Document · PDF

2025-006 Impactstudie Vlieland

Raadsvergadering 24 februari 2025, gemeente VlielandBij agendapunt: Presentatie Liander – Scenariostudie Vlieland16.967 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Verduurzaming Vlieland

Veerdienst Vlieland

Duurzaamheid is een belangrijk onderwerp voor de bewoners van Vlieland. Uit een participatieonderzoek in 2020 bleek dat 77% van de respondenten het belangrijk vindt om bij te dragen aan het beperken van het klimaatprobleem, 13% gaf zelfs aan dit het allerbelangrijkste te vinden.[18] Daarnaast hechten de inwoners veel waarde aan de bescherming van de natuur op het eiland.

De mogelijke gevolgen voor de veerdienst van Vlieland vindt op twee fronten plaats, in de kosten van de veerdienst en de dienstregeling. Enerzijds resulteert de verduurzaming van de veerboten in hogere kosten. Deze kosten worden mogelijk doorberekend in de ticketprijzen van de veerdienst voor bewoners en bezoekers van Vlieland.

De verduurzaming van Vlieland en de keuzes rondom de energie-infrastructuur hebben invloed op andere belangen van de Vlielanders.

Bij het volledig elektrificeren van de veerdienst zonder aanleg van een additionele kabel, is het daarnaast ook nodig om aanpassingen te maken aan de dienstregeling om zo de piekvraag van de veerdienst beperkt te houden zodat deze binnen de capaciteit van de huidige kabel past. Maatregelen zijn bijvoorbeeld langzamer varen en langere laadtijden. De aanpassingen van de dienstregeling heeft daarmee directe en indirecte gevolgen op de leefbaarheid op het eiland, dit wordt verder toegelicht op de volgende pagina.

Wanneer er wordt gekozen voor het leggen van een extra kabel, dan kan dit conflicterend zijn met de doelstelling om de natuur te beschermen, aangezien dit een negatieve impact kan hebben op het kwetsbare ecosysteem van het Waddengebied. Als er geen extra kabel wordt gelegd, maar de warmtetransitie en volledige elektrificatie van de veerdienst toch doorgaan, zullen er waarschijnlijk verschillende maatregelen nodig zijn om de energievraag binnen de capaciteit van de huidige kabel te houden. Dit vereist enerzijds gedragsaanpassingen van de bewoners om het energieverbruik te verminderen. Anderzijds kunnen er aanpassingen aan de dienstregeling van de veerdienst worden doorgevoerd om de belasting op het elektriciteitsnet te beperken. Dit kan de bereikbaarheid van het eiland beïnvloeden en daarmee de leefbaarheid op het eiland verslechteren.

De stijging in ticketprijzen en de aanpassingen van de dienstregeling zijn ook onderling afhankelijk van elkaar. Langzamer varen vereist minder energie en verlaagt daarmee de operationele kosten. Dit resulteert in een directe besparing voor de veerdienst, waardoor kosten voor de veerdienst verminderen. Zo kan 5 minuten langzamer varen al zorgen voor een substantiële verlaging van de energievraag met als gevolg 11% verlaging van de kosten.[15] De verduurzaming en elektrificatie van de veerdienst, en de keuze voor energieinfrastructuur bepalen de gevolgen voor bewoners en bezoekers van Vlieland. De kernvraag is welke aanpassingen aan de veerdienst acceptabel zijn, om zo bij te dragen aan duurzaamheidsambities en welke aanpassingen onacceptabel.

DEEPDIVE | IMPACT OP BEWONERS VLIELAND (2/3) Figuur 5: direct en indirecte effecten van mogelijke aanpassingen aan de veerdienst dienstregeling

Bereikbaarheid Vlieland De veerdienst naar Vlieland staat centraal om de bereikbaarheid van Vlieland te waarborgen. Veranderingen gerelateerd aan de veerdienst zoals aanpassingen aan de dienstregeling kunnen dan ook de bereikbaarheid van Vlieland beïnvloeden. Verminderde bereikbaarheid kan verschillende praktische en financiële implicaties hebben voor bewoners en lokale ondernemers. Denk hierbij aan langere wachttijden voor noodzakelijke reparaties, verhoogde kosten voor klusjesmannen en elektriciens, en een verminderde mogelijkheid voor woon-werkverkeer, wat het forenzen vrijwel onmogelijk maakt. Figuur 5 schetst een aantal indirecte effecten die mogelijk kunnen plaatsvinden door de aanpassingen aan het aantal afvaarten of aan de afvaarttijden. De indirecte effecten van deze aanpassingen treffen bewoners en lokale ondernemers, beïnvloeden mogelijk de toestroom van toerisme en kunnen daarmee een effect hebben op de lokale economie. Het is daarom van belang om verder te onderzoeken hoe verschillende aanpassingen aan de veerdienst de bereikbaarheid van Vlieland beïnvloeden, in hoeverre de inwoners van Vlieland bereid zijn concessies te doen, en welke randvoorwaarden of oplossingen er nodig zijn om de bereikbaarheid en leefbaarheid van Vlieland te garanderen.

Mogelijke aanpassing

Aanpassing afvaarten; Aantal afvaarten wordt verminderd van drie naar twee per dag Aanpassing afvaarttijden; bijvoorbeeld verandering in vertrektijd of verspreiding van afvaarten op een dag om langere laadtijd te faciliteren

Direct effect

Het wordt moeilijker om op dezelfde dag heen en weer te reizen

Verandering in aankomsten vertrektijden

Beperking van reisopties

Indirect effect Bedrijven die services leveren op het eiland worden mogelijk genoodzaakt langer op het eiland te blijven wat leidt tot hogere kosten (overuren, overnachtingskosten) voor ondernemers/bewoners Mogelijke afname dagtoeristen omdat het moeilijker wordt op dezelfde dag heen en weer te reizen Het aantal effectieve werkuren op het eiland of vaste wal veranderd wat kan leiden tot verminderde efficiëntie en verhoging van kosten Langere wachttijd tussen afvaarten kan leiden tot tijdsverlies en extra kosten voor diensten- en goederenlevering Mogelijke vertraging in levering van goederen wat de bevoorrading van het eiland kan verstoren

DEEPDIVE | IMPACT OP BEWONERS VLIELAND (3/3) Betrouwbaarheid en toekomstbestendigheid van de energie-aansluiting

Participatie van bewoners om leefbaarheid van Vlieland te waarborgen

Een ander belangrijk aspect voor de inwoners van Vlieland is de betrouwbaarheid en toekomstbestendigheid van de energie-aansluiting. Het leggen van één of meerdere extra kabels kan in deze toekomstige behoefte voorzien, mits de bovenliggende infrastructuur over voldoende capaciteit beschikt en netcongestie is opgelost. In de periode totdat een extra kabel operationeel is, of als er geen extra kabel wordt gelegd, zijn echter aanvullende maatregelen nodig om de elektriciteitsvraag te verlagen en de leveringszekerheid te waarborgen bij toenemende vraag, piekbelasting, of tijdens onderhoud en storingen. Dit kan bijvoorbeeld door de inzet van hybride warmtepompen, het uitschakelen van (luxe) energievragers als sauna’s en zwembaden, en het collectief verlagen van de warmtevraag door gedragsaanpassingen van bewoners en eilandbezoekers.

Bij de keuzes rondom de verduurzaming van Vlieland is het essentieel om de lokale gemeenschap te betrekken. Een participatietraject kan inzichten bieden in hoe eilandbewoners de afweging maken tussen verduurzaming en praktische consequenties zoals ticketprijzen, reistijd en betrouwbaarheid van de dienstregeling. Het is daarbij belangrijk om bewoners duidelijkheid te geven over de impact van de verschillende keuzes. Wat betekent de overstap naar volledig elektrisch varen concreet voor ticketprijzen en de dienstregeling, en wat levert het op qua duurzaamheidsambities? En wat zijn de maatregelen die ingevoerd moeten worden als er geen extra kabel wordt gelegd? Wat betekent dit voor de leefbaarheid op het eiland?

Veranderingen en gedragsaanpassingen in de hele samenleving zijn onvermijdelijk om de energietransitie door te voeren. Echter, de benodigde gedragsaanpassingen en maatregelen om de energievraag voldoende te beperken in een scenario zonder kabel zijn in dit stadium nog niet concreet en kunnen mogelijk aanzienlijke gevolgen hebben voor het eiland. Deze veranderingen kunnen niet alleen invloed hebben op de leefbaarheid voor de bewoners, maar beïnvloeden mogelijk ook het toerisme op het eiland, omdat de maatregelen het eiland mogelijk minder aantrekkelijk maken voor bezoekers. Dit heeft vervolgens indirecte effecten voor lokale ondernemers en de lokale economie op het eiland. Bovendien vereist de implementatie van deze maatregelen om actieve betrokkenheid en sturing vanuit de gemeente om voldoende draagvlak te creëren onder de bevolking. Welke gedragsaanpassingen nodig zijn om de energievraag te beperken, moet nog verder worden onderzocht en hangt sterk af van de uiteindelijke keuzes die worden gemaakt voor de energievoorzieningen en infrastructuur op het eiland. Deze aanpassingen kunnen echter een significante impact hebben op de leefbaarheid van Vlieland.

Daarnaast kan het participatietraject helpen om de minimale vereisten van bewoners te identificeren met betrekking tot bijvoorbeeld de dienstregeling van de veerdienst. Deze minimale vereisten kunnen dienen als een kader waarin oplossingen moeten worden gezocht die zowel bijdragen aan de duurzaamheidstransitie als de leefbaarheid op het eiland.

OVERZICHT | 4 VRAAGSTUKKEN Vraagstuk 1. Kabel door het wad

Vraagstuk 2. Noodvoorziening

Vraagstuk 3. Verduurzaming veerboot

Vraagstuk 4. Impact op de Vlielander

De netbeheerder moet bij toenemende energievraag een extra kabel aanleggen, maar dit zou het Wad doorkruisen terwijl partijen in het Wad de intentie hebben uitgesproken om de aanleg van extra wadkabels te vermijden waar mogelijk. In reactie onderzocht DEP een scenario zonder kabel, maar hier zitten ook nadelen aan. Dus, is het zo erg om een kabel aan te leggen door het wad? Twee tracés zijn mogelijk, direct naar Vlieland of via Terschelling (Noordzee). Beide gebieden bevatten kwetsbare habitats, ecosystemen en economische zones. Naar verwachting heeft de aanlegfase van het leggen van een kabel de grootste impact op lokale ecosystemen, hoewel langdurige effecten nog onvoldoende zijn onderzocht.

De huidige situatie met één wadkabel vereist twee dieselaggregaten als noodvoorziening, die vooral tijdens onderhoud worden gebruikt. Bij aanleg van een extra kabel is geen extra noodvoorziening nodig om in de toenemende energievraag te voorzien en kan de huidige noodvoorziening zelfs verdwijnen. Zonder extra kabel moeten alternatieve voorzieningen van 79 MW op het eiland worden geplaatst.

De nieuwe concessie voor de veerdienst naar Vlieland vraagt om verduurzaming, waarbij alternatieve energiedragers zoals Bio-LNG of batterij-elektrisch overwogen worden om emissies te verminderen. Met een overstap naar Bio-LNG of Biodiesel kan een reductie van 85% tot -86% behaald worden. Met de overstap naar volledig elektrisch -100%. Hoewel deze opties milieuwinst bieden, brengen ze hoge kosten met zich mee, die mogelijk leiden tot hogere ticketprijzen. Ook vereist volledige elektrificatie een grotere netaansluiting, wat de druk op de bestaande energie-infra verhoogt en mogelijk de aanleg van een extra kabel noodzakelijk maakt. De aanleg van een kabel leidt tot een eenmalige uitstoot, maar deze wordt ruimschoots gecompenseerd door de besparing door 15 jaar lang volledig elektrisch varen.

Duurzaamheid is belangrijk voor de bewoners, maar niet ten koste van alles. In een aantal scenario’s lijkt er echter een trade-off te zijn tussen de bespaarde milieu-effecten (CO2 of ecologisch) en andere aspecten die belangrijk zijn voor de leefbaarheid van Vlieland.

Vervolgstappen Er is meer onderzoek nodig om de ernst en duur van verstoring door de aanleg van een kabel te identificeren, m.n. op lange termijn. Daarnaast is ook meer locatie-specifieke informatie nodig om de maatschappelijke kosten te berekenen op basis van ecologische en economische waarden. Het is belangrijk om bestaande kennis op te halen bij partijen als de Waddenvereniging. Op basis daarvan kan de keuze voor (het tracé van) de kabel worden gemaakt.

De alternatieve voorzieningen kunnen verduurzaamd worden ten opzichte van de huidige voorzieningen door het overstappen naar een duurzamere brandstof zoals biogas of waterstof. Deze overstap verlaagt de CO2 uitstoot m.b.t. tot de huidige voorzieningen en verminderd ook het risico op stank- en geluidsoverlast. Vervolgstappen Wanneer er gekozen wordt om geen extra kabel te leggen, moet er een keuze worden gemaakt voor de energiedrager waarbij rekening wordt gehouden met kosten, beschikbaarheid, CO2-uitstoot, stank en geluid. Ook moet de locatie van deze nieuwe noodvoorzieningen nog worden bepaald om de impact op de omgeving te minimaliseren.

Vervolgstappen De vraag is of de milieuwinst van elektrificatie opweegt tegen de optelsom van de kosten, emissies en ecologische impact van het leggen van een kabel of gebruik van alternatieve voorzieningen. Verder moet worden uitgezocht wat de vereisten zijn voor de dienstregeling en hoe de transitieperiode richting de volledige elektrificatie kan worden vormgegeven.

Vervolgstappen De vervolgstap is om meer inzicht te krijgen in de onderlinge afhankelijkheden van verschillende belangen van Vlielanders, met een focus op hoe bereid de inwoners zijn om concessies te doen, zoals langere vaartijden, hogere ticketprijzen of het aanpassen van hun gedrag om bij te dragen aan duurzaamheid. Het is ook essentieel om te onderzoeken in hoeverre de kostenstijging de bewoners versus toeristen treft en om te begrijpen hoeveel toeristen bereid zijn te betalen zonder de toestroom te beïnvloeden. Een beter begrip van deze aspecten stelt randvoorwaarden voor aanpassingen om de bereikbaarheid en leefbaarheid van Vlieland te waarborgen. Dit rapport kan dienen als startpunt voor een participatietraject met de bewoners, waarbij de verschillende aspecten en afhankelijkheden worden uitgelicht.

In dit hoofdstuk zijn de verschillende vraagstukken binnen de casus belicht. We laten zien hoe deze kwesties met elkaar verweven zijn en hoe beslissingen voor één vraagstuk invloed kunnen hebben op de andere vraagstukken. In het volgende hoofdstuk worden een aantal geselecteerde scenario’s naast elkaar gelegd om te laten zien hoe de onderlinge afhankelijkheden werken en welke implicaties deze scenario's hebben voor de verschillende kapitalen die centraal staan in deze casus.

Analyse scenario’s In dit hoofdstuk worden een aantal geselecteerde scenario’s bekeken en met elkaar vergeleken om inzicht te krijgen in de mogelijke implicaties

31 31

IMPACT VAN DE HUIDIGE SITUATIE (REFERENTIESCENARIO)

Positief

Negatief

De huidige situatie scoort negatief op de meeste impacts onder natuurlijk, sociaal, geproduceerd en financieel kapitaal In dit hoofdstuk worden de verschillende vraagstukken uit het voorgaande hoofdstuk bij elkaar gebracht. Per scenario wordt gekeken hoe deze scenario’s scoren op verschillende impacts. Deze impacts worden beïnvloed door de verschillende keuzes die gemaakt zijn met betrekking tot de vraagstukken rondom het leggen van een extra kabel, voorzieningen voor storing en onderhoud, verduurzaming van de veerdienst en maatregelen en gedragsaanpassingen voor bewoners, bezoekers en lokale ondernemers. De impact van deze toekomstige scenario’s wordt vergeleken met de huidige scenario op Vlieland. Hieronder wordt eerst de impact van het huidige scenario in kaart gebracht. Op de volgende pagina worden de toekomstige scenario’s verder geïntroduceerd.

Natuurlijk kapitaal: De huidige situatie leidt tot hoge CO2en stikstofuitstoot door de veerdienst, evenals CO2uitstoot, geluidsoverlast, en stank van de noodvoorzieningen, wat het natuurlijk kapitaal aanzienlijk schaadt.

Impact huidige scenario De huidige situatie van de veerdienst en de energieinfrastructuur is verre van ideaal. Als we kijken naar de belangrijkste impacts van deze impactstudie scoort de huidige situatie als volgt:

Financieel kapitaal: De brandstofkosten van zowel de veerdienst als de noodvoorzieningen hebben een negatief effect op het financiële kapitaal.

Sociaal kapitaal: In de huidige situatie zijn er 3 afvaarten per dag, dit maakt het mogelijk om op één dag heen en weer te gaan tussen Vlieland en het vasteland. De huidige dienstregeling wordt gezien als de minimale operationele frequentie om bereikbaarheid van het eiland te behouden. Met betrekking tot duurzaamheidsdoelstellingen voldoet de huidige situatie niet aan de toekomstige doelstellingen. Geproduceerd kapitaal: De huidige energie-infrastructuur heeft onvoldoende capaciteit voor de verwachte groeiende energievraag en onderhoud en storingssituaties.

Neutraal

Huidig scenario Natuurlijk kapitaal

Emissies veerdienst en noodvoorziening Geluid- en stankoverlast noodaggregaten op Vlieland

Sociaal kapitaal

Bereikbaarheid & leefbaarheid Vlieland op bewoners, lokale ondernemers en bezoekers Duurzaamheidsdoelstellingen reductie CO2 uitstoot

Geproduceerd kapitaal Financieel kapitaal

Toekomstige beschikbaarheid energieaansluiting Kosten veerdienst Brandstof kosten noodaggregaat

Oftewel, verandering is nodig om de negatieve impact op de verschillende kapitalen te verminderen en een duurzamere toekomst te garanderen.

SCOPE | 3 SCENARIO’S Deze impactstudie vergelijkt drie mogelijke scenario’s en de huidige situatie als referentiescenario Er zijn drie scenario’s uitgekozen om te vergelijken in een impactstudie. Tijdens gesprekken met stakeholders bleek dat er twee scenario’s centraal staan in de casus Vlieland. Dit omvat scenario A (volledig elektrificatie veerboot & extra kabel) en scenario B (volledig elektrificatie veerboot & alternatieve energie voorzieningen). Daarnaast is scenario C toegevoegd om ook een scenario mee te nemen waarin de veerboot niet volledig elektrisch is maar vaart op Bio-LNG/Biodiesel. Naast deze scenario’s zijn er nog veel meer opties mogelijk, maar van deze scenario’s is de haalbaarheid onvoldoende onderzocht en daarom niet meegenomen in deze studie. In Annex II is een overzicht met alle mogelijke scenario’s die besproken zijn tijdens de werksessie met stakeholders. Op de volgende pagina’s worden scenario A-C verder toegelicht. Vervolgens worden deze scenario’s beoordeeld op de verschillende impacts in vergelijking met het referentiescenario. Door het huidige scenario als referentiescenario mee te nemen in de impactmeting is het mogelijk om te laten zien wat de positieve en negatieve effecten zijn ten opzichte van de huidige situatie, zoals bijvoorbeeld CO2 emissiereducties. Copyright 2024 Impact Institute. All rights reserved.

Huidige situatie

Referentiescenario: Huidige situatie

‘Technologische oplossing’

Scenario A. Extra kabel + veerboot volledig elektrisch A.2. Noordzeetracé: via Terschelling

A.1. Waddenzeetracé: vasteland naar Vlieland ‘Slimmer binnen de huidige kabel’

Scenario B. Volledig elektrificatie & alternatieve energie voorzieningen (geen extra kabel)

‘Biobrandstof om binnen huidige kabel te blijven’

Scenario C. Veerboot op biodiesel/LNG & alternatieve maatregelen (geen extra kabel)

SCOPE | SCENARIO A: ‘TECHNOLOGISCHE OPLOSSING’ Extra kabel(s) & veerboot volledig elektrisch, twee opties voor locatie kabel Scenario A. Technologische oplossing A.2. Kabels via de Noordzee (van Terschelling naar Vlieland)

Scenario A. Extra kabel & veerboot volledig elektrisch • In dit scenario wordt uitgegaan van het aanleggen van een additionele kabel. Het zal hierbij gaan om de aanleg van twee kabels waarvan één voor redundantie bestemd is. • Voor het aanleggen van de kabels zijn twee tracés mogelijk: • A1. Verbinding tussen Harlingen en Vlieland. Tracé van 33 km door de Waddenzee.

• A2. Verbinding tussen Terschelling en Vlieland. Tracé van 23 km door de Noordzee. • In dit scenario wordt de veerdienst binnen de komende concessie volledig geëlektrificeerd. Dit betekent ook dat de benodigde laadinfrastructuur geïnstalleerd zal worden.

A.1. Kabels door de Waddenzee (vasteland naar Vlieland) Indicator

Waarde

Benodigde netaansluiting voor toekomstige energievraag Vlieland (excl. veerdienst)

7,5 MW

Benodigde netaansluiting veerdienst

5,9 MW

Accupakket op Vlieland

2 MWh

Belangrijkste kenmerken en aannames: • De huidige kabel wordt volledig benut tot 8,8MW. • De precieze capaciteit van de nieuwe kabels zal nog worden bepaald. In de huidige studie wordt uitgegaan van 15MW.

~24 MW 8.8 MW (huidige kabel) + ~15 MW (nieuwe kabels)

• De benodigde netaansluiting voor de toekomstige energievraag van Vlieland wordt geschat op 7,5MW.

Totale netaansluiting beschikbaar Totale noodvoorziening op het eiland

N.v.t (redundantie via extra kabel)

• Door het aanleggen van de kabels is er geen back-up installatie meer nodig op Vlieland. De huidige installatie kan verwijderd worden.

Totale ruimte netaansluiting

~10,5 MW

• Voor de aansluiting van de veerboot wordt uitgegaan van 5,9MW met een batterijpakket van 2 MWh.

SCOPE | SCENARIO B: ‘SLIMMER BINNEN DE HUIDIGE KABEL’ Volledig elektrificatie & alternatieve energie voorzieningen (geen extra kabel) Scenario B. Slimmer binnen de huidige kabel

Scenario B. Veerboot volledig elektrisch & alternatieve energie voorzieningen (geen extra kabel) • In dit scenario wordt de veerdienst binnen de komende concessie volledig geëlektrificeerd. Dit betekent ook dat er de benodigde laadinfrastructuur geïnstalleerd zal worden. • In dit scenario wordt er geen extra kabel geplaatst, maar wordt er extra noodvoorziening geplaatst om de energievraag tijdens onderhouds- en storingssituaties op te vangen. • Om de energievraag binnen de netgrens van de huidige wadkabel (8.8MW) te houden zullen er maatregelen moeten worden genomen om de piekvraag te verkleinen. Deze maatregelen zijn onder andere het langzamer varen en langer stilliggen van de veerdienst, maar ook gedragsaanpassingen van bewoners op het eiland.

Indicator

Waarde

Benodigde netaansluiting voor toekomstige energievraag Vlieland (excl. veerdienst)

7,5 MW

Benodigde netaansluiting veerdienst

1,1 MW

Accupakket op Vlieland

8 MWh

Totale netaansluiting beschikbaar

8,8 MW (huidige kabel)

Totale noodvoorziening op het eiland

8,6 MW

Totale ruimte netaansluiting

0,2 MW

Belangrijkste kenmerken en aannames: • De huidige wadkabel wordt volledig benut tot 8,8 MW. • De benodigde netaansluiting voor de toekomstige energievraag van Vlieland wordt geschat op 7,5 MW. • De aansluiting van de veerboot wordt in dit scenario zo laag mogelijk gehouden met 1,1 MW. Om dit te realiseren is een batterijpakket op Vlieland nodig van 8 MWh.

• Er moet extra noodvoorziening geplaatst worden op Vlieland voor onderhouds- en storingssituaties. Er wordt hierbij uitgegaan van het plaatsten van warmtekrachtkoppeling (WKK) op groengas met een vermogen van 8,6 MW.

SCOPE | SCENARIO C: ‘BIOBRANDSTOF OM BINNEN KABEL TE BLIJVEN’ Veerboot op bio-LNG & alternatieve maatregelen (geen extra kabel) Scenario C. Veerboot op bio-LNG & alternatieve maatregelen (geen extra kabel)

Scenario C. Veerboot op bio-LNG & alternatieve energie voorzieningen (geen extra kabel) • In dit scenario zal de veerdienst binnen de komende concessie op bio-LNG en/of biodiesel varen. Dit betekent dat er geen netaansluiting nodig is voor de veerdienst en ook additionele energie-infrastructuur. • In dit scenario wordt er geen extra kabel geplaatst, maar wordt er extra noodvoorziening geplaatst om de energievraag tijdens onderhouds- en storingssituaties op te vangen tot 7,5 MW.

Indicator

Waarde

Belangrijkste kenmerken en aannames:

Benodigde netaansluiting voor toekomstige energievraag Vlieland (excl. veerdienst)

7,5 MW

Benodigde netaansluiting veerdienst

n.v.t

• De benodigde netaansluiting voor de toekomstige energievraag van Vlieland wordt geschat op 7,5MW.

Accupakket op Vlieland

n.v.t.

• Er wordt geen accupakket geplaatst.

• De huidige wadkabel wordt volledig benut tot 8,8MW.

Totale netaansluiting beschikbaar

8,8 MW (huidige kabel)

Totale noodvoorziening op het eiland

7,5 MW

Totale ruimte netaansluiting

~1,3 MW

Positief

Negatief

OVERZICHT | IMPACT PER SCENARIO

Neutraal Risico

Op basis van de kwalitatieve scores kunnen de scenario’s vergeleken worden Scenario A * ‘Technologische oplossing’ Natuurlijk kapitaal

Scenario B ‘Slimmer binnen de huidige kabel’

Scenario C ‘Biobrandstof om binnen kabel te blijven’

Volledige afname emissies door veerdienst en noodvoorziening

Afname emissies door veerdienst en noodvoorziening

Volledige afname stank- en geluidsoverlast door veerdienst en noodvoorziening

Afname stank- en geluidsoverlast door veerdienst en noodvoorziening

Effect biodiversiteit door verstoring lokale ecosystemen*

Effect biodiversiteit door verstoring lokale ecosystemen

Effect bereikbaarheid & leefbaarheid Vlieland door aanpassingen dienstregeling

Effect of leefbaarheid Vlieland door gedragsaanpassingen m.b.t. energieverbruik op het eiland

Duurzaamheidsdoelstellingen reductie CO2 uitstoot

Geproduceerd kapitaal

Toekomstige beschikbaarheid energieaansluiting**

Toekomstige beschikbaarheid energieaansluiting

Financieel kapitaal

Kosten veerdienst

Kosten kabel en infrastructuur

Afname kosten noodvoorzieningen

Kosten noodvoorzieningen installatie en brandstof

Sociaal kapitaal

*Scenario A bestaat uit twee varianten, een tracé door het Wad en een tracé door de Noordzee. Het grootste verschil tussen deze tracés zou zitten in de impact op biodiversiteit, waarbij er in het Noordzee-tracé minder risico is op het doorkruisen van habitats en ecosystemen. Zie slide 15 voor meer info. ** De toekomstige beschikbaarheid van energieaansluiting is wordt beïnvloed door congestie risico. De score in dit overzicht gaat uit van een situatie waarin de netcongestie is opgelost.

INZICHTEN & VERVOLGSTAPPEN | SCENARIO A Vervolgstappen in kaart brengen ecologische impact op het wad

Inzichten scenario A Op basis van de huidige informatie kunnen we de volgende zaken over scenario A vaststellen: •

•

De volledige elektrificatie biedt aanzienlijke milieuwinst door reductie van CO2 uitstoot, vervuilende emissies en stank- en geluidsoverlast. De reductie in CO2 is in lijn met de duurzaamheidsdoelstellingen. Het aanleggen van een extra kabel faciliteert de groeiende energievraag op het eiland en voorziet in een betrouwbare en toekomstbestendige energievoorziening, mits de netcongestie opgelost is en de infrastructuur voldoende capaciteit heeft. Het aanleggen van een additionele kabel komt met een risico op schade aan kwetsbare ecosystemen in het Waddengebied en Noordzee. Op basis van de aanwezige ecosystemen rondom de tracés lijkt het risico op effecten op biodiversiteit groter voor het Waddenzeetracé vergleken met het Noorzeetracé. Echter, onderzoek naar lange termijn effecten van verstoringen is beperkt. Op basis van huidige onderzoeken kan permanente ecologische schade op biodiversiteit niet vastgesteld of uitgesloten worden.

Ga in gesprek met partijen zoals de Waddenvereniging of Waddenacademie die expertise hebben over het gebied en gespecialiseerd zijn in het monitoren van lokale ecosystemen. Dit kan ondersteunen in: •

Beter inzicht krijgen in de mogelijke verstoringen die plaats kunnen vinden per tracé.

•

Inzicht krijgen in kwetsbaarheden per ecosysteem rondom de tracés. Bijvoorbeeld de precieze ligging van habitats, broedseizoenen per soort.

•

Om een keuze te maken in scenario A worden de volgende vervolgstappen aanbevolen:

Inzicht krijgen in manieren om bestaande risico’s te mitigeren. Bijvoorbeeld door een andere route te nemen of werkzaamheden gedurende bepaalde seizoenen te staken. Plan opstellen voor monitoren van de omgeving om meer inzicht te krijgen in de effecten die plaatsvinden, deze tijdig te kunnen mitigeren, herstelmaatregelen te ontwikkelen en opgedane kennis mee te nemen naar toekomstige projecten.

Naast onderzoek binnen de bestaande kaders voor het aanleggen van een kabel is het ook van belang om onderzoek te doen naar beschikbare alternatieven voor een kabel waarbij de negatieve effecten op het Waddengebied gemitigeerd kunnen worden. Dit kan bijvoorbeeld onderzoek zijn naar type materiaal of behuizing van de kabel. Hierbij kan gekeken worden naar innovatieve oplossingen waarbij de negatieve ecologische impact geminimaliseerd wordt of waarbij de onderwaterkabel mogelijks zelfs kan fungeren als kunstmatig rif.

Het uitvoeren van verdiepend onderzoek naar de effecten van het aanleggen van een kabel en alternatieve opties geeft onderbouwing voor het maken van een keuze. Echter, de vraag die beantwoord moet worden om een keuze te maken is: Welke mate van risico op (blijvende) schade aan het Waddengebied is acceptabel bij het leggen van een kabel? Als het uitgangspunt is om geen risico te nemen op blijvende schade aan het Waddengebied, en als de eerdere stappen onvoldoende zekerheid bieden over volledig herstel van het gebied, dan moet het alternatieve scenario zonder extra kabel serieus worden onderzocht. Dit vraagt om meer inzicht in de gevolgen van een scenario zonder kabel voor de inwoners van Vlieland en de leefbaarheid op het eiland. Als een bepaalde mate van risico op permanente schade aan het Wad als acceptabel wordt beschouwd kan vervolgonderzoek voornamelijk gericht worden op mitigerende acties en herstellende maatregelen om het risico op schade aan ecosystemen zo laag mogelijk te houden. Hierbij kan de aanbesteding voor de aanleg van een kabel zodanig worden ingericht dat strengere milieueisen worden afgedwongen, en de nadruk ligt op natuurpositieve oplossingen. 38

INZICHTEN & VERVOLGSTAPPEN | SCENARIO B Vervolgstappen in kaart brengen effecten bereikbaarheid & leefbaarheid Vlieland

Inzichten scenario B Op basis van de huidige informatie kunnen we de volgende zaken over scenario B vaststellen: •

•

Het volledig elektrificeren van de veerdienst zorgt voor een reductie van emissies en is daarmee in lijn met de CO2 reductie duurzaamheidsdoelstellingen.

Om de impact van dit scenario voor bewoners inzichtelijk te maken is het van belang om de verschillende maatregelen en aanpassingen concreet in kaart te brengen: •

Door het voorkomen van het aanleggen van een additionele wadkabel wordt mogelijke schade aan het Waddengebied voorkomen. Dit betekent wel dat er additionele voorzieningen op het eiland geplaats moeten worden en de energievraag binnen de huidige kabel moet blijven. Om de energievraag binnen de huidige kabel te houden zullen er aanpassingen aan de dienstregeling plaatsvinden (langzamer varen, langer stilliggen) en zullen bewoners maatregelen moeten nemen om de energievraag op het eiland binnen de huidige capaciteit te houden. Dit betekent ook dat er minimale ruimte is in de toekomst voor de energievraag om verder te groeien dan de huidige inschatting.

•

Effecten op de veerdienst Vlieland: Welke aanpassingen zijn nodig om volledig elektrisch te varen binnen de capaciteit van de huidige kabel en wat betekent dit voor de dienstregeling met betrekking tot, ticketprijzen, afvaarttijden en het aantal afvaarten. Welke aanpassingen (langer varen, langer stilliggen) kunnen ingevoerd worden zonder dat veranderingen plaatsvinden aan het aantal afvaarten en de afvaarttijden? Wat zijn de maatregelen en gedragsaanpassingen die er op het eiland genomen moeten worden door bewoners en lokale ondernemers om de energievraag binnen de capaciteit van de huidige kabel te houden. Wanneer zullen deze maatregelen ingevoerd moeten worden? Wat is de haalbaarheid van het plaatsen van noodvoorziening op het eiland? Wat voor soort installatie met welk soort brandstof? Welke locatie op het eiland is hiervoor geschikt?

Na het concreet in kaart brengen van de mogelijke maatregelen en aanpassingen is het van belang om nader onderzoek te doen naar wat dit betekent voor bewoners en lokale ondernemers op Vlieland. Het wordt hier aanbevolen een participatietraject te starten om het perspectief van inwoners op Vlieland beter in beeld te krijgen.

Door een zorgvuldig uitgevoerd participatietraject kan de impact van de maatregelen op de bereikbaarheid en leefbaarheid op Vlieland beter worden begrepen en kan er een breed gedragen aanpak worden ontwikkeld die rekening houdt met de belangen van de betrokkenen. Daarnaast kan het participatietraject ondersteunen in het vaststellen van de ondergrens voor de bereikbaarheid en leefbaarheid van Vlieland. Tot slot kan een participatietraject bijdragen aan het versterken van de betrokkenheid en draagvlak van de lokale gemeenschap bij de uitvoering van de maatregelen.

Scenario B vraagt om mogelijk significante aanpassingen aan de dienstregeling en gedragsaanpassingen van bewoners om de energievraag binnen de capaciteit van de huidige kabel te houden. De voorgaande stappen geven de benodigde inzichten om de volgende vraag te beantwoorden: Welke randvoorwaarden moeten gesteld worden om de bereikbaarheid en leefbaarheid van Vlieland te waarborgen? Op basis van de nodige randvoorwaarden voor de bereikbaarheid en leefbaarheid op Vlieland kan de haalbaarheid van scenario B bepaald worden. Als scenario B niet binnen de gestelde randvoorwaarden gerealiseerd kan worden, moet er verder onderzocht worden hoe verduurzaming mogelijk is zonder het elektriciteitsnet te belasten. Een van de mogelijkheden is verduurzamen zonder het volledig elektrificeren van de veerdienst. Deze mogelijkheid is onderzocht in scenario C en verder uitgelicht op de volgende pagina.

INZICHTEN & VERVOLGSTAPPEN | SCENARIO C Inzichten scenario C Op basis van de huidige informatie kunnen we de volgende zaken over scenario C vaststellen: •

De overstap van diesel naar Biodiesel en/of Bio-LNG als brandstof voor de veerdienst zorgt voor een reductie van emissies. Echter, de reductie in emissies is niet voldoende om klimaatneutraal te zijn in 2050 en is daarmee niet in lijn met de duurzaamheidsdoelstellingen. Op termijn zal er verdere verduurzaming nodig zijn.

•

Door biobrandstof te gebruiken in plaats van batterij-elektrisch te varen hoeven de schepen niet op te laden waardoor er geen aanpassingen gedaan hoeven te worden aan de huidige dienstregeling. Hiermee blijft de bereikbaarheid van het eiland op het huidige niveau.

•

Daarnaast betekent het gebruik van biobrandstof dat er meer capaciteit beschikbaar is op de huidige kabel voor de energievoorziening op het eiland. Echter, deze keuze biedt geen garantie dat er voldoende ruimte is voor toekomstige ontwikkelingen op het eiland die wellicht leiden tot een stijgende energievraag. Dit betekent dat er mogelijk als nog gedragsaanpassingen of maatregelen nodig zijn om de energievraag op het eiland binnen de huidige capaciteit te houden, of dat het ook zonder elektrificatie van de boot wenselijk is een kabel neer te leggen om het eiland te voorzien van voldoende energie.

Vervolgstappen duurzaamheidsdoelstellingen behalen De vraag die centraal staat met betrekking tot scenario C is hoe kunnen duurzaamheidsdoelstellingen behaald worden zonder aantasting van de natuur en de bereikbaarheid en leefbaarheid van Vlieland?

Om alternatieve scenario’s te onderzoeken, is het noodzakelijk om ook verder te kijken dan de huidige kaders en te verkennen welke nog niet onderzochte oplossingen mogelijk zijn.

Het naast elkaar leggen van scenario A, B en C laat zien dat het binnen deze scenario’s niet mogelijk lijkt om tegelijkertijd de duurzaamheidsdoelstellingen te realiseren, de bereikbaarheid en leefbaarheid op het huidige niveau te behouden, én verstoring van het Waddengebied te voorkomen. Dit betekent dat er op één of meerdere vlakken aanpassingen moeten plaatsvinden. De vraag die beantwoord moet worden is; welke negatieve effecten zijn acceptabel voor het behalen van duurzaamheidsdoelstellingen en welke negatieve effecten moet worden vermeden?

Dit kan onder meer inhouden dat samen met scheepsbouwers wordt gezocht naar manieren om te varen met een lagere energievraag. Of dat alternatieve oplossingen op het eiland worden onderzocht die bijdragen aan verduurzaming maar de toekomstige energievraag verminderen. Tevens moeten de mogelijkheden voor duurzame energieopwekking worden verkend, waarbij realistische en haalbare opties binnen het tijdsbestek van de duurzaamheidsdoelstellingen worden overwogen.

Zoals benoemd op de vorige pagina’s is het ten eerste van belang te onderzoeken welke effecten scenario A en scenario B concreet teweegbrengen en hoe deze negatieve effecten zoveel mogelijk kunnen worden beperkt. Bovendien zijn er naast de scenario’s die zijn meegenomen in dit onderzoek wellicht ook nog andere scenario’s mogelijk waarmee de doelstellingen behaald kunnen worden.

ANALYSE SCENARIO’S | CONCLUSIE Onderzoek en samenwerking is cruciaal voor het identificeren van het beste scenario voor de maatschappij Op basis van de geselecteerde scenario’s zijn er verschillende risico’s in kaart gebracht. Er ontbreken echter nog essentiële inzichten om maatschappelijke effecten van de verschillende scenario’s volledig in kaart te brengen. Zo ontbreekt er bijvoorbeeld een helder beeld van de impact op biodiversiteit. De achteruitgang van biodiversiteit is een urgent probleem dat we nog onvoldoende begrijpen en waarderen. Het is essentieel om een balans te vinden tussen het beschermen van onze natuur en het voortzetten van de energietransitie, terwijl de leefbaarheid en bereikbaarheid van Vlieland worden gewaarborgd. Om deze afweging beter te kunnen maken, is er meer onderzoek nodig om zeker te zijn wat de effecten van het aanleggen van een kabel op ecosystemen zijn en hoe deze opwegen tegen de andere negatieve effecten binnen de verschillende scenario’s. Daarnaast is het belangrijk om aanpassingen in de dienstregeling en het gedrag te specificeren, evenals de haalbaarheid van noodvoorzieningen binnen het scenario zonder extra

kabel. Ondergrenzen en normatieve uitgangspunten moeten worden vastgesteld, waarbinnen oplossingen moeten worden gezocht. Deze uitgangspunten dienen in samenwerking met relevante stakeholders en experts te worden geformuleerd, zoals de Waddenvereniging voor biodiversiteit, bewoners van Vlieland voor aanpassingen in scenario B, en experts op het gebied van duurzaamheidsmaatregelen voor scenario C. Hoewel deze studie zich primair richtte op het afwegen van bestaande scenario’s, zijn er mogelijk alternatieve scenario’s met oplossingen die een positieve bijdrage kunnen leveren aan brede welvaart, die niet in deze studie zijn meegenomen. Indien binnen de gestelde ondergrenzen geen definitieve keuze kan worden gemaakt, is verder onderzoek naar alternatieve scenario’s gewenst. In samenwerking met het bedrijfsleven en andere belanghebbenden binnen het bredere ecosysteem kan worden gezocht naar oplossingen die binnen de vastgestelde kaders passen.

Inzichten casus Vlieland

42 42

INZICHTEN | CASUS VLIELAND Inzichten op basis van casus Vlieland Het doel van deze studie was om inzicht te bieden in de afwegingen voor de casus Vlieland en om de maatschappelijke impact van de voorgestelde scenario’s te beoordelen, om zo vanuit Brede Welvaart geredeneerd een betere beslissing te maken.

Het naast elkaar leggen van de verschillende scenario’s maakt duidelijk dat er een afweging gemaakt moet worden tussen het behalen van duurzaamheidsdoelstellingen, de bereikbaarheid en leefbaarheid van Vlieland, en het beschermen van de lokale ecosystemen. De inzichten met betrekking tot de verschillende scenario’s worden echter beïnvloed door enkele belangrijke beperkingen en overwegingen die aandacht verdienen in het verdere proces. Meer kwalitatief dan kwantitatief: Het kwantificeren van de verschillende scenario’s is slechts gedeeltelijk gelukt, voornamelijk door de huidige fase van besluitvorming en de bijbehorende politieke onzekerheden. Het gebrek aan volledige data maakte het onmogelijk om bepaalde impacts nauwkeurig te berekenen. Het is belangrijk om in toekomstige fasen duidelijk vast te stellen welke data en aannames nodig zijn om weloverwogen beslissingen te Copyright 2024 Impact Institute. All rights reserved.

kunnen nemen en scenario's beter te kwantificeren.

leefomgeving en levenskwaliteit behouden blijven.

Aannames in scenario’s en bijhorende gevolgen: Er bestaat onduidelijkheid over de effecten van verschillende scenario’s, waarbij aannames worden gedaan over de impact op bereikbaarheid en leefbaarheid van Vlieland. Deze aannames zijn vaak gebaseerd op onderbuikgevoelens in plaats van op gedegen onderzoek. Er is meer onderzoek nodig om de concrete gevolgen van bepaalde maatregelen goed te beoordelen. Het concreet in kaart brengen van de verschillende effecten kan ook helpen met het onderzoeken in hoeverre de bewoners bereid zijn concessies te doen.

Betrokkenheid van de bevolking cruciaal: Om tot gedragen en duurzame oplossingen te komen, is het essentieel dat de bevolking van Vlieland tijdig in het proces wordt betrokken, door bijvoorbeeld een participatietraject. Alleen door hun perspectieven, bereidheid en inzicht in de onderlinge afhankelijkheden te begrijpen, kunnen we tot besluiten komen die recht doen aan zowel de ecologische als de sociale en economische waarden van het eiland. Dit rapport kan dienen als startpunt voor zo’n participatietraject.

Vlieland als proeftuin: Vlieland is door zijn natuurlijke afbakening, beperkte schaal, hechte gemeenschap en zichtbaarheid bij bezoekers een ideale proeftuin voor duurzame innovatie. Dit biedt de kans om duurzame initiatieven te testen en als voorbeeld te dienen voor andere regio’s. Het is echter essentieel dat dergelijke beslissingen niet eenzijdig aan de bewoners worden opgelegd. Hun betrokkenheid en instemming zijn van cruciaal belang om ervoor te zorgen dat hun

Hoewel er nog onvoldoende informatie is voor een volledige Brede Welvaart-impactstudie, biedt deze studie waardevolle inzichten voor verdere verdieping. Het proces rond Vlieland toont aan hoe sturen op Brede Welvaart in de praktijk werkt, en welke aanvullende onderzoeken nodig zijn om duurzame en gedragen beslissingen te nemen. De casus Vlieland heeft verschillende inzichten gegeven op het sturen op Brede Welvaart in de praktijk. Deze inzichten worden op de volgende pagina verder toegelicht. 43

Annexen Onderbouwing & bronvermelding

44 44

Annex I Context en scope

45 45

CONTEXT | ENERGIEVRAAG VLIELAND | UITGANGSPUNTEN SCENARIOSTUDIE DEP Een scenariostudie naar de toekomstige energievoorziening van Vlieland is al uitgevoerd DEP heeft een scenariostudie uitgevoerd om de toekomstige energievraag op Vlieland te bepalen, en de resultaten van deze studie dienden als basis voor de impactanalyse. Uitgangspunten: 1. Gasvraag van piekjaar (2018) wordt elektrisch ingevuld door warmtepomp(en) met een weersafhankelijke COP. 2. We gaan uit van een gelijke warmtevraag, in praktijk neemt dit waarschijnlijk af door isolatie. 3. De elektriciteitsvraag stijgt met 30% t.o.v. 2022 (autonome groei) 4. Er kan tot max 1,5 MW PV worden bijgeplaatst 5. Dit scenario gaat over normaalbedrijf 6. De boot is nog niet in het vraagprofiel meegenomen

Huidige situatie: 2,2 MW netcapaciteit van 8MW wordt benut vanwege capaciteit bij O&S Vlieland is momenteel via één elektriciteitskabel van 8,8 megawatt (MW) verbonden met het vasteland. In het geval van een storing of gepland onderhoud aan deze wadkabel, zorgt een noodstroomaggregaat op het eiland met een capaciteit van 2,2 MW voor de elektriciteitsvoorziening. Hierdoor wordt standaard uitgegaan van een netlimiet van 2,2 MW, aangezien dit de situatie is bij een storing. Dit betekent dat meer dan 80% van de capaciteit van de wadkabel ongebruikt blijft. Storingen zijn tot nu toe zeer zeldzaam geweest (nog nooit voorgekomen), en onderhoud kan doorgaans tot op zekere hoogte vooraf worden ingepland. Toekomstige energievraag stijgt vanwege warmtetransitie en autonome groei tot 7.5MW Voor het berekenen van de toekomstige energievraag van Vlieland is DEP o.a. uitgegaan van een volledige verduurzaming van de warmtevraag (aardgasvraag verdwijnt geheel, all-electric warmtepompen) en een stijging van de vraag naar elektra van 30%. Uitgaande van een dynamische COP van de warmtevraag (variërend tussen 1,4 en 5 afhankelijk van de buitentemperatuur) is er altijd minstens 1,3 MW over op de huidige kabel (van 8,8 MW). Zie onderstaande figuur. In de winter is er nog 1.3 MW ruimte over

Elektrificatie van de veerdienst. Uit onderzoek van Damen blijkt dat, in combinatie met een batterij, een netaansluiting van 1,1 tot 5,2 MW aansluiting nodig is. Door aanpassingen als langzamer varen, langer stilliggen en gewichtsbesparing gaat de aansluiting richting de 1,1 MW. Copyright 2024 Impact Institute. All rights reserved.

SCOPE |SCENARIO’S SCOPINGSESSIE

Tijdens de scoping sessie met stakeholders zijn de scenario’s geïdentificeerd die in de tabel staan. Vanuit dit overzicht is samen met de stakeholders scenario 1 t/m 4 geselecteerd om verder uit te werken in de impactstudie (waarbij scenario 1 en 2 gecombineerd zijn tot twee sub-scenario's van hetzelfde scenario, namelijk scenario A ‘Technologische oplossing’. Naast de behandelde scenario’s zijn nog veel meer mogelijkheden die mogelijk ook kansrijke oplossingen zijn, zoals de opwek met wind- of getijdenenergie of het gebruik van batterijen. Deze “alternatieve oplossingen” zijn in de eerste fase van het onderzoek wel benoemd maar uiteindelijk buiten beschouwing gelaten gezien de haalbaarheid. De focus is gelegd op eerder besproken scenario’s die al op tafel lagen tegen elkaar af te wegen.

Scenario

Aanpassing Waddenveren

Aanpassing energie infrastructuur

Redenering niet meegenomen

Waddenveer volledig elektrisch

Extra wadkabel(s) van vasteland naar Vlieland

Waddenveer volledig elektrisch

Extra wadkabel(s) via Terschelling

Waddenveer volledig elektrisch

Geen extra kabel: Alternatieve maatregelen en voorzieningen

Waddenveer niet-elektrisch (biodiesel/LNG)

Geen extra kabel: Alternatieve maatregelen en voorzieningen

Waddenveer niet-elektrisch (biodiesel/LNG)

Extra wadkabel(s) van vasteland naar Vlieland

Waddenveer niet-elektrisch (biodiesel/LNG)

Extra wadkabel(s) via Terschelling

Andere vervoersopties: 'slimme oplossingen'

Alternatieve voorzieningen/oplossingen

Beschouwd als minder realistisch dan scenario 4. Wanneer er een extra kabel wordt gelegd is er, is er voldoende ruimte voor elektrificatie van de veerboot. Er is dan vanuit de energie-infrastructuur geen belemmering om de veerdienst te elektrificeren. Alternatieve scenario’s zijn nog niet concreet genoeg om mee te nemen in een impactstudie.

Annex II Habitats, ecosystemen en economische zones

48 48

WADDENZEE & NOORDZEEKUSTZONE: HABITATS, ECOSYSTEMEN EN ECONOMISCHE ZONES (1/3) Habitattype overzicht 3

Kwelders 4

49 1 https://www.Waddenzee.nl/publish/library/18/definitief_en_complete_Waddenzee_kaartenbijlage_bij_natura_2000-beheerplan_2016-2022.pdf 2 WUR-onderzoeksrapport (pdf): Lange-termijnontwikkeling van kwelders in de Waddenzee (1960-2018)

WADDENZEE & NOORDZEEKUSTZONE: HABITATS, ECOSYSTEMEN EN ECONOMISCHE ZONES (2/3) Mosselbanken 3

Ganzenplaatsen 3

Zeehondenligplaatsen 4 5

Schelpdierpercelen 3

Hoogwatervluchtplaatsen 4 5

Kolonies Broedvogels sterns 4 5

1 WaddenNatuurkaart (arcgis.com)

2 https://www.waddenzee.nl/publish/library/18/definitief_en_complete_waddenzee_kaartenbijlage_bij_natura_2000-beheerplan_2016-2022.pdf

3 https://www.waddenzee.nl/publish/library/18/definitief_en_complete_noordzeekustzone_kaartenbijlage_bij_natura_2000-beheerplan_2016-2022.pdf

WADDENZEE & NOORDZEEKUSTZONE: HABITATS, ECOSYSTEMEN EN ECONOMISCHE ZONES (2/3) Garnalenvisserij 3

Economisch gebruik 4 5

1 WaddenNatuurkaart (arcgis.com)

2 https://www.waddenzee.nl/publish/library/18/definitief_en_complete_waddenzee_kaartenbijlage_bij_natura_2000-beheerplan_2016-2022.pdf

3 https://www.waddenzee.nl/publish/library/18/definitief_en_complete_noordzeekustzone_kaartenbijlage_bij_natura_2000-beheerplan_2016-2022.pdf

Annex III Bronnen

52 52

BRONNEN Referentie

Opmerkingen/aannames

Net op zee Ten noorden van de Waddeneilanden Hoofdrapport milieueffectrapportage. (2020) TenneT TSO B.V. en Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Link

Het rapport behandelt de milieueffecten van verschillende tracéalternatieven voor de aanleg van kabelsystemen en een transformatorstation, zowel op zee als op land.

Net op zee Ten noorden van de Waddeneilanden Deelrapport II – Natuur (2020) TenneT TSO B.V. en Ministerie van Economische Zaken en Klimaat Link

Toelichting op hoofdrapport milieueffectrapportage.

Kaartenbijlage Natura 2000-beheerplan Waddenzee Periode 2016-2022. (2016) Ministerie van Infrastructuur en milieu. Link

Kaartoverzicht voor Habitattype, Hoogwatervluchtplaatsen, Zeehondenligplaatsen, Kolonies Broedvogels sterns, Economisch gebruik .

Lange-termijnontwikkeling van kwelders in de Waddenzee (1960-2018). (2020) Wageningen University & Research. Link

Kaartoverzicht voor kwelders.

WaddenNatuurKaart (2016) University of Groningen. Link

Passende Beoordeling en toets beschermde soorten. Kabelverbinding HolwerdAmeland (2020) Arcadis. Link

Kaartoverzicht voor Mosselbanken, Schelpdierpercelen, Ganzenplaatsen, Garnalenvisserij.

Onderzoek naar de effecten van de aanleg van een wadkabel tussen Holwerd-Ameland. Bevat een overzicht v van materieelinzet. De materieelinzet voor het aanleggen van een kabel tussen Holwerd-Ameland wordt als uitgangspunt genomen voor het berekenen van de emissies voor het aanleggen van een kabel in de casus Vlieland.

BRONNEN Referentie

Opmerkingen/aannames Rapport over de beschikbare, voor Waddenzee relevante, kennis over ecologische en morfologische effecten van menselijke en natuurlijke bodemberoering. Rapport voornamelijk kwalitatieve termen doordat kwantitatief beschrijven niet haalbaar is met de huidige beschikbare studies die verschillende onderzoeksmethodes en beoordelingscriteria toepassen.

Review effecten natuurlijke bodemdynamiek en menselijke bodemberoering in de sublitorale Waddenzee (2021) Altenburg & Wymenga. In opdracht van: Programma naar een Rijke Waddenzee Rijkswaterstaat. Link

Studie geeft indicatie dat verstoring in laag-dynamische ondiepe gebieden (kleiner geulen, dichterbij vasteland) meer negatieve effecten heeft in vergelijking met hoog-dynamische diepe gebieden (grotere geulen, dichterbij zeegaten) . In laag-dynamische gebieden bevinden zich soorten die gevoeliger zijn en langzamer herstellen dan hoogdynamische gebieden. Het is moeilijk de effecten van menselijk handelen te onderscheiden van de effecten door de natuurlijke dynamiek in de gebieden, zeker in de Nederlandse Waddenzee waar er maar enkele gebieden zijn waar geen enkele vorm van menselijke bodemberoering plaats heeft gevonden. Hierdoor is er geen goede referentie beschikbaar voor de ongestoorde situatie.

Estimating Physical Disturbance on Seabed (2018), Baltic Marine Environment Protection Commision. Link

Onderzoek naar de impact van menselijke activiteiten op de zeebodem in de Baltic Sea. Het biedt methoden om fysieke verstoringen, zoals veroorzaakt door baggeren, constructie en visserij, te beoordelen. Door middel van een koppeling tussen activiteiten en druk, en casestudies, wordt de ruimtelijke omvang van deze verstoringen en de hersteltijd van habitats geanalyseerd.

Millenium Ecosystem Assessment. (2005). Ecosystems and Human Well-being: Current State and Trends. Link

Het rapport benadrukt de afhankelijkheid van mensen aan ecosystemen. Het rapport een conceptueel kader voor beleidsmakers om betere keuzes te maken bij het behoud en gebruik van ecosystemen, met speciale aandacht voor het versterken van de link tussen ecosysteemdiensten en menselijk welzijn.

Bogaart, P., Brandenburg, K. M., Driessen, C., Lous, B., Mosterd, R., Piet, G. J., ... & de Zeeuw, M. (2023). SEEA Ocean Ecosystem Accounting for the Dutch North Sea: towards a first full implementation. Statistics Netherlands. Link

Het rapport biedt een experimentele benadering voor het meten van biodiversiteit, ecosysteemdiensten en activawaarden, met als doel duurzaam beheer en beleidsvorming voor de natuurlijke hulpbronnen van de Noordzee te ondersteunen.

Addressing the Knowledge Gap for Inclusive Management of Natural Capital in the Wadden Sea (2021) Waddenacademie. Link

Onderzoek naar het belang van ecosysteemdiensten in de Waddenzee, zoals visserij, kustbescherming, en toerisme.

BRONNEN Referentie

Opmerkingen/aannames

Wadden Sea Quality Status Report (2017) Link

Het Wadden Sea Quality Status Report geeft inzicht in de ecologische toestand van de Waddenzee, waarbij veranderingen en hun oorzaken worden geanalyseerd en maatregelen worden voorgesteld om de situatie te verbeteren.

CE Delft, 2022. STREAM Personenvervoer. Link

Emissiefactoren voor dieselgeneratoren; Diesel kg CO2eq/L; WTT 0,816; TTW 2,652. Energie inhoud/stookwaarde = 43,2 MJ/kg of 36,3 MJ/liter. Dichtheid = 0.84 kg/liter.

Emissiefactoren voor groengas; Groengas (gemiddeld) kg CO2eq/Nm3; WTT 0,723; TTW 0.

Stimular, CE Delft, 2020. CO2-emissies groen gas, samenvattend document. Link

Eindrapportage Duurzame Waddenveren. Damen (2023) Link

Rapport over onderzoek naar toekomstbestendige eisen aan de verduurzaming van de waddenveren. Het gaat in op financiële consequenties en verwachte milieuwinst.

Mvo Jaarverslag 2023. Doeksen. Link

Inschatting CO2 uitstoot voor MS Vlieland en MS Tiger (pagina 17). Op basis van de grafiek in het rapport gaan we uit van 2600 kgCO2 per afvaart voor MS Vlieland en 2000 kg CO2 voor MS Tiger.

De CO2 emissies tijdens gebruik worden gelijk aan nul gesteld vanwege het kort-cyclische karakter van de koolstof in deze brandstoffen.

GHG emissie factoren uit tabel 3. Voor Bio-LNG is uitgegaan van biomethane from biowaste (WTT 14.0). Voor Biodiesel is uitgegaan van FAME (WTT 14.9). Voor alle hernieuwbare energiebronnen wordt aangenomen dat TTW CO2 emissies 0 zijn.

FuelEU Maritime and EU ETS. Sound incentives for the fuel choice? CE Delft. Link

Digitale enquête omgevingsvisie Vlieland, sept 2020

WTT (Well-to-Tank) emissies worden meegenomen omdat ze betrekking hebben op de productie, verwerking en transport van de brandstof, waar wel CO2-uitstoot kan plaatsvinden. TTW (Tank-to-Wheel) emissies worden bij biobrandstoffen zoals FAME niet meegerekend, omdat wordt aangenomen dat de CO2 die vrijkomt bij verbranding eerder is opgenomen door de plant, waardoor het netto-effect 0 is. Een kanttekening hierbij is dat de milieu-impact van landgebruik, zoals ontbossing voor teelt van gewassen, niet is meegenomen in deze berekening, wat de werkelijke CO2-uitstoot kan verhogen. Vragenlijst over de toekomst van Vlieland die begin 202 door 1196 personen is ingevuld.

Address: Address: Site: Site: Facebook: LinkedIn: Twitter: Twitter:

Haarlemmerplein 1013 HS, Amsterdam Van Diemenstraat2,292, 1013 CR, Amsterdam www.impactinstitute.com www.impactinstitute.com /impactinstitutecom /company/impactinstitute/ impact_inst impact_inst

Tel.: Tel.: Mail: Mail:

+31 440 +31202 202403 403 440 info@impactinstitute.com info@impactinstitute.com

CONFIDENTIALITY AND DISCLAIMER CONFIDENTIALITYREQUEST REQUEST AND DISCLAIMER Information, data, and drawings embodied this document areare confidential andand are supplied withwith the kind Information, data, and drawings embodiedinin this document confidential are supplied the request that they will be held confidentially and not disclosed to third parties without the prior written kind request that they will be held confidentially and not disclosed to third parties without the prior consent of Impact written consent ofInstitute. Impact Institute. Copyright 2024 Impact Institute. All rights reserved.

56 56

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Vlieland&id=b70b7780-1450-4b3c-a424-c1831b1bc0a3