bestaan. Alleen langs de randen van het plangebied zal de ondergrond direct onder het maaiveld bestaan uit kaden en beschoeiingen met een oudere oorsprong. Mogelijk bevinden zich aan de oostzijde van het plangebied resten van de citadel in de ondergrond. Het is niet uitgesloten dat het muurwerk van deze citadel is gebruikt als onderdeel van de kademuur van de Pottehaven.

verwachte geologie diepte periode IJT-RT Hollandveen onbekend (oostelijke deel plangebied) VME kreekrug (uiterst vanaf Mv of onwestelijke deel der ophoging plangebied) NT kreekrug/ vanaf Mv ophoging

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

Tabel 3. Archeologische

archeologische resten

verwachting per laag,

grondsporen, houten funderingsresten, erfafscheidingen etc, Romeinse kalkovens grondsporen

resten van de Pottehaven (1581-1909); kadewerken en beschoeiingen; resten Citadel Alva (1571; oostzijde)

[2 0 ]

plangebied Stenen Beer.

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Verstoringen De aanleg van de Pottehaven zal zeker de eventueel aanwezige vindplaatsen op de kreekruggen hebben aangetast. De kans is groot dat ook de eventuele vindplaatsen op het veen zijn aangetast door de aanleg van deze haven. De aanleg van het postkantoor in 1910 zal niet veel verstoring van archeologische resten hebben veroorzaakt. Het gebouw stond bovenop de gedempte haven. Plangebied Scheldeplein/Walstraat Plangebied 2 Plangebied Scheldeplein/Walstraat (640 m ; figuur 4: D) bevindt zich direct ten zuidwesten van het grote, door middel van een bureauonderzoek onderzochte terrein ten noorden van de Walstraat. In de huidige situatie is het terrein gedeeltelijk in gebruik als winkelpand en gedeeltelijk als voetgangersgebied.

Centrumcoördinaten: Kaartblad van de topografische kaart van Nederland (schaal 1:25.000): Kadastrale nummers:

28.930/385.530 65C Gemeente: Vlissingen Sectie: E Perceelsnummer: 3644 Sectie: C Perceelsnummer: 1956

Ruimtelijke ontwikkeling Het plangebied bevond zich tot het begin van de 17e eeuw buiten de toenmalige stad. De grens van die stad kan worden gesitueerd ter hoogte van de huidige Walstraat. Hier bevond zich de middeleeuwse omwalling uit het einde van de 15e eeuw. Ten noorden van deze omwalling lag de toenmalige vestinggracht. Na de stadsuitbreidingen in de 16e eeuw maakten de middeleeuwse vestingwerken plaats voor moderne vestingwerken. Deze bestonden uit aarden wallen omringd door een gracht (De Kruijf e.a., 2004: 122). Ter hoogte van het plangebied werden deze vestingwerken aangelegd op de Walstraat op de plaats van de middeleeuwse vestingwerken. In het begin van de 17e eeuw maakten deze vestingwerken plaats voor bebouwing. Uit de kaart van Vlissingen van Blaeu uit 1649 blijkt dat zich ter hoogte van het plangebied, aan de oostzijde van de Walstraat, een rijtje huizen bevond (Noordegraaf, 1985: 173; figuur 2). Op basis van de projectie van de kadastrale minuut uit 1824 op de huidige topografie is de ligging van deze bebouwing niet te reconstrueren (figuur 3). Het plangebied maakt dan al deel uit van de scheepswerf. Wanneer de bebouwing is gesloopt om plaats te maken voor de scheepswerf, is niet precies bekend. Op het plan van Vlissingen uit 1750, gemaakt door de Hattinga’s, is ter plaatse van het plangebied nog bebouwing aangegeven (Bloemink e.a., 2005: 14).

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[2 1 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Archeologie Volgens de Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW; ROB, 2005; figuur 1) bevindt het plangebied zich in een zone met een hoge kans op het aantreffen van archeologische waarden. In het plangebied liggen geen terreinen die op de Archeologische Monumentenkaart (AMK) staan vermeld. Wel bevindt het plangebied zich direct ten noorden van de historische stadskern van Vlissingen. Dit terrein staat op de AMK geregistreerd als terrein van hoge archeologische waarde (CMA-code 65C-021; Monumentnummer 13430; figuur 1) en wordt aan de noordzijde begrensd door de Walstraat. In het Zeeuws Archeologisch Archief (ZAA) zijn geen aanvullende gegevens beschikbaar ten aanzien van het plangebied. Archeologische verwachting Vanwege de ligging in een zone met een hoge trefkans geldt voor het plangebied een hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen vanaf de Vroege Middeleeuwen op de kreekruggen (Afzettingen van Duinkerke II). Vindplaatsen uit deze periode kunnen (behoudens ophogingen) dicht aan het maaiveld voorkomen. Voor het bepalen van de archeologische verwachting voor de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd zijn historische gegevens als leidraad gebruikt. Op basis hiervan worden de volgende resten verwacht: aan de Walstraat worden resten van vestingwerken uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd verwacht, zoals muurwerk (middeleeuwse periode) en aarden wallen.

Deze resten hebben een datering vanaf het einde van de 15e tot in het begin van de 17e eeuw. Het kan niet worden uitgesloten dat het muurwerk is gebruikt als fundering voor de (inmiddels weer gesloopte) jongere bebouwing in het plangebied. Ten oosten van het muurwerk en de aarden wallen (dus in het plangebied) wordt de vestinggracht verwacht. Tevens worden archeologische resten verwacht van bebouwing (fundamenten, beerputten, waterputten en dergelijke) met een datering in de 17e en 18e eeuw. De resten bevinden zich (behoudens eventueel aanwezige ophogingen) dicht onder het maaiveld. De bebouwing zal niet alleen gebruikt zijn voor bewoning. Ook kunnen zich hier de resten van kleine bedrijfjes bevinden. verwachte geologie periode VME kreekrug LME NT

kreekrug/ ophoging kreekrug/ ophoging

diepte

Tabel 4. Archeologische

archeologische resten

verwachting per laag,

vanaf Mv of onder grondsporen ophoging vanaf Mv stadsmuur (funderingen), wallen, vestgracht vanaf Mv stadsmuur (funderingen), wallen, vestgracht, bebouwing (fundamenten, beerputten, waterputten, grondsporen e.d.)

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[2 2 ]

plangebied Scheldeplein/ Walstraat.

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Verstoringen De vestinggracht uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd zal zeker de eventueel aanwezige vindplaatsen uit de Vroege Middeleeuwen op de kreekrug hebben aangetast. Tijdens de bombardementen van het KSG-terrein gedurende de Tweede Wereldoorlog is ter hoogte van het plangebied schade ontstaan ten gevolge van bomtreffers (Saricon, 2005: afb. 8). Of ook het bodemarchief is aangetast, is niet bekend. In de 19e en 20e eeuw maakte het plangebied deel uit van de scheepswerf. Iets ten noorden van het plangebied bevonden zich de hellingbanen. Ter plaatse van het plangebied bevond zich de nagelwerkplaats. Uit een sloopbestek uit 1988 (GAV, Dienst gemeentewerken 80-88, inv. nr. 21) blijkt dat in dat jaar de kraanbaan, de kademuur en alle funderingen en kelders op de kop van de Scheldewerf zijn gesloopt. Dit geldt ook voor de bebouwing ter plaatse van het plangebied. Aangenomen wordt dat bij de sloop van de funderingen van de nagelwerkplaats ook de aanwezige oudere resten van bebouwing zullen zijn verwijderd. Deze aanname wordt bevestigd door de heer Hendrikse. Hij is bij de sloop van de panden aanwezig geweest. Volgens zijn waarneming is de grond ter plaatse van het plangebied omwoeld en zijn funderingen verwijderd. In de huidige situatie is het plangebied gedeeltelijk bebouwd met winkelpanden. Het is niet bekend tot op welke diepte deze bebouwing verstoring heeft veroorzaakt.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[2 3 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

3 Conclusies en aanbevelingen 3.1 Conclusies Plangebied voormalig P.Z.C. Voor het plangebied geldt een hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen vanaf de Vroege Middeleeuwen op de kreekruggen (Afzettingen van Duinkerke II). Deze vindplaatsen kunnen zich (behoudens ophogingen) dicht aan het maaiveld bevinden. Aan de Walstraat worden direct onder het maaiveld resten van muurwerk verwacht uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd. Dit muurwerk heeft een datering vanaf het einde van de 15e tot het einde van de 16e eeuw. Dat dit muurwerk is gebruikt als fundering voor de jongere bebouwing in het plangebied kan niet worden uitgesloten. Ten oosten van dit muurwerk wordt de middeleeuwse vestinggracht verwacht. Tevens worden archeologische resten verwacht van bebouwing (fundamenten, beerputten, waterputten en dergelijke) met een datering vanaf de 16e eeuw. De bebouwing zal niet alleen gebruikt zijn voor bewoning. Ook kunnen zich hier de resten van kleine bedrijfjes bevinden, zoals de archeologische resten van een glazenmakerij uit circa 1700. De bebouwing is na de Tweede Wereldoorlog gesloopt.

verwachte geologie periode VME kreekrug

diepte

LME

vanaf Mv of onder ophoging kreekrug/ophoging vanaf Mv

kreekrug/ophoging vanaf Mv

Tabel 5. Archeologische

archeologische resten

verwachting per laag, plangebied Voormalig

grondsporen

P.Z.C.

stadsmuur (fundamenten), vestgracht, omwalling bebouwing (fundamenten, beerputten, waterputten, grondsporen e.d.)

Als gevolg van de aanleg van de vestinggracht zullen eventuele archeologische resten uit oudere perioden zijn aangetast. In welke mate de archeologische resten uit latere perioden zijn aangetast als gevolg van latere bodemingrepen is niet bekend. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het voormalig KSG-terrein gebombardeerd. Mogelijk heeft de inslag van bommen verstoringen teweeg gebracht aan het bodemarchief. In 2004 is in plangebied voormalig P.Z.C. de tijdelijke HEMA gebouwd. Het terrein is toen bezocht door schatgravers. Welke schade zijn hebben aangericht, is niet bekend. Met name beer- en waterputten kunnen door hun werkzaamheden zijn aangetast. RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[2 4 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Plangebied Kleine Kerkstraat Voor het plangebied geldt een hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen vanaf de Vroege Middeleeuwen op de kreekruggen (Afzettingen van Duinkerke II). Deze vindplaatsen kunnen (behoudens ophogingen) dicht aan het maaiveld voorkomen. Uit de Late Middeleeuwen worden direct onder het maaiveld resten van de Middelburgse Schuitvlot verwacht. Tevens worden archeologische resten verwacht van bebouwing (fundamenten, beerputten, waterputten en dergelijke) met een datering vanaf de 16e eeuw. De bebouwing zal niet alleen gebruikt zijn voor bewoning. Ook kunnen zich hier de resten van kleine bedrijfjes bevinden. De bebouwing is na de Tweede Wereldoorlog gesloopt. In de huidige situatie is plangebied Kleine Kerkstraat voorzien van een parkeerterrein.

verwachte geologie periode VME kreekrug LME NT

diepte

Tabel 6. Archeologische

archeologische resten

verwachting per laag,

vanaf Mv of on- grondsporen der ophoging kreekrug/ophoging vanaf Mv Middelburgse Schuitvlot, vestgracht kreekrug/ophoging vanaf Mv bebouwing (fundamenten, beerputten, waterputten, grondsporen e.d.)

Resten uit de Vroege Middeleeuwen zullen als gevolg van de waterloop de Middeleeuwse Schuitvlot grotendeels zijn aangetast. In welke mate de archeologische resten uit jongere perioden zijn aangetast als gevolg van latere bodemingrepen, is niet bekend. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het voormalig KSG-terrein gebombardeerd. Mogelijk heeft de inslag van bommen verstoringen teweeg gebracht aan het bodemarchief. Plangebied Stenen Beer Voor het uiterst westelijke gedeelte van het plangebied geldt een hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen vanaf de Vroege Middeleeuwen op de kreekruggen (Afzettingen van Duinkerke II). Vindplaatsen uit deze periode kunnen zich (behoudens ophogingen) dicht aan het maaiveld bevinden. Voor het overige deel van plangebied geldt een middelmatige archeologische verwachting voor vindplaatsen uit met name de IJzertijd en Romeinse tijd op mogelijk intacte delen van het Hollandveen. Het plangebied ligt op de in 1581 aangelegde en in 1909 gedempte Pottehaven. De ondergrond direct onder het maaiveld zal grotendeels uit in 1909 aangebrachte grond bestaan. Voor deze ondergrond geldt een lage archeologische verwachting. Alleen langs de randen van het plangebied zal de ondergrond direct onder het maaiveld bestaan uit kaden en beschoeiingen met een oudere oorsprong.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[2 5 ]

plangebied Kleine Kerkstraat.

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

verwachte geologie diepte archeologische resten periode onbekend grondsporen, houten fundeIJT-RT Hollandveen ringsresten, erfafscheidingen (oostelijke deel etc., Romeinse kalkovens plangebied) VME kreekrug (uiterst vanaf Mv of on- grondsporen westelijke deel der ophoging plangebied) NT kreekrug/ vanaf Mv resten van de Pottehaven ophoging (1581-1909); kadewerken en beschoeiingen; resten Citadel Alva (1571; oostzijde) De aanleg van de Pottehaven zal zeker de eventueel aanwezige vindplaatsen uit de Vroege Middeleeuwen op de kreekruggen met een datering vanaf de Vroege Middeleeuwen in het uiterst westelijke gedeelte van het plangebied hebben aangetast. Voor het overige deel van het plangebied geldt een middelmatige archeologische verwachting voor vindplaatsen uit met name de IJzertijd en Romeinse tijd op mogelijk intacte delen van het Hollandveen. Het is niet precies bekend op welke diepte dit Hollandveen kan worden verwacht. De kans is echter groot dat de eventuele vindplaatsen op het veen zijn aangetast door de aanleg van de Pottehaven. Plangebied Scheldeplein/Walstraat Vanwege de ligging in een zone met een hoge trefkans geldt voor het plangebied een hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen vanaf de Vroege Middeleeuwen op de kreekruggen (Afzettingen van Duinkerke II). Vindplaatsen uit deze periode kunnen (behoudens ophogingen) dicht aan het maaiveld voorkomen.

Op basis van historische gegevens worden aan de Walstraat resten van vestingwerken uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd verwacht, zoals muurwerk (middeleeuwse periode) en aarden wallen, met een datering vanaf het einde van de 15e tot in het begin van de 17e eeuw. Het kan niet worden uitgesloten dat het muurwerk is gebruikt als fundering voor de jongere bebouwing in het plangebied. Ten oosten van het muurwerk en de aarden wallen (dus in het plangebied) wordt de vestinggracht verwacht. De vestinggracht zal eventuele oudere archeologische vindplaatsen op de kreekruggen hebben aangetast. Tevens worden archeologische resten verwacht van bebouwing (fundamenten, beerputten, waterputten en dergelijke) met een datering in de 17e en 18e eeuw.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[2 6 ]

Tabel 7. Archeologische verwachting per laag, plangebied Stenen Beer (tabel 3).

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

De resten bevinden zich (behoudens eventueel aanwezige ophogingen) dicht onder het maaiveld.

verwachte geologie periode VME kreekrug LME NT

kreekrug/ ophoging kreekrug/ ophoging

diepte

Tabel 8. Archeologische

archeologische resten

verwachting per laag,

In de 19e en 20e eeuw maakte het plangebied deel uit van de scheepswerf. In 1988 zijn alle funderingen en kelders van deze scheepswerf op de kop van de Scheldewerf gesloopt. Dit geldt ook voor de nagelwerkplaats ter plaatse van het plangebied. Aangenomen wordt dat bij de sloop van de funderingen van de nagelwerkplaats ook de aanwezige oudere funderingen zijn verwijderd. Dit wordt bevestigd door de heer Hendrikse. In het plangebied worden derhalve geen archeologische resten meer verwacht.

3.2 Aanbevelingen (figuur 5) Plangebied voormalig P.Z.C. Voor het plangebied voormalig P.Z.C. wordt een vervolgonderzoek aanbevolen in de vorm van een archeologische begeleiding van de sloopwerkzaamheden en inventariserend veldonderzoek door middel van boringen. Op basis van de gegevens uit deze onderzoeken kan worden vastgesteld of een proefsleuvenonderzoek noodzakelijk is om de behoudenswaardigheid van de archeologische resten vast te stellen. Voorafgaand aan de archeologische begeleiding van de sloop dient een Programma van Eisen te worden opgesteld door een senior-archeoloog. Geadviseerd wordt om, indien het organisatorisch en plantechnisch mogelijk is, dit plangebied toe te voegen aan het reeds opgestelde Programma van Eisen voor de archeologische begeleiding van de sloop voor het voormalig KSG-terrein. Er wordt geen vervolgonderzoek aanbevolen naar eventuele vindplaatsen uit de Vroege Middeleeuwen op de kreekruggen. Plangebied Kleine Kerkstraat Voor plangebied Kleine Kerkstraat wordt een vervolgonderzoek aanbevolen in de vorm van een inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen om de dikte van de archeologische laag vast te stellen. En om te bepalen of zich in het plangebied nog resten uit de Vroege Middeleeuwen bevinden. Op basis van de

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[2 7 ]

plangebied Scheldeplein/ Walstraat (tabel 4).

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

29000

29200

legenda vervolgonderzoek nodig geen vervolgonderzoek nodig grens plangebieden

at tra

ge Lan

385400

385600

Aag

ens Dek

ke Zel

st lmina Wilhe

Wa t

raat

ra a lst

100

1:2.500

2006 29000

29200

Figuur 5.5.Advieskaart. Figuur Advieskaart.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[2 8 ]

Vlsk3_advies/HA-140606

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

gegevens uit het booronderzoek kan vervolgens een proefsleuvenonderzoek worden uitgevoerd om de behoudenswaardigheid van de archeologische resten vast te stellen. Voor aanvang van een proefsleuvenonderzoek dient een Programma van Eisen te worden opgesteld door een senior-archeoloog. Plangebied Stenen Beer Voor plangebied Stenen Beer wordt aanbevolen de randen van het plangebied, waar kaden worden verwacht verder te onderzoeken. Dit is met name van belang voor de oostzijde van het plangebied om de relatie tussen de Pottehaven en de citadel vast te stellen. Voor het opsporen van muurresten is een booronderzoek niet de geschikte methode. Derhalve wordt een vervolgonderzoek aanbevolen in de vorm van een proefsleuvenonderzoek aan de oostzijde van het plangebied en een archeologische begeleiding voor de overige randen van het plangebied, waar kaden worden verwacht. Voor aanvang van dit onderzoek dient een Programma van Eisen te worden opgesteld door een senior-archeoloog. Er wordt geen vervolgonderzoek aanbevolen naar eventuele vindplaatsen uit de IJzertijd t/m Vroege Middeleeuwen. Plangebied Scheldeplein/Walstraat Voor het plangebied Scheldeplein/Walstraat wordt geen vervolgonderzoek aanbevolen.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[2 9 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Literatuur Bloemink, W. e.a., 2005. Cultuurhistorische verkenning van het Spiegelkwartier (terrein van de Koninklijke Schelde Groep), Reeks Lantschapstudies 56, Bureau Lantschap ism Buro 02, VISTA landscape and urban design en Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland, zonder plaats. Burger, M., 2006. Nota Archeologische monumentenzorg Walcheren 2006. Gemeente Middelburg/Gemeente Veere/Gemeente Vlissingen, Middelburg/Veere/VLissingen. DLO-Staring Centrum/Stiboka, 1994. Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000; blad 42 West - 42 Oost en 47/48 West, Zierikzee en Cadzand/Middelburg. DLO-Staring Centrum/Stichting voor Bodemkartering, Wageningen. Kempen, van P.A.M.M., 2002. Plangebied Oude Markt-Spuistraat, Gemeente Vlissingen, een archeologische verwachtingskaart. RAAP-Rapport 809. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Klerk, A.P. de, 1992. Vlissingen. In: C. Koeman & J.C. Visser (red.); De Stadsplattegronden van Jacob van Deventer. Map 7 Nederland, Zeeland. ROBAS Producties, Landsmeer. Kruijf, T. de, e.a. (redactie), 2004. Atlas van historische vestingwerken in Nederland: Zeeland. Walburg Pers/Stichting Menno van Coehoorn, Zutphen/Utrecht. Noordegraaf, L., 1985. Spectrum/Sijthoff atlas van de Nederlandse Marktsteden. Het Spectrum/A.W. Sijthoff, Utrecht/Antwerpen/Amsterdam. Provincie Zeeland, 2004. Handleiding Programma’s van Eisen Zeeland. Provincie Zeeland, Middelburg.

RGD, 1972. Geologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000; blad Walcheren. Rijks Geologische Dienst, Haarlem. Rietkerk, M., 2006. Voormalig KSG-terrein te Vlissingen, Gemeente Vlissingen, Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek, RAAP-rapport 1284. RAAP Archeologisch Adviesbureau Amsterdam. ROB, 2005. Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW) versie 2.1. Ontleend aan http://www.archis.nl. Sakkers, H., 2004. Vesting Vlissingen. Een veranderende vormgeving door de eeuwen heen. Stichting Bunkerbehoud, Middelburg. Saricon, 2005. Vooronderzoek Conventionele Explosieven Terrein van de Koninklijke Scheldegroep te Vlissingen. Saricon, Heerjansdam. Stiboka, 1986. Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000; blad 48 (gedeeltelijk), Middelburg. Stichting voor Bodemkartering, Wageningen.

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[3 0 ]

Plangebieden Scheldeplein/Walstraat, voormalig P.Z.C., Kleine Kerkstraat en Stenen Beer te Vlissingen, gemeente Vlissingen (provincie Zeeland); archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Gebruikte afkortingen AMK ARCHIS GAV IKAW KSG Mv PvE PZC ROB WAD ZAA

Archeologische Monumentenkaart ARCHeologisch Informatie Systeem emeentearchief Vlissingen Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden Koninklijke Scheldegroep maaiveld Programma van Eisen Provinciale Zeeuwse Courant Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek Walcherse archeologische Dienst Zeeuws Archeologisch Archief

Verklarende woordenlijst bastion

citadel

Vijfhoekige aarden of stenen uitbouw van een verdedigingswerk naar oorspronkelijk Italiaans ontwerp, voornamelijk voor het bestrijken van de aanliggende courtines. Zelfstandig verdedigbaar vestingwerk bij of in een stad met als doel de inwoners van de stad onder bedwang te houden.

Overzicht van figuren en tabellen Figuur 1. De ligging van de plangebieden (gearceerd) ten zuiden en oosten van het reeds onderzochte voormalige KSG-terrein (onderbroken lijn) met ARCHIS-waarnemingen (rood) en AMK-terrein (blauw) en IKAW; inzet: ligging in Nederland (ster). Figuur 2. Globale ligging van de plangebieden (onderbroken lijn) op de kaart van Vlissingen in 1649 door J. Blaeu. Figuur 3. Projectie van de plangebieden (onderbroken lijn) op de kadastrale minuut uit 1824. Figuur 4. Resultaten bureauonderzoek. Figuur 5. Advieskaart. Tabel 1. Tabel 2. Tabel 3. Tabel 4. Tabel 5. Tabel 6. Tabel 7. Tabel 8.

Archeologische tijdschaal. Archeologische verwachting per laag, plangebieden Voormalig P.Z.C. en Kleine Kerkstraat. Archeologische verwachting per laag, plangebied Stenen Beer. Archeologische verwachting per laag, plangebied Scheldeplein/Walstraat. Archeologische verwachting per laag, plangebied Voormalig P.Z.C. Archeologische verwachting per laag, plangebied Kleine Kerkstraat. Archeologische verwachting per laag, plangebied Stenen Beer (tabel 3). Archeologische verwachting per laag, plangebied Scheldeplein/Walstraat (tabel 4).

RAAP-rapport 1372 / herziene eindversie 07-09-2006

[3 1 ]

-1-

MEMO VAN

: Bernard Meijlink

Afdeling

: Ruimte en samenleving

Betreft

: Aspect archeologie bestemmingsplan locatie Postkantoor

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13917183/1