B1 Jaarverslag-jaarrekening 2025 gemeente Vlieland

Om het huidige voorzieningenniveau te handhaven, zijn vaak hoge investeringen nodig, of er ruimte is voor deze investeringen is moeilijk te bepalen nu er onzekerheid blijft bestaan over onze grootste inkomensbron, de algemene uitkering. In deze jaarrekening is er vanuit gegaan dat het aantal huishoudens met een laag inkomen niet naar beneden zal worden bijgesteld. Deze belangrijke uitkeringsfactor wordt bepaald in honderdtallen. Een verlaging van het aantal kan er zomaar voor zorgen dat de algemene uitkering met € 600.000 naar beneden wordt bijgesteld. 84

Het is onvermijdbaar, dat wij vanwege deze ontwikkelingen onze algemene reserve zullen moeten aanspreken. Voor al deze risico’s samen is in de analyse een bedrag van 1 miljoen opgenomen.

Financieel gevolg

Risico

Benodigde weerstandscapaciteit

Kansklasse

Sociaal domein Jeugdzorg

100.000

90%

Sociaal domein maatwerkvoorzieningen

100.000

70%

70.000

Toeristenbelasting

400.000

50%

200.000

Boswijk Verstrekte leningen Garantstellingen

90.000

650.000

10%

65.000

1.919.332

10%

191.933

908.000

10%

90.800

Foute inschattingen MJOP's

2.177.000

50%

1.088.500

Overige ontwikkelingen

1.000.000

50%

500.000

Totaal van de riscio's

7.254.332

2.296.233

Voor het kwantificeren van de risico’s is gebruik gemaakt van onderstaande tabel; Kwantiteit 10%

Referentiebeelden 0 of 1 keer per 10 jaar

Kansklasse 1

30%

1 keer per 5-10 jaar

2

50%

1 keer per 2-5 jaar

3

70%

1 keer per 1-2 jaar

4

90%

1 keer per jaar of meer

5

Toelichting kansklasse Deze klasse wordt gehanteerd voor risico's waaran het onwaarschijnlijk is dat deze zich in de komende jaren voordoen. Deze klasse hanteren we voor risico's waarvan het niet waarscdhijnlijk is dat ze zich in het komende jaar voordoen. Deze klasse hanteren we voor risico's die zich in het komende jaar wel maar ook niet kunnen voordoen Deze klasse wordt gehanteerd voor risico's waaran het waarschijlijk is dat ze zich in het komende jaar zullen voordoen. Deze klasse wordt gehanteerd voor risico's waaran het zeer waarschijlijk is dat ze zich in het komende jaar gaan voordoen.

Ratio weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit/Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandsvermogen Algemene reserve € 4.905.053 Benodigde weerstandscapaciteit Op basis van bovenstaande risico-inventarisatie bedraagt het maximaal benodigde bedrag € 2.296.233. Het is echter niet waarschijnlijk dat alle risico’s tegelijk en in hun maximale omvang zullen optreden. Daarom gaan we uit van 80% zekerheid waardoor het bedrag aan benodigde weerstandscapaciteit € 1.836.987 bedraagt. De Ratio weerstandvermogen bedraagt 2,7 dit is volgens onderstaande tabel ruim voldoende. Waarderingscijfer A B C D E F

Ratio >2,0 1,4 - 2,0 1,0 - 1,4 0,8 - 1,0 0,6 - 0,8 <0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

85

Financiële Kengetallen Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van gemeenten. Om dit te bereiken is in het Besluit Begroting en Verantwoording op dit onderdeel vastgelegd dat deze paragraaf een aantal kengetallen moet bevatten: 1. Netto schuldquote 2. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 3. Solvabiliteitsratio 4. Structurele exploitatieruimte 5. Gemeentelijke belastingdruk De financiële positie van een gemeente, dus ook Vlieland, kan nooit op basis van één kengetal beoordeeld worden. Een goede analyse is altijd gebaseerd op een brede blik op de financiële onderdelen, zoals het structurele saldo, de algemene reserve (weerstandsvermogen) en alle kengetallen. Kengetallen: netto schuldquote netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen solvabiliteitsratio structurele exploitatieruimte grondexploitatie belastingcapaciteit

Jaarrekening 2024 Begroting 2025 Jaarrekening 2025 165% 205% 131% 117% 156% 90% 18% 17% 24% 10% 5% 21% nvt nvt nvt 92% 87% 80%

Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Nu kan er in een gemeente sprake zijn van het doorlenen, door weer aan andere partijen een lening te verstrekken: sportclubs, culturele organisaties, et cetera. Om vervolgens inzicht te krijgen in hoeverre sprake is van doorlenen moet de schuldquote zowel inclusief als exclusief doorgeleende gelden worden weergegeven. Op deze manier ontstaan twee indicatoren: 1. De netto schuldquote. 2. De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen. Deze indicatoren brengen in beeld in hoeverre de netto schulden zich verhouden tot de totale baten (inkomsten) van de gemeente. Hoe hoger het percentage, hoe meer externe financiering de gemeente heeft aangetrokken om de activiteiten (investeringen) te financieren. Dit inzicht is uiteraard voor Vlieland zelf van belang, maar het is ook verplicht deze kengetallen in begroting en rekening op te nemen. Samen met de andere vier financiële kengetallen geven ze een beeld van de financiële situatie van de gemeente. Verhoudingsgewijs heeft de ontwikkeling van de nieuwe zorgwijk ervoor gezorgd, dat voor een kleine gemeente als Vlieland een grote investering werd gedaan.

Hiervoor moest een hoge lening worden aangetrokken. Bij kleinere gemeenten hebben dergelijke projecten dan ook gauw een negatieve uitwerking op het kengetal netto schuldquote en automatisch ook op het 86

volgende kengetal solvabiliteitsratio. Een kengetal staat echter nooit op zichzelf maar moet in samenhang met de overige kengetallen beoordeeld worden. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft aan welk deel (percentage) van het totaal van wat de gemeente aan geldwaarde heeft (balanstotaal) wordt gevormd door het eigen vermogen. De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om op de lange termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Met andere woorden: of ze alles kan betalen en of er voldoende geld beschikbaar is. De solvabiliteitsratio is een veel gebruikt financieel vergelijkingsgetal. Het geeft relatief snel inzicht in de financiële positie van een organisatie en specifiek in de financiering. De stelregel is hierbij: hoe lager de solvabiliteit, hoe minder eigen vermogen de organisatie heeft om eventuele tegenvallers op te vangen of om te investeren. Structurele exploitatieruimte Deze indicator geeft aan of de begroting of jaarrekening structureel en reëel (echt) in evenwicht is. Hierbij gaat het om het onderscheid tussen structurele (meerjarige) en incidentele (eenmalige) inkomsten en uitgaven. Voorbeelden van structurele inkomsten zijn de algemene uitkering en eigen belastinginkomsten. Structurele uitgaven zijn bijvoorbeeld de personeelskosten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen.

De incidentele inkomsten en uitgaven verschillen per jaar. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. Een begroting waarvan de structurele inkomsten en de structurele uitgaven over meerdere jaren niet veranderen en ongeveer even hoog zijn, is evenwichtiger en zekerder dan een begroting waarin de inkomsten en uitgaven per jaar in hoogte en aard verschillen. Dan is de begroting door de jaren heen afhankelijk van verschillende éénmalige zaken en daarmee zijn er meer onzekerheden. De structurele exploitatieruimte laat zien in hoeverre we structureel middelen beschikbaar hebben voor (noodzakelijk) beleidsinitiatieven. De begroting moet structureel in evenwicht zijn en de provincie toetst daarop. Het is ook verplicht dit kengetal in begroting en rekening op te nemen. Samen met de andere vier financiële kengetallen geven ze een beeld van de financiële situatie van de gemeente. Geconcludeerd kan worden dat in 2025 geen structurele lasten werden gedekt door incidentele baten en dat de jaarrekening voor dit jaar structureel in evenwicht is. Grondexploitatie: De gemeente Vlieland kent geen grondexploitatie. Belastingcapaciteit en structurele begrotingsruimte De onbenutte belastingcapaciteit is een mogelijkheid de belastingen te verhogen om tegenvallers op te vangen of om nieuw beleid te realiseren.

Het geeft aan welke rek er nog zit in de gemeentelijke uitgaven via het verhogen van de belastingen. Een maat daarvoor kan zijn de woonlasten per huishouden. Als die hoog zijn, zeker gezien de woonlasten gemiddeld in Nederland, zijn er weinig mogelijkheden de inkomsten te verhogen. Overigens zijn hier geen objectieve criteria voor te geven maar gaat het om politieke oordelen rond de vraag in hoeverre de hoogte van de woonlasten nog mogelijkheden biedt de onbenutte belastingcapaciteit in te 87

zetten. Aangezien de kosten voor heffingen en leges hooguit kostendekkend mogen zijn, bestaat de mogelijkheid te voorzien in extra begrotingsruimte met name bij de algemene belastingsoorten: onroerendezaakbelasting, toeristenbelasting, forensenbelasting, hondenbelasting en precariobelasting. Samenvattend De structurele financiële positie van de gemeente Vlieland is op basis van deze jaarrekening goed te noemen. Maar wanneer de gemeente de komende jaren meer gaat investeren, zal dit een effect hebben op de financiële positie van de gemeente. Bij toekomstige grote investeringen is het effect op de kengetallen netto schuldquote en solvabiliteit daarom van belang. De kengetallen (netto) schuldquote en solvabiliteitsratio zijn bij de gemeente Vlieland de afgelopen jaren ruim onvoldoende geweest. De oorzaak hiervoor ligt voornamelijk in een keuze die de gemeente een aantal jaren geleden bewust heeft gemaakt; het bouwen van een zorgwijk voor ouderen. Voor deze investering heeft de gemeente verhoudingsgewijs hoge schulden moeten maken. Doordat in 2025 een hoog jaarresultaat werd bereikt is het eigen vermogen gestegen, terwijl de schulden van de gemeente daalden, dit heeft een positieve invloed op de solvabiliteit en deze is dan ook gestegen naar 24% en daarmee in deze jaarrekening niet meer onvoldoende.

Ook door dit positieve jaarresultaat en uitgestelde investeringen was het niet nodig om een lening aan te trekken, ons banksaldo bleef hoog. Hierdoor is ook de (netto) schuldquote veel positiever dan geraamd. Het kengetal belastingcapaciteit geeft aan dat er nog wel ruimte is om belastingen te verhogen. Hier is dus enige exploitatie ruimte te vinden.

88

Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen

Inleiding Het beheer en onderhoud van kapitaalgoederen komt in de verschillende begrotingsprogramma’s terug. In deze paragraaf wordt het gevoerde beleid met betrekking tot het beheer en onderhoud als een “dwarsdoorsnede” vanuit de programma’s aangegeven. Daarmee is het tegelijkertijd het beleidskader voor dit onderwerp. Kapitaalgoederen worden in deze paragraaf onderverdeeld in de categorieën: wegen (inclusief openbare verlichting en civiele kunstwerken), riolering, waterstaatswerken (inclusief oeverconstructies), groen (inclusief begraafplaats) en gemeentelijke gebouwen. Alle kapitaalgoederen moeten onderhouden worden en dit onderhoud is onder meer bepalend voor de kwaliteit van het voorzieningenniveau in onze gemeente. In onderstaande tabel zijn de beleidskaders en beheersplannen per kapitaalgoed aangegeven; Kapitaalgoed

Beleid Nota aanwezig

Voortgang Onderhoud

Beheer Looptijd

Kwaliteit niveau

Plan aanwezig

Looptijd

Financiële vertaling in begroting

Waterstaatsobjecten

Nee

Ja

2024-2033

Ja

Riolering Groen Gebouwen Boswijk Wegen Openbare verlichting

Nee Nee Nee Nee Nee Ja

Ja Ja Ja Ja Ja Ja

2024-2033 2019-2023 2025-2028 2024-2033 2025-2028 2025-2028

Ja Nee Ja, 2029 als 2028 Ja Ja, 2029 als 2028 Ja, 2029 als 2028

Onbepaald

Beschrijving

Achterstallig/ Uitgesteld Uitgesteld, deels achterstallig Uitgesteld Onbekend Achterstallig Goed Uitgesteld Goed

89

In onderstaande tabel zijn de onderhoudslasten per kapitaalgoed en de exploitatiebaten per kapitaalgoed weergegeven. Het meerjarig perspectief komt uit de begroting 2026 Onderhoudslasten Waterstaatsobjecten Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening Onderhoud t.l.v. voorziening Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed Totaal huur baten kapitaalgoed

Begroting 2025 0 36.000 36.000 12.037

Jaarrekening 2025 0 56.917 56.917 13.407

Begroting 2026 0 32.000 32.000 12.037

Begroting 2027 0 47.000 47.000 12.037

Begroting 2028 0 32.000 32.000 12.037

Begroting 2029 0 32.000 32.000 12.037

Onderhoudslasten Riolering Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening Onderhoud t.l.v. voorziening Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed Totaal heffing kapitaalgoed

2025 0 74.000 74.000 247.217

2025 0 62.359 62.359 242.013

2026 0 119.000 119.000 261.941

2027 0 94.000 94.000 277.550

2028 0 64.000 64.000 294.095

2029 0 64.000 64.000 302.633

Onderhoudslasten Groen Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening Klein onderhoud exploitatielasten Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed Totaal huur baten kapitaalgoed

2025 NVT 14.200 14.200 100

2025 NVT 17.633 17.633 100

2026 NVT 14.200 14.200 100

2027 NVT 148.358 148.358 100

2028 NVT 149.493 149.493 100

2029 NVT 151.326 151.326 100

Onderhoudslasten Gebouwen Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening Klein onderhoud exploitatielasten Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed Totaal huur baten kapitaalgoed

2025 0 148.836 148.836 130.000

2025 0 127.257 127.257 132.577

2026 0 120.889 120.889 130.000

2027 0 122.889 122.889 131.000

2028 0 124.889 124.889 131.000

2029 0 124.889 124.889 131.000

Onderhoudslasten Boswijk Toevoeging aan bestemmingsreserve Onderhoud onttrokken aan bestemmingsreserve Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed Totaal huur baten kapitaalgoed

2025 50.000 71.498 121.498 479.170

2025 50.000 80.048 130.048 511.085

2026 50.000 63.978 113.978 479.170

2027 50.000 62.627 112.627 479.170

2028 50.000 146.441 196.441 479.170

2029 50.000 60.139 110.139 479.170

Onderhoudslasten Wegen Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening Klein onderhoud exploitatielasten Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed

2025 33.682 44.350 78.032 0

2025 33.682,23 50.017 83.699 6.541

2026 31.913 36.100 68.013 0

2027 31.921 37.850 69.771 0

2028 31.541 39.600 71.141 0

2029 31.541 39.600 71.141 0

Onderhoudslasten Verlichting Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening Klein onderhoud exploitatielasten Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed

2025 0 14.503 14.503 0

2025 0 5.396 5.396 0

2026 0 14.503 14.503 0

2027 0 14.503 14.503 0

2028 0 14.503 14.503 0

2029 0 14.503 14.503 0

Buiten beschouwing blijven bijvoorbeeld salariskosten en kapitaallasten. De voorziening waterstaatswerken wordt voor al het onderhoud ingezet, kapitaallasten komen wel ten laste van de exploitatie. De voorziening riool wordt ingezet voor een stabiele ontwikkeling van het riool heffing tarief. Alle baten en kosten voor het riool worden hierin geëgaliseerd.

90

In onderstaande tabel is het verloop van de voorzieningen en één bestemmingsreserve voor het onderhoud van de kapitaalgoederen weergegeven. Het meerjarig perspectief komt uit de begroting 2026. Voorziening Waterstaatsobjecten Stand per 1 januari Toevoeging voorziening groot onderhoud Onttrekking voorziening groot onderhoud Stand per 31 december Voorziening riolering Stand per 1 januari Toevoeging voorziening groot onderhoud Onttrekking voorziening groot onderhoud Stand per 31 december Er is geen voorziening groen

Voorziening gebouwen Stand per 1 januari Toevoeging voorziening groot onderhoud Onttrekking voorziening groot onderhoud Stand per 31 december Bestemmingsreserve Boswijk Stand per 1 januari Toevoeging Bestemmingsreserve Onttrekking Bestemmingsreserve Stand per 31 december Voorziening wegen en openbare verlichting Stand per 1 januari Toevoeging voorziening groot onderhoud Onttrekking voorziening groot onderhoud Stand per 31 december

Begroting Jaarrekening 2025 2025 2.133.331 2.133.332 0 0 54.963 64.510 2.078.368 2.068.821 Begroting Jaarrekening 2025 2025 548.098 548.098 0 0 70.607 13.816 477.491 534.283 Begroting Jaarrekening 2025 2025

Begroting 2026 2.078.368 0 40.963 2.037.405 Begroting 2026 477.491 0 144.464 333.027 Begroting 2026

Begroting 2027 2.037.405 0 55.963 1.981.442 Begroting 2027 333.027 0 64.079 268.948 Begroting 2027

Begroting 2028 1.981.442 0 40.963 1.940.479 Begroting 2028 268.948 0 17.973 250.975 Begroting 2028

Begroting 2029 1.940.479 0 40.963 1.899.516 Begroting 2029 250.975 0 24.830 226.145 Begroting 2029

Begroting Jaarrekening 2025 2025 297.254 297.255 0 0 37.850 65.581 259.404 231.674 Begroting Jaarrekening 2025 2025 601.543 601.543 50.000 50.000 112.195 71.506 539.347 580.037 Begroting Jaarrekening 2025 2025 916.296 916.296 33.682 33.682 185.550 8.172 764.428 941.806

Begroting 2026 259.404 0 32.527 226.877 Begroting 2026 539.347 50.000 97.857 491.491 Begroting 2026 764.428 31.913 189.500 606.841

Begroting 2027 226.877 0 52.221 174.656 Begroting 2027 491.491 50.000 93.148 448.343 Begroting 2027 606.841 31.921 141.667 497.095

Begroting 2028 174.656 0 29.570 145.086 Begroting 2028 448.343 50.000 173.606 324.737 Begroting 2028 497.095 31.541 193.000 335.636

Begroting 2029 145.086 0 29.570 115.516 Begroting 2029 324.737 50.000 83.949 290.788 Begroting 2029 335.636 31.541 193.000 174.177

Voor de Boswijk is een bestemmingsreserve waarin baten en lasten van deze wijk worden geëgaliseerd. Met name voor het zorggebouw is gepland onderhoud uit het MJOP uitgesteld. Daarnaast zorgden met name de kosten voor het welzijnsgebouw voor de benodigde onttrekking aan de bestemmingsreserve. Al bij de planning van deze wijk was duidelijk dat dit gebouw niet kostendekkend zou zijn, daarom wordt jaarlijks € 50.000 toegevoegd aan de reserve. Per saldo lopen de overige onderdelen van de wijk inmiddels goed. Aan het riool moest meer onderhoud worden gepleegd dan geraamd was, dit gold met name voor de rioolpompen. Omdat weinig werd uitgegeven aan drinkwater besparen en het ontstenen en investeringen werden uitgesteld werd toch aanmerkelijk minder aan de voorziening onttrokken dan geraamd. Aan de wegen werd divers groot onderhoud (deels) uitgesteld het ging om: Badweg, inclusief voetpad, diverse gloppen, de Middenweg, de Esdoornlaan en de Dreef. Vandaar dat er een grote afwijking te zien is tussen de begrote onttrekking aan de voorziening en de werkelijke onttrekking. Bij de waterstaatswerken was vooral de verzakking van de damwanden er de oorzaak van dat voorbereidend onderhoud moest worden uitgevoerd.

91

In onderstaande tabel zijn de voor 2025 in de begroting geraamde investeringen in de kapitaalgoederen opgenomen. Deze investeringen komen voort uit de MJOP’s maar zijn vanwege voortschrijdend inzicht in enkele gevallen doorgeschoven naar een later investeringsjaar of grotere projecten zijn in delen opgeknipt. Begroting 2025 Investeringen riolering Asbestcement AC leding Eureka en Doniastate Klimaatadaptie duurzaamheid circulariteit Maatregelen IR riool Bremweg Omleggen rioolaansluitingen dijk (oorspronkelijk 2024) Kampweg sportveld wateroverlast (oorspronkelijk 2024) Kampweg leidingen riolering (oorspronkelijk 2024) Investeringen gebouwen Vervangen electrisch hekwerk gemeente werken Poolcovers zwembad Investeringen wegen en openbare verlichting 60 Armaturen 26 Armaturen Reconstructie pad van 30 (oorspronkelijk begr. 2024) Kampweg wegdeel (oorspronkelijk begr. 2023) Investeringen waterstaatswerken Glooiing Zuiderstrand 540 meter Vervangen damwanden jachthaven Totalen

Begroting na Realisatie wijziging 2025

Afschrijvingen (deels) uitgestelde investeringen

122.220 56.883 22.600

2.037 948 753 333 138 787

20.000 40.000 114.300

0 35.865 67.050

21.054

21.054

16.320 180.000 2.495.000

18.282 174.086 1.366.020

237 28.225

350.000 2.050.000 3.236.674

14.055 54.496 1.696.411

8.399 39.910 46.573

25.000

2.500

33.240

259.943

2.216

Voor 2026 staat op de planning dat de diverse MJOP’s beter onder de loep genomen zullen worden. Uit de keuzes die daarmee gemaakt worden zal moeten blijken welke extra toevoegingen aan de diverse voorzieningen noodzakelijk zijn om toekomstig onderhoud te kunnen bekostigen. Wegen Er is een meerjarenonderhoudsprogramma wegen 2025-2028 vastgesteld door de raad in de raadsvergadering van mei 2024. Bij het opstellen van deze onderhoudsplanning is onderhoud van wegen afgestemd op de vervangingsplanning van de riolen. Buiten het onderhoud wat in Programma 2 onder wegen verder is toegelicht is in 2025 gestart met de reconstructie van de Kampweg volgens het investeringsplan. De reconstructie zelf zal in 2026 zijn afgerond. Na 2026 wordt een aantal grotere werken voorzien, zoals het westelijk deel van de Dorpsstraat, het zuidelijk deel van de Badweg, de Postweg en een volgende onderhoudsbeurt van het fietspad langs de zeereep. Het lange-termijnvooruitzicht van het verloop van de wegenvoorziening wordt na een aantal jaren negatief. Na een nadere analyse voor de lange termijn van de benodigde verwachte onderhoudsinspanningen, zal er de komende jaren moeten worden nagedacht over hoe de wegenvoorziening voldoende op peil blijft Rioleringen Op Vlieland is 18,5 kilometer vrijvervalriool aanwezig. Hiervan is 1,4 kilometer ten behoeve van afvoer van hemelwater.

De afvoercapaciteit voor het riool voor hemelwater voldoet aan de 92

wettelijke normen voor hevige buien (standaard neerslagsituatie bui 08 van KNMI). De gemeente heeft het riool door laten rekenen, in verband met meer extremer wordend weer, met zowel bui 8 (ca 20 mm in 1 uur) als bui 10 (ruim 35 mm in drie kwartier). Voor toekomstige vernieuwingen gaan we qua dimensionering op basis van deze extremere weerssituaties. Er zijn diverse delen van de riolering vervangen gecombineerd met de vernieuwing van de Kampweg. Daarbij zijn ook maatregelen getroffen voor het sportveld zodat het gedraineerde water gefaseerd weggepompt kan worden. Hierbij is een goede balans gevonden in het benutten van drinkwater en het voorkomen van wateroverlast. Gebouwen In 2025 is budget vrijgemaakt om de relevante gebouwen bouwkundig te inventariseren en MJOP’s op te stellen. Voorbereidingen zijn eind 2025 uitgevoerd zodat de inspecties begin 2026 plaats kunnen vinden. • Boswijk – Boslaan 1: nieuwbouw zorgbuurt met zorg- en welzijnsgebouw en 36 woningen De gemeente heeft met WoonFriesland afspraken gemaakt voor het onderhoud van de woningen en de installaties. In 2024 zijn er concept- MJOP’s opgesteld voor de woningen, het zorggebouw en het welzijnsgebouw. Deze MJOP’s zijn in april 2025 vastgesteld voor een periode van vier jaar. • Helihaven – Havenweg 18A De gemeente is eigenaar van de helikopterhaven en -hangar en verhuurt het gebouw aan UMCG Ambulancezorg.

Het gehele gebouw is in onderhoud bij de ambulancedienst zelf. Het landingsplatform met verlichting en hekwerken daarentegen is in onderhoud bij de gemeente, maar maken geen deel uit van dit hoofdstuk. In 2025 zijn wat kleine onderhoudswerkzaamheden verricht zoals het vervangen van de slagbomen en lichtvaandel. • Gemeentehuis – Dorpsstraat 127 Het gemeentehuis heeft in 2025 enkele kleine reparaties gehad zoals het vervangen van defecte printplaten in de cv-ketel. Verder is de staat van het onderhoud matig. De voorbereidingen worden getroffen om, aan de hand van de bouwkundige inspectie, de verduurzamingsambitie en een kwaliteitsslag in het interieur een voorstel te doen tot integrale verbetering. • Voormalige bibliotheek – Dorpsstraat 152 Dit pand is in 2023 in gebruik genomen door “De Creatieve Werkplaats”. Vanwege de voorgenomen sloop en de mogelijkheden om onderdeel te worden van De Lepelaar heeft de Creatieve Werkplaats het gebruik opgeschort. Ten behoeve van de beoogde verbouwing van De Lepelaar zal de bibliotheek tijdelijk voor opslag en als bouwkeet gebruikt worden. Het eventuele onderhoud is beperkt tot het meest noodzakelijke. • De Jutter – Lutinelaan 3 Aandachtspunt zijn de vloeren, er wordt periodiek een toplaag aangebracht om de vloerbedekking zo lang als mogelijk proberen te behouden. Inspanningen zijn verricht voor het afronden van de schades door lekkages.

De verzekeraar heeft (een gedeelte) van het schadebedrag betaald. De laatste werkzaamheden daaraan zullen in 2026 worden uitgevoerd.

93

• Sportcomplex Flidunen – De Uitlegger 2 Het onderhoud, beheer van het gebouw en de technische installatie zijn in beheer van de gemeente. In het voorjaar heeft de jaarlijkse groot onderhoudsronde plaatsgevonden, en is een epoxylaag (coating) over de perrontegels aangebracht. Er zijn diverse inventarisaties geweest op het gebied van technische installatie, wet- en regelgeving, verduurzaming en mogelijke kansen voor de toekomst van Flidunen. Met bewoners is een avond georganiseerd om inzicht te krijgen in de wensen en eisen waaraan Flidunen zou moeten voldoen. Hieruit is een pragmatisch toekomstscenario opgesteld waarin het sportcentrum met zwembad een impuls krijgt om weer 25 jaar vooruit te kunnen. Aandachtspunt is de dagelijkse storingen en problemen goed op te pakken om eventuele risico op sluiting te minimaliseren. Duidelijk is dat de huidige staat een flinke investering vereist om installatie, verduurzaming en de uitstraling van het pand op peil te krijgen. Om dit proces goed te doorlopen is dan ook professionele externe begeleiding nodig om kwaliteit van proces en uitvoering te waarborgen • Bezoekerscentrum De Lepelaar (voorheen Noordwester) – Dorpsstraat 150 De beoogde renovatie van De Lepelaar is voorbereid om met een locale aannemer, ondersteund met diverse onderaannemers van de wal, het gehele pand grondig te renoveren.

Hierbij worden buitenwanden opnieuw gevoegd, schade door uitzettend ijzer in de gevel hersteld, kozijnen hersteld en ramen vernieuwd. Binnenin wordt de volledige installatie vernieuwd en zal het interieur volledig gesloopt en opnieuw opgebouwd worden. Er wordt ook geisoleerd door middel van voorzetwanden en het pand gaat van het gas af. Achterstallig onderhoud zoals houtrot in goten wordt verholpen waardoor het pand na oplevering weer helemaal in gebruik en verbruik gemoderniseerd is. Als is opgeleverd zal een MJOP opgesteld worden om de instandhouding de komende jaren in beeld te hebben en de staat van het pand goed te houden. Openbare Verlichting De (bovengrondse) openbare verlichting is in eigendom en beheer van de gemeente. Dit omvat de masten of palen, armaturen, lichtpunten (lampen) en aansluitpunten in de masten. Het huidige areaal van de gemeente bestaat uit 322 masten en 326 armaturen. In totaal is circa 85% van het totale areaal uitgerust met LED verlichting. Het onderhoud aan de openbare verlichting is volledig uitbesteed aan onderhoudsaannemer Swarco via de coöperatie Openbare Verlichting en Energie Fryslân. OVEF is een samenwerkingsverband tussen Friese gemeenten en de provincie Fryslân.

De coöperatie heeft één onderhoudsbestek voor het onderhoud van de lichtmasten: schadeafhandelingen, dagelijks en planmatig onderhoud van de masten, het schilderen en schoonmaken van de masten et cetera. Daarnaast heeft de coöperatie een beheerprogramma (Moon) voor het bijhouden van het openbare verlichtingsareaal en het melden van storingen en schades. Ook projecten zoals groepsgewijs armaturen vervangen door LED verlichting kunnen ingevoerd worden in Moon. Oude of kapotte armaturen worden structureel vervangen door LED-armaturen. Vervanging vindt plaats als bij regulier onderhoud een armatuur vervangen blijkt te moeten worden, en als onderdeel van grootschalige reconstructieprojecten van straatwerk- en rioleringswerken. Ook bij nieuwbouwprojecten in de openbare ruimte wordt de openbare verlichting aangepast naar LED verlichting. Tenslotte worden ook lampen vervangen als ze kapot zijn. In december 2020 is het beleidsplan openbare verlichting ‘donker waar mogelijk, licht waar nodig’ vastgesteld door de raad. Hiermee zijn beleidskaders vastgesteld voor het beheer en 94

onderhoud en de vernieuwing van openbare verlichting, om keuzes te (kunnen) maken om bijvoorbeeld de openbare ruimte meer of minder te verlichten, de huidige verlichting aan te passen en/of te verduurzamen en donkerte als waarde te borgen. Keuzes voor aanpassingen aan de openbare verlichting worden gemaakt volgens het afwegingskader per gebiedstype. In mei 2024 is de meerjarenraming openbare verlichting vastgesteld, als onderdeel van de meerjaren onderhouds-planning (MJOP) wegen. Hierin is een prognose gemaakt van de benodigde vervangingsinvesteringen en onderhoudswerkzaamheden van openbare verlichting in de komende tien jaar. Er is gewerkt met vervangingen op basis van leeftijd van masten en armaturen. Wat is er uitgevoerd in 2025 • Uit het MJOP openbare verlichting volgt dat in 2025 dertig armaturen op de Badweg, Kampweg, De Uitlegger en het Kamppad worden vervangen door LED verlichting in combinatie met het project reconstructie Kampweg. Dit project is opgeleverd in maart 2026, daarna zal de vervanging worden uitgevoerd. De nieuwe armaturen zijn inmiddels in bestelling, naar verwachting zal levering en plaatsing in juni plaatsvinden. • Eveneens zal het vervangen van een dertigtal armaturen in Duinwijck (De Blinkerd, Vorkduin, Sikkelduin) en op de Dennenlaan, Berkenlaan, Burg.

Rablaan, het Loodsenpad en de Rozebottelweg door LED verlichting in de loop van het voorjaar 2026 worden uitgevoerd. • Bovenstaande projecten hebben enige vertraging opgelopen door het ingaan van de nieuwe RAW-raamovereenkomst per 1 april 2025. Aan Swarco is via Europese aanbesteding het nieuwe onderhoudscontract gegund voor perceel 3, waaronder gemeente Vlieland valt. • Op diverse locaties zijn armaturen vervangen door LED armaturen: de openbare verlichting op de Middenweg, Achteromweg, Sparrenlaan en Midscheeps is uitgerust met LED verlichting. • Het armatuur van de lichtmast op het parkeerterrein bij de begraafplaats en het armatuur van de lichtmast op het pad naast de begraafplaats is vervangen door LED verlichting. • Er is één nieuw lichtpunt geplaatst bij de Rijk IJzesglop, een LED armatuur is aan de gevel van het pand Willem de Vlaminghweg 19a bevestigd. • De lichtmast ter hoogte van Achteromweg 5 is verplaatst naar de overkant van de weg, vanwege de toekomstige verbouwing van de schuur en aanpassing van parkeerplaatsen aldaar. • Er is een lichtmast verplaatst bij de terminal van Rederij Doeksen in verband met de werkzaamheden van Rijkswaterstaat aan de veerdam en -haven. Waterstaatswerken In 2025 zijn er veel werkzaamheden geweest voor de instandhouding van de kustbescherming aan de zuidzijde van het eiland: de glooiing.

Vernieuwing van fase 1, ca 540m1 glooiing is voorbereid en zal in 2026 worden uitgevoerd. Dit zal resulteren in een afname in het noodzakelijke onderhoud door het toepassen van een zwaardere kustbescherming van betonelementen. Een proefstuk hiervan heeft al aangetoond dat de techniek en het systeem goed toepasbaar is op Vlieland. Voor wat betreft de dijk op het bedrijventerrein, welke in eigendom en beheer is van de gemeente Vlieland, is een inventarisatie gemaakt door een extern adviesbureau. Dit omdat de verantwoordelijkheid voor de dijk, de kwaliteit en de staat van onderhoud moeilijk is in te schatten voor een kleine gemeentelijke organisatie. Geadviseerd wordt om meer inzichtelijk te 95

maken hoe de dijk is opgebouwd en wat mogelijke zwakkere plekken zijn die de veiligheid voor het bedrijventerrein kunnen ondermijnen. Met het Wetterskip lopen gesprekken over het combineren van onderhoud en inspecties als zij de nieuwe waddendijk overnemen van Rijkswaterstaat.

96

Paragraaf 4: Financiering

Het doel van deze paragraaf is om de raad te informeren over het financieringsbeleid en de beheersing van financiële risico’s. Anders dan in de paragraaf “weerstandsvermogen” gaat het in de financieringsparagraaf om risico’s die goed kwantificeerbaar zijn. In de paragraaf “weerstandsvermogen” zijn risico’s opgenomen, die door de gemeente beperkt of niet beïnvloedbaar zijn en waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen. Voor de financieringsrisico’s kan vooraf wel een inschatting worden gemaakt van de bedragen, die met de verschillende risico’s gemoeid zijn. Interne ontwikkelingen Voor een goede uitvoering van de financieringsfunctie is het tijdig, juist en volledig beschikbaar hebben van financiële informatie van wezenlijk belang. Hierbij gaat het bij onze gemeente met name om de informatie die betrekking heeft op de liquiditeitsplanning. Externe ontwikkelingen Een belangrijke factor bij financieringsbeleid is het verwachte verloop van de rente. De rente is in 2025 gestegen, de ontwikkeling van de rente is moeilijk te voorspellen. Financieren Wij streven er naar de benodigde leningen tegen zo laag mogelijke kosten aan te trekken en tegelijkertijd de renterisico’s van de gemeente te beheersen. Daartoe wordt bij het afsluiten van leningen rekening gehouden met de bestaande liquiditeitsplanning, de rentevisie en de renterisiconorm. Verwezen wordt naar het financieringsstatuut.

Vaste opgenomen geldleningen Op 31 december 2025 bedraagt de boekwaarde van alle vaste geldleningen € 24.951.926. Het gemiddelde rentepercentage bedroeg 1,29 %. Verstrekte vaste geldleningen en kapitaalverstrekkingen De gemeente heeft aan derden langlopende geldleningen verstrekt. De leningen zijn met één uitzondering rentevast en deels vervroegd aflosbaar. Per 31 december 2025 bedraagt de boekwaarde van alle verstrekte geldleningen € 5.757.997. Het gemiddelde rentepercentage bedroeg 2,6 %. Kasgeld In 2025 zijn geen kasgeldleningen verstrekt. Schatkistbankieren Voor zover de gemeente overtollige middelen heeft worden die automatisch afgeroomd ten gunste van de schatkistrekening vanaf een drempelbedrag. Ook het aanvullen van de middelen op de betaalrekening gaat automatisch ten laste van de schatkistrekening. Vanaf 1 juli 2021 is het drempelbedrag schatkistbankieren verhoogd. Dit moet de administratieve lasten verlagen. Het drempelbedrag wordt vanaf 1 juli 2021 als volgt bepaald: 97

voor gemeenten met een begrotingstotaal kleiner of gelijk aan € 500 miljoen is het drempelbedrag gelijk aan 2% van het begrotingstotaal, waarbij het drempelbedrag minimaal € 1 miljoen bedraagt. Voor Vlieland is het drempelbedrag dan ook € 1 miljoen. Rentekosten en opbrengsten In de begroting is rekening gehouden met rentekosten van € 328.786, de werkelijke kosten bedroegen € 328.867. Op onze bankrekeningen wordt inmiddels ook weer rente ontvangen, aangezien onze liquiditeit beter was dan geraamd bracht dit meer op dan geraamd. Deze totale rente opbrengst bedroeg: € 127.222. Risicobeheer De belangrijkste financiële risico’s bij het uitvoeren van het financieringsbeleid zijn koersrisico’s, renterisico’s en kredietrisico’s. Hieronder wordt weergegeven op welke wijze de gemeente deze risico’s beheerst. Koersrisicobeheer Door de invoering van de wet schatkistbankieren zijn koersrisico’s niet meer aanwezig. Voor decentrale overheden betekent schatkistbankieren dat zij al hun overtollige middelen aanhouden in de schatkist bij het ministerie van Financiën. Dit houdt in dat geld en vermogen niet langer bij bijvoorbeeld banken buiten de schatkist mogen worden aangehouden. Overtollige middelen mogen alleen in rekening-courant en via deposito’s bij de schatkist worden aangehouden of onderling worden uitgeleend aan andere decentrale overheden.

Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet wordt genoemd in de uitvoeringsregeling van de wet Financiering decentrale overheden. Deze limiet stelt een grens aan de korte financiering die gemeenten hanteren voor de financiering van lopende uitgaven om tijdelijke liquiditeitstekorten op te vangen. Een gemeente mag slechts een beperkt deel van de begroting met kort geld financieren. Een langere vastlegging van de geleende middelen zorgt voor een beter voorspelbare rentelast. De bovengrens is gesteld op een bedrag ter grootte van een percentage (8,5%) van het totaal van de jaarbegroting van de gemeente, met een minimum van € 300.000. De Wet Fido geeft aan dat de kasgeldlimiet niet mag worden overschreden. Indien een overschrijding voor het derde achtereenvolgende kwartaal geschiedt, dan dient de toezichthouder daarvan middels een rapportage op de hoogte te worden gebracht en dient een plan te worden overlegd waarin is vermeld hoe de gemeente binnen de kasgeldlimiet blijft. Het geheel is aan goedkeuring onderworpen.

98

De kasgeldlimiet is in 2025 geen drie achteréénvolgende kwartalen overschreden. Kasgeldlimiet gemiddelde per kwartaal

Realisatie 1e kwartaal 2e kwartaal 3e kwartaal 4e kwartaal

Vlottende schuld Opgenomen gelden < 1 jaar Schuld in rekening-courant Gestorte gelden door derden < 1 jaar Overige geldleningen niet zijnde vaste schuld Totaal vlottende schuld Vlottende middelen Uitgeleende gelden < 1 jaar Contante gelden in kas Tegoeden in rekening-courant Overige uitstaande gelden < 1 jaar Totaal vlottende middelen Toets kasgeldlimiet Totaal netto vlottende schuld Toegestane kasgeldlimiet Ruimte (+) / Overschrijding (-)

0

0

0

0

0

3.178 4.780.188

1.675 5.709.786

1.975 7.025.250

2.410 6.273.345

2.309 5.947.143

4.783.366

5.711.461

7.027.225

6.275.755

5.949.452

-4.783.366 -5.711.461 -7.027.225 -6.275.755 -5.949.452 1.015.572 1.015.572 1.015.572 1.015.572 1.015.572 5.798.938 6.727.033 8.042.797 7.291.327 6.965.024

Renterisiconorm De gemeente loopt renterisico op het moment dat nieuwe leningen moeten worden aangetrokken (herfinanciering) of als een renteherziening van toepassing is. Om het renterisico te beheersen is in de Wet fido de renterisiconorm geformuleerd. Het doel van deze norm is het voorkomen van een overmatige afhankelijkheid van het renteniveau in één bepaald jaar, ter bescherming van de gemeentelijke financiële positie. Het renterisico is een optelsom van leningen met renteherziening en aflossingen. 2025

2026

2027

2028

0 930 930

0 936 936

0 943 943

0 950 950

Berekening renterisconorm Begrotingstotaal primaire begrotingen Renterisico percentage Renterisiconorm

11.118 20% 2.224

11.833 20% 2.367

12.201 20% 2.440

12.477 20% 2.495

Toetsing renterisco aan norm Renterisico Renterisiconorm Onderscheiding

930 2.224 1.294

936 2.367 1.431

943 2.440 1.497

950 2.495 1.545

(bedragen x € 1.000) Renteherzieningen Aflossingen Renterisico

Jaar

Hoe wordt de rente verdeeld? De rentekosten worden met behulp van de activastaat toegerekend aan de taakvelden op basis van een omslagrente. Hierbij worden de totale rentekosten eerst gecorrigeerd met de doorgeleende geldleningen en de project gebonden financieringen.

99

Kredietrisico’s De gemeente heeft in 2025 slechts in zeer beperkte mate te maken gehad met kredietrisico’s. Deze hebben onder andere betrekking op de uitzettingen in het kader van de publieke taak. Het gaat om de volgende uitgezette leningen; Geldnemer Stichting Recreatiebelangen Vlieland Stichting Flidunen Tennisvereniging Energie coöperatie Stichting Recreatiebelangen Vlieland Stichting Recreatiebelangen Vlieland Stichting Duinwijck gasvrij* Lening Lepelaar Totaal

Restschuld per 31-122025 150.000 146.250,00 13.750,00 146.666,67 448.571,43 4.482.758,63 210.000 160.000 € 5.757.997

* In de balans is een desinvestering op deze leningen doorgevoerd van € 120.000. Aan de lening op zichzelf verandert dit niets, er wordt alleen voorzichtigheidshalve rekening gehouden met de moeilijke positie waarin de stichting zich bevindt.

100