Bijlage 1 - Beeldkwaliteitsplan Zuidbuurt

stedenbouwkundig plan Vlaardingen Zuidbuurt

Een nieuwe, breed gewortelde, identiteit voor de Zuidbuurt

Sfeerimpressie Prof Telderstraat

Beeldkwaliteitsplan Vlaardingen | Zuidbuurt 23-04-2025

A

Inhoud

E

01. Inleiding 

B

01. Introductie & ambitie  Hoe kunnen we de Zuidbuurt een nieuwe optimistische toekomstbestendige identiteit geven die is geworteld in het bestaande, in de mensen en de gebouwen? 02. Beeldkwaliteit op wijkniveau  Ontstoren en verzachten Intimiteit en eigenaarschap Beleving en interactie Specials & Sprinkles Supergroen 03. Algemene concepten architectuur Algemene concepten Woonvelden 04. Beeldkwaliteit architectuur op woonveld niveau Parkzone Eilanden Marnixhoek West Zuid

Stedenbouw visie & plan 01. Inleiding 02. Ruimtelijke visie  03. Stedenbouwkundig visie  Groenstructuur als basis 04. Woonvelden  Sterke buurt met duidelijke structuur 05. Stedenbouwkundige uitgangspunten 

C

Analyse 01. Het bestaande  Ontwikkeling van de leesbaarheid van het stedenbouwkundige plan 02. De gebouwen Historische gelaagdheid in de huidige beeldkwaliteit 03. De mensen  Demografie huidige bewoners en toekomstige doelgroep 04. Terminologie

D

opdrachtegever Era Contour Lauren Bruijning Robert Huisman Mildred Pijnenbrog Romy Raanhuis ontwerpteam heren 5 en HP architecten Manou Huijbregts Merijn de Jong Ana Marchidan Sietske van der Meulen Pelle Poiesz Basia van Vliet Copijn Landschapsarchitecten Joske van Breugel Stedenbouwkundig bureau Wissing Hilke Batist Mark Sander van Beijnum gemeente Vlaardingen Richard Breit

Participatie

Beeldkwaliteit

F

Beeldkwaliteit openbare ruimte

01. Algemene concepten openbare ruimte 01. Participatie traject Landschappelijk raamwerk 02. Conclusies Ecosysteemwaarde  Ambassadeurs Ruimtelijke vertaling 02. Ontwerpprincipes Beplanting Water Verharding Inrichtingselementen Prive - Openbaar 03. Beeldkwaliteit op niveau van de openbare ruimte Oeverwal Broeklanden Kade Rietlanden 

inleiding Dit beeldkwaliteitsplan bevat de ruimtelijke en kwalitatieve handvatten ten behoeve van de herontwikkeling van de Zuidbuurt in Vlaardingen. Gezamenlijk met de Ruimtelijke visie vervaardigt door ECHO, schept dit het primaire toetsingskader waarbinnen de deelplannen worden ontwikkeld. Het stedenbouwkundig ontwerp is een product van de samenwerking van ECHO en Wissing in opdracht van ERA Contour en Waterweg Wonen. Het plan is in nauw overleg met de gemeente Vlaardingen tot stand gekomen.

De Zuidbuurt geniet van een rijke historische gelaagdheid en diversiteit in zowel demografie als typologie. Daarom begint dit document met het zoeken naar de identiteit van de Zuidbuurt en kennis van de mensen voor wie we ontwerpen. De architectonische principes die voortkomen uit deze analyse vormen het uitsgangpunt voor de ontwikkeling van zowel de nieuwbouw als de renovatie. Op deze manier waarborgen we identiteit en samenhang op alle niveaus, die van de buurt, wijk, woonveld, stempel en alles daartussenin.

VLAARDINGEN WESTWIJK CULTUURHISTORISCHE VERKENNING

De beeldkwaliteit wordt opgesplitst in algemene principes - deze gelden voor zowel nieuwbouw als renovatie en woonveld specifieke principes. De woonvelden bestaan uit: de eilandjes, de parkzone, woonveld west, woonveld zuid en de Marnixhoek. De Marnixhoek ligt wat meer verwijderd van de rest van de buurt en vormt een eigen woonveld. Het woonveld bevind zich in de groene Marathonwegzone. Deze oorspronkelijk groenezone heeft een diversiteit aan functies en verschijningsvormen die niet direct aansluiten op de Zuidbuurt. Hoewel de Marnixhoek afwijkt, vormt het wel een onderdeel van Zuidbuurt en word deze ook meegenomen in dit document. Er ligt een stevige ambitie om de Zuidbuurt een nieuwe, optimistische, toekomstbestendige identiteit geven die is geworteld in het bestaande, in de mensen en de gebouwen. Dit document streeft er naar deze gezamenlijke ambitie om te zetten in realistische kaders, die toekomstige ontwerpen zullen dienen en de kwaliteit waarborgen.

3

Zuidbuurt vernieuwt Ruimtelijke visie

31 oktober 2024

***|2011

Welstandsnota

ONTWIKKELVISIE ZUIDBUURT CONCEPT

verhaallijn & opbouw argumenten/denkstappen 6 november 2024

VLAARDINGEN Vastgestel d, 25 oktober 2012

Stedenbouw visie & plan B

stedenbouw inleiding De Zuidbuurt is een naoorlogse wederopbouwwijk, onderdeel van Westwijk Vlaardingen. Inmiddels zijn veel woningen verouderd en ook de inrichting van de openbare ruimte sluit niet meer aan bij het huidig gebruik en de gewenste klimaatadaptatie. De leefbaarheid staat onder druk en de buurt is onvoldoende toekomstbestendig. Tijd dus voor vernieuwing!

Vanuit onze integrale benadering van stedenbouw en landschap met een menselijke maat ligt hier nu een toekomstbestendige ruimtelijke visie voor het bouwen aan een aantrekkelijke sociale leefomgeving. Zo gaat de Zuidbuurt zowel fysiek als sociaal weer groeien en bloeien. De Zuidbuurt kenmerkt zich door anonimiteit en onveiligheid. Met de herontwikkeling zetten we in op verbondenheid en veerkracht voor de buurt en haar bewoners. Ons doel is om de Zuidbuurt te transformeren naar een buurt met kwaliteit waar mensen zich thuis voelen. Deze ambitie vereist een integrale aanpak waarbij sociale en fysieke aspecten hand in hand gaan. Daarom zetten we in op een aanpak van de hele buurt en samenwerking op lange termijn. De aanpak omvat vier belangrijke onderdelen: • Verduurzaming en verbetering van bestaande woningen, zowel sociaal als particulier bezit, om het comfort te verhogen en wonen betaalbaar te houden. • Toevoeging van nieuwe woningen om meer mensen te huisvesten en diversiteit te bevorderen, met aandacht voor verschillende levensfasen en leefstijlen. • Verbetering van de openbare ruimte en vergroening om uitnodigende, klimaatadaptieve en veilige leefomgevingen te creëren. • Versterking van de sociale infrastructuur in de buurt door het stimuleren van ontmoetingsplekken en het benutten van de kracht van bewoners en lokale organisaties.

Essenties voor de Zuidbuurt De Zuidbuurt van de toekomst is een levendige en verbonden gemeenschap. Het is een groen thuis voor haar bewoners, mens en dier. Aan de hand van 5 essenties werken we zorgvuldig aan het creëren van een warm en gastvrij leefmilieu die elk een aspect benadrukken. Van een prettige aankomst in de wijk tot de focus op groen en een betrokken en veerkrachtige gemeenschap. Bestemming Zuidbuurt Aankomen voelt als thuiskomen. Daar wordt op elke schaal aan bijgedragen: vanaf de entrees bij metrostation en Marnixhoek die kwaliteit en karakter krijgen, tot je eigen voordeur. Als je de buurt in komt, beweeg je van autoluw naar autovrij gebied. Parkeren is nergens dominant in het straatbeeld. De Zuidbuurt is ingericht op wandelen, fietsen en spelen en sluit aan op de fietsroutes in de omgeving. Prettige routes voor mensen én ook prettige routes voor de dieren en planten! Zuidbuurt, mijn plek De Zuidbuurt is een plek waar iedereen zich thuis voelt, omdat de hele wijk er in kwaliteit op vooruit gaat. Nieuwbouw en renovaties dragen bij aan een vriendelijk, rustig en verzorgd beeld. De architectuur zorgt voor duidelijke oriëntaties, adressen, entrees en overgangszones. Diversiteit aan woningen en woonsferen biedt echte keuzemogelijkheden voor diverse leefstijlen en levensfases. De buitenruimte nodigt uit tot gebruik en eigenaarschap.

Supergroen! Het hart van de Zuidbuurt is een stevige groene parkzone, met diversiteit en ruimte voor biodiversiteit, spelen, bewegen en ontmoeten. De nadruk ligt op natuurinclusiviteit en het creëren van een prettig klimaat voor bewoners (mens en dier). Bebouwing in en aan de groene parkzone versterkt het karakter doordat het groen meer is dan een kleur: SUPERGROEN draagt bij aan ontmoeting, beweging, gezondheid, biodiversiteit en voedselvoorziening. Jij ook hier! De Zuidbuurt is een buurt van betrokken buren, waar anonimiteit plaatsmaakt voor vertrouwdheid. De woonsferen geven ieder vorm aan de balans tussen publiek, collectief en privé. Bijzondere woonvormen en doelgroepen maken hun eigen plek. We bouwen aan gemeenschappen. Spil is het bijzondere buurtcentrum dat als vliegwiel initiatieven van bewoners, ontmoeting en activiteiten uitlokt en stimuleert. Dat heeft aantrekkingskracht op de bewoners én bezoekers van de Zuidbuurt. Oost, west Zuid best! De Zuidbuurt biedt verschillende smaken en woonsferen, met variatie in woonmilieus en woningtypes. In elk van de woonsferen werken we aan een samenhangende kwaliteit, of het nu om renovatie of nieuwbouw gaat. Elke woonsfeer heeft een herkenbare identiteit, waarmee bewoners zich verbonden kunnen voelen. Door hun uitwerking dragen de woonsferen zó bij aan de identiteit van de Zuidbuurt, dat het geheel meer is dan de som der delen.

5

stedenbouw visie & plan Het stedenbouwkundig ontwerp is een product van de samenwerking van ECHO en Wissing in opdracht van ERA Contour en Waterweg Wonen.

De inrichting en de kwaliteit van de openbare ruimte vormt de drager van de herontwikkeling van de Zuidbuurt. Het ontwerp voor de buitenruimte dient als ruimtelijk raamwerk. Daarbinnen zijn ontwikkelingen mogelijk volgens de stedenbouwkundige spelregels en beeldkwaliteitsprincipes die in dit document zijn vastgelegd. De visie voor de uitwerking hiervan is in deze kaart in beeld gebracht. De herstructurering van het hart van de buurt, de parkzone, zorgt voor een impuls voor de hele Zuidbuurt. Aantrekkelijke verbindingen in groen en routes zorgt voor de dooradering van de hele buurt. De ambitie is een aantrekkelijke, duurzame leefomgeving voor de hele buurt, met veel aandacht voor groen en de juiste keuzes voor duurzaamheid. De openbare ruimte is klimaatadaptief, natuurinclusief en sociaalinclusief. De ruimte wordt zo ontworpen dat bewoners zich die kunnen toe-eigenen, gericht op het versterken van betrokkenheid en eigenaarschap. De parkzone krijgt in het plan veel aandacht, maar dat betekent niet dat andere plekken in de buurt achter blijven. Naast renovatie van bestaande bebouwing, wordt bijvoorbeeld de routing binnen de hele buurt verbeterd. Verkeersonveiligheid wordt aangepakt door een nieuwe verkeersstructuur en goede oversteekplekken op logische plekken. Waar mogelijk, worden versteende plekken vergroend.

Entrees van bestaande bebouwing worden aantrekkelijker en sociaal veiliger vormgegeven. De kleinere groenplekken binnen de woonvelden die nu weinig worden gebruikt, worden samen met bewoners heringericht. Voor bewoners is op dit soort plekken meer ruimte voor eigen inbreng dan in de parkzone. Deze plek deel je met je buren. Ook zijn dit plekken van rust, waar je je even terug kunt trekken in de buurt.

6

stedenbouw visie & plan Groenstructuur als basis

Het groen in de Westwijk is cultuurhistorisch waardevol. De naoorlogse tuinsteden zijn ontworpen vanuit een maatschappelijk ideaalbeeld, waarin licht, lucht en ruimte een grote rol speelden. Ontwerpers hadden de overtuiging dat bewegen in het groen een onmisbaar onderdeel was in het leven van de moderne mens. Wandelen, sporten en verblijven in het groen moest een onderdeel zijn van het dagelijks leven. Vanuit die gedachte is de grote hoeveelheid groen in de Zuidbuurt ontstaan. Een typisch kenmerk van deze bouwperiode. Het groen in de buitenruimte is nu al beeldbepalend, maar is op de meeste plekken altijd monotoon en weinig kwalitatief geweest. Het groen wordt hierdoor beperkt gebruikt en heeft een lage klimaatadaptieve waarde. Door het groen een kwaliteitsimpuls te geven wordt dit een belangrijke identiteitsdrager van de buurt. Het groen werkt dan als verbindende, herkenbare structuur binnen de gehele buurt, biedt ruimte aan spelen, bewegen en ontmoeten en is klimaatadaptief en biodivers. De ruimte voor groen wordt vergroot en de verbindingen tussen de verschillende groene ruimtes worden versterkt. De doorlopende groenstructuur vormt de basis waarbinnen de woonvelden liggen. Binnen deze groenstructuur zorgen doorlopende routes voor fiets en voetganger voor het actief gebruik van de groene ruimte.

Ook wordt de verbinding tussen de groene ruimtes en de woningen vergroot, door de ruimte voor wegen en parkeren te beperken. De woningen staan écht in het groen. Een groene ruimte met variatie in inrichting, aansluitend op de plek in de buurt en de beschikbare ruimte.

7

stedenbouw visie & plan Sterke buurt met duidelijke structuur

De oorspronkelijke sociale opzet waar mensen van verschillende leefstijlen zich thuis konden voelen, is nog steeds een belangrijke essentie voor de Zuidbuurt. De Zuidbuurt kent mensen van vele achtergronden met elk hun eigen voorkeuren. Door veel verschillende plekken en woonvormen te maken, is er voor ieder wat wils en krijgt de buurt meer kleur. Grote delen van de Zuidbuurt blijven onveranderd, maar door een aantal structurele ingrepen, zorgt de herstructurering voor een impuls voor de hele buurt. Een duidelijke verkeersstructuur, versterking en verbetering van de doorlopende groenstructuur en kleinere ingrepen door de hele buurt heen, versterken de buurt als geheel. De groene ring zorgt voor de interne ontsluiting van de buurt. Van hieruit worden de grotere parkeervelden bereikt. Hierdoor ontstaat er een autovrij middengebied: de parkzone. Deze parkzone is de drager voor de routes voor de fiets en voetganger richting het metrostation, het centrum van de Westwijk en het centrum van Vlaardingen.

Binnen de groenstructuur liggen de woonvelden waarbij de variatie wordt versterkt, door verschillen in woonvormen, collectiviteit en architectuur. •

• •

•

• •

De bouwblokken in de parkzone vormen duidelijke ruimtelijke eenheden met hun voeten in het groen en collectieve ruimtes voor een sterk buurtgevoel. De eilanden zijn rustige open woonvelden met een grote relatie met het groen en het water aan de rand. Zuidbuurt-west bestaat uit een variatie aan woningen in verschillende stempels in een gevarieerde openbare ruimte van groen, wegen en parkeervelden. Groene aders zorgen voor een aanhechting van dit deel aan de parkzone. Zuidbuurt-zuid bestaat uit open stempels aan de Arij Koplaan die behouden blijven, waarbij de groene hoven een upgrade krijgen voor klimaatadaptatie en gebruik. Zuidbuurt-noord is vormt de schakel tussen de parkzone en het Marnixpark. Een nieuw woongebouw vormt samen met de huidige Marnixflat één van de entrees van de Westwijk.

stedenbouw visie & plan Archeologie en cultuurhistorie

De Westwijk kent een duidelijke en herkenbare structuur vanuit het ontwerp van Van Tijen/Wissing. In de Zuidbuurt is deze structuur grotendeels in stand gebleven. De richting van de stempels is nog steeds goed afleesbaar, al zijn hier in de tijd ook wel aanpassingen op de stempels gedaan. De originele groenstructuur door de buurt is grotendeels behouden en door Steenhuis Meurs als waardevol aangeduid. Door de jaren heen is de ruimte wel versmalt en de functie als hart van de buurt is hierin wel verminderd door het vallen van functies. Met de herontwikkeling van de Zuidbuurt geven we de groen weer de functie als hart van de buurt, als verbinder van functies en is het een plek om te ontmoeten en te spelen. De nieuwe woningen hebben een directe en sterke relatie met het groen en de routes er doorheen zorgen ervoor dat alle bewoners van de Zuidbuurt deze groene ruimte gaan gebruiken. Voordat de Westwijk werd gebouwd, liep er een cultuurhistorische lint Zuidbuurt van west naar oost. Deze is tijdens de aanleg van de Westwijk overbouwd en niet terug te vinden in de huidige structuur. De enige plek waar deze route nog zichtbaar is in de Marathonwegzone tussen de volktuinen en het revalidatiecentrum.

De historische route is binnen de huidige structuur niet een-op-een terug te brengen, maar kan wel op een aantal plekken worden gemarkeerd bij de herinrichting van de Zuidbuurt (zoals opgenomen in de omgevingsvisie). Dit kan op verschillende manieren in de openbare ruimte, bijvoorbeeld door de toevoeging van bijzondere beplanting, speelplekken of zitgelegenheden. Hierbij is het belangrijk dat de toevoegingen een meerwaarde hebben voor de buurt en de bewoners en een indirecte verwijzing zijn naar de historische route. De nieuwe (langzaamverkeers)route voor de parkzone vanaf de Marathonweg naar de Wiardi Beckmansingel brengt de route functioneel wel terug in de wijk en de buurt. Er ontstaat weer een goede verbinding vanuit de buurt met het centrum van Vlaardingen en het buitengebied ten westen van de Westwijk. Hiermee wordt de functie en route van het historische lint Zuidbuurt weer teruggebracht. De Zuidbuurt heeft een zeer oude historische identiteit. Want het leven hier gaat zeer ver terug. Tijdens de bouw van de Westwijk werden 5000 jaar oude archeologische vondsten en sporen aangetroffen. Mensen woonden toen langs een kreek die door de Zuidbuurt liep. Archeologen herkende hierin een aparte groep van mensen die ze de

naam ‘Vlaardingencultuur’ gaven. Het waterrijke gebied was in die tijd al een bron van werkgelegenheid en welzijn. We streven naar meer verwijzing naar die historische identiteit bij de inrichting van de openbare ruimte, bijvoorbeeld als speelplek of kunstuiting.

stedenbouw visie & plan Stedenbouwkundige uitgangspunten

wt.

Zuidbuurt 2.0 De Zuidbuurt wordt onderdeel van de Tuinstad 2.0. De buurt wordt herontwikkeld tot een levendige, gemengde stadsbuurt waar prettig

mix in buurt (en binnen gebouwen) en we zorgen voor meervoudig ruimtegebruik in de openbare ruimte. We zorgen voor ruimtes en

gewoond wordt in het groen. Uit de gedachte van de naoorlogse tuinstad behouden we de maximaal groene buitenruimte, de lucht/ openheid tussen de bebouwing en de heldere geometrische

straten met menselijke schaal door setbacks en goede plinten. Levendig programma (als een buurtontmoetingsplek, collectieve woonkamers etc..) wordt in de plint wordt gepositioneerd en gekoppeld

hoofdvormen. Ook de doorzonwoningen binnen herkenbare massa's en volumes blijven.

aan het park. Lobby's en woningentrees worden verbeterd en/of toegevoegd aan de hoofdstructuren (park en routing). De buitenruimte

We voegen ook een aantal dingen toe. Zo zorgen we voor betere overgangen tussen privé en openbaar, voor een prettige relatie tussen

wordt opgewaardeerd (minder sober), beter verbonden en meer geprogrammeerd. Oftwel: biodiverser en bruikbaarder.

binnen en buiten. We maken grotere programmamix en typologische

De Zuidbuurt wordt onderdeel van de Tuinstad 2.0. De buurt wordt herontwikkeld tot een levendige, gemengde stadsbuurt waar prettig gewoond wordt in het groen. Uit de gedachte van de naoorlogse tuinstad behouden we de maximaal groene buitenruimte, de lucht/ openheid tussen de bebouwing en de heldere geometrische hoofdvormen.

Bestemming Zuidbuurt

Voor de herstructurering voegen we daar de volgende stedenbouwkundige uitgangspunten aan toe: • • •

•

•

• •

Differentiatie van woningtypes en woonsegmenten Variatie in bouwhoogtes om ruimtes te accentueren Opwaardering openbare ruimte, klimaatadaptief, biodivers en ingericht voor verschillende behoeften, zoals bewegen, spelen en ontmoeten. - Variatie in maatvoering, inrichting en gebruik - Doorlopende structuur voor dier, fietser en voetganger - Verminderen van verharding voor de auto - Vergroenen waar mogelijk Aandacht voor menselijke maat door setbacks en goede plinten (buurtontmoetingsplek, collectieve ruimte, fietsparkeren). Goede overgangen van privé, semi-openbaar naar openbaar voor een prettige relatie tussen binnen en buiten. Concentratie van lobby’s en entrees aan de hoofdstructuren (park en routing) Ogen op straat (zo min mogelijk achterkanten aan de openbare ruimte)

Sociaal en betrokken

Supergroen!

Het nieuwe buurtblok

Herkenbaar en goed wonen 23

Analyse

C

Een nieuwe, breed gewortelde, identiteit voor de Zuidbuurt

12

Een nieuwe, breed gewortelde, identiteit voor de Zuidbuurt

het bestaande de gebouwen de mensen 13

analyse het bestaande Om Vlaardingen gestructureerd te kunnen laten uitgroeien tot een kern van 100.000 inwoners, maakten (o.a.) Van Tijen en Wissing een plan voor de Westwijk. Hun aanpak begon met een vlekkenplan met duiding van locaties van woongebieden, groen en water en de belangrijke wegen. De wijk werd ontworpen vanuit een hiërarchisch ordeningsprincipe van die tijd: ‘De humane wijkgedachte’. Volgens de wijkgedachte, moest er duidelijk hiërarchisch onderscheid worden gemaakt in wijk - buurt - woonveld - stempel. analyse uit Vlaardingen Westwijk, Cultuurhistorische verkenning van SteenhuisMeurs.

het oorspronkelijke plan

De Westwijk is opgedeeld in vier buurten, die elk bestonden uit vier woonvelden met een eigen karakter, rondom een gemeenschappelijke groenstructuur. Deze groenstructuur verbond en huisvestte verschillende voorzieningen en gold als route van het centrum naar de rand van de wijk. De woonvelden zijn opgebouwd uit een aantal de stempels, die dan weer bestaan uit stroken bebouwing. Anders dan in andere naoorlogse wijken werd in de Westwijk, en dus ook in de Zuidbuurt een grotere diversiteit aan stempels en stroken toegepast voor een grote variatie in woonmilieus met veel oog voor menselijke maat. De buurt moest absoluut niet eentonig worden. Herhaling van de stempel was beperkt en de stempel kon op verschillende manieren worden “gemonteerd”.

14

hoe het gebouwd is

Tijdens de planvorming werd het beoogde woningaantal in de Zuidbuurt opgehoogd. Hierdoor werd de heldere opzet meer diffuus. Gebouwen werden daardoor groter met minder variatie in woningtypen dan eerder was voorzien. Ook werd er bebouwing geplaatst op de groenstructuur uit het oorspronkelijke vlekkenplan, waardoor het groen veel minder breed werd dan oorspronkelijk bedacht.

aanpassingen 2001-2002 en 2014-2019

In de 21ste eeuw is op een aantal plekken verdicht, waarbij ook een groot deel eengezinswoningen is toegevoegd. Vooral in de oorspronkelijk centrale groenzone is veel aangepast, waardoor deze minder herkenbaar is geworden. Met de bouw van de drie blokken aan de Marnixlaan, de stempel met CPO-woningen, en de stempel ten oosten van de Samuel Esmeijerstraat is de situatie ontstaan, zoals we de Zuidbuurt nu kennen. De oorspronkelijke bebouwing is grotendeels verouderd en moet nu op diverse plekken vervangen of gerenoveerd worden.

toekomstvisie

De huidige ambitie is om meer samenhang te brengen in de versnipperde Zuidbuurt, door per woonveld op zoek te gaan naar de gedeelde identiteit voor de gehele buurt. Vooral in woonveld west, waar de historische gelaagdheid erg divers is, is het vinden van een overkoepelende samenhang, belangrijk. De groenstructuur is vormgegeven als ader, en geldt weer duidelijk als route tussen oost en west. Door splitsing van het rechter woonveld, ontstaat er een nieuw woonveld, de Parkzone, welke zal worden ontworpen in samenspraak met het groen.

analyse de gebouwen

•

Stempels en stroken baksteen, stucwerk

• Hoogbouw Marnixla Het oorspronkelijke plan was eigenlijk al verdicht voor dat het gebouwd was. In de loop van de jaren is de Zuidbuurt meer verdicht en zijn gebouwen gerenoveerd. Deze historidoorgaande weg. • Enkele eengezinswo sche gelaagdheid is onderdeel van de identiteit van de Zuidbuurt. In dit hoofdstuk analyseren we deze gelaagdheid, om de nieuwe bebouwing hier op te laten sluiten. De bebouwing in de Zuidbuurt is in grofweg drie stappen gebouwd. Allereerst zijn er wederopbouw gebouwen rond 1960. Daarna zijn er in begin 2000 een heel aantal grond gebonden Huidige beeldkwaliteit woningen toegevoegd. Onder anderen zijn dit de van Schagen blokken en de drive-in woningen. Verder zijn er in de afgelopen 10 jaar ook nieuwe typologieën toegevoegd.

Binnen de huidige opzet van de buurt zijn veel tijdslagen te herkennen met allen een eigen beeldkwaliteit. Hierdoor is er een veelheid aan uitstraling en identiteiten binnen de buurt ontstaan. Hieronder een klein overzicht van de verschillende Verdichten: 2001 - 2002 tijdslagen binnen de Zuidbuurt.

Huidige situatie

De wederopbouw: 1959 - 1970

1959 - 1970

•

Veel toevoegingen v

• •

Veel van de bebouw Stempels en stroken relatie tot de weder baksteen, stucwerk oorspronkelijke beb Hoogbouw Marnixla Drive-in-woningen doorgaande weg. toegevoegd. Enkele eengezinswo Setbacks / dakbalko

• • • •

2001 - 2002

Zuidbuurt vernieuwt. Beeldkwaliteit.

• Stempels en stroken, sobere architectuur van baksteen, stucwerk en panelen. • Hoogbouw Marnixlaan, als accentgebouw aan de doorgaande weg. De Marnixflat markeert de entree van de Zuidbuurt. • Veel flats en een aantal eengezinswoningen

Huidige beeldkwaliteit Binnen de huidige opzet van de buurt zijn veel tijdslagen te herkennen met allen een eigen beeldkwaliteit. Hierdoor is er een veelheid aan uitstraling en identiteiten binnen de buurt ontstaan. Hieronder een klein overzicht van de verschillende tijdslagen binnen de Zuidbuurt.

• Veel toegevoegde grond gebonden eengezins1959 - 1970 woningen • Veel van de bebouwing uit deze tijd heeft min• der relatie tot de wederopbouwarchitectuur • van de oorspronkelijke bebouwing. • • Weinig tot geen integrale aanpak voor de buurt. • • Drive-in-woningen eilandjes als nieuwe typolo- • gie toegevoegd. • • Setbacks / dakbalkons worden geïntroduceerd

Drive-in-woningen toegevoegd.

Setbacks / dakbalko

Verdichten: 2014 - 2019

•

Stempels en stroken, sobere architectuur van baksteen, stucwerk en panelen.

•

Hoogbouw Marnixlaan, als accentgebouw aan de

•

•

Enkele eengezinswoningen

Bouwjaar Oorspronkelijke plan Oorspronkelijke plan Toegevoegd in 2002 2001 - 2002 Toegevoegd: Toegevoegd in 2014-2017 Toegevoegd: 2014 - 2019

•

Veel toevoegingen van eengezinswoningen

•

Veel van de bebouwing uit deze tijd heeft minder relatie tot de wederopbouwarchitectuur van de oorspronkelijke bebouwing.

•

Drive-in-woningen eilandjes als nieuwe typologie toegevoegd.

•

Setbacks / dakbalkons worden geïntroduceerd

Blokken aan Marnix

gemengde typolog

doorgaande weg.

15

Veel de bebouw CPO van woningen toeg relatie totALDI de weder gebouw oorspronkelijke beb

2014 - 2019 2001 - 2002

Renoveren: jaren 90

• 1959 Flats- 1970 worden gerenoveerd, entree huisjes in felle kleuren moeten zorgen voor herkenbaarheid.

Blokken aan Marnix Veel toevoegingen gemengde typologv

2014 - 2019aan Marnixlaan, ensembles met • Blokken gemengde typologieën, verspringende rooilijn • CPO woningen aan de zuidzijde toegevoegd • Gebouw ALDI en en Dirk van den Broek

•

CPO woningen toeg

•

gebouw ALDI

analyse de mensen In het originele plan werd de Zuidbuurt al ingedeeld in een aantal woonvelden met en eigen karakter. Een wooneenheid was een verzameling van woonblokken die een afspiegeling van de maatschappij moesten vormen. In de Westwijk pakten Van Tijen en Wissing het anders aan. Variatie zochten ze in een beperkte herhaling van een stempel. Van Tijen meende dat in woningen en woonwijken de vrije levenskeuze het uitgangspunt moest zijn. Een wijk moet zowel de mogelijkheid geven om te wonen op kleine of grote schaal, wonen in een gemeenschap of meer individueel.

leefstijl analyse volgens het DISC model

Zuidbuurt nu

Zuidbuurt toekomst

Marnixhoek toekomst

Bij de bewoners van de huidige Zuidbuurt zijn nu drie leefstijlen sterk vertegenwoordigd: geel, lime en groen.

In de Zuidbuurt richten we ons op mensen in verschillende levensfasen met een gele/oranje leefstijl.

Het is een ambitie van het plan om de buurt verder te differentiëren. Daarbij komt vanuit de leefstijl-analyse nog een extra doelgroep in beeld: agua.

Ze hebben als gemeenschappelijke eigenschap dat ze alle drie sterk goepsgericht zijn. Groen richt zich meer op de eigen gemeenschap, waarbij geel juist verbinding zoekt met anderen.

Oranje en gele levensstijlen samen hebben de neiging initiatief te nemen en andere uit te nodigen zich aan te sluiten. Dit karakter is hard nodig om te komen tot een sterkte Zuidbuurt waar bewoners elkaar kennen en omkijken naar elkaar.

wat is voor hen belangrijk? wat is voor hen belangrijk? • rustig, groen en knus • een nette buurt, waar mensen goed zorgen voor hun omgeving en waar niet te veel lawaai en gedoe is • contact met de buren is gezellig, maar wel de mogelijkheidom je terug te trekken • veiligheid en makkelijk parkeren

16

• • • •

eengezinswoning of ruim appartement goede buitenruimte contact met de straat / omgeving initiatief en gezelligheid

Mensen uit deze doelgroep zijn langere tijd honkvast, zoeken zekerheid en zijn maatschappelijk zeer betrokken. wat is voor hen belangrijk? • • • •

ruimer appartement, rustig gelegen grotere buitenruimte hoge mate van zelfredzaamheid maatschappelijke betrokkenheid

Participatie

D

participatie het participatie plan Het oorsprokelijke wederopbouwplan is een reactie op de woningnood na de WOII om de woonomstandigheden te verbeteren. Er werd gedacht vanuit een doelmatige en functionele manier van bouwen, aangestuurd vanuit de overheid. De nieuwe bebouwing moet meer ontwikkeld vanuit de menselijke maat en de behoefte van de huidige en nieuwe bewoners. Deze grote sociale opgave richt zich op het verkrijgen van draagvlak voor de vernieuwingsopgave bij bewoners en belanghebbenden. Daarnaast richt het zich op het creëren van eigenaarschap voor de buurt door het uitnodigen van (toekomstige) bewoners om mee te doen. De participatie is hierbij onmisbaar.

Gemeente Vlaardingen, Waterweg Wonen en ERA Contour werken samen aan de hierboven genoemde sociale opgave die komt kijken bij de vernieuwing van de Zuidbuurt. De participatie richt zich in hoofdlijnen op: • • •

Formele participatie conform omgevingswet met buurtbewoners en andere belanghebbenden Formele participatie met huurders conform afspraken huurdersraad Waterweg Wonen Informele participatie in de vorm van co-creatie met huidige en toekomstige bewoners

Zuidbuurt loop We zijn de Zuidbuurt in gegaan met kinderen uit de buurt. Eén ronde liepen we met de kinderraad van het PWA en de tweede ronde met een vertegenwoordiging van de leerlingen van IKC de Wereldwijzer. Centraal stond: Hoe beleven de kinderen de buurt, wat waarderen zij en wat missen ze?

18

Wijkschouw met bewoners Het Programmabureau (NPW) organiseert met regelmaat een wijkschouw door de buurt om op te halen hoe bewoners naar de buurt kijken. Wij zijn met de wijkschouw meegegaan. Centraal stond: Waar zien bewoners dat het goed gaat en waar minder goed? Hiermee hebben we meer inzicht gekregen in de kansen en knelpunten in de Zuidbuurt. We hebben gehoord wat zij belangrijk vinden. De input die we bij de straatgesprekken hebben opgehaald, hebben we afgestemd met de professionals in de buurt.

Clean up day met buurtlunch Met een aantal projectteamleden zijn we aangesloten bij de jaarlijkse Clean Up Day. Bewoners ervaren overlast van rondslingerend afval. Door dit samen op te ruimen boeken we direct resultaat en zorgen we voor een positieve eerste ervaring met de vernieuwing van de buurt. Samen met bewoners maakten we in de ochtend de buurt netjes. Alle deelnemers kregen aansluitend een buurtlunch aangeboden en er was een activiteit voor de kinderen.

Zuidbuurtspel Buitenruimte Tijdens de Stadskaravaan waren we aanwezig met een grote maquette met de huidige situatie van de buurt. Bewoners mochten kaartjes pakken en deze op de maquette leggen. Op de kaartjes stonden voorbeelden voor inrichting van het openbaar gebied bijvoorbeeld een speeltuin, honden uitlaatveld, bloemenveld, bankjes, etc. Door middel van dit interactieve spel is er input opgehaald bij bewoners wat zij belangrijk vinden voor de buitenruimte en waar ze dit graag terug zien. Deze input is meegenomen in de ruimtelijke visie en wordt als input gebruikt voor het ontwerpproces.

Bewonersavond Westwijk Het Programmabureau (NPW) heeft een aantal bewonersavonden georganiseerd waarbij we vanuit een stand in gesprek zijn gegaan met bewoners over de aanpak van de Zuidbuurt.

Woonbeurs Vlaardingen Met een stand op de woonbeurs in Vlaardingen zijn we in gesprek gegaan met de bezoekers over hun woonwensen. Circa 50 bezoekers hebben het woonwensenonderzoek ingevuld. Een groot deel heeft aangegeven graag benaderd te worden om mee te denken in de uitwerking van de plannen. Wij nodigen deze groep uit zodra we klantenpanels organiseren in eerste instantie voor de nieuwbouw aan de Marnixhoek.

Parklets We hebben een prijsvraag uitgezet om twee parkeerplaatsen om te bouwen tot tijdelijke parklets die een levendige plek creëren. Een vijftal inschrijvers hebben hun idee gepresenteerd waaruit een winnaar is gekozen. De parklets zijn gebouwd in een sociale houtwerkplaats met hergebruikte materialen en dit voorjaar geplaatst. Na een opening met de wijkpartners en bewoners zijn de parklets in gebruik genomen.

participatie recente bijeenkomsten De oorspronkelijke opzet van de Zuidbuurt is door de jaren heen minder herkenbaar geworden. Nu we grootschalig aan de slag gaan met renovatie en sloop/nieuwbouw krijgen we de kans om de buurt een meer herkenbare uitstraling te geven. Vanuit de analyse van betrokken ontwerpers zijn we in gesprek gegaan met de klankbordgroep en de bewoners. Aan de hand van beelden hebben bewoners hun wensen voor de uitstraling van de buurt gedeeld. De input is meegenomen in de uitwerking van de ruimtelijke visie

19

Bijeenkomst 30 november 2023

Bijeenkomst 06 december 2023

Bijeenkomst 5 februari 2025

Conclusie bewonersavond klankbordgroep - Het stimuleren van ontmoeten van buurtbewoners wordt gewaardeerd. Dit kan bouwkundig gefaciliteerd worden door bijvoorbeeld uitkragende balkons, veranda’s en leefgallerijen. - Ook is voorkeur voor één grote gezamenlijke speeltuin in plaats van meerdere kleinere speeltuinen. - Veel, praktisch en bruikbaar groen is gewenst! - Ook moet er aandacht worden besteed aan de overgangen van privé naar openbaar. - Verder worden mooie, warme gevelstenen evenals verspringing (textuur) in de gevels gewaardeerd. Stucwerk of de combinatie van veel verschillende kleuren steen worden niet gewaardeerd en zorgen volgens de aanwezigen voor een te onrustige sfeer in de buurt.

Conclusie participatie bewoners van de eilanden - Er is duidelijk behoefte aan een toekomstbestendige aanpak van de wijk en er is veel nieuwsgierigheid naar de plannen. - De hoeveelheid groen word erg gewaardeerd. - Bewoners zien liever meer zachte referenties dan harde, rechte lijnen. - Er wordt gesproken over een deel van de buurt autovrij zodat kinderen veilig kunnen spelen. Ook lagere bebouwing op de Eilanden wordt benoemd als wens, zodat de drive-in woningen meer licht en uitzicht krijgen.

Participatie bewoners van de hele Zuidbuurt Klankbordgroep Westwijk is weer uitgenodigd, samen met huurders van waterweg wonen, particuliere eigenaren en overige huurders. De bedoeling is om door middel van AI een beter beeld te krijgen van de wensen de huidige bewoners. Vijf groepjes gaan aan de hand van verschillende persona’s bezig met de vijf uitgangspunten die wij geformuleerd hebben. Met het doel dat wij beter zicht krijgen in wat de mensen die nu in de Zuidbuurt wonen belangrijk vinden. Het resultaat is een reeks “ansichtkaarten” gegenereerd met AI met de gedachten van de bewoners.

Beeldkwaliteit

E

beeldkwaliteit Ambitie

Hoe kunnen we de Zuidbuurt een nieuwe optimistische toekomstbestendige identiteit geven die is geworteld in het bestaande, in de mensen en de gebouwen?

21

beeldkwaliteit Ambitie

Hoe kunnen we de Zuidbuurt een nieuwe optimistische toekomstbestendige identiteit geven die is geworteld in het bestaande, in de mensen en de gebouwen?

22

beeldkwaliteit Ambitie

Licht - Lucht - Ruimte - Focus of kwalitatief woningen - Efficiënt bouwen, weinig ruimte voor individuele expressie - Het moderne wonen = ruimte voor iedereen - Het collectief centraal

Verdichten en opwaarderen van de bestaande wijk - Sterk gericht op het individu, iedereen zijn eigen plek met de auto voor de deur

Toekomstbestendige identiteit die is geworteld in het bestaande, in de mensen en de gebouwen - Menselijke maat staat centraal - Focus op levendig maaiveld - Variatie en nuance in planten, bomen, mensen, en bebouwing - Eigenaar voelen van je wijk

23

optimisme van de wederopbouw

optimisme van de jaren 90

optimisme van nu

beeldkwaliteit Uitgangspunten

Ontstoren en Verzachten Ontstoren vraagt om een standpunt ten opzichte van de zichtbare tijdslagen en de oorspronkelijke architectonische principes.

Intimiteit en Eigenaarschap Aandacht voor de menselijke maat, waar de bebouwing op het maaiveld landt is essentieel voor het creëren van plekken die eigenaarschap uitlokken.

Beleving en Interactie De beleving van de route op ooghoogte staat centraal bij het inrichting van de overgangen tussen prive en openbaar, met nadruk op ontmoeten.

Specials & Sprinkles Introduceren van verbindende elementen, groot en klein, die in hun vormgeving zorgen voor herkenbaarheid in de wijk en karakter toevoegen.

Supergroen Een gezonde openbare ruimte creëren voor mens, plant en dier, waarin gelaagdheid, diversiteit en klimaatadaptatie de identiteit bepalen.

24

+ Samenhang Samen zorgen deze uitgangspunten voor een nieuwe samenhang in de Zuidbuurt, geworteld in het nieuw gevonden optimisme.

beeldkwaliteit Uitgangspunten

Ontstoren en Verzachten Ontstoren vraagt om een standpunt ten opzichte van de zichtbare tijdslagen en de oorspronkelijke architectonische principes.

Een van de zichtbare tijdslagen is die van de jaren 90. De esthetiek van die tijd, met stucwerk, pastelkleuren en contrasterende aanbouwen, is verouderd en heeft in veel gevallen het originele ontwerp van de moderne flats overschaduwd of zelfs in strijd met de oorspronkelijke architectonische intenties.

Door gebruik van een eenduidig materiaal- en kleurpalet ontstaan heldere en leesbare volumes die elkaar versterken en uitlichten. Ook kan materiaal verwijzen naar materialen die beeldbepalend zijn in plangebied. Door lichte kleurverschillen en genuanceerd variërend materiaalgebruik kan gezorgd worden voor onderscheid in het geleden van de gevel. De toegepaste hoofdmaterialen zijn hedendaags, hoogwaardig, duurzaam en tijdloos.

25

Ontstoren betekent ook het niet opnieuw verstoren. Aandacht voor detaillering van bijvoorbeeld dakranden, hemelwaterafvoer, maar ook berging en afvalbak, zijn belangrijk voor de kwaliteit en samenhang van het beeld.

Zo kan de optimistische gedachte van de jaren ‘60 en ‘70, gebaseerd op licht, lucht en ruimte, zich nog steeds / weer manifesteren in de architectuur. Bijvoorbeeld in de vorm van een lichte optopping.

Het optimisme kan ook gevonden worden in de esthetische indentiteit en herkenbaarheid van kenmerkende kopgevels. Het aaibaar maken van deze soms buitenproportionele grote vlakken is een manier om het harde beeld te verzachten. Dit kan gedaan worden door de “baksteen huid” aaibaar te maken, als een vachtje, door te spelen met verschillende metselwerkverbanden en kleine verschillen in diepte tussen de stenen onderling.

beeldkwaliteit Uitgangspunten

Intimiteit en Eigenaarschap Aandacht voor de menselijke maat, waar de bebouwing op het maaiveld landt is essentieel voor het creëren van plekken die eigenaarschap uitlokken.

Het is belangrijk dat begrenzing van buitenruimtes wordt mee ontworpen. Zo voorkom je harde afscheidingen en een rommelig straatbeeld. Geintergreerde bloembakken bieden genoeg begrenzing om het gevoel van een prive voortuintje te creëren, terwijl ze bewoners verleiden om hun eigen groen te planten en te verzorgen. Schuttingen met sparingen zorgen voor geborgendheid met behoud van zicht.

Daar waar een gebouw direct aan de openbare ruimte grenst is het belangrijk een voelbare bufferzone aan te brengen. Hoe groter de overgangzone tussen publiek en privé, des te minder het nodig is om harde afscheidingen op te trekken. De overgang kan worden gemaakt in het reliëf van het maaiveld, maar ook de architectuur kan hierin een rol spelen. Een getrapte gevel of een uitkragende luifel, bieden beide beschutting die voelbaar iets minder publiek is dan de straat.

26

beeldkwaliteit Uitgangspunten

Beleving en Interactie De beleving van de route op ooghoogte staat centraal bij het inrichting van de overgangen tussen prive en openbaar, met nadruk op ontmoeten.

Niet alleen de woonbeleving, maar ook de beleving in de openbare ruimte moet prettig zijn. Wat men op ooghoogte ziet, is hierin erg bepalend. Plekken met menselijke maat, goede interactie tussen gebouwen en openbare ruimte door aantrekkelijke plinten, een actieve begane grond, en ogen op straat staan centraal. Veiligheid en zicht op straat zowel ‘s nachts als overdag, kan worden gewaarborgt door veel glas in de plint en goed mee ontworpen verlichting.

27

Ook ontmoeten in het groen is een onderwerp waar aandacht naartoe mag. Dit onderwerp wordt onderzocht door Copijn Landschapsarchitecten

Fysieke ingrepen, door verschillende schalen heen, zijn nodig, om meer aandacht te geven aan collectiviteit en ontmoeten. We kijken daarvoor naar de beleving van de route van voordeur, langs de galerij, het trappenhuis, de entree en het maaiveld er omheen, tot het naar de entree komen (lopen /fiets/auto). Een mee ontworpen bankje aan de gallerij of een randje in de gevel waar je op kan zitten, nodigen uit tot interactie.

beeldkwaliteit Uitgangspunten

Specials & Sprinkles Introduceren van verbindende elementen, groot en klein, die in hun vormgeving zorgen voor herkenbaarheid in de wijk en karakter toevoegen.

Sprinkles zijn terugkerende kleine elementen die zorgen voor herkenbaarheid, identiteit en verbinding in de gehele Zuidbuurt. • komen voor in grote aantallen • kennen een grote repetitie • zijn klein in afmeting • komen terug door de gehele Zuidbuurt

met zorg ontworpen sprinkles Specials zijn grote gebaren met een collectieve functie, die uniek zijn per woonveld en hun uitstraling afleiden van hun positie in de omgeving.

Voorbeelden van sprinkles zijn: huisnummers, nestkasten, verlichting, postkasten, maaiveldinrichting, hekwerk etc. De sprinkles horen het woonveld te verbinden en horen dus een bepaalde mate van uniformheid te laten zien. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door gebruik van hetzelfde materiaal, kleur of tint of het herhalen van eenzelfde soort patroon. Mogelijk kunnen bewoners worden meegenomen in het proces van ontwerpen van de sprinkles, zodat de sprinkles ook iets over de bewoners van de Zuidbuurt zeggen.

28

verbinding bijvoorbeeld door materiaalkeuze of patroon

sprinkles verbinden ook mens en natuur

• komen voor in kleine aantallen • kennen weinig tot geen repetitie • zijn medium tot groot in hun afmeting • komen terug op vooraf gekozen plekken Voorbeelden van specials zijn: belangrijke entrees of doorgangen, kenmerkende kopgevels, speeltuinen, een unieke ingreep in de groenzone, een parklet, het nieuwe ontmoetingscentrum. Ook elementen die vrijkomen bij de sloop kunnen hierbij een rol spelen, mits ze kenmerkend zijn voor een woonveld.

beeldkwaliteit Uitgangspunten

Supergroen Een gezonde openbare ruimte creëren voor mens, plant en dier, waarin gelaagdheid, diversiteit en klimaatadaptatie de identiteit bepalen.

De groene buitenruimte wordt een netwerk van herkenbare en verbindende elementen die bijdragen aan een toekomstbestendige leefomgeving. Routes door het groen en plekken in het groen nodigen uit tot beweging, spel en ontmoeting. Diversiteit in beplanting, gelaagdheid en inheemse soorten versterken de biodiversiteit. Het natuurlijk systeem brengen we in balans waardoor we optimaal kunnen profiteren van de ecosysteemwaarde in de strijd tegen klimaatverandering.

Zachte overgangen tussen privé en openbaar zorgen voor een natuurlijke verbinding tussen woning en omgeving. Het groen evolueert van kijkgroen naar gebruiksgroen, een plek waar mens, plant en dier samenkomen.

29

beeldkwaliteit Algemene concepten architectuur

Samenhang Samen zorgen deze uitgangspunten voor een nieuwe samenhang in de Zuidbuurt, geworteld in het nieuw gevonden optimisme.

ook verticale historische gelaagdheid is leesbaar

de verbindende laag Door de jaren heen is niet alleen de stedenbouwkundige leesbaarheid verstoord, er is ook weinig aandacht geweest voor het effect van toegevoegde bouwvolumes op de beleving op ooghoogte. In het ontwerpen van zachte overgangen van publiek naar collectief naar prive liggen kansen voor ontmoeting en nieuw eigenaarschap. Zowel programma als materialisatie moet ontmoeting met mens en natuur stimuleren. Tegelijkertijd moet er ook plek zijn voor mensen om de ruimte eigen te maken. De nieuwe laag introduceert sprinkles van herkenning in de buurt, aan/in/op gebouwen en in de openbare ruimte. Het is belangrijk dat deze sprinkels ook echt herkenbaar en bruikbaar zijn voor de bewoners, en niet kunstmatig ogen. architectuur met ruimte voor natuur (balkons met ruimte voor plantenbakken,ingebouwde plantenbakken), herkenbaarheid in elementen (hergebuik van vrijgekomen elementen/materialen, eenduidig materiaalgebruik)

De menselijke maat in de Zuidbuurt wordt versterkt door de fijne maat van de bebouwing, t/m 4 lagen is de bebouwing nog goed leesbaar als een typologie die geaard is in de grond. Om dit fijne schaalgevoel te behouden en te verwijzen naar de historische gelaagdheid, zal er (zowel bij de optopping als nieuwbouw) een “bovenste laag” aanwezig zijn welke ondergeschikt zijn aan deze “geaarde” basis, zowel in vorm als in uitstraling. De lagen boven deze grens, vinden hun vorm is een spel met licht, lucht en reflectie. lichte (zowel in gewicht als kleur) en duurzame materialen, die als schubben glimmen in de verte. Bijvoorbeeld: stuclaag + baksteen gruis, circulair aluminium, bewerkt stucwerk, glasgruis in stucwerk

met voeten in de grond Door de plaatsing van volumes spelen koppen een grote rol in de leesbaarheid van de Zuidbuurt. De koppen, twee schijven waartussen het wonen zich afspeelt, staan in directe relatie tot de grond, de rest van het gebouw en elkaar. Door middel van de koppen, vindt het gebouw aarding in de grond en daarmee in de context. Daarmee zijn de koppen de dragers van identeit van het woonveld, en gedragen ze zich dan ook, in materiaal en kleur, naar hun directe omgeving. Al kunnen ze dus verschillen in materiaal en kleur, elke kop laat aandacht en ambacht voor materiaal zien. bijzondere koppen, scultptuur, met keramische materialen, die aandacht en ambacht uitstraling in detailering.

30

beeldkwaliteit Samenvattend

31

beeldkwaliteit Woonvelden

Huidige beeldkwaliteit

Te slopen bebouwing

Toekomstige beeldkwaliteit

Ingrepen in de buurt

per woonveld

MARNIXHOEK

ZUIDBUURT

ZUIDBUURT

EILANDJES

EILANDJES

PARKZONE

PARKZONE

WEST

WEST

ZUID

ZUID

Onveranderd

Oud

Nieuwe bebouwing te slopen bebouwing

*bebouwing-optoppen *bebouwing-renovatie

*bebouwing-sloop -eilandjes *bebouwing-sloop -parkzone

sloop

Optoppen & renoveren Renoveren

renovatie + optopping renovatie

Nieuw *bebouwing-Nieuw 2024 -Eilandjes

West Zuid Parkzone Eilandjes Marnixhoek *

32

*de Marnixhoek gedraagt zich niet naar de andere woonvelden en heeft een aparte beeldkwaliteit

Woonveld West

Huidige beeldkwaliteit Kwaliteiten

Aandachtspunten

Karakteristieke koppen

Estetische laag jaren 90

De koppen van de stempels vormen zichtbare herkenninspunten in het woonveld. De plint is bekleed met gekleurde tegels, welke ook leidend zijn voor de tint stucwerk erboven. Vormgegeven als kloeke schijven aan weerszijden van de stempel, aarden ze het gebouw in het maaiveld, en huisvesten ze de entree. Hun positionering, aan de straat, nodigt uit om ook het maaiveld mee te nemen in het ontwerp van de entree.

In de jaren 90 zijn meerdere esthetische ingrepen gedaan die resulteren in het kleurrijke beeld van nu. Hieronder vallen ook de entree huisjes aan de Professor Rutgersstraat. Toendertijd aangebouwd om herkenbaarheid in de wijk te creëren, verstoren ze nu het straatbeeld meer dan dat ze het verrijken.

Gevel ritmiek galerijflats

Weinig aandacht voor programering collectieve functies

Naast de gearticuleerde dakrand, doorlopende betonbanden en doorlopende borstwering zorgt ook de gevelritmiek voor horizontale geleding. De halfverdiepte buitenruimtes zorgen voor plasticiteit in de voor de rest vrij vlakke gevels.

In het ontwerp van het maaiveld is weinig aandacht voor collectieve functies zoals bijvoorbeeld fietsenberging en afvalberging.

Veel groen en groene heggen Er is relatief veel groen in het woonveld, in de vorm van grasvelden en bomen, maar vooral zijn er veel heggen. Van lage tot hoge heggen, zorgen in verschillende mate voor afscheiding tussen privé en openbaar. Ook worden heggen ingezet om parkeren te vergroenen.

Wonen in de plint Al bestaat een deel van de plint uit bergingen, het middenstuk van de begane grond bevat appartementen die aansluiten op het maaiveld. Dit zorgt voor meer potentiele levendigheid aan de straat en een gevoel van veiligheid.

34 Beeldkwaliteit - Woonveld west

Weinig nuance in openbare ruimte, groen of grijs Grote lappen kijkgroen contrasteren met verharde parkeerpleinen. Er is weinig nuance in groen (alleen maar gras), en in verharding (dezelfde steen voor paden/steegjes/straten).

Harde overgangen binnen buiten Er mist een overgangszone tussen binnen en buiten, waarin interactie in de plint plaats zou kunnen vinden.

Toekomstige beeldkwaliteit

Opbouw stempels De grondtoon van de naoorlogse stempelbebouwing in dit woonveld wordt bepaald door de veelvoudig toegepaste typologie van de vijflaagse galerijflat. De leesbaarheid van het woonveld, die deels in de herhaling van de stempel zit, is echter verstoord

geraakt, onder andere door het toevoegen van eengezinswoningen in de jaren 2001-2002. Wat oorspronkelijk 5 maal één stempel was, kan nu worden gelezen als 2 verschillende stempels.

stempel Doctor Wiardi Beckmansingel

stempel Professor Rutgersstraat

6 grondgebonden woningen Originele plan Bouwjaar: 1960

53 grondgebonden woningen Later toegevoegd Bouwjaar: 2002

19 grondgebonden woningen Later toegevoegd Bouwjaar: 2002

36 appartementen Originele plan Bouwjaar: 1960

45 appartementen Originele plan Bouwjaar: 1960

optoppen met 1 laag ca. 8 appartementen

optoppen met 2 lagen ca. 20 appartementen

huidig aanbod Totaal: 353 woningen

35 Beeldkwaliteit - Woonveld west

toekomstig aanbod Totaal: 417 woningen

Woonveld - stempel Doctor Wiardi Beckmansingel

Massa & positionering De stempel bestaat uit een oorspronkelijke galerijflat aan de Doctor Wiardi Beckmansingel, twee rijen eengezinswoningen gebouwd in dezelfde tijd, en 19 eengezinswoningen aan de Professor Rutgersstraat gebouwd in 2002. De volumes zijn gepositioneerd rondom een binnenterrein, waaraan ook de achtertuinen zijn geplaatst. Belangrijk is om de relatie tussen de tuinen en het collectieve groen te herzien. De galerijen van de flat liggen aan de kant van de binnenterrein, de half verdiepte buitenruimtes aan de straatzijde. De optopping heeft een setback ten opzichte van de galerijgevel. De buitenruimtes worden in hetzelfde halfverdiepte ritme doorgezet.

36 Beeldkwaliteit - Woonveld west

Lagen • 3 lagen: plint, lijf, kroon • Al zitten er in de plint bergingen, interactie kan worden gezocht in de aansluiting op het maaiveld en het voortuin gebied. Aangezien de woningen in de plint zicht aan de straat bevinden, moet er met aandacht worden gekeken naar de menselijke schaal van ontwerp. • Het middenblok, bestaande uit 4 lagen, laat een duidelijk ritme zien in zowel voor als achtergevel. • De kroon bestaat uit een optopping van maximaal 2 lagen, die in het hetzelfde ritme wordt opgetrokken als het bestaande volume. De kroon gedraagt zich ondergeschikt aan de rest van het gebouw, en volgens de algemene principes.

Kopgevels + Entrees • Het woonvolume is ingesloten door twee koppen waar ook de entrees in zitten. Een daarvan is de hoofdentree. De entreehuisjes, die zijn toegevoegd in de jaren 90, mogen worden herzien, zodat entree samen met de kopgevel wordt ontworpen als één geheel. De kopgevel mag een verbijzondering zijn, een special, herkenbaar voor het woonveld. • 5 woningen hebben een entree aan de straat. Door ontwerp maaiveld te herzien kan meer worden gedaan aan geborgenheid van deze entrees.

Woonveld - appartementen

Overgang - Straatgevel (entree/balkon) • Vijf woningen op de begane grond hebben hun voordeur aan de Doctor Wiardi Beckmansingel. De uitstekende balkons dienen als luifel voor de daaronder gelegen woning entrees. • Er loopt een pad naar elke woning, de toegang tot de woningen is duidelijk afleesbaar. Een zorgvuldig ontworpen entree fungeert als het visitekaartje van de woning. • Tegen het gebouw aan loopt een smalle verharde strook welke als voortuintje zou kunnen fungeren. • Tussen de entree en het wandelpad is een stuk groen welke fungeert als buffer voor de woningen aan de straat.

37 Beeldkwaliteit - Woonveld west

Overgang - Tuingevel (tuin/galerij) • De tuinen van de hofzijde grenzen aan het collectief groen. • De erfafscheiding tussen de percelen en de openbare ruimte kenmerkt zich door een groene haag van 2 meter hoog. • De galerij kijkt uit over het groene hof en wordt zorgvuldig ontworpen om een fijne routing te faciliteren en ontmoeting te stimuleren.

Architectuur • Alle ingrepen (optopping en renovatie) worden gedaan met respect voor het bestaande. • Belangrijk is om herkenbare ritme van de langsgevels en raamverhoudingen te behouden. • Kozijnen worden zo veel mogelijk hergebruikt. • Mocht er worden gekozen voor zonnewering past deze bij het bestaande. • Elementen van verduurzaming en techniek worden integraal verwerkt.

Woonveld - stempel Professor Rutgersstraat

Massa & positionering De stempel bestaat uit een oorspronkelijke galerijflat loodrecht op de Professor Rutgersstraat. Daaromheen bevinden zich rijtjes eengezinswoningen gebouwd in 2002. Het volume is gepositioneerd tussen een parkeerterrein en een groen grasveld, waaraan ook de achtertuinen zijn geplaatst. Belangrijk is om de relatie tussen de tuinen van de flat en het collectieve groen te herzien. De galerijen van de flat liggen aan de kant van het parkeerterrein, de half verdiepte buitenruimtes aan de groenzijde. De optopping heeft een setback ten opzichte van de galerijgevel. De buitenruimtes worden in hetzelfde halfverdiepte ritme doorgezet.

38 Beeldkwaliteit - Woonveld west

Lagen • 3 lagen: plint, lijf, kroon • Al zitten er in de plint bergingen, interactie kan worden gezocht in de aansluiting op het maaiveld en het herontwerpen van de zone tussen gebouw en parkeerterrein. Aangezien de woningen in de plint zicht aan het parkeerterrein bevinden, moet er met aandacht worden gekeken naar de menselijke schaal van ontwerp. • Het middenblok, bestaande uit 4 lagen, laat een duidelijk ritme zien in zowel voor als achtergevel. • De kroon bestaat uit een optopping van maximaal 1 laag, die in het hetzelfde ritme wordt opgetrokken uit het bestaande volume. De kroon gedraagt zich ondergeschikt aan de rest van het gebouw, en volgens de algemene principes.

Kopgevels + Entrees • Het woonvolume is ingesloten door twee koppen waar ook de entrees in zitten. Een daarvan is de hoofdentree. De entree huisjes, die zijn toegevoegd in de jaren 90, mogen worden herzien, zodat entree samen met de kopgevel wordt ontworpen als één geheel. De kopgevel mag een verbijzondering zijn, een special, herkenbaar voor het woonveld. • 4 woningen hebben een entree aan het pad aan het parkeerterrein. Door de maaiveld invulling te herzien kan meer worden gedaan aan geborgenheid van deze entrees.

Woonveld - appartementen

Overgang - Straatgevel (entree/galerij) • Vijf woningen op de begane grond hebben hun voordeur aan de Professor Rutgersstraat. De uitstekende galerij dient als luifel voor de daaronder gelegen woning entrees. • Er loopt een pad langs de woningen en ook een pad tussen twee rijen heggen. Een zorgvuldig ontworpen entree fungeert als het visitekaartje van de woning. • Meer ruimte tussen woning en looppad verbeterd de geborgenheid van de woningen aan het maaiveld. Dit kan worden bereikt door het bredere pad (verder weg van de woningen) aan te wijzen als hoofdontsluiting, zodat smalle verharde strook langs woningen als voortuintje zou kunnen fungeren. • De twee heggen fungeren als buffer tussen het parkeerveld en het wonen.

39 Beeldkwaliteit - Woonveld west

Overgang - Tuingevel (tuin/balkon) • De tuinen van de hofzijde grenzen aan het collectief groen. • De erfafscheiding tussen de percelen en de openbare ruimte kenmerkt zich door een groene haag van 2 meter hoog. • De balkons kijken uit over het groene hof.

Architectuur • Alle ingrepen (optopping en renovatie) worden gedaan met respect voor het bestaande. • Belangrijk is om herkenbare ritme van de langsgevels en raamverhoudingen te behouden. • Kozijnen worden zo veel mogelijk hergebruikt. • Mocht er worden gekozen voor zonnewering past deze bij het bestaande. • Elementen van verduurzaming en techniek worden integraal verwerkt.

Woonveld - principes

Prettige plint • Bergingen in volume opgelost, om te behoeden dat de stempel wordt verstoord. • Zo veel mogelijk zichtbaarheid op straat vanuit de plint. • Aandacht aansluiting woningen aan het maaiveld en begrenzing van hun tuinen. • Integrale oplossing voor fietsen en afval, straatinrichting die ontmoeting faciliteert. • Overgangzone tussen gebouw en maaiveld met plek voor collectief te gebruiken ruimte die uitnodigt tot interactie. Vormen van groen of specials in de vorm van bijvoorbeeld pergola kunnen hiervoor worden ingezet.

40 Beeldkwaliteit - Woonveld west

Monumentale kopgevel • Kopgevel van de aangeplakte rode entree huisjes ontstoren, en entree integreren met kop, als één geheel. Mogelijke lift vormgeven als sculptuur die samenwerkt met de kopgevel. • Kopgevel gedraagt zich als een schijf met massa, dikte wordt bepaald door materiaal. • Keramische materialen (of met keramische uitstraling), die aandacht en ambacht uitstralen in hun detaillering.

Luchtige optopping • Massa ligt terug ten opzichte van de dakrand, aan de kant van de galerij is er een setback waar de galerij komt. • Lichte (zowel in gewicht als kleur) en duurzame materialen, die als schubben glimmen in de verte. Bijvoorbeeld: stuclaag + baksteen gruis, circulair aluminium, bewerkt stucwerk, glasgruis in stucwerk. • Optopping gedraagt zich bewust anders dan de renovatielaag, verschil wordt geaccentueerd, bijvoorbeeld in kleine elementen zoals de zonwering. • Gevel optopping verstoort het oorspronkelijke ritme niet: spiegelende ritmiek toepassen in gevelontwerp, buitenruimtes zijn zichtbaar onderdeel van het ritme.

Woonveld Zuid

Huidige beeldkwaliteit Kwaliteiten

Aandachtspunten

Karakteristieke koppen

Estetische laag jaren 90

De koppen van de stempels vormen zichtbare herkenninspunten in het woonveld. Vormgegeven als kloeke schijven aan weerszijden van de stempel, aarden ze het gebouw in het maaiveld, en huisvesten ze de entree. Al zijn de koppen aan de Arij Koplaan niet de hoofdentree, staan deze wel prominent aaan de entree van de Zuidbuurt. Hun positionering, aan de straat, nodigt uit om zowel hun vormgevings als het maaiveld mee te nemen in het ontwerp.

In de jaren 90 zijn meerdere esthetische ingrepen gedaan die resulteren in het kleurrijke beeld van nu. Toendertijd bedacht om herkenbaarheid in de wijk te creëren, verstoren ze nu het straatbeeld meer dan dat ze het verrijken.

Gevel ritmiek galerijflats

Weinig aandacht voor programering collectieve functies

Naast de gearticuleerde dakrand, doorlopende betonbanden en doorlopende borstwering zorgt ook de gevelritmiek voor horizontale geleding. De halfverdiepte buitenruimtes zorgen voor plasticiteit in de voor de rest vrij vlakke gevels.

Veel plek voor groen en monumentale bomen Er is relatief veel groen in het woonveld, in de vorm van grasvelden en heggen. Vooral de volgroeide bomen aan de Arij Koplaan hebben erg veel kwaliteit.

Wonen in de plint Al bestaat een deel van de plint uit bergingen, het middenstuk van de begane grond bevat appartementen die aansluiten op het maaiveld. Dit zorgt voor meer potentiele levendigheid aan de straat en een gevoel van veiligheid.

42 Beeldkwaliteit - Woonveld zuid

In het ontwerp van het maaiveld is weinig aandacht voor collectieve functies zoals bijvoorbeeld fietsenberging en afvalberging.

Ongebruikt, drassig groen Grote lappen kijkgroen contrasteren met verharde parkeerpleinen. Er is weinig nuance in groen (alleen maar gras), en in verharding (dezelfde steen voor paden/steegjes/straten).

Harde overgangen binnen buiten Er mist een overgangszone tussen binnen en buiten, waarin interactie in de plint plaats zou kunnen vinden.

Toekomstige beeldkwaliteit

Opbouw stempels

stempel hoek Doctor Wiardi Beckmansingel en Arij Koplaan

In dit woonveld bestaat de oorspronkelijke stempel uit twee parallel aan elkaar geplaatste vijflaagse galerijflats, met een groenstrook ertussenin. De leesbaarheid van het woonveld, die deels in de herhaling van de stempel zit, is echter verstoord geraakt, onder andere door het toevoegen van een-