Programmabegroting 2025 def na raadcommissie

Speerpunt 9 : Periodiek onderhoud waterstaatswerken volgens het MJOP In 2024 zijn meerpalen en drenkelingentrappen bij het oude deel van de jachthaven vervangen. Uit de diktemetingen blijkt dat deze damwanden nog vijf tot tien jaar mee kunnen, dat is zeker vijf jaar langer dan in het laatste MJOP voorzien. In 2028 zullen opnieuw diktemetingen worden uitgevoerd om de situatie op dat moment te bekijken. Voor wat betreft het verbeteren van overleg met het SAV is een technisch overleg per kwartaal in het leven geroepen om proactiever gezamenlijk op te trekken. Voor wat betreft de glooiing bij De Lange Paal is het aangelegde proefstuk voldoende stabiel om over een gehele lengte te worden vervangen. Eind 2024 worden de voorbereidingen opgestart.

Wat gaan we doen in 2025? • •

Op structurele wijze technisch overleg met SAV uitvoeren Uitvoering vervanging glooiing

Speerpunt 10: Concessie Waddenveren 2029 De huidige concessie Waddenveren West is verleend voor een periode van 15 jaar en loopt dus af in 2029. Nadat eind 2022 is besloten dat het Ministerie van I&W de concessieverlener zal blijven, zijn in 2023 de eerste voorbereidende gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van het Ministerie. In 2024 heeft de aandacht zich vooral gericht op de Nota van Uitgangspunten (NvU). In nauwe samenwerking met de vier Friese Waddeneilanden is een zienswijze op de NvU ingediend. Hoewel 2029 nog ver weg lijkt is het de bedoeling dat er in 2026 wordt besloten aan welke partij de concessie wordt verleend. Gedurende het hele proces zal er zoveel mogelijk worden samengewerkt met de andere Friese Waddeneilanden.

25 Programmabegroting 2025

Wat gaan we doen in 2025? • • •

Afronding en reactie van Ministerie op Nota van Uitgangspunten Inspraakronde concept Programma van Eisen Bij alle inspraakmogelijkheden de burgers / reizigers zoveel mogelijk betrekken

Verbonden partijen bij dit programma Geen

Kaderstellende nota’s 1. 2. 3. 4. 5.

ROF werkplan Programma van Eisen concessie OV Concept Nota van Uitgangspunten concessie Waddenveren (afgerond) Beleidsplan openbare verlichting “donker waar mogelijk, licht waar nodig” Meerjarenraming Openbare Verlichting onderhouds- en vervangingsinvesteringen

26 Programmabegroting 2025

2023 2025 2024 2020 2024

Ramingen

Lasten Baten Saldo voor bestemming nadelig Saldo voor bestemming voordelig Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2023 365.411 12.746

Begroting 2024 2025 431.683 381.853 12.037 12.037

Meerjarenbegroting 2026 2027 2028 401.436 407.472 432.936 12.037 12.037 12.037

-352.665

-419.646

-369.816

-389.399

-395.435

-420.899

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-352.665

-419.646

-369.816

-389.399

-395.435

-420.899

Baten 0 0 0 12.037 12.037

Saldo -216.909 -108.164 -7.000 -37.743 -369.816

Samenstelling ramingen huidig jaar Lasten 216.909 108.164 7.000 49.780 381.853

200 Onderhoud van wegen 210 Overig beheer wegen 220 Verkeers- en vervoersmaatregelen 230 Waterstaatkundige werken Totaal

27 Programmabegroting 2025

Programma 3: Economische zaken

Algemeen Het programma Economische Zaken houdt in de gemeente Vlieland voor wat betreft concrete activiteiten in: het stimuleren en in stand houden van een gezonde lokale economie zonder structurele werkloosheid. Daarnaast is ook het eigendom van het tankstation voor brandstoffen (benzine en diesel), waarvan het beheer wordt uitgevoerd door de Stichting Aanloophaven Vlieland (SAV), onderdeel van deze activiteit. Op het toeristische-economische vlak zijn op Vlieland diverse gemeentelijke stichtingen actief, of stichtingen die voor hun functioneren volledig afhankelijk zijn van gemeentelijke subsidie. De gemeentelijke stichtingen (SRV (kampeerterrein Stortemelk), SAV en Flidunen (sporthal/zwembad) hebben vanuit hun oprichting, statuten en verhouding tot het gemeentebestuur een bijzondere plaats in het algemeen belang van Vlieland. Het functioneren van (de besturen van) deze stichtingen is daarom belangrijk voor het realiseren van de beleidsdoelstellingen van college en gemeenteraad. Het college is in gesprek met de gemeentelijke stichtingen over de rol die de stichtingen, zowel met hun bedrijfsvoering maar ook financieel, kunnen hebben bij het realiseren van de beleidsdoelstellingen van college en raad.

Daarbij is het belangrijk over en weer de verwachtingen die we hebben over de betekenis van het zijn van (bestuurder van) een gemeentelijke stichting goed op elkaar af te stemmen. Het gaat om de taakvelden: • 2.3 Recreatieve havens • 3.1 Economische ontwikkeling • 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur • 5.7 Openbaar groen en (openlucht)recreatie • 8.3 Wonen en bouwen

28 Programmabegroting 2025

Wat willen we bereiken? Speerpunten 1. Met het toeristisch beleid werken we aan balans en brede welvaart 2. Het onderhouden van contacten met de stichtingen en verenigingen actief in de gemeente 3. Samen starten met de nieuwe stichting en de realisatie van een nieuw Educatief Centrum 4. Inzet voor de programmalijn van de Regio Deal “Toekomstbestendig Ondernemen & Ontwikkelen” van Programma Waddeneilanden. Speerpunt 1 : Met het toeristisch beleid werken we aan balans en brede welvaart In het voorjaar van 2024 is het nieuwe toeristisch beleid, Werken aan balans, vastgesteld. In dit nieuwe beleid zijn vijf speerpunten geformuleerd die in het najaar van 2024 zijn uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma. We zetten met de speerpunten onder andere in op een evenwichtige benutting van de seizoenen in relatie tot huisvesting en de werving van personeel. Maar ook op eigenaarschap van Vlieland door eilanders met behoud van de kernwaarden die het eiland zo speciaal maken. En op het vergroten van de leefbaarheid en de gastvrijheid zodat Vlieland een prettig thuis blijft voor inwoners en een aantrekkelijke, gastvrije bestemming voor gasten. In het uitvoeringsprogramma staan concrete acties die we samen met ondernemers en andere samenwerkingspartners zullen gaan uitvoeren de komende jaren.

Wat gaan we doen in 2025? • • •

Uitvoering geven aan de speerpunten met behulp van het uitvoeringsprogramma toerisme We sluiten (bestuurlijk) aan bij het nieuwe Provinciale bestuurlijk overleg Recreatie en Toerisme We verdiepen en verbreden de samenwerking met stakeholders, zowel op als buiten het eiland om de speerpunten uit het toeristisch beleid te realiseren

Speerpunt 2 : Het onderhouden van contacten met de stichtingen en verenigingen actief in de gemeente Er zijn op Vlieland diverse (gemeentelijke) stichtingen actief die afhankelijk zijn van gemeentelijke subsidie. Het goed functioneren van deze stichtingen is van groot belang voor de gemeente, gezien het feit dat ze voorzien in een aantal voorzieningen op het eiland. Het is dan ook van belang om als gemeente aangehaakt te blijven bij de realisatie van de doelen van de stichtingen en waar nodig gezamenlijke afspraken te maken over de te behalen doelen.

Wat gaan we doen in 2025? • • • •

Minimaal twee bestuurlijke overleggen houden met de gemeentelijke stichtingen Minimaal twee bestuurlijke overleggen houden met de stichtingen die structureel met een substantieel bedrag door de gemeente gesubsidieerd worden Bewaken en monitoren van de financiën van bovengenoemde stichtingen door inzage in, dan wel vaststellen van de financiën Meedenken met de toekomstvisies die momenteel worden opgesteld bij de gemeentelijke stichtingen

Speerpunt 3: We starten samen met de nieuwe stichting met de realisatie van een nieuw Natuur Educatief Centrum Rond ‘De Noordwester’ is er in 2024 een hoop gebeurd. Het stichtingsbestuur van ‘De Noordwester’ is afgetreden en er is een nieuwe stichting opgericht onder de naam ‘Natuur Educatief Centrum Vlieland’. De verwachting is dat in 2025 alsnog de verbouwing kan worden gestart. De nieuwe stichting heeft, net als de vorige stichting, als doel om het thema natuureducatie centraal te stellen.

29 Programmabegroting 2025

Wat gaan we doen in 2025? • • • •

We houden doorlopend contact met de nieuwe stichting die het “Natuur Educatief Centrum” gaat exploiteren We nemen onze verantwoordelijkheid in de verduurzaming van het gebouw Wij zijn betrokken bij de projectgroep rondom de verbouwing en de aanstelling van een projectleider. We gaan in gesprek met de nieuw op te richten stichting over de jaarlijkse subsidie

Speerpunt 4 : Inzet voor de programmalijn van de Regio Deal “Toekomstbestendig Ondernemen & Ontwikkelen” van Programma Waddeneilanden In 2024 is de uitvoering van de Regio Deal echt van start gegaan. De inzet voor de programmalijn “Toekomstbestendig Ondernemen & Ontwikkelen” is daarmee toegenomen en wordt steeds concreter. Via een aantal samenwerkingsprojecten zijn er inmiddels acties in gang gezet en daarmee komt het programma steeds meer op stoom.

Wat gaan we doen in 2025? • • •

We nemen deel aan de werkgroep “Toekomstbestending Ondernemen & Ontwikkelen” ten behoeve van de uitvoering van Programma Waddeneilanden We sluiten aan bij samenwerkingsprojecten en zetten ons in om ook specifieke eilandprojecten te realiseren via de Regio Deal. We leveren een bijdrage aan projecten die voortkomen uit dit programma zoals bijvoorbeeld het proces rondom De Vliehorst en het verbreden van de eilander economie.

Verbonden partijen bij dit programma Stichting Rekreatie Belangen Vlieland Stichting Aanloophaven Vlieland Samenwerkingsverband De Waddeneilanden

Kaderstellende nota’s 1. 2.

Toeristisch beleid Programma Waddeneilanden 2022

30 Programmabegroting 2025

Ramingen

Lasten Baten Saldo voor bestemming nadelig Saldo voor bestemming voordelig Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2023 854.884 429.551

Begroting 2024 2025 798.662 774.806 406.800 400.801

Meerjarenbegroting 2026 2027 2028 768.533 753.293 744.513 393.951 387.101 380.251

-425.333

-391.862

-374.005

-374.582

-366.192

-364.262

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-425.333

-391.862

-374.005

-374.582

-366.192

-364.262

Samenstelling ramingen huidig jaar Lasten 108.836 100.395 177.744 146.538 241.293 774.806

300 Economische zaken algemeen 340 Beheer Noordzeestrand 350 Aanloophaven 370 Informatiecentrum de Noordwester 380 Toerisme, evenementen en streekagenda Totaal

31 Programmabegroting 2025

Baten 3.000 24.000 232.000 13.000 128.801 400.801

Saldo -105.836 -76.395 54.256 -133.538 -112.492 -374.005

Programma 4: Onderwijs

Algemeen Sinds 1 augustus 2022 zijn zowel het primair als het voortgezet onderwijs een fusie aangegaan met de Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Fryslân-Noord. Ongeacht achtergrond verdient elk kind de best mogelijke kansen voor de toekomst. Onderwijs en opvoeding leggen daarvoor een belangrijk fundament. Een constructieve relatie van het lokaal bestuur met het (nieuwe) schoolbestuur is van belang om samen te blijven zorgdragen voor een klimaat waar elk kind zo goed mogelijk tot ontwikkeling kan komen. Onderwijs is een basisbehoefte die we in stand willen houden en waar mogelijk willen uitbreiden. De gemeente streeft ernaar dat elk kind zo lang mogelijk passend en kwalitatief goed onderwijs op het eiland kan volgen in een veilige omgeving. Samen met de onderwijspartners streven we naar een doorgaande leerlijn. Een intensieve samenwerking tussen primair onderwijs, voortgezet onderwijs, kind- en jeugdzorg, kinderopvang, jeugd- en jongerenwerk en bibliotheek om te komen tot integrale aandacht voor 0 – 18-jarigen: integraal ten aanzien van (voor-en vroegschools) onderwijs, opvoeding en gezondheidszorg. Onderwijs beperkt zich niet tot de leeftijden van 0-18 jaar. Een leven lang leren en ontwikkelen moet voor alle inwoners van Vlieland mogelijk zijn. We blijven daarom steeds alert op manieren waarop we een leven lang leren kunnen ondersteunen, in de breedste zin van het woord.

Voor de inhoudelijke invulling van het primaire en voorgezet onderwijs verwijzen we u naar de schoolplannen van basis- en vmbo-school De Jutter (Home - Schoolgids De Jutter). Het betreft de taakvelden: 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting en 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

32 Programmabegroting 2025

Wat willen we bereiken? Speerpunten 1. Investeren in de relatie met het schoolbestuur en in de relatie met het kinderopvangbestuur. 2. De mogelijkheden onderzoeken om tot een verbreding van het onderwijsaanbod te komen. 3. Terugdringen van laaggeletterdheid en het aanbod van taalonderwijs aan anderstaligen verder uitbreiden. Speerpunt 1 : Investeren in de relatie met het schoolbestuur en in de relatie met het peuter/kinderopvangbestuur Goede samenwerking is de basis voor goede resultaten. Gemeente, schoolbestuur en KDV bestuur stemmen regelmatig met elkaar af. Dit gebeurt zowel in het (tenminste) tweejaarlijkse LEA overleg als daarbuiten Op het halfjaarlijkse LEA (Lokaal Educatieve Agenda) overleg staan standaard zaken als de voortgang van het Vroeg- en Voorschoolse Educatie (VVE), Ouderbetrokkenheid en de doorlopende leerlijn maar er wordt ook gesproken over de toekomstbestendigheid van het onderwijs en het borgen hiervan.

Wat gaan we doen in 2025? • • • • • • •

We gaan door met het monitoren van het VVE beleid en passen waar nodig in overleg met samenwerkingspartners het beleid aan. We faciliteren twee keer per jaar een afstemmingsoverleg om te investeren in de relatie van het gemeentebestuur met het bestuur van de school We ondersteunen minimaal twee keer per jaar een regionaal educatief afstemmingsoverleg met betrokken partijen We ondersteunen de onderwijspartners op het gebied van ouderbetrokkenheid en zorgen voor een goede aansluiting met jeugdzorg en welzijnsbeleid. We dagen de onderwijspartners uit om te komen met een visie op de toekomst van het Vlielander onderwijs We monitoren de cijfers rond vroegtijdig schoolverlaten en onderzoeken de volledigheid van het huidige begeleidingsaanbod We leveren in 2025 een Programma Jeugd op.

Speerpunt 2: De mogelijkheden onderzoeken om tot een verbreding van het onderwijsaanbod te komen. Om een vloeiende doorgaande leerlijn aan te kunnen bieden op Vlieland mogen de opties om op het eiland een MBO (en HBO) opleiding te kunnen volgen eigenlijk niet ontbreken. In samenwerking met het onderwijsbestuur, de schoolleider en eilander ondernemers worden de mogelijkheden onderzocht om opleidingen in de gastvrijheidssector (en mogelijk ook andere sectoren) aan te bieden op Vlieland en/of Terschelling en de mogelijkheden om de weg hier naartoe gemakkelijker te maken.

Wat gaan we doen in 2025? •

We gaan samen met betrokkenen de mogelijkheden onderzoeken voor het openen van een Vlieland Academy met bijbehorende campus voor studenten.

Speerpunt 3 : Terugdringen van laaggeletterdheid en het aanbod van taalonderwijs aan anderstaligen verder uitbreiden. Gelet op de vele buitenlandse werknemers die zich, mogelijk blijvend, vestigen op Vlieland, is het wenselijk taalonderwijs aan te bieden, zodat zij zich zo snel mogelijk thuis voelen op ons eiland en naast het werk ook gemakkelijker deel kunnen nemen aan sociale en maatschappelijke activiteiten. Daarnaast willen ook wij aandacht schenken aan bestrijding van laaggeletterdheid op Vlieland.

33 Programmabegroting 2025

De komende periode willen wij ons in samenwerking met de bibliotheek richten op de toeleiding naar het taalhuis vanuit werkgevers. We gaan voor de toeleiding naar het taalhuis met werkgevers in gesprek over het belang van goede basisvaardigheden bij werknemers.

Wat gaan we doen in 2025? • • • •

We gaan met werkgevers in gesprek over het belang van goede basisvaardigheden van werknemers. We bieden in samenwerking met de bibliotheek werkgevers tools aan voor het herkennen, bereiken en activeren van een werknemer die moeite heeft met basisvaardigheden. We kijken samen met werkgevers of het aanbod op het gebied van basisvaardigheden passend is, zo niet dan zoeken we naar passend aanbod. We monitoren samen met de bibliotheek het effect van het aanbod rond leven lang leren (waaronder het Digi-Taalhuis) en passen het aanbod waar nodig in overleg aan.

Verbonden partijen bij dit programma OOVO Bibliotheek Noord Frieslân

Kaderstellende nota’s Friese Preventieaanpak Gezondheidsbeleid Friese Waddeneilanden 2022-2025 PVA GALA VVE beleid 2023-2026

34 Programmabegroting 2025

Ramingen

Lasten Baten Saldo voor bestemming nadelig Saldo voor bestemming voordelig Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2023 455.358 142.311

Begroting 2024 2025 564.249 458.480 183.000 92.000

Meerjarenbegroting 2026 2027 2028 463.638 466.820 471.840 92.000 92.000 92.000

-313.047

-381.249

-366.480

-371.638

-374.820

-379.840

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-313.047

-381.249

-366.480

-371.638

-374.820

-379.840

Baten 92.000 0 92.000

Saldo -213.631 -152.849 -366.480

Samenstelling ramingen huidig jaar Lasten 305.631 152.849 458.480

491 Huisvesting Onderwijs 495 Gemeentelijk onderwijsbeleid Totaal

35 Programmabegroting 2025

Programma 5: Cultuur en recreatie

Algemeen Kunst en cultuur zijn noodzakelijke ingrediënten voor een gezonde maatschappij waarin een mens tot bloei kan komen. Op Vlieland krijgt dat culturele leven vorm door vooral de inzet van vele vrijwilligers in onder meer de kerk, het Museum Tromp’s Huys, het Natuur Educatie Centrum Vlieland en Stelling 12H en door het werk van kunstenaars, musici en evenementenorganisatoren. Ons eiland kan bogen op een interessante geschiedenis en tradities maken deel uit van onze cultuur. Ook hierbij is de kleinschaligheid dát wat het typisch Vlielands maakt en wat we willen behouden. Een gezond, welvarend en energiek eiland als Vlieland kan niet zonder een aantrekkelijk aanbod op het gebied van beweging en sport. Sport en beweging dragen bij aan gezondheid, het gevoel van welbevinden en eigenwaarde en het bevorderen van sociaal gedrag. We gaan daarom verder uitvoering geven aan het Sport- en beweegbeleid en willen onderzoeken wat de toekomstige sportbehoefte is in relatie tot gebruik van ons sportcentrum. Daarbij moet ook onderzocht worden hoe we sport financieel bereikbaar houden voor iedereen. Er wordt gestreefd naar een zo breed mogelijk aanbod van culturele en sportieve voorzieningen voor de inwoners van Vlieland, welke voorzieningen ook een onderdeel vormen van het toeristische aanbod ten behoeve van de gasten van Vlieland.

De gemeente streeft naar een zo veel mogelijk natuurlijke uitstraling van het openbaar groen, waarbij biodiversiteit voorop staat. Biodiversiteit gaat steeds meer een grotere rol spelen in het beheer van openbaar groen. Daar waar het kan worden extra groenelementen aangebracht. Waar het kan wordt terughoudend gemaaid en gesnoeid, zodat planten en bomen hun natuurlijke gang kunnen gaan. Daar waar verkeersveiligheid in het gedrang komt en waar bepaalde planten de overhand beginnen te krijgen, wordt ingegrepen. In de bewoonde omgeving willen we een nette en verzorgde uitstraling van het openbaar groen, waarbij de waardevolle groenelementen, zoals bijvoorbeeld de bomen in de Dorpsstraat en het groen van de begraafplaats de nodige aandacht en verzorging krijgen. Het gaat om de taakvelden: • 5.1 sportbeleid en activering • 5.2 sportaccommodaties • 5.3 cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie • 5.4 musea • 5.6 media

36 Programmabegroting 2025

• •

5.7 openbaar groen en (openlucht)recreatie 8.3 Wonen en bouwen

Wat willen we bereiken? Speerpunten 1. Vanuit het preventieakkoord en het Sport- en beweegbeleid werken aan het bevorderen van een gezonde leefstijl en sporten en bewegen toegankelijk en aantrekkelijk maken voor iedereen. 2. In samenwerking met de buurtsportcoaches, ondernemers en jongeren komen tot een passend aanbod op het gebied van ontspanning voor de jeugd. 3. Kunst en cultuur in de gemeente stimuleren 4. Inventariseren wat te doen met het onderhoud en aanleg van bepaalde gemeentelijke tuinen Speerpunt 1 : Vanuit het preventieakkoord en het Sport- en beweegbeleid werken aan het bevorderen van een gezonde leefstijl en sporten en bewegen toegankelijk en aantrekkelijk maken voor iedereen. Genoeg bewegen helpt om risico’s op zowel lichamelijke als geestelijke gezondheidsproblemen kleiner te maken. Meer gezondheid zorgt in de eerste plaats voor een prettiger leven. Maar het zorgt ook voor “meer gezonde levensjaren” en daarmee wordt ook de druk op de zorg verminderd.

Wat gaan we doen in 2025? • • • • •

We blijven de behoefte van inwoners rond sport en bewegen continue uitvragen en monitoren We analyseren huidige en toekomstige sport- en beweegbehoefte en verwerken dit in voorstellen over de toekomst van Flidunen We blijven inwonersinitiatieven faciliteren door middel van het Lokaal Sportakkoord We monitoren de opbrengsten van TeamFRL (coördinator sport en preventie, buurtsportcoach en jongerenwerker) en maken afspraken met Sport Fryslân over de continuering We onderzoeken de mogelijkheden om bewegen in de openbare ruimte te stimuleren

Speerpunt 2 : In samenwerking met de buurtsportcoaches, ondernemers en jongeren komen tot een passend aanbod op het gebied van ontspanning voor de jeugd Het creëren van passend aanbod op het gebied van vrijetijdsbesteding voor onze jeugd is zeer belangrijk. De jeugd heeft hier zelf een belangrijke rol in. We willen samen met onze jeugd om tafel om te peilen waar de behoefte ligt. We doen dit samen met TeamFRL en andere relevante partners. Zij zijn een belangrijke spil in de route die leidt naar gezonde, gelukkige en weerbare jongeren.

Wat gaan we doen in 2025? •

We organiseren één of meerdere ontmoetingsmomenten tussen jongeren, buurtsportcoaches en ondernemers en andere relevante partners zoals Staatsbosbeheer.

37 Programmabegroting 2025

Speerpunt 3 : Kunst en cultuur in de gemeente stimuleren Het stimuleren van kunst en cultuur is zeer belangrijk voor de ontwikkeling van onze inwoners. Het draagt bij aan individuele groei, geeft vorm aan samenwerking en zorgt voor deelname van inwoners aan de samenleving. De gemeente wil graag hieraan bijdragen door dit te stimuleren en te faciliteren, tradities in stand te houden en de unieke activiteiten van het eiland niet teloor te laten gaan. Om dit goed te borgen willen we met het hele culturele spectrum in overleg om dit vervolgens vast te leggen in een beleidsnota Cultuur.

Wat gaan we doen in 2025? • •

• •

We stellen een beleidsnota Cultuur op waarbij participatie een belangrijke rol speelt. We treden periodiek, maar tenminste tweemaal per jaar, in (bestuurlijk) overleg met museum Tromp’s Huys. Hierbij is één van de gespreksonderwerpen dat het bestuur van het Tromp’s Huys heeft aangegeven een ruimte nodig te hebben voor de collectie, die voldoet aan de juiste eisen qua klimaatbeheersing. De gemeente is aan het onderzoeken welke rol zij gaat spelen in uitbreiding van het bestaande depot aan de Achteromweg. We stimuleren kleine evenementen in voor- en naseizoen, naast een groot evenement als ITGWO We dragen, in afstemming met het bestuur van de Sint Nicolaaskerk, zorg voor behoud en onderhoud van de kerk op Vlieland

Speerpunt 4: Inventariseren wat te doen met het onderhoud en aanleg van bepaalde gemeentelijke tuinen

Wat gaan we doen in 2025? • •

We kijken naar de mogelijkheid om de tuin achter het gemeentehuis een andere, minder onderhouds intensieve, inrichting te geven. We inventariseren bij de bewoners van Boswijk de tevredenheid over de huidige inrichting van het openbaar groen in de wijk.

Verbonden partijen bij dit programma Stichting Flidunen

Kaderstellende nota’s Sport- en beweegbeleid 2022-2027 Gezondheidsbeleid Friese Waddeneilanden 2022-2025 PVA GALA

38 Programmabegroting 2025

Ramingen

Lasten Baten Saldo voor bestemming nadelig Saldo voor bestemming voordelig Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2023 994.113 369.882

Begroting 2024 2025 1.029.230 1.021.382 249.467 267.001

Meerjarenbegroting 2026 2027 2028 1.026.135 1.011.205 1.011.534 237.001 211.001 211.001

-624.232

-779.763

-754.381

-789.134

-800.204

-800.533

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-624.232

-779.763

-754.381

-789.134

-800.204

-800.533

Samenstelling ramingen huidig jaar Lasten 89.000 602.116 57.632 152.700 119.934 1.021.382

500 Openbaar bibliotheekwerk 510 Sport 515 Bevordering kunst- en cultuurparticipatie 520 Musea, monumentenzorg, oudheidkunde 530 Openbaar groen Totaal

39 Programmabegroting 2025

Baten 0 262.901 0 4.000 100 267.001

Saldo -89.000 -339.215 -57.632 -148.700 -119.834 -754.381

Programma 6: Sociale voorzieningen en Maatschappelijke dienstverlening

Algemeen Het doel van dit programma is, dat de gemeente zich inzet voor het faciliteren en realiseren van de participatiesamenleving. Met als resultaat dat iedereen op Vlieland meedoet en wel op eigen wijze én dat er een vangnet is voor die personen die tussen wal en schip dreigen te raken. Dit doen we zeker niet alleen, maar samen met onze lokale en regionale partners, zoals Sociaal domein Fryslân (SDF) en de samenwerking binnen Noardwest Fryslân (gemeenschappelijke regeling). Onze ambitie hierin is het realiseren van een sluitende keten waarin voorzieningen beschikbaar zijn voor iedereen en op maat indien nodig. Specifieke wetgeving die bepalend is voor deze opdracht en koers zijn: de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO), de Participatiewet en de Wet Inburgering nieuwkomers. Iedere wet heeft zijn eigen opgave, zoals “veilig en gezond opgroeien” ingevolge de Jeugdwet. Zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen, regie voeren en meedoen zoals de WMO beoogt. En het bieden van bestaanszekerheid en het stimuleren tot het verkrijgen van eigen inkomsten ingevolge de Participatiewet. De opgaven ten aanzien van het Sociaal Domein voor de lange termijn betreffen voor 2025 de volgende dossiers. Specifiek voor de Jeugdwet gaat het om de Hervormingsagenda Jeugd en de provinciale Regiovisie Jeugd.

Voor de Wmo gaat het om het project inkoop begeleiding en dagactiviteiten, de uitvoering van het programma Wonen onderdeel zorg, de inkoop voor beschermd wonen en het ontwikkelen van een kadernota ter voorkoming van dakloosheid. In 2024 heeft de gemeenteraad de beleidsnotitie Bestaanszekerheid vastgesteld.

Het gaat om de taakvelden: • 5.7 Openbaar groen en (openlucht)recreatie -speeltuin • 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie • 6.21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO • 6.3 Inkomensregelingen • 6.4 WSW en beschut werk • 6.5 Arbeidsparticipatie • 6.60 Hulpmiddelen en diensten (WMO) • 6.711 Huishoudelijke hulp (WMO)

40 Programmabegroting 2025

• • • • • • • • • • •

6.712 Begeleiding (WMO) 6.713 Dagbesteding (WMO) 6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal 6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk 6.762 Jeugdhulp met verblijf landelijk 6.791 PGB WMO 6.792 PGB Jeugd 6.811 Beschermd wonen (WMO) 7.1 Volksgezondheid (jeugd) 8.3 Wonen en bouwen

Wat willen we bereiken? Speerpunten 1. Participatie naar vermogen versterken, bestaanszekerheid vergroten en armoede voorkomen. 2. Mensen zo lang mogelijk veilig, gezond en zelfstandig in de eigen vertrouwde omgeving laten wonen en hen de kans geven om goed mee te doen in de samenleving. 3. Dat ieder kind veilig, gezond en weerbaar opgroeit. 4. De toekomst van de Boswijk waarborgen door een gedegen meerjarenonderhoudsplan

Speerpunt 1: Participatie naar vermogen versterken, bestaanszekerheid vergroten en armoede voorkomen

Wat gaan we doen in 2025? Naar vermogen participeren in de samenleving • Effectmonitoring van het in 2023 vastgestelde instrumentarium in het kader van de ontwikkeling Breed Offensief (om meer mensen met een arbeidsbeperking bij de arbeidsmarkt te betrekken) en pro-actieve inzet van deze voorzieningen. Maatschappelijke uitsluiting door schuldenproblematiek voorkomen • In 2025 wordt een nieuw beleidskader vastgesteld, met als doel Schulddienstverlening en Vroegsignalering en met name de samenhang daartussen, te versterken. • Continueren van het brede Kindpakket om kinderen mee te laten doen aan sport, cultuur en educatie en zorgen voor nog meer bekendheid en gebruik daarvan. • Voortzetten van het Participatiefonds voor volwassenen. • Continuering van de inzet van de Energiecoach. Armoede voorkomen, bestrijden en verzachten • Het beleidskader Bestaanszekerheid dat in 2024 door de raad is vastgesteld, wordt geïmplementeerd en uitgevoerd op basis van een Uitvoeringsprogramma. Een betere afstemming tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt door te investeren in mensen

• Voor de ondersteuningsstructuur van mensen die ‘tussen wal en schip dreigen te raken’ (dat zijn inwoners die niet voldoen aan criteria voor een Baanafspraakbaan of Beschut werkbaan) stelt het Rijk vanaf 2024 structureel middelen beschikbaar aan gemeenten. In 2025 wordt er een plan ingediend hoe deze middelen in te zetten voor deze doelgroep op Vlieland.

41 Programmabegroting 2025

Speerpunt 2: Wmo - Mensen zo lang mogelijk veilig, gezond en zelfstandig in de eigen vertrouwde omgeving laten wonen en hen de kans geven om goed mee te doen in de samenleving

Wat gaan we doen in 2025? Naar elkaar omkijken • Het continueren van de uitvoering van het mantelzorgbeleid 2021-2025, onder andere door middel van een bewustwordingscampagne, het voortzetten van de wekelijkse inloopmomenten voor mantelzorgers in de Vliestroom, en de inzet van respijtzorg. • We sluiten vanuit de Wmo aan bij de uitgangspunten en acties genoemd in het plan van aanpak van het Gezond en Actief Leven Akkoord Vlieland (GALA) en het Fries Integraal Zorgakkoord (FrIZA). Met name op het vlak van mentale weerbaarheid en GGZ. • Senioren (en “nieuwe senioren”) stimuleren en bewust maken van hun eigen kracht en van de mogelijkheden en verantwoordelijkheden welke bijdragen aan langer zelfstandig wonen via campagnes en informatie. Hiervoor wordt begin 2025 een plan opgesteld. • Samen met de welzijnswerker, ondernemers, inwoners en de bibliotheek onderzoeken we of het activiteitenaanbod in het voorliggende veld kan worden uitgebreid. • We zetten in 2025 in op de doorontwikkeling van het gebiedsteam en de versteviging van de samenwerking van de buurtwelzijnswerker met het gebiedsteam en de inwoners. Zodat de ondersteuning die nodig is snel geleverd kan worden, we goed vindbaar en bereikbaar zijn en we bewonersinitiatieven kunnen ontwikkelen. Dit doen we o.a. door het organiseren van infoavonden en het verbeteren van de (digitale) toegang.

Thuis is het veilig • Uitvoeren van het Fries actieplan voor aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties (SDF). • De meldcode voor huiselijk geweld en kindermishandeling bij de lokale professionals meer onder de aandacht brengen door middel van voorlichting en/of training. Voorbeelden van lokale professionals zijn medewerkers op scholen, kinderopvang, bij de politie, de gemeente e.d. • Uitvoeren van beleid tegen mensenhandel binnen regionale afspraken (SDF), als onderdeel van ondermijning binnen de gemeente. Op Vlieland richten wij ons hierbij op de arbeidsmigranten en werken we samen met Openbare Orde en Veiligheid (OOV). Iedereen doet mee • Uitvoering geven aan de regionale urgentieverordening in samenwerking met de andere domeinen (OOV en Wonen). In deze regionale urgentieverordening regelt de gemeente urgenties voor een aantal aandachtsgroepen. Indien nodig worden beleidsregels aangepast. • Er wordt in 2025 gestart met een nieuwe inkoop/ strategie Beschermd Wonen. • Ontwikkelen van een waakvlamfunctie/ nazorg voor ondersteuning zonder indicatie voor mensen met psychische en/of (licht) verstandelijke beperkingen. • Het programma Wonen onderdeel zorg (vastgesteld in 2024) wordt uitgevoerd volgens de uitvoeringsagenda. Dit gebeurt in samenwerking met afdeling Omgeving.

• Het project inkoop begeleiding en dagactiviteiten wordt uitgevoerd om ervoor te zorgen dat de ondersteuning goed aansluit bij de veranderende behoeften van verschillende doelgroepen en duurzaam en toekomstbestendig is. • We streven in 2025 naar het realiseren van een crisis-bed binnen de gemeente Vlieland, dat kan worden ingezet voor acute zorg en ondersteuning, zoals respijtzorg. Dit doen we in samenwerking met de Kwadrantgroep.

42 Programmabegroting 2025

Speerpunt 3: Jeugd – Ieder kind groeit veilig, gezond en weerbaar op

Wat gaan we doen in 2025? Preventie en vroegsignalering • De gebiedsteammedewerkers benaderen de vraag van het kind vanuit de breedte van het gezin om tijdig in te kunnen zetten op de oorzaken en zwaardere zorg te voorkomen. • We zetten in op kennisoverdracht bij het onderwijs zodat variëteit en verschillen tussen kinderen worden omarmd (normaliseren). Dit gebeurt door de gebiedsteammedewerker in contact met de medewerkers in het onderwijs. Jongeren zijn psychisch gezond en weerbaar • Er wordt schoolmaatschappelijk werk ingezet op het eiland. • Het gebiedsteam werkt samen met het onderwijs op het eiland en de scholen aan de wal om de weerbaarheid van het kind/ de jongere te vergroten. Versterken van eigen kracht en samenkracht • We bevorderen het gebruik van algemeen toegankelijke voorzieningen zoals bijvoorbeeld het consultatiebureau, (school)maatschappelijk werk en dergelijke. • Het gebiedsteam betrekt de ouders bij het opstellen van het ondersteuningsplan en zorgt voor draagvlak voor de aanpak bij de ouders. De ouder is primair verantwoordelijk voor het kind en werkt samen met de professionals. Een integrale aanpak van de zorg met het onderwijs • We geven een bij het eiland passende vorm aan de provinciaal vastgestelde samenwerking en de domeinoverstijgende aanpak met het onderwijs.

Hiermee geven we invulling aan de uitvoering van de provinciale regiovisie ‘Mei-inoar foar ús bern’. Het tijdig bieden van de juiste hulp op maat • Het gebiedsteam bepaalt de zorgzwaarte en de inzet aan de hand van het ordeningsprincipe ‘Kind in Fryslân’. • Het zorglandschap voor de jeugd is inzichtelijk. Het inzicht in de beschikbaarheid van de specialistische zorg wordt in 2025 verbeterd • We leggen het accent op het normaliseren bij inzet van hulp, omdat niet elke vraag een probleem betreft dat thuishoort bij de Jeugdwet. * • We monitoren de uitvoering(sgevolgen) van de Jeugdwet en maken duidelijk waar verbetering nodig is. * Uitleg van het gebruik van de term ‘normaliseren’. Normaliseren is een term die in Fryslân sinds enige jaren bij de Jeugdwet wordt gehanteerd. Dit is bedoeld om niet elke vraag te medicaliseren en op te lossen onder de Jeugdwet. Normaliseren is het omarmen en waarderen van variëteit en verschillen tussen kinderen. We accepteren dat iedereen anders is en dat opvoeden en opgroeien soms een worsteling kan zijn. Niet elke hulpvraag behoeft een zorgantwoord. ‘Normaal’ betekent ook dat een kind op schooltijden op school aanwezig is. School negeert de signalen van verzuim niet, maar deelt ze in een vroegtijdig stadium. Foar Fryske Bern heeft als volgt beschreven hoe je ‘normaliseert’.

43 Programmabegroting 2025

Voor jongeren en jongvolwassenen (13-27 jaar) is er een veilige, toegankelijke plek waar ze elkaar kunnen ontmoeten • We geven uitvoering aan de afspraken die zijn gemaakt in het gezondheidsbeleid van VAST (Vlieland, Ameland, Schiermonnikoog en Terschelling). Doelstelling is onder andere om een goede sociale samenhang en ontmoeting te realiseren. Speerpunt 4 Uitvoering te geven aan het meerjarenonderhoudsplan om de toekomst van Boswijk te waarborgen Door uitvoering te geven aan het meerjarenonderhoudsplan wordt de toekomst van Boswijk gewaarborgd. De plannen behelsen de gehele wijk: het zorggebouw, het welzijnsgebouw en alle woningen. In samenwerking met WoonFriesland wordt het onderhoud aan de installaties in de wijk uitgevoerd zodat ook hier de kwaliteit gewaarborgd blijft. Het onderhoud van de buitenruimte wordt vanaf 2025 in eigen beheer uitgevoerd.

Wat gaan we doen in 2025? • • •

Uitvoering geven aan het MJOP Uitvoering geven aan het onderhoud van de installaties van de Boswijk Onderhoud van de buitenruimtes uitvoeren in eigen beheer

Verbonden partijen bij dit programma Sociale Dienst Noord West Friesland Centrumregeling Sociaal Domein Friesland N.V. Gemeenschappelijke Kredietbank Friesland (Stichting Kredietbank Nederland) WoonFriesland

Kaderstellende nota’s 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

College uitvoeringsprogramma (CUP) 2022- 2026 Vlieland Verordeningen en beleidsregels van de Participatiewet, Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Regiovisie Mei-inoar foar ús bern Beleidsnotitie ondersteuning en waardering voor Mantelzorgers 2021-2025 Beleidskader bestaanszekerheid 2024-2028 Verordening Adviesraad Sociaal Domein Noardwest Fryslân 2024 Convenant Actieprogramma Weer Thuis Nota ‘vaststellen en doorpakken’, uitgangspuntennota sociaal domein

44 Programmabegroting 2025

Ramingen

Lasten Baten Saldo voor bestemming nadelig Saldo voor bestemming voordelig Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2023 1.476.182 667.758

Begroting 2024 2025 1.676.209 1.575.314 674.336 624.745

Meerjarenbegroting 2026 2027 2028 1.583.068 1.583.493 1.605.555 635.155 612.983 597.983

-808.424

-1.001.873

-950.569

-947.913

-970.510

-1.007.572

0

0

0

0

0

0

0

0

50.000

50.000

50.000

50.000

57.154

51.297

82.947

79.589

76.235

72.878

-751.270

-950.576

-917.621

-918.324

-944.275

-984.694

Lasten 114.114 157.372

Baten 12.359 0

Saldo -101.755 -157.372

174.041 237.563

125.061 8.155

-48.980 -229.408

312.213

0

-312.213

630.010 1.625.314

562.117 707.692

-67.893 -917.621

Samenstelling ramingen huidig jaar 600 610 620

Sociale basisvoorzieningen 1e lijns ondersteuning Wmo en Jeugd 2e lijns ondersteuning participatie en inkomens 630 2e lijns ondersteuning Wmo 640 2e lijnsonderst. Jeugdwet en gemeent. jeugdbeleid 650 Exploit. en ontwikkeling woonzorgcentrum Uiterton Totaal

45 Programmabegroting 2025

Programma 7: Volksgezondheid en milieu

Algemeen Het programma Volksgezondheid en Milieu gaat over de openbare gezondheidszorg volgens de Wet collectieve preventie volksgezondheid (Veiligheidsregio Friesland), de Jeugdgezondheidszorg, afvalverwijdering- en verwerking, riolering, milieubeheer (de kwaliteit van de bodem, de beheersing van geluidshinder, verplaatsing van milieuhinderlijke bedrijven, ongediertebestrijding), lijkbezorging en de begraafplaats. Aandacht voor welzijn en preventie wordt steeds belangrijker als je het hebt over volksgezondheid. Vanwege toenemende vergrijzing en een steeds groter aantal mensen met psychosociale problematiek is het belangrijk om in te zetten op een zo gezond mogelijk leven voor zoveel mogelijk mensen. Dit doen we vanuit de principes van “Positieve gezondheid” waarbij niet alleen wordt gekeken naar de lichamelijke kant van gezondheid maar ook naar het vermogen je aan te passen, welbevinden, eigen regie, veerkracht participatie en zingeving. Ook duurzaamheid behoort tot dit programma. Met het vaststellen van het beleid en meerjarenprogramma duurzame ontwikkeling 2023-2027 ligt er een nieuwe ambitie voor Vlieland. De opgave die er ligt is groot. We willen de komende jaren belangrijke stappen gaan zetten. Dat is spannend maar biedt gelijktijdig ook kansen voor het eiland en haar bewoners.

Het gaat om de taakvelden: • 0.9 Vennootschapsbelasting • 7.1 volksgezondheid • 7.2 riolering • 7.3 afval • 7.4 milieubeheer • 7.5 begraafplaatsen en crematoria

46 Programmabegroting 2025

Wat willen we bereiken? Speerpunten 1. Beschermen Volksgezondheid en voorkomen van wateroverlast 2. Uitvoeren maatregelen water en riool volgens het GWRP 3. Verduurzaming van Vlieland 4. pilotproject duurzaam verwarmen bedrijventerrein Vlieland 5. Een veilige en efficiënt afvalinzameling 6. Doeltreffend en geactualiseerd VTH-beleid 7. Verbeteren van de mentale gezondheid Speerpunt 1. Beschermen Volksgezondheid en voorkomen van wateroverlast In de winter 2023-2024 is er sprake geweest van extreme regenval voor een lange periode. Dit gaf aanleiding voor het houden van een “Waterdag” waarin de raad door de gemeente Vlieland, Staatsbosbeheer, Rijkswaterstaat, Vitens en Wetterskip geïnformeerd is over de verschillende verantwoordelijkheden. Naast de wateroverlast werd ook aandacht gevraagd voor de positieve effecten voor natuur en het aanvullen van de zoetwaterbel onder het eiland. Met Wetterskip vindt verdere uitwerking plaats van een pilot op gebied van wateroverlast. Provincie Fryslân heeft aangeboden om dit breder op te pakken in een integrale waterstrategie voor Vlieland. Uitgangspunten hierin zijn tijdigheid en toepasbaarheid van de uitkomsten. In 2024 is de waddendijk afgerond waardoor het dorp tot 2050 voldoet aan de normen van het Deltaprogramma en de daarbij aangenomen zeespiegelstijging.

Onder het pad van de dijk is een nieuwe drain gelegd voor het afvoeren van regenwater welke door de nieuwe vergrote duiker afgevoerd wordt. In diverse tuinen achter de dijk is de Japanse Duizendknoop geconstateerd, in de zomer van 2024 is deze verwijderd.

Wat gaan we doen in 2025? • • • •

Uitvoering geven aan het nieuwe programma ‘water en riolering’. Afronding waterpilot/integrale waterstrategie Vlieland Monitoren eventuele terugkomst Japanse Duizendknoop Klimaatadaptatie integreren in ruimtelijke ordening

Speerpunt 2. Uitvoeren maatregelen water en riool volgens het GWRP In 2024 is het gemeentelijk programma water en riolering vastgesteld. Vlieland heeft ca 1072 rioolaansluitingen, 18,5 km vrijverval riolering en 13,9 km persleidingen. In verhouding met gemeentes aan de wal is de leeftijdsopbouw vrij jong te noemen. Tussen 2007 en 2023 is ca 31% van het vrijverval riool geïnspecteerd.

Wat gaan we doen in 2025? • • • •

Vervanging riool / berging riool Esdoornlaan (doorgeschoven van 2023) Afstemming RWS in het aansturen van de nieuwe duiker door de Waddendijk Maatregelen uitvoeren ter bestrijding van de wateroverlast op het sportveld, onderdeel van vernieuwing Kampweg. Uitvoering tegels Dorpsstraat “hier begint de zee” bij straatkolken

47 Programmabegroting 2025

Speerpunt 3. Verduurzaming Vlieland Met het ondertekenen van het Nationaal Klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt om Nederland te verduurzamen. Onderdeel van het Nationaal Klimaatakkoord is duurzaam verwarmen van de bebouwde omgeving. De regievoering hiervan ligt bij de gemeenten. Gemeente Vlieland heeft in haar Transitie Visie Warmte 1.0 Vlieland op hoofdlijnen aangegeven hoe wij dat tot 2030 willen gaan doen. Het uitvoeren van kansrijke pilots maakt daar onderdeel van uit. De verduurzaming gaat verder dan alleen de warmtetransitie van de bebouwde omgeving. De raad heeft in 2023 het beleid en meerjarenprogramma duurzame ontwikkeling 2023 – 2027 vastgesteld. In dit document zijn de Vlielandse ambities weergegeven op het gebied van de energietransitie, circulariteit, duurzame mobiliteit en duurzaam gebruik van drinkwater. Op hoofdlijnen is aangegeven wat wij de komende jaren gaan doen om die ambities te bereiken. Ook de projecten uit het Programma Waddeneilanden (Regiodeal) op het gebied van duurzame energie en circulariteit zijn in het meerjarenprogramma opgenomen. Daarmee ligt er voor de komende jaren een ambitieus uitvoeringsprogramma. De projecten uit de RegioDeal zijn in 2024 van start gegaan en verder uitgewerkt. De eerste uitwerkingen en resultaten worden in 2025 gepresenteerd.

Wat gaan we doen in 2025? •

Uitvoering geven aan de projecten zoals benoemd in het beleid en meerjarenprogramma duurzame ontwikkeling 2023-2027.

Speerpunt 4. pilotproject bedrijventerrein Vlieland gasloos In de aanloophaven zijn de damwanden aan vervanging toe. Dat biedt kans om energiedamwanden te plaatsen waarmee warmte kan worden gewonnen uit het zeewater. De gewonnen warmte kan worden gebruikt voor de verwarming van gebouwen. Dit projectidee is verder uitgewerkt en er zijn inmiddels subsidies toegekend door het Waddenfonds en Interreg NWE. Een projectmanager is aangesteld die het pilotproject verder gaat uitwerken tot een projectplan. In 2024 zijn daartoe met behulp van kennis vanuit het Interreg-AquaCom-programma onderzoeken uitgevoerd.

Wat gaan we doen in 2025? • •

We zorgen dat in 2025 een uitgewerkt projectplan gereed is. We vragen een investeringsbudget aan bij de gemeenteraad voor uitvoering van het pilotproject bedrijventerrein Vlieland gasloos

Speerpunt 5. Een efficiënte en circulaire afvalinzameling tegen gezonde tarieven In 2025 zullen er diverse voorbereidingen getroffen worden om vanaf 1 januari 2026 de afvalinzameling volledig ondergronds uit te kunnen voeren. Deze nieuwe wijze van inzameling draagt bij aan de efficiëntie en de circulariteit op het eiland. Bovendien geeft de nieuwe werkwijze meer financieel inzicht waardoor de afvalinzameling tegen gezonde tarieven kan worden aangeboden.

Wat gaan we doen in 2025? •

We treffen voorbereidingen om de afvalinzameling vanaf 2026 volledig ondergronds uit te voeren.

Speerpunt 6. Uitvoering geven aan het geactualiseerd VTH-beleid uit 2024 Het VTH-beleid (Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving) behelst diverse domeinen waaronder, Milieu, Bouw en Woningtoezicht, APV, Drank- en Horecawet, Brandveiligheid en Handhaving. Dankzij het geactualiseerd beleid kan er op de diverse gebieden doeltreffend worden gehandeld. Het VTH-beleid zorgt ervoor dat de gemeente ‘in control’ blijft met als resultaat een veilige leefomgeving. Dankzij het nieuwe VTH-beleid kunnen we in 2025 handelen volgens de wijze die de Omgevingswet van ons vraagt.

48 Programmabegroting 2025

Wat gaan we doen in 2025? •

We geven uitvoering aan het geactualiseerd VTH-beleid

Speerpunt 7: Verbeteren van de (mentale) gezondheid Op Vlieland streven we naar gezonde inwoners die volop de kans krijgen én nemen om mee te doen aan de samenleving. We willen dat onze jeugd kansrijk opgroeit en dat onze ouderen zich zo lang mogelijk sterk en vitaal voelen. We zetten daarom volop in op preventie en werken hierbij vanuit de principes van “Positieve gezondheid”: dit gaat ervan uit dat gezondheid meer is dan ”niet ziek zijn”. Gezondheid gaat ook over veerkracht, zingeving en meedoen in de maatschappij. Op regionaal niveau werken we hiervoor samen in de “Friese Preventie Aanpak”. Ook werken we op basis van ons eigen plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).

Wat gaan we doen in 2025? •

• •

• •

In samenwerking met TeamFRL en het onderwijs zetten we ons in voor een positieve sportcultuur en een gezonde leefstijl. We stimuleren gezonde voedingskeuzes en focussen hierbij extra op de doelgroep jongeren. We geven uitvoering aan het preventieplan op middelengebruik dat in Q1 van 2025 opgeleverd wordt. We investeren op verschillende manieren in het mentaal welbevinden van onze inwoners en hebben hierbij aandacht voor diverse doelgroepen. Bijvoorbeeld in dagopvang en activiteiten voor senioren, in samenwerking met school en in gesprekken met ondernemers over het mentaal welbevinden van werknemers. We werken toe naar het terugdringen van beperkingen onder ouderen door het borgen van de training ‘Stevig staan’ en het vervolg daarop. We implementeren Welzijn op recept door het aanstellen van een welzijnscoach. Het implementeren van welzijn op recept zorgt ervoor dat de druk op de zorg verlaagt en de zelfredzaamheid en participatie van ouderen en andere kwetsbare inwoners wordt bevorderd. Welzijn op Recept richt zich op het verhogen van het welbevinden van de patiënten en het verminderen van het zorggebruik in de eerstelijnszorg.

Verbonden partijen bij dit programma Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) N.V. Afvalsturing Friesland (Omrin) N.V. Fryslân Miljeu Noardwest

Kaderstellende nota’s 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Gemeentelijk Programma Water en Rioleringen 2024-2027 Verordening op het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaats voor de gemeente Vlieland 2013 Afvalstoffenverordening gemeente Vlieland 2012 VTH-Beleid 2024 Beleid en meerjarenprogramma duurzame ontwikkeling 2023 – 2027, 2023 TVW 1.0 Vlieland (transitievisie warmte), 2021 Gezondheidsbeleid 2022-2026 Plan van aanpak GALA 2023-2026

49 Programmabegroting 2025

Ramingen

Lasten Baten Saldo voor bestemming nadelig Saldo voor bestemming voordelig Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2023 1.165.013 1.107.311

Begroting 2024 2025 1.526.225 1.591.393 1.206.410 1.254.988

Meerjarenbegroting 2026 2027 2028 1.699.017 1.552.727 1.352.535 1.303.946 1.130.664 1.105.056

-57.701

-319.815

-336.405

-395.070

-422.063

-247.479

0

0

0

0

0

0

118.000

0

118.000

118.000

118.000

0

77.406

41.000

206.000

231.000

246.000

33.000

-98.296

-278.815

-248.405

-282.070

-294.063

-214.479

Samenstelling ramingen huidig jaar Lasten 262.612 286.842 249.658 226.930 122.976 482.775 3.425 74.176 1.709.393

700 Openbare gezondheidszorg 730 Huishoudelijk afval 740 Bedrijfsafval 750 Rioleringen 760 Milieubeheer 770 Duurzaamheid 780 Ongedierebestrijding en afvoeren kadavers 790 Lijkbezorging en begraafplaats Totaal

50 Programmabegroting 2025

Baten 196.889 369.500 255.500 321.924 0 296.075 0 21.100 1.460.988

Saldo -65.722 82.658 5.842 94.994 -122.976 -186.700 -3.425 -53.076 -248.405

Programma 8: Wonen en fysieke leefomgeving

Algemeen Op 15 juli 2024 heeft de gemeenteraad het programma Wonen vastgesteld. Onderdeel van het programma is de wettelijk vereiste Woonzorgvisie. In het programma Wonen worden voor het thema wonen de strategische (beleids)keuzes voor 2024 - 2028 gepresenteerd. Het programma Wonen geeft onder andere aan dat we op Vlieland zorgen voor een balans tussen verschillende generaties, met als uitgangspunt dat er voor elke levensfase een geschikte woonruimte is. Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging (deels) in werking getreden. Inmiddels is daar landelijk zowel als op Vlieland een jaar lang ervaring mee opgedaan. Al lerende en langzaam meebewegend wordt het gedachtengoed deel van het dagelijkse werken. Doordat de gemeente Vlieland hier al meerdere jaren op heeft geanticipeerd, is de overgang zonder veel problemen verlopen. Het is nu vooral een kwestie van ervaringen opdoen, het instrumentarium verder verbeteren en aanscherpen en de ontwikkelingen blijven volgen. Het blijft telkens weer zoeken naar maatwerkoplossingen voor een kleine organisatie als Vlieland. Voor wat betreft het inrichten van de instrumenten bestaat nog de nodige onzekerheid, die niet alleen inhoudelijk, maar ook technisch van aard is.

Vlieland moet een eiland blijven met een eigen gemeenschap, waarvan de samenstelling in balans is, waar goed geleefd kan worden, waar mensen met aandacht en zorg voor elkaar samenleven, dat bereikbaar blijft, waar recreanten naar draagkracht van het eiland worden ontvangen in een natuurlijke omgeving die robuust is, waar de biodiversiteit floreert en waar mens en dier samen in een gezonde en duurzame omgeving kunnen blijven leven.

Het gaat om de taakvelden: • 8.1 fysieke leefomgeving • 8.3 grondexploitatie • 8.3 wonen en bouwen • 0.3 beheer overige gebouwen en gronden

51 Programmabegroting 2025

Wat willen we bereiken? Speerpunten 1. Uitvoering geven aan de uitvoeringsagenda uit het programma Wonen 2024-2028 2. Het opstellen van het omgevingsplan, inclusief een milieueffectbeoordeling, een ruimtelijk kwaliteitsdocument en een archeologische en cultuurhistorische waardenkaart 3. Het verder implementeren van de Omgevingswet 4. Het leren werken met de Wet kwaliteitsborging 5. Het blijven samenwerken met andere Waddeneilanden en ketenpartners voor wat betreft de implementatie van de Omgevingswet 6. Inzet voor de programmalijn “Goed Wonen & Leven” van Programma Waddeneilanden. Speerpunt 1 : Uitvoering geven aan de uitvoeringsagenda uit het programma Wonen 20242028. Op 15 juli 2024 heeft de gemeenteraad het programma Wonen vastgesteld. Het programma Wonen is integraal en bevat onze strategische keuzes voor de periode van 2024 tot 2028. Het programma Wonen richt zich op het beter benutten én vergroten van de bestaande woningvoorraad op Vlieland. Het programma Wonen geeft daarmee invulling aan nationale en regionale afspraken over woningbouw, waaronder de realisatie van meer betaalbare koop- en huurwoningen tot en met 2030, maar ook huisvesting voor seizoens- en (semi) overheidspersoneel. Het programma omvat bovendien ook nog de uitgangspunten voor wonen en zorg. Daarnaast geeft het programma Wonen invulling aan de visie en beleidsoverwegingen van de gemeente Vlieland.

Bijvoorbeeld hoe we omgaan met bevolkingsgroei, woonruimteverdeling, woningsplitsing en onrechtmatig gebruik (handhaving). Het programma Wonen vormt de aanzet voor het aanscherpen van het (juridisch) instrumentarium, de huisvestingsverordening, en de toekomstige handhaving daarvan. In het nieuwe beleid is bovendien nadrukkelijk de verbinding gezocht met het sociaal domein, waaronder de levensloopbestendigheid en doorstroommogelijkheden voor verschillende (en kwetsbare) groepen. Dit gaat zowel om de relatie tussen wonen en zorg, als om personeelshuisvesting, waaronder passende huisvesting van tijdelijke seizoensmedewerkers en om het voorkomen van misstanden in de verhuur- en huisvestingspraktijk.

Wat gaan we doen in 2025? • • • •

We gaan aan de slag met de punten uit het actieplan voor 2025 bij de uitvoeringsagenda en maken hiervoor gebruik van het werkbudget dat is vrijgemaakt in juli 2024. We gaan verder met het (strategisch) aanjagen, verwerven en/of vrijmaken van bestaande en nieuwe (bouw)locaties voor de realisatie van nieuwbouw. We zijn onderdeel van de projectgroep om te komen tot de realisatie van huisvesting voor (semi) overheidspersoneel We starten in samenwerking met WoonFriesland de realisatie van appartementen in het voormalige gebouw van de bibliotheek.

52 Programmabegroting 2025

Speerpunt 2 : Het opstellen van het omgevingsplan, inclusief milieueffectbeoordeling, een ruimtelijk kwaliteitsdocument en een archeologische en cultuurhistorische waardenkaart Vanaf 1 januari 2024 werken we met het tijdelijke omgevingsplan. Voor de transitiefase, dat is de fase tot het moment waarop het omgevingsplan wordt vastgesteld, hebben we met alle vijf Waddeneilanden een handboek op laten stellen. Daarmee proberen we de werkprocessen goed te laten verlopen, procedures goed te doorlopen en tijdig instanties en personen bij de procedures te betrekken waar dat nodig is. Ook het goed toepassen van het participatiebeleid is daarbij een aandachtspunt. Voor het zee gedeelte van ons gemeentelijk grondgebied gelden nu binnen het tijdelijke omgevingsplan nog de regels van de Beheersverordening, die met alle 13 Waddengemeenten gezamenlijk is vastgesteld. De regels voor het omgevingsplan willen we opnieuw in gezamenlijkheid opstellen. Daarvoor is een werkgroep in het leven geroepen waarin we zowel ambtelijk als bestuurlijk vertegenwoordigd zijn. Omdat er 13 gemeenten bij betrokken zijn en de materie erg complex is, zal dit een langdurig proces worden dat in 2025 naar alle waarschijnlijkheid nog niet tot een afronding komt. De techniek is nog altijd niet optimaal. Met meerdere gemeenten zijn we zoekende naar een goede (mogelijk nieuwe) softwareleverancier.

Voor de implementatie van het omgevingsplan en het werken met het tijdelijke omgevingsplan zijn we deels afhankelijk van goede software. Verwacht wordt dat dit in 2025 goed op orde is. Dit is niet een Vlielands probleem, het hele land worstelt hier mee. In 2025 wordt verder gewerkt aan het opstellen van het omgevingsplan. Dit is een intensiever en ingewikkelder opgave dan eerst gedacht, maar we zijn een eind op weg. Ten behoeve van dat omgevingsplan is in 2024 gewerkt aan de afronding van de cultuurhistorische waardenkaart en de archeologische beleidsadvieskaart, het ruimtelijk kwaliteitsdocument, de mer-beoordeling en de aanpassing van de gemeentelijke verordeningen. Al die deelproducten die straks onderdeel van het omgevingsplan worden zijn in 2024 vrijwel geheel gereedgekomen. In 2025 willen we dan tot een vaststelling van het omgevingsplan komen.

Wat gaan we doen in 2025? • • • •

We bespreken met de raad en bevolking elementen uit het omgevingsplan. We betrekken ketenpartners bij het proces We stellen het omgevingsplan en de milieubeoordeling minimaal op tot de vaststellingsfase We leren tot die tijd zo goed mogelijk met het tijdelijk omgevingsplan en het daarbij behorende speelveld, werken met de Omgevingswet

Speerpunt 3 : Het verder implementeren van de Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Heel Nederland is nu aan het ervaren wat dit betekent voor het eigen instrumentarium, voor de eigen organisatie en de werkwijzen en wat dit met zich mee zal brengen voor de vergunningverlening, de handhaving en het toezicht. Er is een realistische inschatting gemaakt van de gevolgen die dit mogelijk voor Vlieland heeft. Daar is op geanticipeerd en daarvoor is alles in werking. Die voorbereiding heeft zijn vruchten afgeworpen, in die zin dat de implementatie zonder grote problemen is verlopen en we nu al meebewegend leren te werken onder de Omgevingswet. Wat de Omgevingswet uiteindelijk gaat vragen, is nog afwachten. Al lerende zullen de nodige aanpassingen worden gedaan en wordt er verder gewerkt aan het optimaliseren van het werken onder de Omgevingswet. In de Omgevingswet komt een sterkere nadruk te liggen op toezicht en handhaving. Dit betekent onder meer structurele controles door toezichthouders op de naleving van de wetgeving. De controles richten zich op het plaatsen en gebruiken van bouwwerken zonder de vereiste omgevingsvergunning, dan wel de controle dat in overeenstemming met vergunningen wordt gebouwd. Ook wordt de naleving op de huisvestingsverordening gecontroleerd. Hiervoor maken we gebruik van zowel externe als interne toezichthouders.

53 Programmabegroting 2025

Wat gaan we doen in 2025? •

We leren verder en doen ervaring op met het werken onder de Omgevingswet.

Speerpunt 4 : Het leren werken met de Wet kwaliteitsborging Op 1 januari 2024 is ook de Wet kwaliteitsborging (Wkb) deels in werking getreden. Die inwerkingtreding ziet alleen op nieuwbouw in de gevolgklasse 1. De verwachting is dat in 2025 ook de verbouw onder de Wkb wordt begrepen. Besluitvorming daaromtrent staat gepland voor eind 2024. Een en ander houdt in dat het bouwtechnisch bouwtoezicht voor bepaalde categorieën bouwwerken wordt geprivatiseerd. De gemeente krijgt hierin vooral een repressieve toezichthoudende en controlerende taak. In het eerste jaar is gebleken dat een gering aantal van de aanvragen ziet op een bouwactiviteit die onder de Wkb valt. De ervaring is dat vooral onder de bouwers en de architecten een beperkte kennis van die nieuwe Wet voorhanden is en dat er dus in informatieve zin het nodige van de gemeente wordt gevraagd. In 2025, als verbouw mogelijk ook onder de Wkb valt, zullen meer aanvragen onder de private toetsing worden begrepen. We gaan ervan uit dat dan de praktijk hier ook meer ervaring in heeft opgedaan en dat de processen telkens wat beter zullen verlopen. Voor het technisch bouwtoezicht en de bouwcontroles wordt tot dusver externe deskundigheid ingezet. Voor 2025 zal dit vooreerst worden voortgezet. Het is belangrijk om te blijven kijken wat de gevolgen zijn en ervaring op te doen. Daarna kunnen gerichtere keuzes worden gemaakt.

Wat gaan we doen in 2025? • •

We zetten de werkwijze van 2024 eerst voort en doen ervaringen op We verfijnen aan de hand van de ervaringen het ‘Vlielandse’ proces

Speerpunt 5 : Het blijven samenwerken met andere Waddeneilanden en ketenpartners voor wat betreft de implementatie van de Omgevingswet De gemeente is samen met de andere Friese Waddeneilanden vertegenwoordigd in een werkgroep die provincie breed de nieuwe ruimtelijke adviescommissie onderzoekt. Hierin wordt gekeken in hoeverre het mogelijk is om tot een eiland-specifieke adviescommissie te komen met inbreng van lokale deskundigheid. Dit proces heeft in 2024 vrijwel stilgelegen. De verwachting is dat dit in 2025 weer wordt opgepakt. Daarnaast maakt de gemeente deel uit van De Friese Aanpak waarbinnen provincie breed gezamenlijk zaken worden opgepakt met betrekking tot de Omgevingswet. En tot slot is er een kernteam van alle vijf Waddeneilanden waarin de projectleiders implementatie Omgevingswet iedere zes weken bij elkaar komen om zaken rondom de implementatie te bespreken en waarbij ook de regiovertegenwoordiger van de VNG aangesloten is.

Wat gaan we doen in 2025? • •

We streven naar een ‘eilander’commissie binnen de provinciale werkgroep ruimtelijke adviescommissie We blijven samenwerken in meerdere verbanden aan de implementatie van de Omgevingswet en het afstemmen van beleidsterreinen

Speerpunt 6 : Inzet voor de programmalijn “Goed Wonen & Leven” van Programma Waddeneilanden De gezamenlijke eilanden werken samen aan het programma Waddeneilanden. Het ziet toe op vijf programmalijnen waarvan dit er één is.