Raadsmemo Aanpak lage vaccinatiegraad 0-18 jarigen
Tekst van het document
Daarnaast worden vaccinaties van kinderen die in plaatsen dicht bij de grens wonen (zoals Vaals, Kerkrade en Simpelveld) en vaak in Duitsland of België worden gevaccineerd, slechts gedeeltelijk doorgegeven en geregistreerd in Præventis. Voor heel kleine gemeenten, zoals de Waddeneilanden en onder meer Rozendaal (Gelderland), geldt dat het aantal kinderen dat voor vaccinatie in aanmerking komt zo laag is, dat het wel of niet verstrekken van een enkele vaccinatie hier relatief grote gevolgen heeft voor de vaccinatiepercentages. In navolging van de CBS-richtlijnen voor onthullingsrisico door lage aantallen worden Schiermonnikoog en Vlieland in de tabellen samengevoegd. Vanwege het kleine aantal personen is voor HPV en maternale kinkhoestvaccinatie ook Terschelling toegevoegd. Tot slot zijn voor MATK de gemeenten Rozendaal en Rheden samengevoegd. Pagina 23 van 67
RIVM-rapport 2023-0031
Toestemming voor gegevensuitwisseling (‘informed consent’) In 2022 kwam overall gemiddeld 5% van de RVP-vaccinaties anoniem binnen (Figuur 5); dit is lager dan de 12% waarmee het rapport van vorig jaar nog rekening hield. Het percentage daalde van 45% in de eerste week van januari naar ongeveer 5% aan het einde van 2022. Ook nam het aandeel anonieme vaccinaties met terugwerkende kracht af. Wanneer op een later moment alsnog toestemming wordt geregistreerd, worden eerder toegediende vaccinaties namelijk alsnog met persoonsgegevens aan het RIVM doorgegeven. Zo is het aandeel anonieme vaccinaties voor week 1, 2022 gedaald van 45% naar 11%. 50% 45%
Aandeel anonieme vaccinaties
3.2.1
40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%
1
3
5
7
9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 43 45 47 49 51 weeknummer in 2022 uitgangssituatie
huidige situatie
Figuur 5 Ontwikkeling aandeel anonieme vaccinaties in 2022 naar week
De cijfers in dit rapport gaan over kinderen die voor een groot deel al voor 1 januari 2022 voor vaccinatie in aanmerking kwamen. Het gaat namelijk over zuigelingen die in 2020 geboren zijn (ze bereikten de adviesleeftijd van 14 maanden voor de BMR- en MenACWY-vaccinaties uiterlijk eind februari 2022 en de adviesleeftijd (2)-3-5-11 maanden voor de DKTP-Hib-HepB- en Pneu-vaccinaties al voor 1 januari 2022), kleuters geboren in 2017 (ze bereikten de adviesleeftijd van 3 jaar en 9 maanden uiterlijk eind september 2021) en schoolkinderen/adolescenten die de vaccinaties in 2021 kregen aangeboden. Het informed consent, dat effect heeft op vaccinaties die zijn toegediend vanaf 1 januari 2022, heeft daarom nog geen groot effect. Wel betreft het kinderen die tijdens de COVID-19-pandemie zijn gevaccineerd. Hierdoor zijn hun vaccinaties mogelijk vaker uitgesteld en kan het informed consent toch een grotere rol spelen als de vaccinatie pas na 1 januari 2022 is ingehaald. Op de voorlopige deelnamecijfers (paragraaf 3.4) is het effect van het informed consent groter. Dit betreft namelijk kinderen die pas na 1 januari 2022 voor vaccinatie in aanmerking kwamen. Het aandeel anonieme vaccinaties verschilt niet alleen over de tijd, maar ook per JGZ-organisatie en per vaccinsoort (zie Tabel 4).
Het is belangrijk bij de interpretatie van de (regionale) vaccinatiegraadcijfers hiermee rekening te houden. Pagina 24 van 67
RIVM-rapport 2023-0031
Tabel 4 Aandeel (%) anonieme vaccinaties in 2022 naar vaccinsoort en JGZ-organisatie
JGZ-organisatie
CJG Apeldoorn CJG Capelle aan den IJssel CJG Den Haag CJG Rijnmond Consortium Limburg Zuid Consortium West Brabant-Careyn Breda GGD Amsterdam GGD Brabant Zuidoost GGD Drenthe GGD Flevoland GGD Fryslân GGD Gelderland-Zuid GGD Groningen GGD Hart voor Brabant GGD Hollands Noorden GGD IJsselland GGD Kennemerland GGD Noord- en Oost-Gelderland GGD Regio Utrecht GGD Twente GGD Zaanstreek-Waterland GGD Zeeland Hecht Jeugd en Gezin Gooi en Vechtstreek Jeugdgezondheidszorg Kennemerland JONG JGZ SAG JGZ zorgontwikkeling BV Sante Partners St. JGZ Zuid-Holland West Stichting Icare Jeugdgezondheidszorg
DKTP-Hib- Pneu BMRa HepB 1,9 1,8 1,3 2,3 2,4 6,8 2,2 2,2 2,4 3,9 3,7 5,8 2,4 2,2 3,2 5,7 5,6 8,1 5,7 5,6 7,5 5,3 5,2 6,2 3,1 2,7 7,2 0,8 0,6 0,7 1,3 1,2 3,1 2,0 1,8 3,1 1,0 0,8 1,7 5,0 4,7 9,8 2,9 2,7 3,2 1,5 1,3 2,2 3,4 3,0 3,4 3,3 0,7 3,5 3,4 5,4 1,3 1,2 1,2 1,5 1,5 2,3 3,2 3,0 4,7 4,9 4,8 6,8 1,0 0,8 4,6 0,5 0,5 0,5 4,2 4,0 8,2 4,9 4,8 7,8 1,7 1,7 3,1 1,4 1,3 3,9 0,8 0,8 2,1 Pagina 25 van 67
Men ACWYa 1,9 16,2 2,8 9,0 4,2 9,2 9,2 11,5 7,4 0,6 3,0 4,6 2,7 15,6 5,1 3,4 5,6 1,8 7,9 5,0 4,4 10,1 9,7 4,5 0,5 13,1 7,9 3,2 5,2 2,2
DKTP booster 4,1 26,6 7,3 12,9 15,8 23,7 29,5 21,3 13,4 0,9 7,1 8,1 2,2 17,6 12,1 5,2 13,1 0,0 21,2 5,9 7,9 17,7 24,1 3,5 0,5 19,3 9,2 10,1 9,2 4,7
DTP
HPV MATK Totaal
0,8 4,0 1,4 4,3 2,0 4,8 3,3 4,2 8,4 0,8 3,9 2,6 1,9 9,5 2,5 2,1 2,2 0,7 2,1 1,3 1,9 4,0 3,9 8,1
0,7 17,0 1,8 6,2 2,2 2,7 3,6 5,0 15,3 0,2 2,2 2,6 1,7 7,1 3,4 3,3 3,3 0,5 4,8 2,7 2,7 6,4 3,4 3,6
5,4
4,3
5,9
5,5
1,1 21,3 8,7 15,1 19,4 17,0 7,1 0,7 16,8 1,9 2,7 29,1 25,5 10,6 9,0 20,5 3,7 8,4 39,7 15,8 3,0 0,6 15,5 7,4 5,5 6,3
1,5 9,8 2,7 5,7 3,8 6,8 6,8 7,3 9,0 0,5 3,0 2,9 1,6 9,1 4,7 2,9 3,9 0,7 6,1 2,5 2,9 7,3 6,7 3,2 0,5 7,2 5,9 3,2 4,1 1,8
RIVM-rapport 2023-0031
JGZ-organisatie Stichting Jeugd Noord Veluwe Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden Veiligheidsregio Limburg-Noord, GGD Limburg Noord Verian Volksgezondheid gemeente Utrecht (GG&GD Utrecht) Yunio Zorggroep Almere Zorggroep Oude en Nieuwe Land Totaal a
DKTP-Hib- Pneu BMRa HepB 0,5 0,3 1,1
DKTP booster 0,6
DTP
HPV MATK Totaal
1,6
1,1
0,9
0,9
9,0
2,3
10,5
5,9 4,0
22,0 1,6 31,9 9,4 13,7
4,9 2,6 29,0 3,0 4,9
1,7
1,7
2,6
2,4
9,1
1,7
0,8
4,0 1,8
3,8 1,7
4,6 3,6
9,1 3,6
25,0 13,1
2,2
4,6
2,1 1,7 27,7 1,5 3,1
2,0 1,7 28,9 1,5 3,0
3,7 3,7 30,7 2,7 4,7
5,3 3,6 30,1 2,8 6,9
16,2 6,5 29,4 10,4 13,8
3,3
4,0
3,6
3,9
Voor zowel zuigelingen als 9-jarigen (BMR) en/of 14-jarigen (MenACWY).
Pagina 26 van 67
Men ACWYa 1,4
RIVM-rapport 2023-0031
3.3
Overzicht van de vaccinatiegraad
3.3.1
Vaccinatiegraad op landelijk niveau De Tabellen 5-6 geven de landelijke vaccinatiegraad vanaf geboortecohort 1995 weer (zie Bijlage 2 voor de vaccinatiegraad voor cohort 1970-1994). Bijlage 3 geeft de landelijke vaccinatiegraad voor de verslagjaren 2021-2023 in meer detail weer. Let op: het betreft de vaccinatiegraad op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties. De cijfers zijn exclusief anonieme vaccinaties en daarom een onderrapportage van de daadwerkelijke vaccinatiegraad. In deze paragraaf is het effect hiervan nog relatief beperkt (zie paragraaf 3.2.1). Kerncijfer volledige deelname Voor kinderen die in 2020 zijn geboren, ligt het landelijke kerncijfer voor volledige RVP-deelname op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties tenminste op 83,6%. Dit betekent dat zij alle vaccinaties volgens RVP-schema hebben ontvangen voor het bereiken van de 2-jarige leeftijd (tenminste 84,2% zonder leeftijdsgrens). Voor 6,1% van de kinderen die in 2020 zijn geboren, is op deze leeftijd geen enkele RVPvaccinatie geregistreerd (5,9% zonder leeftijdsgrens). Voor adolescenten die in 2007 zijn geboren, ligt de volledige RVPdeelname in het jaar dat ze zestien worden landelijk tenminste op 73,0% voor jongens en op 61,8% voor meisjes. Dit betekent dat zij alle vaccinaties volgens RVP-schema hebben ontvangen in het jaar dat ze zestien worden.
Als de MenACWY-vaccinatie voor adolescenten niet wordt meegenomen, is de deelname tenminste 83,1% voor jongens en 61,8% voor meisjes. Als ook de destijds alleen aan meisjes aangeboden HPV-vaccinatie buiten beschouwing wordt gelaten, ligt de deelname voor meisjes tenminste op 83,9%. Voor 3,0% van alle in 2007 geboren adolescenten is in het jaar dat ze zestien worden geen enkele RVPvaccinatie geregistreerd. Adolescenten geboren in 2007 werden overigens nog niet allemaal gevaccineerd tegen hepatitis B (alleen risicogroepen).
Pagina 27 van 67
RIVM-rapport 2023-0031
Tabel 5 Vaccinatiegraad (%) zuigelingen naar vaccinatie per cohort, op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (exclusief anonieme vaccinaties)
Zuigelingen (2 jaar) Hep Bd Pneu BMR
Cohort
DKTP
Hib
1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2018 2019 2019 2020 2020
95,9 95,9 95,6 95,3 95,2 95,1 95,3 95,8 94,3b 94,0 94,5 95,2 95,0 95,4 95,4 95,5 95,4 94,8 94,2 93,5 92,6 92,4 92,6 93,1
95,9 96,1 95,7 95,5 95,3 95,3 95,5 96,0 95,4b 95,0 95,1 95,9 95,6 96,0 96,0 96,1 95,9 95,4 94,9 94,2 93,4 93,1 93,5 93,8
15,2 17,1 17,9 18,6 19,3 19,4 19,5 19,7 51,4 94,5 93,8 93,1 92,2 92,0 92,3 93,0
94,4c 94,4 94,8 94,8 95,1 95,0 94,4 93,8 93,6 92,8 92,6 93,0 93,3
96,1 95,8 95,6 95,6 95,4 95,2 95,8 96,3 95,4b 95,9 96,0 96,2 96,2 95,9 95,9 96,1 96,0 95,5 94,8 93,8 92,9 92,9 93,6 93,6
92,2 (92,7)g 87,3 (88,0)h
92,9 (93,3)g 89,0 (89,6)h
92,2 (92,7)g 87,6 (88,2)h
92,5 (92,6)g 90,0 (90,0)h
92,3 (92,7)g 88,8 (89,4)h
MenC/ ACWY
56,2a 95,5 94,8b 95,6 95,9 96,0 96,1 95,9 95,9 96,0 95,8 95,3 94,6 93,5 92,6 92,6 93,2 93,3 92,0 (92,8)g 88,3 (89,4)h
a
Alleen zuigelingen geboren na 1 juni 2001 kwamen in aanmerking; omgerekend betekent dit een landelijk percentage van 96,3% [26]. b Vanaf cohort 2003 [27] vindt rapportage plaats op basis van het nieuwe informatiesysteem Præventis en de vaccinatietoestand op individuele leeftijd (zie Tabel 3). De stippellijn geeft de trendbreuk weer. c Alleen voor zuigelingen geboren op of na 1 april 2006. d
Percentage van het totale cohort. In 2011 is universele hepatitis B-vaccinatie ingevoerd; voorheen werden risicogroepen gevaccineerd. e Kerncijfer volledige deelname zuigelingen: alle vaccinaties volgens RVP-schema ontvangen voor het bereiken van de 2-jarige leeftijd. f Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens, situatie 2 maart 2021. g
h
Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens, situatie 3 maart 2022.
Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens, situatie 7 maart 2023. Gele arcering (cijfers cursief): het informed consent beïnvloedt deze cijfers (exclusief anonieme vaccinaties; onderrapportage daadwerkelijke vaccinatiegraad). Het effect is nog beperkt, omdat het gaat over kinderen die voor een groot deel voor 1-1-2022 de adviesleeftijd voor vaccinatie bereikten (zie paragraaf 3.2.1).
Pagina 28 van 67
volledige
91,2 90,2 90,2 90,8 91,3 (91,9)f 90,1 (90,6)g 83,6 (84,2)h
RIVM-rapport 2023-0031
Tabel 6 Vaccinatiegraad (%) kleuters, schoolkinderen en adolescenten naar vaccinatie per cohort, op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (exclusief anonieme vaccinaties)
Kleuters (5 jaar)
Cohort 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2006 2007 2007 2008 2008 2009 2010 2010 2011 2011 2012 2012 2013 2014 2015 2016 2016 2017 2017
revac 94,5 94,4 94,4 95,1 95,2 92,5d 92,1 91,5 91,9 91,7 92,0 92,3
D(K)TP basisa totaalb
Schoolkinderen (10 jaar)
aK
92,1 93,0 89,3d 90,8 91,0 Xe
DTP 93,0d 92,5 92,6 93,5 93,4 92,2 93,0 93,1 92,7 92,7 92,0 90,8
BMRc 92,9d 92,5 92,5 93,0 93,1 92,1 92,6 92,9 92,4 92,7 92,0 90,9
1,4d 1,6 1,6 2,0 2,6 2,6 2,1
93,9d 93,7 93,1 93,9 94,3 94,7 94,4
92,3
2,4
94,7
90,0
90,1
92,0
2,4
94,4
89,5
89,5
91,9 91,5
2,2 2,1
94,1 93,7
91,1
2,1
93,2
90,4
2,3
92,7
90,3 89,9 89,4 88,5 (89,0)g 86,6 (87,1)h
2,2 2,4 2,6 2,3
92,5 92,2 92,0 90,8 (91,2)g 88,7 (89,1)h
89,7 88,9 (91,9)f 86,3 (89,7)g 82,5 (85,0)h
89,7 89,0 (91,9)f 86,4 (89,7)g 82,7 (85,1)h
2,1
Adolescenten (14/15 jaar) HPV♀ 56,0 58,1 58,9 61,0 61,0 53,4 45,5 45,5 53,0 63,1 (68,0)f 47,6 (66,4)g 58,5 (63,6)h
a
Kinderen die basisimmuniteit pas bereiken op de leeftijd van 2 tot 5 jaar en daarom niet in aanmerking komen voor revaccinatie (= revac). b Voldoende beschermd (= som gerevaccineerd + basisimmuun 2 tot 5 jaar). c
d
Vanaf cohort 1995 vindt rapportage over de tweede BMR-vaccinatie plaats.
Vanaf cohort 2000 voor kleuters en cohort 1995 voor schoolkinderen [27] vind rapportage plaats op basis van het nieuwe informatiesysteem Præventis en de vaccinatietoestand op individuele leeftijd (zie Tabel 3). De stippellijn geeft de trendbreuk weer. e Sinds 1 september 2006 wordt bij kleuters uitsluitend een combinatievaccin DaKTP gebruikt en wordt geen losse aK meer gegeven. f Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens, situatie 2 maart 2021. g
h
Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens, situatie 3 maart 2022.
Tussen haakjes: zonder leeftijdsgrens, situatie 7 maart 2023. Gele arcering (cijfers cursief): het informed consent beïnvloedt deze cijfers (exclusief anonieme vaccinaties; onderrapportage daadwerkelijke vaccinatiegraad). Het effect is nog beperkt, omdat het gaat over kinderen die voor een groot deel voor 1-1-2022 de adviesleeftijd voor vaccinatie bereikten (zie paragraaf 3.2.1). Pagina 29 van 67
MenACWY
84,3 (85,3)g 80,3 (81,3)h
RIVM-rapport 2023-0031
Tijdige start RVP Figuur 6 geeft weer op welke leeftijd kinderen hun eerste DKTPvaccinatie kregen. Uit deze figuur blijkt dat 89% van de gevaccineerde kinderen van geboortecohort 2018 en 2017 ook tijdig (< 70 dagen na geboorte) gevaccineerd werd. Vanaf 2020 is het vaccinatieschema echter veranderd ((2), 3, 5 en 11 maanden in plaats van 2, 3, 4 en 11 maanden). Sindsdien krijgen de meeste kinderen hun eerste DKTPvaccinatie rond de leeftijd van drie in plaats van twee maanden. Omdat de maternale kinkhoestvaccinatie eind 2019 al werd ingevoerd en daarvoor ook al buiten het RVP werd gegeven, geldt dat een deel van de kinderen dat in 2018 is geboren en vooral in 2019 dit nieuwe vaccinatieschema al heeft gevolgd, zonder dat de indicatie voor dit schema in Præventis is geregistreerd. Ook voor kinderen die vanaf 2020 zijn geboren, geldt dat de indicatie voor het gevolgde DKTP-schema (start bij twee of drie maanden) niet altijd correct geregistreerd is in Præventis, omdat de JGZ dit in die gevallen niet heeft doorgegeven. Hierdoor is de tijdigheid van de eerste DKTP-vaccinatie minder goed te beoordelen. Wel laat de grafiek voor kinderen die in 2019, 2020 en 2021 zijn geboren duidelijk een vaccinatie-piek rond de leeftijd van twee en drie maanden zien, waarbij in 2020 en 2021 meer kinderen rond de leeftijd van drie maanden zijn gevaccineerd. 100% 2021 2020
cumulatief percentage
80%
2019 2018 2017
60%
40%
20%
0%
25
30
35
40
45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100 105 110 115 120 leeftijd eerste DKTP-vaccinatie (in dagen)
Figuur 6 Cumulatief percentage gevaccineerde kinderen naar leeftijd bij de eerste DKTP-vaccinatie (cohort 2017-2021), op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (exclusief anonieme vaccinaties)
Pagina 30 van 67
RIVM-rapport 2023-0031
Inhaalvaccinaties De cijfers in dit rapport zijn altijd een momentopname: het is mogelijk om een vaccinatie op een later moment in te halen. Onderstaande figuur laat duidelijk zien dat dit voor bijvoorbeeld de HPV-vaccinatie regelmatig gebeurt. Waar de vaccinatiegraad zonder leeftijdsgrens voor meisjes die in 2007 geboren zijn (uitgenodigd in 2020) in het rapport van vorig jaar nog tenminste 66,4% was, is deze inmiddels toegenomen naar tenminste 68,1%. De verwachting is dat ook de vaccinatiegraad voor meisjes die geboren zijn in 2008 (uitgenodigd in 2021) nog verder gaat toenemen. 100
op 14-jarige leeftijd
zonder leeftijdsgrens
90
Vaccinatiegraad (%)
80 70,9
70 60 50
57,2 56,0
58,8
60,1
58,1
58,9
61,4
61,9
61,0
61,0
65,7 60,4
58,3
59,1
53,4
40
68,1
63,1
63,6 58,5
53,0 45,5
45,5
2003
2004
47,6
30 20 10 0
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2005
2006
2007
2008
Geboortecohort
Oudere geboortecohorten (links in de grafiek) hebben meer tijd gehad om een HPVvaccinatie in te halen dan het jongste geboortecohort 2008 (rechts in de grafiek). NB Cohort 1997-2003: situatie 3 maart 2022 omdat noemer vanwege HPV-inhaalcampagne 19-27-jarigen aanzienlijk groter is geworden, terwijl deze personen nog geen kans hebben gehad op volledige vaccinatie; cohort 2004-2008: situatie op 7 maart 2023.
Figuur 7 HPV vaccinatiegraad op 14-jarige leeftijd en zonder leeftijdsgrens uitgesplitst naar geboortecohort, op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (exclusief anonieme vaccinaties)
Maternale kinkhoestvaccinatie (MATK) De deelname aan de maternale kinkhoestvaccinatie onder vrouwen met een kind dat geboren is in de periode januari tot en met december 2022 wordt op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties geschat op tenminste 64% (zie Bijlage 3 en Bijlage 1 voor de methode). Omdat het voor deze vaccinatie gaat om vaccinaties die voor een groot deel in 2022 zijn gegeven, is het effect van het informed consent groter dan voor andere vaccinaties; 13,7% van de maternale kinkhoestvaccinaties in 2022 werd anoniem geregistreerd. Omdat dit voor een deel ook vaccinaties betreft voor moeders van kinderen die in 2023 zijn geboren, kan dit percentage niet volledig bij de hierboven genoemde 64% worden opgeteld. In het voorgaande rapport werd de deelname aan de maternale kinkhoestvaccinatie onder vrouwen met een kind geboren in 2021 geschat op 66%. De gegevens voor de GGD-regio’s Amsterdam, RotterdamPagina 31 van 67
RIVM-rapport 2023-0031
Rijnmond en Limburg-Noord waren echter nog niet compleet. Op basis van aanvullende gegevens schatten we nu dat de deelname 71% is (vergelijkbaar met de 70% in het verslagjaar daarvoor), zie Tabel 7. Tabel 7 Update schatting deelname maternale kinkhoestvaccinatie onder vrouwen met een kind geboren in 2021, op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (exclusief anonieme vaccinaties)
Geschat aantal zwangeren 2021 Deelname vorige rapport Extra deelname Totale deelname a b
3.3.2
GGD GGD Amsterdam RotterdamRijnmond 12.828 14.488 4.511 (35%) 4.241 (33%)a 8.752 (68%)
6.720 (46%) 1.433 (10%)a 8.153 (56%)
GGD LimburgNoord 4.593
Nederland
964 (21%) 2.534 (55%)b 3.498 (76%)
116.338 (66%) 8.208 (5%) 124.546 (71%)
Geschat op basis van vaccinverbruik in koelkasten. Op basis van update registratie.
Vaccinatiegraad op regionaal niveau De vaccinatiegraad op GGD-regioniveau op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (exclusief anonieme vaccinaties) wordt weergegeven in Bijlage 4 (met leeftijdsgrens) en Bijlage 5 (zonder leeftijdsgrens). Het volledige overzicht van alle vaccinatiepercentages (met en zonder leeftijdsgrens) per gemeente is te raadplegen via: https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2023-0031.xlsx. Voor een aantal vaccinaties wordt de geografische spreiding van gemeenten met een lagere vaccinatiegraad – op basis van de vaccinatiegraad zonder leeftijdsgrens – weergegeven in de Figuren 8-10. De meeste van deze gemeenten concentreren zich in de zone die ook wel ‘Bible belt’ wordt genoemd. Dit is een gebied waar van oudsher veel mensen wonen die zich om godsdienstige redenen niet laten vaccineren. De geografische kaarten uit de Figuren 8-10 en die van de overige vaccinaties worden ook weergegeven via: https://www.vzinfo.nl/vaccinaties/regionaal. Als in deze geografische kaarten een gemeente wordt geselecteerd (door erop te klikken), wordt een tabel met de vaccinatiegraad van de afgelopen jaren in de desbetreffende gemeente getoond (herberekend naar de meest recente gemeentelijke indeling). Deze regionale cijfers over de tijd zijn ook beschikbaar in de vorm van open data (https://statline.rivm.nl/#/RIVM/nl/dataset/50117NED/table).
Let op: verschillen tussen regio’s en tussen jaren worden niet alleen veroorzaakt door daadwerkelijke verschillen in deelname, maar ook door de mate waarin op regionaal niveau informed consent wordt geregistreerd (afhankelijk van de bereidheid van gevaccineerden en/of de ouder(s) om toestemming te geven en de inspanning van de JGZ om toestemming te verkrijgen). Voor zowel de geografische kaarten als de open data geldt dat voor verslagjaar 2023 de vaccinatiegraad opnieuw zonder leeftijdsgrens (exclusief anonieme vaccinaties) wordt getoond, net als in verslagjaar 2022, maar in tegenstelling tot eerdere verslagjaren. Pagina 32 van 67
176.303
RIVM-rapport 2023-0031
DKTP voldoende beschermd = gerevaccineerd of komt niet in aanmerking voor revaccinatie
Figuur 8 Vaccinatiegraad per gemeente voor D(K)TP voor zuigelingen (cohort 2020), kleuters (cohort 2017) en schoolkinderen (cohort 2012), op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (zonder leeftijdsgrens, exclusief anonieme vaccinaties) Pagina 33 van 67
RIVM-rapport 2023-0031
Figuur 9 Vaccinatiegraad per gemeente voor BMR voor zuigelingen (cohort 2020) en schoolkinderen (cohort 2012), en volledige (niet-)deelname voor zuigelingen (cohort 2020), op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (zonder leeftijdsgrens, exclusief anonieme vaccinaties) Pagina 34 van 67
RIVM-rapport 2023-0031
Figuur 10 Vaccinatiegraad per gemeente voor HPV (cohort 2008; meisjes) en MenACWY (cohort 2007) voor adolescenten, op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (zonder leeftijdsgrens, exclusief anonieme vaccinaties) en geschatte deelname aan de maternale kinkhoestvaccinatie (MATK, vrouwen met een kind geboren in de periode januari-december 2022, exclusief anonieme vaccinaties) Pagina 35 van 67
RIVM-rapport 2023-0031
3.3.3
Vaccinatiegraad Caribisch deel Koninkrijk der Nederlanden Tabel 8 presenteert de vaccinatiegraad in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Voor Curaçao was het niet mogelijk om tijdig gegevens aan te leveren. Ook voor Sint Maarten was het wegens omstandigheden niet mogelijk om de vaccinatiegraad voor alle leeftijdsgroepen aan te leveren. Over het algemeen is de vaccinatiegraad in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden hoog. Door verschil in doelgroepen en vaccinatieschema’s zijn gegevens over de vaccinatiegraad echter niet altijd goed vergelijkbaar. De methode om de vaccinatiegraad te bepalen, zoals gebruikt in dit hoofdstuk, geeft voor schoolgaande kinderen in dit gebied vaak een onderschatting. Dit komt doordat vaccinaties meestal per schooljaar worden aangeboden, ongeacht het geboortejaar van een kind. De leeftijdsgrenzen van 5, 10 en 15 jaar worden in dat geval niet altijd gehaald. Ook de COVID-19-pandemie is waarschijnlijk van invloed geweest op de cijfers. Tabel 8 Vaccinatiegraada,b Caribisch deel Koninkrijk der Nederlanden
Zuigelingen (2 jaar) Aruba Bonaire Curaçao Aantal in cohort 2020 1.022 237 * Aantal DKT(P)-Hib856 216 * (Hep B) % DKT(P)-Hib-(Hep B) 83,8% 91,1% * Aantal Hep B 957 n.a. n.a. % Hep B 93,6% n.a. n.a. Aantal Polio n.a. n.a. * % Polio n.a. n.a. * Aantal Pneu 901 213 * % Pneu 88,2% 89,9% * Aantal BMR1 922 216 * % BMR1 90,2% 91,1% * Aantal BMR2 n.a. 133 * % BMR2 n.a. g 56,1% * Aantal MenACWY n.a. 212 n.a. % MenACWY n.a. 89,5% n.a.
Sint Sint Saba Eustatius Maarten 16 59 379 16 40 353
Kleuters (5 jaar) Aantal in cohort 2017 Aantal D(K)T(P) % D(K)T(P) Aantal BMR2 % BMR2
Sint Sint Saba Eustatius Maarten 25 34 * 25 10 * 100% 29,4% * 25 10 * 100% 29,4% *
Pagina 36 van 67
Aruba Bonaire Curaçao 1.296 268 * 864 152 * d 66,7% 56,7% * 837 n.a. n.a. d 64,6% n.a. n.a.
100% n.a. n.a. n.a. n.a. 16 100% 16 100% n.a. n.a. 16 100%
67,8% n.a. n.a. n.a. n.a. 40 67,8% 37 62,7% n.a. n.a. 37 62,7%
93,1% 355 93,7% n.a. n.a. 326 86,0% 343 90,5% n.a. n.a. n.a. n.a.
RIVM-rapport 2023-0031
Schoolkinderen (10 jaar) Aantal in cohort 2012 Aantal D(K)T(P) % D(K)T(P) Aantal BMR2 % BMR2
Sint Sint Aruba Bonaire Curaçao Saba Eustatius Maarten 1.434 266 * 18 36 * 1.151 145 * 16 26 * e c 80,3% 54,5% * 88,9% 72,2% * 1.365 165 n.a. 17 n.a. * e 95,2% 62,0% n.a. c 94,4% n.a. *
Adolescente meisjes (10 jaar) Aruba Bonaire Curaçao Aantal in cohort 2012 688 152 n.a. Aantal HPV 411 25 n.a. f % HPV 59,7% 16,4% n.a.
Sint Sint Saba Eustatius Maarten <10 22 * <10 12 * c 100% 54,5% *
Adolescenten Sint Sint (15 jaar) Aruba Bonaire Curaçao Saba Eustatius Maarten Aantal in cohort 2007 n.a. n.a. n.a. <10 46 n.a. Aantal MenACWY n.a. n.a. n.a. <10 3 n.a. h % MenACWY n.a. n.a. n.a. c 62,5% 6,5% n.a. * Niet tijdig aangeleverd/wegens omstandigheden niet mogelijk om aan te leveren. a
De registratiesystemen in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden zijn niet aangesloten op de bevolkingsadministratie. Immigratie en emigratie zijn daardoor niet zo zorgvuldig bij te houden als in Europees Nederland. De cijfers in deze tabel geven de best mogelijke benadering. b Vaccinatietoestand op 2-jarige leeftijd: DKTP/BMR/MenACWY = basisimmuun, Hib/Hep B/Pneu = volledig afgesloten; op 5-jarige leeftijd: D(K)TP = gerevaccineerd; op 10-jarige leeftijd: DTP/BMR/HPV = volledig afgesloten; op 15-jarige leeftijd: MenACWY volledig afgesloten. c Voorlopige vaccinatiegraad: de vaccinatie is gekoppeld aan het schooljaar en niet aan het geboortejaar. Een deel van deze kinderen krijgt in 2023 vaccinatie aangeboden. d Op Aruba wordt een groot deel nog ingehaald in het 2e kleuterjaar (5-6-jarige leeftijd) op school. e Op Aruba wordt DKTP gegeven in groep 7 van het regulier onderwijs, ongeacht leeftijd, en op de leeftijd van 10 jaar in het speciaal onderwijs. Deze cijfers betreffen het schooljaar 20212022. Vanaf cohort 2008 is de leeftijd voor BMR2 vervroegd naar 4 jaar. Hierdoor is het percentage gevaccineerden voor deze groep schoolkinderen hoger dan dat van DKTP. f Op Aruba wordt HPV gegeven aan meisjes in groep 8, ongeacht leeftijd. Deze cijfers betreffen het schooljaar 2021-2022 in plaats van cohort 2012 op 10-jarige leeftijd.
g Bonaire heeft per 1 januari 2019 de BMR2-vaccinatie vervroegd van 9 jaar naar 18 maanden. h
3.4
Gestart vanaf november 2022.
Voorlopige deelnamecijfers In deze paragraaf presenteren we de voorlopige deelnamecijfers (zonder leeftijdsgrens) van zuigelingen die geboren zijn in 2021, kleuters die geboren zijn in 2018, schoolkinderen die geboren zijn in 2013 en adolescenten die geboren zijn in diverse jaren voor HPV (HPVinhaalcampagne t/m 18 jaar) en in 2008 voor MenACWY. Dit betreft dus andere geboortejaren dan in eerdere paragrafen. De vaccinaties voor deze groepen vonden voor een groot deel plaats in 2022. Let op: het betreft de vaccinatiegraad op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties. De cijfers zijn exclusief anonieme vaccinaties en daarom een onderrapportage van de daadwerkelijke vaccinatiegraad.
Pagina 37 van 67
RIVM-rapport 2023-0031
Sinds het begin van de COVID-19-pandemie wordt de deelname aan de diverse vaccinaties maandelijks gemonitord op basis van gegevens uit Præventis. Vanwege de besmettelijkheid van mazelen is vooral voor de eerste BMR-vaccinatie een hoge deelname belangrijk. Voor zuigelingen geboren in 2021 is de deelname aan de eerste BMR-vaccinatie in mei 2023 tenminste 87% (voor zuigelingen geboren in 2020 lag dit vorig jaar op 84%; het aandeel anonieme vaccinaties toegediend begin 2022 ligt nog steeds relatief hoog (Figuur 5) en dit heeft een negatieve invloed op de cijfers voor kinderen geboren eind 2020). Nog niet alle zuigelingen die geboren zijn in 2021 hebben echter de leeftijd van 2 jaar bereikt. Dit percentage zal dus nog verder toenemen. Voor de deelname in de overige leeftijdsgroepen: zie Figuur 11/12. De deelname ligt lager dan vorig jaar rond dezelfde tijd, maar het informed consent speelt nu ook een grotere rol.
Voorlopige deelname (%)
100 90
80,7 76,5
80 70
64,9
60 50 40 30 20 10
2022
mei
april
maart
februari
januari
december
november
oktober
september
augustus
juli
juni
mei
april
maart
februari
januari
0
2023
Jaar en maand van vaststelling DKTP kleuters (cohort 2018) BMR schoolkinderen (cohort 2013) MenACWY adolescenten (cohort 2008)
Figuur 11 Ontwikkeling voorlopige deelname van kinderen die in 2022 voor vaccinatie in aanmerking kwamen, op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (zonder leeftijdsgrens, exclusief anonieme vaccinaties)
3.5
Conclusies De geregistreerde vaccinatiegraad ligt ten opzichte van vorig jaar ongeveer 2%-5% lager (paragraaf 3.3). Hoe groot de daadwerkelijke daling ten opzichte van vorig jaar is, is niet exact vast te stellen. Een deel van deze daling wordt namelijk veroorzaakt doordat vanaf 1 januari 2022 anonieme vaccinaties niet kunnen worden meegenomen in de vaccinatiegraadberekening. Wel is het duidelijk dat er sprake is van een verdere daling ten opzichte van vorig jaar, omdat de in dit rapport besproken geboortecohorten voor een groot deel al in 2020/2021 - dus voor 1 januari 2022 - voor vaccinatie in aanmerking kwamen. Het rapport gaat namelijk over zuigelingen die geboren zijn in 2020 (zij bereikten de adviesleeftijd van 14 maanden voor de BMR- en MenACWY-vaccinaties uiterlijk eind februari 2022 en de adviesleeftijd (2)-3-5-11 maanden voor de DKTPPagina 38 van 67
RIVM-rapport 2023-0031
Voorlopige deelname (%)
100 90 80 70 60 50 40 30 20 10
2022
mei
april
maart
februari
januari
december
november
oktober
september
augustus
juli
juni
mei
april
maart
februari
januari
0
2023
Jaar en maand van vaststelling HPV adolescente meisjes (cohort 2012 - 10 jr) - volledig
HPV adolescente meisjes (cohort 2012 - 10 jr) - HPV1
HPV adolescente meisjes (cohort 2009 - 13 jr) - volledig
HPV adolescente meisjes (cohort 2009 - 13 jr) - HPV1
HPV adolescente meisjes (cohort 2008 - 14 jr) - volledig
HPV adolescente meisjes (cohort 2008 - 14 jr) - HPV1
HPV adolescente meisjes (cohort 2006 - 16 jr) - volledig
HPV adolescente meisjes (cohort 2006 - 16 jr) - HPV1
HPV adolescente meisjes (cohort 2004 - 18 jr) - volledig
HPV adolescente meisjes (cohort 2004 - 18 jr) - HPV1
Voorlopige deelname (%)
100 90 80 70 60 50 40 30 20 10
2022
mei
april
maart
februari
januari
december
november
oktober
september
augustus
juli
juni
mei
april
maart
februari
januari
0
2023
Jaar en maand van vaststelling HPV adolescente jongens (cohort 2012 - 10 jr) - volledig
HPV adolescente jongens (cohort 2012 - 10 jr) - HPV1
HPV adolescente jongens (cohort 2009 - 13 jr) - volledig
HPV adolescente jongens (cohort 2009 - 13 jr) - HPV1
HPV adolescente jongens (cohort 2008 - 14 jr) - volledig
HPV adolescente jongens (cohort 2008 - 14 jr) - HPV1
HPV adolescente jongens (cohort 2006 - 16 jr) - volledig
HPV adolescente jongens (cohort 2006 - 16 jr) - HPV1
HPV adolescente jongens (cohort 2004 - 18 jr) - volledig
HPV adolescente jongens (cohort 2004 - 18 jr) - HPV1
Figuur 12 Ontwikkeling voorlopige deelname van kinderen die in 2022 voor HPVvaccinatie in aanmerking kwamen, op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties (zonder leeftijdsgrens, exclusief anonieme vaccinaties)
Hib-HepB- en Pneu-vaccinaties al voor 1 januari 2022), kleuters die geboren zijn in 2017 (zij bereikten de adviesleeftijd van 3 jaar en 9 maanden uiterlijk eind september 2021) en schoolkinderen/ adolescenten die de vaccinaties in 2021 kregen aangeboden. Het informed consent, dat effect heeft op vaccinaties die zijn toegediend vanaf 1 januari 2022, heeft daarom nog geen groot effect en kan de daling zeker niet volledig verklaren. Vanwege de COVID-19-pandemie en de COVID-19-vaccinatie voor kinderen/jongeren zijn vaccinaties waarschijnlijk wel vaker uitgesteld dan gebruikelijk. Hierdoor kan het
Pagina 39 van 67
RIVM-rapport 2023-0031
informed consent toch een grotere rol hebben gespeeld als de vaccinatie pas na 1 januari 2022 is (in)gehaald. Daarnaast speelt voor DKTP (en in iets mindere mate voor Hib en HepB) mee dat de vaccinatiegraad voor de primaire serie en basisimmuniteit bij zuigelingen die geboren zijn vanaf augustus 2020 mede onderschat wordt wanneer de indicatie voor het DKTP-schema ontbreekt: als niet bekend is of een kind het 2-3-5-11-maanden- of 3-5-11-maandenschema volgt, dan wordt bij de beoordeling van de vaccinatiestatus uitgegaan van een 2-3-5-11-maanden-schema. Dat is te strikt als vaccinatie op de leeftijd van 2 maanden niet nodig is, of terugkijkend als het kind 11 maanden of ouder is en de serie inmiddels is afgerond. Het is niet meer goed vast te stellen of de doelstelling van het Global Vaccine Action Plan (GVAP) [28] om te komen tot een nationale vaccinatiegraad van minimaal 90% voor alle individuele vaccinaties wordt gehaald. Voor de meeste vaccinaties ligt de vaccinatiegraad op basis van op persoon geregistreerde vaccinaties nu net onder de grens van 90%. Maar vanwege het effect van het informed consent is de vaccinatiegraad een onderrapportage en moeten de cijfers als een ondergrens worden gezien. Voor de BMR-vaccinatie is wel duidelijk dat de WHO-norm van 95% [29], nodig voor de eliminatie van mazelen, zeker niet wordt gehaald.
Dit geldt ook voor het streefpercentage van de WHO voor de HPV-vaccinatie (90% op 15-jarige leeftijd in 2030) om baarmoederhalskanker versneld te elimineren [30]. Voor Nederland als geheel stelt de WHO dat voor rodehond en mazelen sprake is van ‘interrupted endemic transmission en een intermediate risk voor polio met no wild or vaccinederived poliovirus circulation’. De voorlopige deelnamecijfers (paragraaf 3.4) lijken voor de meeste vaccinaties een verdere daling te suggereren. Wel is het effect van het informed consent hier groter, omdat het kinderen betreft die na 1 januari 2022 in aanmerking kwamen voor vaccinatie. Met name de MenACWY-vaccinatie voor adolescenten valt op: hier lijkt de daling groter dan voor andere vaccinaties. Mogelijk speelt hier mee dat de vaccinatie als minder ‘urgent’ wordt gezien, omdat de meningokokken W-uitbraak voorbij is. Ook is er minder aandacht voor deze vaccinatie geweest dan bijvoorbeeld voor de HPV-vaccinatie, waarvoor in 2022 vanwege de HPV-inhaalcampagne een extra publiekscampagne is ingezet. Het is positief dat gemiddeld tenminste 55% van alle in 2021 uitgenodigde jongens al een eerste HPV-vaccinatie heeft gehaald en tenminste 42% de volledige serie, maar dat kan uiteraard nog beter.
Voor meisjes die geboren zijn in 2006, en ook al in 2019 een uitnodiging kregen, is de deelname inmiddels toegenomen tot tenminste 76% voor de eerste HPV-vaccinatie en tenminste 71% voor de volledige serie. Dit was niet eerder zo hoog. Het is belangrijk deze vaccinatiegraad te behouden of verder te verbeteren. Wat zijn nu mogelijke redenen voor een dalende vaccinatiegraad? Uit de RVP-peiling, uitgevoerd in Nederland in juli 2022, blijkt dat iets meer ouders negatiever staan ten opzichte van vaccineren dan in 2013 (paragraaf 2.1). Ook uit Europees onderzoek blijkt dat in meerdere landen het vertrouwen van burgers in vaccins is afgenomen. Dit zou te maken kunnen hebben met de COVID-19-pandemie. Het is belangrijk het Pagina 40 van 67