Rekenkameronderzoek afvalbeleid - gemeente Vlaardingen

Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 10 oktober 2024

Datum 10 oktober 2024

Rekenkamer Vlaardingen Dhr. H.S. (Hayke) Veldman, directeur Mw. E.I.A. (Emilie) Stumphius, plaatsvervangend directeur

Onderzoekers Dhr. L.G.W. (Lennart) Straver Mw. L. (Lucyenne) van de Coevering Mw. M.E. (Marjolijn) van Zonneveld

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 2

1.1.

Afvalinzameling in Vlaardingen ............................................................................................................ 19

1.2.

Ambities voor afval in Vlaardingen ....................................................................................................... 20

1.3.

Afvalbeleid van de gemeente Vlaardingen ........................................................................................... 20

1.4.

Zwerfafval in Vlaardingen .................................................................................................................... 26

2.1.

Samenwerking met Irado ..................................................................................................................... 29

2.2.

Afvalinzameling in cijfers in de gemeente Vlaardingen ........................................................................ 30

2.3.

Realisatie van doelstellingen afvalbeleid .............................................................................................. 32

2.4.

Blik naar de toekomst ...........................................................................................................................35

3.1.

Houding van inwoners ten opzichte van het huidige beleid .................................................................. 36

3.2.

Handelingsperspectieven voor het verminderen van restafval en zwerfafval ........................................ 41

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 3

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 4

Aanleiding De inzameling van afvalstoffen is voor gemeenten een wettelijke taak.1 De inzameling van huishoudelijk afval in Vlaardingen is belegd bij Irado. Ontwikkelingen op het gebied van afvalinzameling leidden er in 2019 toe dat de gemeente Vlaardingen besloot dat de afvalberg flink moest slinken. Door middel van de maatregelen in het ‘Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019’ moest het aantal nog te verbanden kilogram restafval per inwoner gehalveerd zijn eind 2021. Anno nu blijkt afvalinzameling nog steeds een relevant onderwerp. Dit rekenkameronderzoek is een aanvulling op de lopende ontwikkelingen op dit gebied. De rekenkamer heeft onderzocht hoe het huidige beleid voor de afvalinzameling in Vlaardingen functioneert, of de huidige werkwijze (nog) voldoet aan de ambitie die de raad voor ogen had en welke aanbevelingen kunnen worden gedaan om tot betere prestaties te kunnen komen. Hiertoe heeft de rekenkamer: • • •

De feiten over de inzameling van het huishoudelijk afval in kaart gebracht; De effectiviteit van het afvalinzamelingsbeleid bepaald; De ervaringen van bewoners met het afvalinzamelingsbeleid in kaart gebracht.

Doel- en vraagstelling Voor het onderzoek hebben we een drieledige hoofdvraag gehanteerd: 1. 2. 3.

In hoeverre functioneert de huidige wijze van afvalinzameling, afvalscheiding en tarifering aan hetgeen de gemeenteraad voor ogen had toen het huidige afvalinzamelingsbeleid is vastgesteld? Hoe effectief is en efficiënt zijn het beleid en de bijbehorende uitvoering? Wat is de ervaring van inwoners bij het afvalbeleid?

De centrale onderzoeksvragen zijn uitgesplitst in een zestal deelvragen: Beleid 1. Welk afvalinzamelingsbeleid heeft de gemeenteraad vastgesteld? 2. Hoe verhoudt de feitelijke inzameling zich tot de in het beleid geformuleerde bestuurlijke doelen? 3. In welke mate realiseert de gemeente Vlaardingen de doelstellingen uit het afvalinzamelingsbeleid? Inwonersconsultatie 4. Wat is de mening van inwoners van de gemeente Vlaardingen over het huidige afvalinzamelingsbeleid en mogelijke veranderingen hierin? 5. In welke mate ervaren inwoners dat ze bijdragen aan de realisatie van de doelstellingen van het afvalbeleid in de gemeente Vlaardingen? 6. Welke handelingsperspectieven kunnen op basis van de inwonersconsultatie worden meegegeven aan de gemeente?

1

Wet Milieubeheer, Titel 10.4

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 5

Uitvoering van het onderzoek Om de bovenstaande onderzoeksvragen te beantwoorden, zijn er verschillende onderzoeksactiviteiten ondernomen. Deze hebben plaatsgevonden in de periode januari tot en met juni 2024. Op 24 januari 2024 is het onderzoek gestart met een gesprek, waarin de onderzoeksopzet is doorgenomen met een vertegenwoordiger van de ambtelijke organisatie. Ook zijn er aan de hand van een informatieverzoek voor het onderzoek relevante documenten opgevraagd, die vervolgens door de onderzoekers zijn geanalyseerd. Dit zijn onder andere de beleidskaders voor afvalinzameling in Vlaardingen, monitoringsinformatie en verantwoordingsdocumentatie aan de raad. De onderzoekers danken de ambtelijke organisatie voor de samenwerking. Interviews De onderzoekers hebben drie gesprekken gevoerd: een gesprek met de portefeuillehouder, een groepsgesprek met een ambtelijke afvaardiging en een groepsgesprek met vertegenwoordigers van Irado. Van deze gesprekken is een gespreksverslag op hoofdlijnen gemaakt, dat ook door de geïnterviewden is geaccordeerd. Daarnaast zijn de onderzoekers in gesprek gegaan met de raad over het afvalbeleid in de gemeente Vlaardingen. Inwonersconsultatie De inwoners van de gemeente Vlaardingen konden van 5 tot en met 28 april 2024 hun mening geven over het afvalinzamelingsbeleid via een online vragenlijst.

Er zijn verschillende middelen ingezet om het onderzoek onder de aandacht te brengen. Allereerst zijn er advertenties getoond op de online kanalen van DPG-media (zoals AD.nl en NU.nl) en op Facebook en Instagram. Daarnaast stond er op 24 april een advertentie voor het onderzoek in Nieuwsblad Vlaardingen. Ook zijn de 174 leden van het Citisenspanel die in de gemeente Vlaardingen wonen door middel van een e-mail uitgenodigd om deel te nemen. Tot slot zijn de gemeentelijke kanalen ingezet om het onderzoek onder de aandacht te brengen, zoals de gemeentepagina en de sociale mediakanalen van de gemeente. De vragenlijst werd in totaal 467 keer ingevuld. De resultaten zijn vervolgens gefilterd, waarbij invullers van buiten de gemeente en dubbele invullers zijn verwijderd. Dit leidde tot een netto respons van 465 invullers. De resultaten zijn gewogen op de betrokkenheidsprofielen van Citisens.2 Wegen aan de hand van deze profielen zorgt ervoor dat de resultaten een zo goed mogelijke afspiegeling vormen van de gemeente Vlaardingen als geheel. Voor de in deze rapportage getoonde resultaten geldt een foutmarge van 5% met een betrouwbaarheidsinterval van 95%. Bijlage 3 bevat een toelichting over de verdeling van de invullers van de vragenlijst over de gemeente Vlaardingen. Rapportage Alle onderzoeksresultaten zijn gebundeld in deze rapportage.

De conceptversie van de nota van bevindingen is op 5 juli 2024 aan de organisatie aangeboden voor ambtelijk wederhoor. Het ambtelijk wederhoor is een feitelijke check op de rapportage en is ontvangen op 30 augustus 2024. Hierna is de definitieve rapportage, bestaande uit een bestuurlijke nota en de nota van bevindingen op 11 september 2024 aangeboden aan het college voor een bestuurlijke reactie. Deze is op 9 oktober 2024 ontvangen en vervolgens opgenomen in de bestuurlijke nota. Hierna is de rapportage aangeboden aan de gemeenteraad van Vlaardingen.

2

Onderzoeksbureau Citisens ontwikkelde een eigen segmentatiemodel: de betrokkenheidsprofielen. Deze profielen combineren sociaal-demografische kenmerken met data over de betrokkenheid van inwoners bij hun eigen leefomgeving, hun vertrouwen in instituties, participatiegedrag en communicatievoorkeuren. Meer informatie over de betrokkenheidsprofielen vindt u op www.citisens.nl/tools/betrokkenheidsprofielen.

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 6

Leeswijzer Dit rapport bestaat uit twee delen: de Bestuurlijke nota en de Nota van bevindingen. De bestuurlijke nota bestaat uit bovenstaande inleiding, de conclusies en aanbevelingen, de bestuurlijke reactie van het college van burgemeester en wethouders en het nawoord van de Rekenkamer. De Nota van bevindingen bestaat uit drie hoofdstukken. Hoofdstuk 1 beschrijft het beleid en de ambities op het gebied van afval. Hoofstuk 2 beschrijft de praktijk van afvalinzameling in de gemeente. In hoofdstuk 3 worden de resultaten van de inwonersconsultatie belicht.

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 7

Centrale boodschap Het merendeel van de inwoners is tevreden over de wijze van afvalinzameling in de gemeente. Wel zijn er verschillende aandachtspunten in bijvoorbeeld het gebruik van de afvalpas en de wijze waarop Vlaardingen communiceert over het afvalbeleid. De gemeenteraad heeft verschillende beleidskaders voor afval vastgesteld, namelijk het beleidsplan (2017) en het actieplan halvering restafval (2019). Alhoewel de beleidsdoelstellingen zijn gehaald, is de halveringsambitie van het totaal aantal nog te verbranden kilogram restafval per inwoner per jaar twee jaar later dan gepland behaald. Op dit moment ontbreekt het de gemeente Vlaardingen aan nieuwe doelstellingen. Op basis van de Nota van Bevindingen zijn de volgende conclusies opgesteld.

Conclusies De belangrijkste doelstellingen en ambities van het afvalbeleid zijn behaald. Nieuwe doelstellingen en ambities zijn nodig. In 2017 heeft de gemeenteraad van Vlaardingen het Beleidsplan huishoudelijk afval vastgesteld. Ambities waren het voeren van duurzaam afvalbeheer en het verhogen van het afvalscheidingspercentage naar 39%. In 2019 heeft de gemeenteraad als verscherping van het beleidsplan het actieplan halvering restafval vastgesteld met als belangrijkste doelstelling het totale restafval per inwoner te halveren naar 160 kilogram in 2021. De doelen om restafval te verminderen, het afvalscheidingspercentage te verhogen en het voeren van een duurzaam afvalbeheer zijn behaald. De gemeente zet nu nog steeds in op verdere vermindering van het restafval, duurzaam afvalbeheer en verhoging van het afvalscheidingspercentage. Meetbare doelstellingen en ambities ontbreken nu echter. De gemeente Vlaardingen heeft haar ambitie om het restafval te halveren gehaald, maar wel twee jaar later dan gepland. Het actieplan halvering restafval bevatte diverse maatregelen om het totale aantal kilogram verbrand restafval per inwoner te halveren in 2021. Het ijkpunt betrof 320 nog te verbranden kilogram restafval per inwoner in 2016. In 2021 werd er nog 201 kilogram restafval per inwoner verbrand.

De halveringsambitie is uiteindelijk behaald in 2023 met 157 kilogram verbrand restafval per inwoner. Alle maatregelen uit het actieplan zijn uitgevoerd. De ambitie is gehaald, maar wel twee jaar later dan gepland. Het invoeren van de afvalpas heeft bijgedragen aan het verminderen van afvaltoerisme en de hoeveelheid restafval, maar het effect blijft onderwerp van discussie in de gemeenteraad en onder inwoners. In februari 2021 is de afvalpas ingevoerd in de gemeente Vlaardingen voor restafvalcontainers. De afvalpas heeft bijgedragen aan de vermindering van afvaltoerisme en daarmee ook aan de vermindering van het restafval. In 2020 werd nog 328 kilogram fijn restafval per inwoner ingezameld in Vlaardingen. In 2021 was dat 285 kilogram. Desondanks blijft de afvalpas onderwerp van discussie in de gemeenteraad en onder inwoners. In de Inwonersconsultatie wijten sommige inwoners het toegenomen zwerfafval aan de afvalpas. De cijfers laten dit echter niet zien. Ook geven sommigen aan dat zij één pas te weinig vinden. 49% van de bevraagde inwoners is niet tevreden met de afvalpas.

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 8

College en gemeenteraad willen het zwerfafval verminderen en zetten hiervoor verschillende stappen. Beleid en doelstellingen ontbreken. Het college schrijft in het coalitieakkoord dat zwerfafval één van de grootste ergernissen in de openbare ruimte is en dat het college effectief beleid wil opstellen. Tot op heden is er geen beleid voor opgesteld. Wel is extra geld vrijgemaakt om afvalbakken vaker te legen en het vaker opruimen van zwerfafval. Overlast wordt in de gaten gehouden door Team Wijkbeheer via de inspectietool Apptimize. Ook wordt in de praktijk een lik-op-stuk beleid gevoerd door boetes uit te delen aan mensen die zwerfafval veroorzaken. Er is een daling te zien in het aantal boetes en er zijn geen recidieven. De raad heeft een tweetal amendementen ingediend om het zwerfafval te verminderen. Met het ene amendement werd beoogd om extra veegrondes na evenementen en de markt uit te laten voeren. Het andere amendement had betrekking op een rek voor statiegeldflesjes- en blikjes. Monitoringsinformatie over de effectiviteit van de verschillende maatregelen ontbreekt, waardoor niet inzichtelijk is of de doelstelling wordt behaald. Inwoners van Vlaardingen zijn over het algemeen tevreden over het afvalbeleid, maar het merendeel merkt niet dat de gemeente inzet op vermindering van restafval. Vlaardingers zijn over het algemeen tevreden met het afvalbeleid van de gemeente.

Uit de inwonersconsultatie komt naar voren dat 58% van de Vlaardingers de afvalinzameling in Vlaardingen met een 6 of hoger waardeert. Ze zijn met name tevreden over de snelheid waarmee het afval wordt opgehaald en de beschikbaarheid van containers. Echter, meer dan de helft (58%) van de inwoners van Vlaardingen geeft aan niet te merken dat de gemeente Vlaardingen bezig is met het verminderen van restafval. 18% van de gevraagde inwoners komt informatie van de gemeente tegen over afval scheiden. 19% ziet meer containers voor glas, papier, gfe en textiel in de buurt. Een aantal inwoners (3%) geeft aan door de communicatie van de gemeente meer afval te zijn gaan scheiden. 5% van de inwoners geeft aan geen antwoord te weten op de vraag hoe zij merken dat de gemeente bezig is met de vermindering van restafval. De rest van de invullers merkt op andere manieren dat Vlaardingen inzet op vermindering van restafval. Vlaardingen heeft ingezet op het intensiveren van de communicatie aan inwoners over afval. Uit de inwonersconsultatie blijkt dat bijna een derde (30%) van de inwoners aan (zeer) tevreden is over de communicatie van de gemeente en 44% zegt hier neutraal in te staan of hier geen mening over te hebben. 26% van de inwoners is (zeer) ontevreden over de communicatie.

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 9

Aanbevelingen Op basis van de Nota van Bevindingen en de conclusies zijn de volgende aanbevelingen geformuleerd. Stel nieuw beleid op met ambitieuze doelstellingen voor het verminderen van restafval en zwerfafval. De doelstellingen uit het huidige beleidskader voor afval zijn gerealiseerd. Er dient nieuw beleid opgesteld te worden met SMART-geformuleerde doelstellingen, onder andere over de verdere vermindering van restafval en de verhoging van het afvalscheidingspercentage. In het coalitieakkoord staat de ambitie om ook beleid te maken voor de vermindering van zwerfafval. Dit kan ook worden opgenomen in dit nieuwe beleidsplan. De landelijke ambitie is maximaal 100 kilogram restafval per inwoner per jaar. In de voor dit onderzoek gevoerde gesprekken geeft men aan dat dit geen haalbare ambitie is voor stedelijke gebieden met hoogbouw. Als dat zo is, is dat geen reden om géén doelstelling te hanteren, maar om te bepalen waar de gemeente Vlaardingen wél naar streeft. Verken de mogelijkheden van het verstrekken van twee passen per huishouden. De gemeenteraad heeft in 2021 besloten om de afvalpas in te voeren. Dit heeft bijgedragen aan de vermindering van afvaltoerisme. Desondanks is een groot deel van de bevraagde inwoners niet tevreden over de huidige praktijk met de afvalpas.

Tegenstanders van de afvalpas benoemen bijvoorbeeld dat ze één pas per huishouden te weinig vinden, vanwege verschillende praktische redenen. In de gemeente Breda en de gemeente Roosendaal hebben inwoners de mogelijkheid om een tweede pas aan te vragen. Verken de mogelijkheden en de wensen binnen de gemeente voor een tweede afvalpas. Communiceer aan inwoners de belangrijkste doelstellingen van het afvalbeleid en de realisatie hiervan. De gemeente heeft haar communicatie geïntensiveerd en communiceert nu op verschillende manieren en momenten aan de inwoners over afval. Voorbeelden hiervan zijn het verstrekken van een informatiefolder en het geven van voorlichtingen. Uit de inwonersconsultatie blijkt echter dat het merendeel van de bevraagde inwoners niet merkt dat Vlaardingen inzet op het verminderen van restafval. Besteed daarom in de communicatie ook aandacht aan de doelstellingen van het afvalbeleid en de realisatie hiervan.

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 10

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 11

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 12

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 13

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 14

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 15

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 16

De Rekenkamer Vlaardingen bedankt het college van B&W voor de reactie op het voorliggende onderzoek. De Rekenkamer is tevreden te lezen dat het college zich grotendeels herkent in de conclusies en twee van de drie aanbevelingen overneemt. Wel heeft de Rekenkamer nog drie reacties op het bestuurlijk wederhoor: 

In uw reactie op conclusie 3 geeft u aan dat er foutieve getallen worden genoemd bij het totaal aantal kilogram fijn en grof restafval. We danken u voor uw oplettendheid. In de Nota van Bevindingen staan deze getallen wel juist weergegeven. Om onduidelijkheden te voorkomen hebben wij het aantal kilogrammen voor 2020 in de conclusie aangepast en aangegeven dat het hier fijn restafval betreft. Goed om hierbij te zeggen is dat het geen invloed heeft op de inhoud van de conclusie.



In uw reactie op conclusie 4 geeft u aan dat, hoewel een alomvattend beleidsplan zwerfafval ontbreekt, de gemeente Vlaardingen wel beleid en doelstellingen heeft voor zwerfafval. De wettelijk verplichte afvalstoffenverordening (2014) is voor de gemeente het vastgestelde zwerfafvalbeleid. In de Nota van Bevindingen benoemen wij deze afvalstoffenverordening ook als een kader van het afvalbeleid van Vlaardingen. De Rekenkamer doelt bij deze conclusie op het voornemen uit het coalitieakkoord 2022 – 2026 om effectief beleid op te stellen om zwerfafval versneld op te ruimen. Dit is in de afgelopen periode (nog) niet opgesteld.



In uw reactie geeft u aan aanbeveling 2 niet over te nemen. De Rekenkamer is verheugd te lezen dat u andere mogelijkheden verkent om de restafvalcontainers te openen, maar mist hierbij wel een tijdshorizon. Op de website van Irado leest de Rekenkamer dat het op dit moment (nog) niet mogelijk is om de afvalpas te gebruiken via een smartphone. Echter, de Rekenkamer is van mening dat dit de mogelijkheid voor het verstrekken van twee passen per huishouden niet uitsluit. De Rekenkamer benadrukt daarbij het belang van toegankelijkheid van de containers, ook voor inwoners die bijvoorbeeld minder vaardig zijn met het gebruik van een smartphone.

De Rekenkamer wenst de gemeenteraad van Vlaardingen succes bij de bespreking van het rapport en is graag bereid om nadere toelichting te geven. Hartelijke groet, Namens de Rekenkamer Vlaardingen, Hayke Veldman Emilie Stumphius

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 17

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 18

Dit hoofdstuk geeft inzicht in de doelstellingen en de ambities van de gemeente Vlaardingen op het gebied van het afvalbeleid. We kijken hierbij naar het afvalinzamelingsbeleid dat de gemeenteraad van Vlaardingen heeft vastgesteld. Daarmee geeft dit hoofdstuk antwoord op de volgende onderzoeksvraag: 1. Welk afvalinzamelingbeleid heeft de gemeenteraad vastgesteld?

Huishoudelijk restafval wordt in Vlaardingen grotendeels ingezameld via ondergrondse verzamelcontainers. De restafvalcontainers zijn voor de inwoners van Vlaardingen toegankelijk met een afvalpas. Deze afvalpas is sinds februari 2021 ingevoerd. Inwoners kunnen met hun afvalpas hun restafval aanbieden bij alle containers in hun wijk.3 Waar mogelijk staan bij de restafvalcontainers ook bovengrondse GFE zuilen voor de inzameling van Groente-Fruit-en Etensresten. Daarnaast zijn er aparte containers voor glas, papier en textiel. Hiervoor is geen afvalpas nodig. De containers voor de andere grondstoffen, zoals papier/karton, glas en textiel staan op Afval Apart Punten (AAP). Voor alle grondgebonden woningen4 in Vlaardingen met een voortuin en/of achtertuin met achterom, zijn de minicontainers (kliko's) voor GFT/E (Groente-, Fruit-, en Tuinafval + Etensresten) en die voor oud papier en karton (OPK) het aangewezen inzamelmiddel.5 Bij de milieustraat van Irado in Vlaardingen kunnen inwoners grofvuil, elektrische apparaten, puin (tegen betaling), bouw- en sloopafval en klein chemisch afval brengen. Indien men niet in de gelegenheid is zelf grofvuil naar de milieustraat te brengen kan via Irado een afspraak worden gemaakt voor het gratis ophalen van het grofvuil.

Informatie over de afvalpas In maart 2024 hebben de inwoners van de gemeente Vlaardingen van de portefeuillehouder Afvalinzameling en Recycling een folder ontvangen over de wijze waarop afval aangeboden dient te worden. Deze folder wordt ook meegestuurd bij een afvalpas. In deze folder staat een toelichting over hoe de afvalpas gebruikt dient te worden en waar afval aangeboden kan worden. Daarnaast staat er in de folder vermeld hoe een inwoner melding kan doen bij Irado als de container niet opent of klemt. Als een inwoner afval naast de container ziet (bijplaatsing) kan deze een melding doen via de ‘BuitenBeter-app.’6

Figuur 1 Uitleg van afvalpas op website van Irado

3

Actieplan halvering restafval Vlaardingen, p. 5 Een grondgebonden woning is een woning die rechtstreeks toegankelijk is op het straatniveau en waarvan één van de woonlagen aansluit op het maaiveld. Grondgebonden woningen hebben meestal een op de grond gelegen terras en/of een tuin. 5 Actieplan halvering restafval Vlaardingen, p. 5 6 Uitlegboekje Zo houden we samen uw buurt schoon 4

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 19

De ambitie van Vlaardingen is om de hoeveelheid afval te reduceren Leefbaar Vlaardingen is één van de acht stadsprogramma's uit het coalitieakkoord 2022 - 2026 Groei en Bloei voor Vlaardingen. Dit programma gaat over de openbare ruimte van de gemeente Vlaardingen. In dit programma wordt zwerfafval genoemd als één van de ergernissen van Vlaardingers in de openbare ruimte. In het coalitieakkoord staat een aantal concrete ambities ten aanzien van afval in de openbare ruimte van de gemeente:7   

Het maken van effectief beleid om zwerfafval versneld op te ruimen en het stimuleren van bewoners om de gemeente te helpen met het opruimen daarvan; Vervuilers aanpakken middels een 'lik- op-stuk' beleid. Bijgeplaatste vuilniszakken worden opengemaakt om te kijken of er bijvoorbeeld adresgegevens inzitten; Evalueren van afvalbeleid om zoveel mogelijk maatregelen te nemen om afval te reduceren en het zoeken naar passende oplossingen bij eventuele knelpunten.

Naast bovenstaande ambities van het programma Leefbaar Vlaardingen heeft de gemeente ook andere ambities waarin afval een rol speelt. Op het gebied van milieu en duurzaamheid is de gemeente Vlaardingen voornemens om de hoeveelheid restafval in de gemeente te verminderen. Om dit te bewerkstelligen wil de gemeente scheiding van afval makkelijker maken en inzetten op nascheiding. In het coalitieakkoord staat dat het verbranden van restafval steeds duurder wordt en dat dit niet goed is voor het milieu.8 Restafval en nascheiding9 Restafval is afval dat niet gescheiden kan worden in bijvoorbeeld GFT/E-afval, papier of glas. Dit afval wordt verbrand. Voorbeelden van restafval zijn schoonmaakdoekjes, schrijfgerei en kattenbakvulling. Inwoners van de gemeente Vlaardingen kunnen hun restafval weggooien bij afvalcontainers in de wijken. Nascheiding is het proces waarbij afvalverwerkers voorafgaand aan verbranding of storten via diverse technieken een aantal herbruikbare afvalstromen uit het aangeboden afval kunnen halen.

In de volgende paragrafen gaan we in op het afvalbeleid van de gemeente Vlaardingen. De gemeenteraad van Vlaardingen heeft dit beleid vastgesteld. In tabel 1 zijn de relevante kaders voor het afvalbeleid van de gemeente Vlaardingen te zien. Tabel 1 Relevante kaders afvalbeleid van de gemeente Vlaardingen

Relevante (beleids-)documenten

Datum vastgesteld door de gemeenteraad

Afvalstoffenverordening Vlaardingen 2014

Laatst gewijzigd 18 oktober 2022

Beleidsplan huishoudelijk afval Vlaardingen 2017 Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 Verordening op de heffing en de invordering van afvalstoffenheffing en reinigingsrechten 2024

23 februari 2017 19 december 2019 14 december 2023

7

Coalitieakkoord 2022 - 2026, Groei en Bloei voor Vlaardingen, p. 12 Coalitieakkoord 2022 - 2026, Groei en Bloei voor Vlaardingen, pp. 15-16 9 Afvalscheidingswijzer, geraadpleegd februari 2024 8

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 20

De Afvalstoffenverordening heeft betrekking op die bepalingen die worden gesteld ten aanzien van het beheer van huishoudelijke en andere afvalstoffen. Op grond van artikel 10.23 Wet milieubeheer zijn gemeenten verplicht een Afvalstoffenverordening vast te stellen in het belang van de bescherming van het milieu. In de Afvalstoffenverordening Vlaardingen staat Irado benoemd als afvalinzamelaar van huishoudelijke afvalstoffen. Tevens staat aangegeven welke categorieën huishoudelijke afvalstoffen afzonderlijk worden ingezameld, met welke frequentie en wat de aangewezen inzamelmiddelen hiertoe zijn. Ook wordt de afvalinzameling door bedrijven beschreven en is er een aparte paragraaf over zwerfafval.

Inzet op duurzaam afvalbeheer door restafval te verminderen In 2017 heeft de gemeenteraad van Vlaardingen het Beleidsplan huishoudelijk afval 2017 vastgesteld. Dit is een actualisatie van het beleidsplan Inzameling Huishoudelijk Afval 2012 - 2015. Het beleidsplan huishoudelijk afval bestaat uit vier delen. Het eerste deel beslaat de wettelijke kaders en ambities voor het duurzaam afvalbeheer. Het tweede deel gaat in op de stand van zaken van het afvalbeheer van de gemeente Vlaardingen van 2010 - 2016. Het derde deel van het beleid geeft de conclusies en maatregelen weer voor de periode 2016 - 2018. Tot slot geeft het vierde deel een doorkijk naar de ambities voor 2022. De ambitie van de gemeente Vlaardingen is het voeren van een duurzaam afvalbeheer. Hiervoor moet de hoeveelheid verbrand restafval verminderen. Ten tijde van het vaststellen van het beleid was het afvalscheidingspercentage 26% in Vlaardingen. Het doel was om dit te laten stijgen naar 39%.

Dit werd gezien als het maximaal haalbare percentage met de huidige technieken en regelgeving.10 Het kabinet formuleerde in 2014 de ambitie dat de gemeenten in 2020 het afvalscheidingspercentage naar 75% zouden moeten brengen en dat er maximaal 100 kilogram restafval per inwoner per jaar zou worden aangeboden.11 In de gevoerde gesprekken wordt aangegeven dat dit geen haalbare ambitie is voor stedelijke gemeenten zoals Vlaardingen die vallen in klasse A met 50-100% hoogbouw.12 De gemeente Vlaardingen heeft verschillende maatregelen getroffen voor het afvalbeleid In het beleidsplan staat het maatregelenpakket om het afvalscheidingspercentage te verbeteren en het aandeel restafval dat verbrand wordt te verminderen. Deze maatregelen zijn getroffen op basis van zeven conclusies over de stand van zaken van het afvalbeheer. Deze conclusies zijn:13 1) In de komende jaren moet de gemeente voor maximale afvalscheiding haar sturende rol in afvalbeheer verscherpen; 2) De laatste jaren treedt in Vlaardingen minimale verbetering op in de hoeveelheid brongescheiden afval; 3) Gescheiden inzameling bij hoogbouw vraagt extra inspanning van de gemeente; 4) Er komt te veel herbruikbaar afval dat goed gescheiden had kunnen worden in de afvalverbrandingsinstallatie;

10

Beleidsplan huishoudelijk afval Vlaardingen 2017, pp. 2 - 5 Evaluatie programma Van Afval naar Grondstof (VANG) 2014-2016, p. 17 12 Actieplan halvering restafval Vlaardingen, p6 13 Beleidsplan huishoudelijk afval Vlaardingen 2017, pp. 5 - 12 11

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 21

5) Door dumping treedt vervuiling op in het openbaar gebied en komt de leefbaarheid in het gedrang; 6) De ambitie voor meer gescheiden afval vraagt investeringen in aanvullende technieken en systemen die zich op termijn terugverdienen; 7) Het huidige serviceniveau voor grofvuil halen is hoog en relatief kostbaar en leidt niet tot de afvalscheiding die beoogd is. Bij de maatregelen is onderscheid gemaakt tussen regie, milieu, kosten en service. Het overzicht van de maatregelen staat in tabel 2.14 Tabel 2 Overzicht maatregelen beleidsplan huishoudelijk afval Vlaardingen

Maatregelen 2016 - 2018 beleidsplan huishoudelijk afval Vlaardingen 2017 Regie  Intensiever samenwerken met andere gemeenten voor o.a. kennisdeling in best practices en inkoopvoordelen bij aanbestedingen;  Inzetten op communicatie met de burger voor betere afvalscheiding, opstellen van communicatieplan en uitvoeren van een uitvoerige bewustwordingscampagne i.s.m. extern communicatie- of reclamebureau. Milieu  Starten met een pilot voor nascheiding. In 2016 wordt ongeveer de helft van het huishoudelijk restafval aangeboden voor nascheiding (vanwege lopend contract). Vanaf 2017 nascheiding uitbreiden naar 100% van het huishoudelijk afval voor periode van 4 jaar;15  Optimaliseren van Afval Apart Punten tot herkenbare, schone ondergrondse milieueilandjes en onderzoeken wenselijkheid extra locatie t.b.v. hoogbouw;  Uitbreiden van GFT- en papierminicontainers bij nieuwbouwwijken;  Opstellen van meerjarenplan voor activiteiten in het kader van extra aanpak zwerfafval;  Opstellen van handhavingsplan voor de aanpak van: (1) vervuiling GFT-verzamelcontainers in openbaar gebied en (2) Hotspots Afvaldumping in het openbaar gebied voor 15 locaties;  Verplichten van charitatieve textielinzamelaars de hoeveelheden ingezameld textiel te rapporteren;  Samenwerking met Waterweg Wonen optimaliseren ter bevordering van afvalscheiding in hoogbouwflats.

Kosten  Verrichten van nader onderzoek naar mogelijkheden om ondergrondse containers voor restafval te voorzien van of een sensor, of een pasjessysteem of een combinatie. Service  Onderzoek verrichten naar de service in relatie tot de kosten van "halen van grofvuil" aan huis, burgers stimuleren om afgedankte spullen te hergebruiken.

14 15

Beleidsplan huishoudelijk afval Vlaardingen 2017, pp. 5 - 12 Tussentijdse beëindiging is mogelijk per 1 januari 2019

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 22

De gemeenteraad nam initiatief voor halvering van het restafval De gemeenteraad van Vlaardingen heeft in het Groene Stembusakkoord van 21 maart 2018 de ambitie vastgelegd om de hoeveelheid restafval per inwoner van Vlaardingen vóór 2022 te halveren. Om dit te realiseren, heeft de gemeenteraad op 8 november 2019 middels de motie 'Planvorming reduceren restafval' het college verzocht om hiervoor een plan te maken. Dit actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 is op 19 december 2019 vastgesteld door de gemeenteraad van Vlaardingen.16 Het actieplan bevat maatregelen die bijdragen aan de reductie van de hoeveelheid nog te verbranden restafval per inwoner per jaar en het verhogen van de nascheiding. Uit de gesprekken bleek dat het actieplan geldt als aangescherpte uitwerking van het beleidsplan huishoudelijk afval Vlaardingen. Het ijkpunt om hoeveelheid te verbranden restafval per inwoner per jaar te halveren, zijn de cijfers uit 2016. Dit betrof toen 295 kilogram fijn restafval per inwoner en 25 kilogram grof restafval per inwoner (totaal restafval 320 kilogram). Het doel van het actieplan was om het totale gewicht nog te verbanden restafval per inwoner te halveren naar 160 kilogram per inwoner in 2021. Na het behalen van deze halvering blijft de ambitie bestaan om het totale restafval per inwoner nog verder te verminderen. Irado verzorgt de afvalinzameling in Vlaardingen.

Afvalverwerker Omrin in Heerenveen verzorgt sinds 2017, in opdracht van Irado, de verwerking van het restafval uit Vlaardingen middels nascheiding. In 2018 werd bijvoorbeeld van 305 kilogram fijn restafval per inwoner 192 kilogram verbrand. Dit was een vermindering van 113 kilogram door nascheiding van PMD, mineralen en biogas en biogranulaat. Definities: verschillende typen restafval Fijn restafval: Het afval dat overblijft bij particuliere huishoudens nadat deelstromen uit het huishoudelijk afval gescheiden zijn aangeboden en/of ingezameld en dat op basis van omvang en gewicht in een minicontainer of ondergrondse container past. Grof restafval: Het afval dat overblijft bij particuliere huishoudens nadat deelstromen uit het grof huishoudelijk afval gescheiden zijn aangeboden en/of ingezameld.

Het actieplan bevat optimalisatiemaatregelen voor vermindering van restafval De gemeente heeft verschillende maatregelen geformuleerd om het restafval te halveren. De verwachting was dat het totale pakket aan maatregelen € 713.000 zou kosten. Hiervan bestaat € 300.000 uit investeringen, circa € 240.000 uit eenmalige kosten en € 173.000 uit structurele exploitatiekosten. Voor het afvalbeleid is gekozen om geen gedifferentieerde tarieven (diftar) te hanteren. De gemeenteraad heeft dit bepaald en ervoor gekozen om te werken met een afvalpas die in de hele wijk gebruikt kan worden, zonder dat bijgehouden wordt hoeveel afval een persoon inlevert.

16

Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019, pp. 3 - 5

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 23

Daarnaast heeft de gemeente nog meer optimalisatiemaatregelen opgesteld die hierna nader worden uitgewerkt en toegelicht. Een deel van deze maatregelen was destijds al opgenomen in de begroting: • • • • • •

Aanpassing en uitbreiding Afval Apart Punten; Van inpandige naar uitpandige inzameling hoogbouw, in combinatie met uitbreiding papier,glas- en GFE containers; Vervangen GFE cocons hoogbouw; Uitbreiding bronscheiding laagbouw (GFT en papier); Optimalisatie van de inzameling van elektronisch afval (e-waste) en matrassen; Optimalisatie van de textielinzameling (pilot met 10 bovengrondse in plaats van ondergrondse containers om kwaliteit ingezameld textiel te verbeteren).

Aanvullend heeft de gemeente nog een aantal maatregelen geformuleerd. Deze waren destijds nog niet begroot, omdat de raad hier eerst nog een besluit over moest nemen: • • • • •

Van inpandige naar uitpandige inzameling hoogbouw (aanschaf restafvalcontainers); Voedselrestencampagne hele gemeente; Afsluiten alle restafvalcontainers (pasjessysteem); Intensiveren communicatie (inclusief participatie, educatie); Stoppen met inzameling plastic verpakkingen.

Optimalisatiemaatregelen In de samenwerking met Omrin is het belangrijk dat het rendement van de nascheiding wordt verbeterd. Daarnaast zijn er gemeentelijke maatregelen: 1. Aanpassing en uitbreiding Afval Apart Punten (AAP): De maatregel betreft het vervangen van oude (deels solitaire) bovengrondse containers voor papier en glas door ondergrondse containers, waar mogelijk het uitbreiden van het aantal containers en het uitbreiden van het aantal AAP-locaties. 2. Van inpandige naar uitpandige inzameling hoogbouw: De maatregel betreft het, in samenwerking met de woningcorporaties Waterweg Wonen en Samenwerking en de VvE’s, overschakelen van inpandige naar uitpandige afvalcontainers. Deze maatregel begon met 18 stortkokerflats in eigendom van Waterweg Wonen. 3. Vervanging GFT-cocons hoogbouw: De maatregel betreft het vervangen van de huidige bovengrondse grind cocons voor groente-fruit-en tuinafval (GFT) door bovengrondse stalen cocons voor groente-, fruit- en etensresten (GFE). 4. Uitbreiding bronscheiding laagbouw (GFT- en papiercontainers): De maatregel beoogt het voorzien van alle grondgebonden woningen, met voortuin en/of achtertuin met achterom, van een minicontainer (kliko) voor papier en GFT. De uitvoering van deze maatregel werd vertraagd door de coronacrisis. 5.

Optimalisatie van de inzameling van elektronisch afval (e-waste) en matrassen: Deze maatregel betreft de inzameling van e-waste en matrassen op afroep.

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 24

6. Optimalisatie van de textielinzameling (pilot met bovengrondse in plaats van ondergrondse containers): Deze maatregel betreft een pilot waarbij de 15 bestaande ondergrondse textielcontainers vervangen werden door bovengrondse containers die handmatig geleegd worden, om zo de kwaliteit van het ingezamelde textiel te verbeteren. 7. Afsluiten van alle restafvalcontainers: Deze maatregel betreft de inbouw van kaartlezers en vulgraadmeters in alle ondergrondse restafvalcontainers. 8. Intensievere communicatie (inclusie participatie inwoners, educatie e.d.): Deze maatregel beoogt communicatie te combineren met participatie vanuit inwoners (bijvoorbeeld voedselrestencampagne, inzet promoteams en afvalcoach, opschoonacties met inwoners). De raad diende bij de behandeling van het Actieplan een motie in waarin werd verzocht met Irado een pilot te starten waarmee inwoners de mogelijkheid kregen om een container te adopteren naar Rotterdams voorbeeld.17 9. Stoppen met inzameling plastic verpakkingen: In maart 2020 zijn de 37 bovengrondse containers voor plastic van straat gehaald. De 13 ondergrondse containers zijn omgebouwd tot rest- of papiercontainer. Inwoners zijn geïnformeerd middels het Gemeentenieuws in Groot Vlaardingen, de website van gemeente en Irado en via social media.

Inwoners van de gemeente Vlaardingen betalen middels de afvalstoffenheffing mee aan het ophalen, afvoeren en verwerken van huishoudelijk afval. De gemeente wil hier zorgvuldig mee omgaan en deze middelen zo optimaal mogelijk inzetten om maatschappelijk rendement te behalen.18 De gemeenteraad van Vlaardingen heeft de verordening op de heffing en de invordering van afvalstoffenheffing en reinigingsrechten 2024 vastgesteld op 14 december 2023. In deze verordening zijn de tarieven voor de afvalstoffenheffing (huishoudens) en voor reinigingsrecht (bedrijven) vastgelegd ten aanzien van de inzameling, het afvoeren en het verwerken van afval. De tarieven in de verordening reinigingsheffingen worden door de afdeling financiën berekend. De tarieven in de verordening worden jaarlijks berekend door de afdeling financiën en jaarlijks geïndexeerd. De stijging in tarieven wordt hierdoor verklaard. De afvalstoffenheffing en het reinigingsrecht mogen maximaal kostendekkend zijn. De tarieven voor het jaar 2024 staan in tabel 3. De tarieven van de periode 2018 – 2024 zijn weergegeven in figuur 2.

17

Motie Adoptie Vuilcontainers bij behandeling Actieplan Halvering Restafval, ingediend door PvdA en Beter voor Vlaardingen, 19 december 2019. 18 Coalitieakkoord 2022 - 2026, Groei en Bloei voor Vlaardingen, p. 23

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 25

Tabel 3 Heffingen in euro's gemeente Vlaardingen in 2024

Heffing

Bedrag in €

Afvalstoffenheffing Reinigingsrechten

Perceel gebruikt door één persoon Perceel gebruikt door meer dan één persoon Categorie 1 (1 - 4 zakken van 60l per week) Categorie 2 (5 - 8 zakken van 60l per week) Categorie 3 (9 - 12 zakken van 60l per week) Meer dan 12 zakken van 60l per week meerprijs per zak per week

317,69 406,20 459,73 919,46 1379,19 52,89

Figuur 2 Heffingen in euro's gemeente Vlaardingen per jaar (2018-2024)

Afvalstoffenheffing per perceel gemeente Vlaardingen in € 450 406,20 400

377,51

371,93

369,56 351,53

350

330,03

325,14

300

317,69 274,93

253,29

290,88

289,03

295,25

257,08

250 200

2018

2019

2020 prijs perceel één persoon

2021

2022

2023

2024

Prijs meer dan één persoon

De gemeente krijgt vanuit de inwoners het signaal dat er ergernis bestaat over zwerfafval.19 Het aanpakken van zwerfafval is daarom één van de prioriteiten. In het coalitieakkoord uit 2022 staat dat wordt beoogd om zwerfafval versneld op te ruimen, bewoners te helpen met het opruimen van zwerfafval en vervuilers aan te pakken. Eind 2020 heeft de raad ermee ingestemd om voor 2021, en daarna jaarlijks tot en met 2024, €100.000,- vrij te maken voor een extra stevige aanpak en impuls om het zwerfafval terug te dringen in Vlaardingen. Met de extra gelden tot nu toe is het legen van de afvalbakken (prullenbakken) in de stad geïntensiveerd, is er extra geïnvesteerd in het opruimen (vegen en prikken) van zwerfafval en zijn in de weekenden afvalbakken geleegd op hotspotlocaties. Op locaties met veel zwerfafvalaanbod zijn evenementenafvalbakken geplaatst. Daarnaast heeft de gemeente openingsverkleiners geplaatst op alle afvalbakken. Op dit moment rijden er twee afvalzuigers (Gluttons) in Vlaardingen die klein zwerfafval opruimen. Eén afvalzuiger rijdt in het Centrum en één rouleert in de verschillende winkelcentra. Alle nieuwe afvalbakken die geplaatst worden hebben een zwerfafvalklep en in 2023 hebben 123 restafvalcontainers een zwerfafvalklepje gekregen.20 19 20

Coalitieakkoord 2022 - 2026, Groei en Bloei voor Vlaardingen, p. 12 Eindevaluatie Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019 blz. 21 en 24.

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 26

Daarnaast wordt er uitvoering gegeven aan het amendement ‘Extra Veegrondes’ (Voorjaarsnota 2023, PvdA). Door het amendement zijn er vanaf 2024 extra veegrondes na evenementen en de markt op zaterdag. Dit wordt gedaan via een pilot op handhaving van de afspraken met de markt op zaterdagmiddagen in het centrum en met organisatoren van evenementen over het opruimen van zwerfafval. Hiertoe wordt ook een opzichter Schoon ingezet. De pilot wordt na 8 maanden geëvalueerd. Naar aanleiding van het amendement (Voorjaarsnota 2023, VVD, CU-SGP, Groenlinks, ONS.Vlaardingen) “Haal het blikrek naar Vlaardingen” is een pilot gestart om op verschillende locaties statiegeldblikjes en -flesjes uit de openbare ruimte te houden door een speciaal daarvoor gemaakte voorziening aan te brengen op afvalbakken. Tot slot wordt ingezet op wijkschouwen en het inventariseren welke problemen inwoners ervaren betreffende zwerfafval. Uit de gesprekken blijkt dat het schouwen als een succes wordt ervaren. De schouwen zijn niet alleen bedoeld om (zwerf)afval op te ruimen, maar nemen ook het onderhoud van groen en bestrating mee. Burgerinitiatief Vlaardingen organiseert twee keer per jaar Cleanup Days in de gemeente. Ook organiseren inwoners maandelijks Buurtbezem acties om zwerfafval op te ruimen. Hiervoor verstrekt de gemeente Vlaardingen, op verzoek van de inwoners, afvalknijpers, vuilniszakken en handschoenen.

De gesprekspartners vertellen dat het Team Wijkbeheer gebruikmaakt van de inspectietool Apptimize. Deze inspectietool voor de openbare ruimte wordt gebruikt om te inspecteren of de ingehuurde partijen voor zwerfafval en groen zich houden aan de gemaakte afspraken, waaronder de afspraken over zwerfafval opruimen. Er wordt eenmaal per vier weken geschouwd in de verschillende gebiedsdelen door de opzichters van Wijkbeheer op uitgevoerde werkzaamheden. De inspectietool bepaalt wanneer welk gebied geschouwd wordt in de genoemde frequentie. Het gemeentelijk team Wijkbeheer huurt Stroomopwaarts in voor het legen van alle afvalbakken (prullenbakken) en het prikken van zwerfafval in heel de stad. Wanneer zakken naast de container worden geplaatst, vooral op hotspotlocaties, komt het vaak voor dat opengescheurde zakken (door ongedierte en meeuwen) leiden tot zwerfafval. Ondanks het feit dat Toezicht en Handhaving en Irado controles uitvoeren, verspreidt het afval snel. Dit leidt voor bewoners tot overlast en tot een gevoel dat 'het er altijd smerig is' volgens de gesprekspartners. Uit de gesprekken blijkt dat op deze hotspotlocaties de klachtenwagen van Irado nu zes dagen per week eenmaal langsrijdt. In de buurt VOP-Oost (wijk Centrum) is men eind vorig jaar een proef gestart om de klachtenwagen van Irado tweemaal per dag, 6 dagen per week te laten rijden.

Inmiddels is bekend dat ook in de buurt Lage Weide (Westwijk) men hier op proef mee gestart is per 1 juni 2024. De klachtenwagen verwijdert bijgeplaatste vuilniszakken, hanteerbaar grofvuil en maakt containerlocaties veegschoon.

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 27

Uit evaluaties en contact met inwoners is duidelijk geworden dat op een aantal containerlocaties afval structureel wordt bijgeplaatst (vuilniszakken en grofvuil). De probleemlocaties bevinden zich vooral in de Westwijk, het Centrum (buurt VOP-Oost) en de Oostwijk. Deze wijken hebben meer last van zwerfafval, bijplaatsing en dumping. In twee wijken is er samenhang met de aanwezigheid van arbeidsmigrantenhuisvesting waarbij ook vaak sprake is van overbewoning. Er is op deze locaties vaak sprake van multi-problematiek. Bij multi-problematiek valt bijvoorbeeld te denken aan combinaties van overbewoning, moeilijke sociaaleconomische omstandigheden en complexe thuissituaties, criminaliteit, etc. Een aantal manieren waarop de gemeente de uitdagingen rondom afval aanpakt wordt hieronder toegelicht: •

•

•

•

•

De gemeentelijk regisseur woonoverlast is het aanspreekpunt voor problematiek rondom overbewoning. De gemeentelijk Stadsmarinier pakt hardnekkige veiligheidsproblemen aan. De gemeentelijke Wijkmanagers hebben zicht op wat er in hun wijk speelt door hun contact met de bewoners, onder andere via de wekelijks wijkspreekuren. In de periodieke kernteams per wijk wordt geschakeld met politie, Toezicht en Handhaving, Woningbouwvereniging en het wijkteam Vlaardingen (Jeugdzorg). Deze personen kunnen indien er sprake is van afvalproblematiek schakelen met team Afval. Op locaties waar structurele afvaloverlast is betrekt de gemeente inwoners en samenwerkende partners bij het vinden van aanvullende maatwerkoplossingen onder andere via wijkschouwen. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om aanpassing aan containers, containeradoptie, extra inzet op reiniging of plaatsing van extra instructieborden. Het doel van de maatwerkoplossingen is om samen met inwoners oplossingen te vinden die passend zijn voor de locatie. Als gemeentebrede aanvullende maatwerkoplossing wordt sinds 1 mei 2024 een gemeentelijk opzichter Schoon ingezet. De opzichter controleert op een schone buitenruimte. Dat gebeurt door te spreken met inwoners over hun afvalmeldingen en door te schakelen met Stroomopwaarts (zwerfafval), Irado (huishoudelijk restafval) en Handhaving.

Ook controleert de opzichter of de markt en evenementenlocaties na afloop op een schone buitenruimte. Marktlui en evenementenorganisatoren moeten deze locaties schoon achterlaten. De wijkboa's van Toezicht en Handhaving maken dagelijks hun rondes door de wijk en melden daarbij de door hen gecontroleerde bijplaatsing en afvaldump in een speciale app zodat Irado deze snel kan verwijderen. Aanvullend zijn er tweemaal per jaar extra schoonmaakacties in alle wijken (Amendement Voorjaarsschoonmaak ‘altijd lente’). De eerste was gedurende de week van 29 april t/m 3 mei 2024, de tweede vindt plaats in oktober 2024.

Het gedrag van inwoners is cruciaal als het gaat om afval. De gesprekspartners benoemen dat de uitdaging is om gedrag te sturen. Als er eenmaal bijplaatsing is, zetten anderen er gemakkelijker hun afval naast, ongeacht of de container daadwerkelijk vol is of niet.

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 28

Dit hoofdstuk geeft inzicht in de daadwerkelijke inzameling van afval in de gemeente Vlaardingen. Daarnaast kijken we in dit hoofdstuk naar de mate waarin de gemeente Vlaardingen haar doelstellingen op het gebied van afval realiseert. Daarmee geeft dit hoofdstuk antwoord op de volgende onderzoeksvragen: 2. Hoe verhoudt de feitelijke inzameling zich tot de in het beleid geformuleerde bestuurlijke doelen? 3. In welke mate realiseert de gemeente Vlaardingen de doelstellingen uit het afvalinzamelingsbeleid?

De gemeente Vlaardingen heeft de uitvoering van de afvalinzameling uitbesteed aan Irado. Irado is verantwoordelijk voor de afvalinzameling en beleidsadvisering ten aanzien van afval in de gemeenten Vlaardingen, Schiedam en Capelle aan den IJssel. Daarnaast wordt het huishoudelijk restafval uit de gemeenten Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk verwerkt via Irado en bij Omrin nagescheiden. Afvalverwerker Omrin verzorgt sinds 2017 de nascheiding van het restafval, in de opdracht van de gemeente Vlaardingen, via Irado. Plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenkartons (PMD) worden door Omrin in een nascheidingsinstallatie uit het restafval gehaald. Sinds medio 2022 worden door Omrin ook luiers en (hygiënisch) papier nagescheiden voor Vlaardingen. De dienstverleningsovereenkomst tussen Irado en de gemeente Vlaardingen is voor onbepaalde tijd. De productbladen zijn in 2012 opgesteld om de afspraken verder uit te werken.21 De laatste update van de productbladen was in 2014. De gemeente en Irado zijn hier regelmatig over in overleg geweest. Uit de gesprekken is gebleken dat de samenwerking als positief wordt ervaren en dat de communicatie goed verloopt. Irado was betrokken bij de totstandkoming van het door de raad vastgestelde afvalbeleid van de gemeente Vlaardingen en is hiervoor regelmatig in gesprek geweest met de ambtenaren.

Er was betrokkenheid bij het beleidsplan huishoudelijk afval (2017) en bij de uitwerking in de vorm van het Actieplan halvering restafval (2019). Het adviseren bestaat daarnaast uit het berekenen van de kosten en gevolgen van maatregelen. Irado voert in opdracht van de gemeente het afvalbeleid uit. Irado is betrokken bij de monitoring en evaluatie en loopt mee met de schouwen. De gemeente (beleidsambtenaar) en Irado hebben, naast een vast wekelijks overleg, meermaals per week contact over zowel operationele als beleidszaken. Maandelijks hebben de gemeente en Irado een fysiek overleg op managementniveau De partijen hebben eens per kwartaal een overleg op directieniveau. Irado en de portefeuillehouder overleggen tweemaal per jaar. Tijdens de contactmomenten wordt de samenwerking geëvalueerd en is er de mogelijkheid voor de gemeente om verbeterpunten aan te geven. Daarnaast overleggen de aandeelhouders minimaal één keer per jaar (Algemene Vergadering van Aandeelhouders). Dit is met de portefeuillehouder financiën.

21

Dienstverleningsovereenkomst Irado – Gemeente Vlaardingen/Nota van Wijziging en Productbladen, 2014.

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 29

Naar aanleiding van afvalproblemen begin januari 2024 die ontstonden door uitval van materieel en personeel, is er op directie- en bestuurlijk niveau een evaluatie tussen Gemeente en Irado geweest over de samenwerking. Er is onder andere een standaard reservevoertuig voor Vlaardingen bijgekomen om deze problemen in de toekomst te voorkomen. De evaluatie is gedeeld met de raad. 22

In dit onderzoek vergelijken we de gemeente Vlaardingen met Schiedam en Capelle aan den IJssel. Allereerst omdat deze gemeenten ook de afvalinzameling bij Irado hebben belegd en nascheiding plaatsvindt bij Omrin. Het vergelijken met data van andere gemeenten in Nederland is momenteel niet mogelijk met openbare informatie (CBS), omdat hier de nascheiding niet wordt meegerekend. Dit zou een vertekend beeld opleveren. Bij de van Irado van data van Schiedam en Capelle aan den IJssel wordt nascheiding wel meegerekend. Tabel 4 Ingezameld huishoudelijk (fijn) restafval per inwoner per jaar in kilogrammen

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Gemeente Schiedam

253,9

245,9

258,9

261,0

226,2

220,4

Gemeente Capelle aan den IJssel

292

273

299

286

259

260

Gemeente Vlaardingen

305

299

328

285

266

266

In tabel 4 staat de hoeveelheid fijn restafval in kilogrammen per inwoner van de drie verschillende gemeenten weergegeven. Hoewel Vlaardingen nog steeds het meeste afval inzamelt per inwoner, is wel duidelijk te zien dat dit sinds 2021 significant is afgenomen ten opzichte van de voorgaande jaren. De verschillen met de omliggende gemeenten worden steeds kleiner. In de volgende paragraaf gaan we verder in op de verklaringen hiervoor. Tabel 5 Nascheiding huishoudelijk (fijn) restafval per inwoner per jaar in kilogrammen

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Gemeente Schiedam

93,1

88

86

91

84

104

Gemeente Capelle aan den IJssel

106

99

102

103

101

122

Gemeente Vlaardingen

114

110

115

103

103

126

In tabel 5 staat hoeveel kilogram fijn restafval elk jaar wordt nagescheiden per inwoner in Vlaardingen. In vergelijking met de andere gemeenten wordt bij Vlaardingen het meeste afval nagescheiden door Omrin.

22

College van B&W Vlaardingen, Beantwoording Art. 34 vragen overlast huishoudelijk afval, 27-02-2024.

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 30

Tabel 6 Afvalscheidingspercentage

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Gemeente Schiedam

57,6%

58,4%

57,3%

57,3%

58,1%

62,8%

Gemeente Capelle aan den IJssel

51,2%

51,5%

49,9%

51,1%

51%

51%

Gemeente Vlaardingen

52,8%

53,0%

51,2%

54,8%

55,2%

60,7%

Tabel 6 laat de afvalscheidingspercentages zien van de drie verschillende gemeenten. Vlaardingen heeft de grootste stappen gezet met een groei van bijna 8 procentpunt naar 60,7%. Ook is hiermee de doelstelling uit het beleidsplan huishoudelijk afval behaald, om een afvalscheidingspercentage van ten minste 39% te behalen. Landelijk is de doelstelling nog steeds 75%. Figuur 2 Hoeveelheid nog te verbanden restafval gemeente Vlaardingen

Verbrand restafval in kilogrammen per inwoner Fijn restafval

Grof restafval

20 19

19

19 17 16

192

2018

189

2019

213

2020

182

2021

162

2022

141

2023

In figuur 2 is te zien hoeveel kilogram van het ingezamelde restafval per inwoner (grof en fijn) uiteindelijk verbrand is. De gemeente Vlaardingen heeft haar doelstelling om de totale hoeveelheid verbrand restafval per inwoner te halveren naar 160 kilogram behaald in 2023 (157 kilogram).

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 31

Uit de bovenstaande cijfers blijkt dat de doelstelling uit het Actieplan om het restafval te halveren tot 160 kilogram per inwoner, behaald is in 2023 (157 kilogram per inwoner). Uit de gesprekken is gebleken dat men binnen de gemeente over het algemeen tevreden is over de stand van zaken betreffende het afvalbeleid in Vlaardingen. In het algemeen wordt geconcludeerd dat het goed gaat, met uitzondering van een aantal bekende probleemlocaties.

De doelstelling om het restafval per inwoner te halveren is gehaald, maar wel twee jaar later dan gepland. In 2023 was het restafval gereduceerd tot 157 kilogram per persoon. Hiermee is de halvering behaald, alleen wel twee jaar later dan gepland. In de evaluatie staat vermeld dat de vertraging verklaard wordt door de afvalpiek die ontstond door het thuiswerken tijdens de coronacrisis. De halvering is gehaald wanneer ook de nagescheiden drankenkartons weer afgezet kunnen worden (verwerker gestopt door energiecrisis) en de optimalisaties in de nascheiding volledig geëffectueerd zijn (DANO-trommel voor luiers en hygiënisch papier een vol jaar in bedrijf). Verder zijn alle maatregelen uit het Actieplan uitgevoerd, zo blijkt uit de evaluatie van 28 maart 2023. Het door de gemeentelijke organisatie opgestelde overzicht van de resultaten is opgenomen in bijlage 4.23 De aangenomen moties en de toezeggingen zijn afgedaan. De invoering van de afvalpas in 2021 heeft bijgedragen aan de vermindering van restafval. Op basis van analyse van de cijfers, zoals weergegeven in de voortgangsrapportages en in de eindevaluatie, concludeert het college in de eindevaluatie van het Actieplan dat van alle uitgevoerde maatregelen het afsluiten van de containers door invoering van de afvalpas de grootste impact heeft gehad op de vermindering van de hoeveelheid restafval.

De afvalpas is in februari 2021 ingevoerd. Met afsluiting van de containers wordt illegale afvaldump en afvaltoerisme tegengegaan. Dit leidde in Vlaardingen voor 2021 tot een grotere hoeveelheid restafval dan in vergelijkbare gemeenten. De invoering van de afvalpas heeft volgens onderzoek niet geleid tot meer zwerfafval. Het college liet zowel in 2021 als in 2022 onderzoek uitvoeren naar de afvalsituatie rondom 784 restafvalcontainers. De externe partij die het onderzoek uitvoerde keek naar de hoeveelheid vervuilde containerlocaties, de mate van vervuiling, het type vervuiling in de omgeving van de restafvalcontainers en de samenhang van deze vervuiling met containerproblemen (beklemd of vol). Uit de schouwen bleek dat zwerfafval in de directe omgeving van de containers voorkomt (2021: 4-7%, 2022: 4-11%). Op gemiddeld 87% van de locaties werd geen zwerfafval naast de container aangetroffen.24 Er is geen directe relatie aangetoond tussen de afvaloverlast en de invoering van de afvalpas. De afvaloverlast op bepaalde locaties was er ook al voor de invoering van de afvalpas. De hoeveelheid zwerfafval (afgemeten aan het aantal meldingen hierover door inwoners) is in de gemeente Vlaardingen sinds 2020 fors toegenomen. Na de invoering van de afvalpas nam de hoeveelheid bijplaatsing het eerste half jaar toe.

Hier was de gemeente Vlaardingen op voorbereid, aangezien dit vaker voorkomt in steden die overstappen op een afvalpas. De gesprekspartners geven aan dat in deze periode extra is ingezet op handhaving.

23

Raadsmemo ‘eindevaluatie halvering restafval’, 28 maart 2023 Gemeente Vlaardingen Bijlage Raadsmemo 4 19-10-2021, eindevaluatie: Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019, 28-03-2023 p. 20. 24

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek afvalbeleid volgens inwonersperspectief | 32

Lik-op-stuk beleid bij zwerfafval heeft gewenst effect. Wie afval naast een restafvalcontainer plaatst is in overtreding en riskeert een boete. Handhaving controleert bijgeplaatste vuilniszakken zoveel als mogelijk op adresgegevens en beboet waar mogelijk. Dit beleid heeft het gewenste effect. In de stand van zakenrapportages en in de eindevaluatie van het Actieplan heeft het college aangegeven dat in 2022 het aantal boetes drie keer hoger was dan in 2020, vóór de invoering van de afvalpas. In 2023 waren er 161 boetes minder dan in 2022. Er waren geen recidieven. Gesprekspartners geven aan dat het beboeten geen doel op zich is maar een belangrijk middel om het gedrag van inwoners te beïnvloeden. Door de vermindering van het restafval in 2021 en 2022 is in totaal € 600.000,- aan afvalverwerkingskosten bespaard. Op ongeveer 3,5% van alle 705 containerlocaties is er sprake van structurele bijplaatsing van afval. Dit gaat om afvalgevoelige locaties waar voor de invoering van de pas ook al sprake was van afvaloverlast. Het gedrag van inwoners is cruciaal als het gaat om afval en is een lastig beheersbare component.25 Op wijkniveau gaat de gemeente met inwoners, ambtelijk betrokkenen en ketenpartners, blijvend aan de slag met deze hotspotlocaties, waarbij gekeken wordt naar aanvullende maatwerkoplossingen.

De aanhoudende afvaloverlast op deze locaties is een bron van frustratie voor inwoners. Een aantal inwoners uit de buurt VOP-Oost (wijk Centrum) die zich onvoldoende gehoord voelde, schreef hier in 2023 een bewonersbrief over aan de raad. Deze bewoners geven aan dat zij sinds de komst van het pasjessysteem een toename van het zwerfvuil signaleren in hun buurt. Zij zijn van mening dat het pasjessysteem de oorzaak is van al het zwerfvuil en vragen om afschaffing van de pas. De raad werd gedurende de looptijd van het actieplan tussentijds op de hoogte gehouden van de stand van zaken door middel van rapportages. Dit had de raad van het college gevraagd middels een motie tijdens de behandeling van het Actieplan. De gevraagde koppeling met de planning en control cyclus is hierbij losgelaten om een halfjaarlijkse rapportage te kunnen garanderen. In 2020 zijn twee halfjaarlijkse stand van zaken rapportages aangeleverd, evenals in 2021. In 2022 is één rapportage aangeleverd en in 2023 is de eindevaluatie aangeleverd. Alle raadsmemo's hadden als vaste titel Rapportage x (nr. 1 t/m 6) Stand van Zaken Actieplan halvering restafval Vlaardingen 2019. Bij rapportage 4 zat een schouwrapport restafvalcontainers, evenals bij de eindevaluatie.