20250116 Rekenkameronderzoek Wonen - gemeente Vlaardingen

In dit onderzoek gaat de rekenkamer niet nader in op beide woonzorgvisies.

29

Gemeente Vlaardingen. (2023). Woonzorgvisie Ouderen 2023 - 2030 Samen voor wonen, leven en zorgen. Gemeente Vlaardingen. (2023). Uitvoeringsagenda 2023 – 2024. 31 Gemeente Vlaardingen. (2023). Raadsvoorstel Woonzorgvisie aandachtsgroepen. 32 Gemeente Vlaardingen & Gemeente Maassluis. (2023). Visie op wonen, welzijn en zorg voor aandachtsgroepen 30

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 31

2. Uitvoering en doelrealisatie In dit hoofdstuk kijken we naar de manier waarop de gemeente uitvoering geeft aan haar beleid en ambities op het gebied wonen. Hierbij richten we ons ook op de voortgang van de realisatie van de ambities en doelstellingen. Daarmee geeft dit hoofdstuk antwoord op de volgende vragen: 4. Hoe wordt de uitvoering van het woonbeleid in de praktijk vormgegeven? 5. Waar staat de gemeente Vlaardingen in het realiseren van de ambities en doelstellingen op het gebied van wonen? Hoe is dit te duiden en te verklaren?

2.1. Samenwerkingspartners bij uitvoering woonbeleid Om de ambities van het woonbeleid te realiseren, is de gemeente Vlaardingen ook afhankelijk van externe partners, zoals de woningcorporaties, huurdersraden en projectontwikkelaars. De gemeente Vlaardingen werkt samen met woningcorporaties Stichting Waterweg Wonen en Woningstichting Samenwerking Vlaardingen en hun huurdersraden. Daarnaast zijn er verschillende projectontwikkelaars actief in de gemeente. Woningcorporaties en huurdersraden Sinds 2015 zijn gemeenten op grond van de Woningwet verplicht om prestatieafspraken met woningcorporaties en huurdersorganisaties te maken. Vlaardingen heeft met de woningcorporaties en de huurdersraden de samenwerkingsafspraken Waardevol wonen in Vlaardingen 2022 - 2024. Daarnaast heeft de gemeente met alleen de woningcorporaties basisafspraken voor de periode 2022 - 2030. Deze basisafspraken dienen als basis voor de prestatieafspraken. De zes (onderstaande) thema’s van de samenwerkingsafspraken komen overeen met de thema’s van de basisafspraken. 1. Samenwerken De afspraak tussen de woningcorporaties en de gemeente Vlaardingen is om te werken vanuit een ‘natuurlijk bondgenootschap’. De basisafspraken 2022 - 2030 vormen de basis voor de jaarlijks te maken prestatieafspraken. De woningcorporaties en de gemeente maken gezamenlijk voor ieder gebied een gebiedsschets.

Dit geeft een bondige beschrijving van de veerkracht van de wijk en brengt deze samen in een integrale probleemanalyse, met als doel richting geven op hoofdlijnen en partijen te verbinden. 2. Verhuringen in de bestaande wooncorporatievoorraad De afspraak is om te werken aan een betere balans tussen vragers en dragers in de verschillende wijken en in Vlaardingen. Dragers zijn gedefinieerd als zelfredzame mensen en vragers als kwetsbare mensen. Het huurprijsbeleid draagt bij aan de balans en daarnaast is de afspraak om toewijzing voor meer middeninkomens mogelijk te maken. Er dienen wel voldoende woningen voor lage inkomens beschikbaar en betaalbaar te blijven. Deze afspraak sluit aan bij het uitgangspunt van het Regioakkoord voor 39.000 huishoudens in Vlaardingen in 2030 met daarbij de aantekening dat het aandeel van corporatiewoningen voor lage inkomens ontwikkelt naar 25% van de totale woningvoorraad in Vlaardingen, wat neerkomt op 9.750 woningen. 3. Investeringen in de bestaande woningcorporatievoorraad Deze samenwerkingsafspraak sluit aan bij de vierde ambitie van de gemeente Vlaardingen. Er is afgesproken dat er in kwetsbare gebieden goedkope woningen worden vervangen of vernieuwd. Een andere afspraak is dat de woningcorporaties delen van hun portefeuille gaan herstructureren Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 32

door bestaande complexen te slopen en in overleg met de gemeente een nieuw woningprogramma terug te bouwen. Het gaat om het slopen van 800 tot 1.300 woningen. Daarnaast wordt er gezorgd voor renovaties, verduurzamingsingrepen en goed onderhoud voor een toekomstbestendige corporatieportefeuille met goede verhuurbare woningen. 4. Investeringen in nieuwbouw Er is afgesproken dat woningcorporaties meer gaan doen voor jonge gezinnen, starters zonder vast inkomen en in mindere mate senioren met een toekomstige zorgbehoefte. Om bij te dragen aan de groeidoelstelling van Vlaardingen, voegen de woningcorporaties tot 2030 minimaal 600 woningen toe op nieuwe locaties, aanvullend op de herontwikkeling van bestaande locaties. Hierbij is afgesproken dat de gemeente samen met de woningcorporaties de invulling van het programma naar huishoudenstype en inkomensgroep bepaalt. 5. Sociale aanpak kwetsbare wijken De gemeente en de woningcorporaties kiezen voor een integrale aanpak voor de aanpak van kwetsbare wijken. Interventies worden gedaan vanuit sociaal domein, onderwijs en veiligheid. Het doel is om een veerkrachtige stad, veerkrachtige bewoners en veerkrachtige netwerken te realiseren. 6. Financiële afspraken In de basisafspraken is opgenomen dat de gemeente en woningcorporaties ieder de kosten en opbrengsten dragen die behoren bij de eigen beheer- en uitvoeringstaken.

Op project- of gebiedsniveau worden financiële afspraken gemaakt over de verdeling van de opbrengsten en kosten die verband houden met de herontwikkeling van bestaande locaties en invulling van nieuwbouw. Er is volledige transparantie afgesproken over de verwachte impact van de gemaakte afspraken. Daarnaast is er afgesproken dat indien de gemeente of corporatie tegen de grenzen van haar financiële mogelijkheden aanloopt, beide zullen onderzoeken hoe hiermee kan worden omgegaan. Projectontwikkelaars De gemeente Vlaardingen heeft verschillende eigen grondposities, maar bouwt zelf geen woningen. Om hier woningen op te realiseren is de gemeente afhankelijk van ontwikkelaars. De gemeente kan door het Didam-arrest niet zomaar, zonder uitgebreide procedure, in zee gaan met een projectontwikkelaar. De gemeente is verplicht om dit aan te besteden en schrijft hier daarom zogeheten tenders uit voor woningbouwprojecten. Didam-arrest (ECLI:NL:HR:2021:1778) In het arrest van de Hoge Raad van 26 november 2021 staat dat overheden bij de verkoop van hun gronden de mogelijkheid moeten bieden aan (potentiële) gegadigden om mee te dingen. Voor een gemeente betekent dit dat zij niet zomaar kan kiezen om grond te verkopen aan een willekeurige partij om hier woningen op te realiseren.

Uit de gesprekken blijkt dat tenders in de gemeente Vlaardingen duidelijke kaders hebben en van goede kwaliteit zijn. De kaders en ambities zijn vaak passend bij de grondpositie. Gunning vindt plaats op basis van prijs en kwaliteit. Uit de gesprekken blijkt dat er wel een knelpunt zit op het gebied van integraliteit. Met name op het gebied van infrastructuur bij woningbouw mist een visie, waardoor woonplannen in de knel komen. Hierbij doelen de gesprekspartners onder andere op de ontsluiting van nieuwe woonwijken. Een ander knelpunt dat wordt genoemd heeft betrekking op het tempo waarop de gemeente handelt. Uit de gesprekken blijkt dat het voor de gemeente lastig is om de ontwikkelingen in de snel veranderende woningmarkt bij te benen. Dit vereist flexibiliteit. Er wordt bijvoorbeeld aangeraden om de woonvisie periodiek te herijken om zo scherpe en actuele keuzes te kunnen blijven maken. Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 33

Samenwerking: Taskforce Wonen en Platform Wonen Onderdeel van het uitvoeringsprogramma is de oprichting van de Taskforce Woningbouw Vlaardingen, die in september 2023 voor het eerst bijeenkwam.33 De Taskforce bestaat uit vertegenwoordigers van marktpartijen, de woningcorporaties en de gemeente. Jaarlijks wordt de samenstelling iets gewisseld om zo de Taskforce 'dynamisch' te houden. Het doel van de Taskforce is 'om aan de verschillende en uiteenlopende woningbouwopgaven op een kwalitatief hoogwaardige manier invulling te geven' door de goede samenwerking en verstandhouding tussen partijen die op de Vlaardingse woningmarkt actief zijn te faciliteren.34 Dit doet de Taskforce door vier keer per jaar bijeen te komen om te overleggen over een breed scala aan onderwerpen, zoals bijvoorbeeld de afstemming over de planning van woningbouwprojecten, participatie, en de Omgevingswet. Alle partijen kunnen onderwerpen aandragen, en de onderwerpen worden ook aangedragen door de partijen die zijn vertegenwoordigd in het Platform Wonen Vlaardingen. Dit platform is op initiatief van de gemeente opgericht en betreft een platform waarvoor alle marktpartijen en woningcorporaties die betrokken zijn bij woningbouwprojecten worden uitgenodigd. Dit platform komt halfjaarlijks samen om beleid en uitvoering met elkaar af te stemmen.

De samenwerking tussen gemeente en woningcorporaties krijgt meer aandacht In de gevoerde gesprekken met zowel de woningcorporaties als met de gemeente komt naar voren dat de samenwerking tussen de gemeente Vlaardingen en de woningcorporaties de afgelopen jaren niet optimaal was. De overlegstructuur was onvoldoende samenhangend en vrijblijvend. Met de oprichting van het Platform Wonen en de Taskforce Wonen zijn daar stappen in gezet en de samenwerking is verbeterd. Desalniettemin is het nog lastig om duidelijke en concrete afspraken te maken. Ook de prestatieafspraken zijn onvoldoende SMART geformuleerd, waardoor soms verschil van inzicht ontstaat over het al dan niet realiseren van een bepaalde afspraak. De woningcorporaties zouden ook graag het gesprek voeren over bredere stadsontwikkeling. Daarnaast, zo komt uit de gesprekken naar voren, zit een knelpunt bij het feit dat beleid aanpalend aan woonbeleid, zoals parkeer- en groenbeleid, soms verouderd is. Dit bemoeilijkt de uitvoering en haalbaarheid van woonprojecten. Sinds juli 2024 beschikt Vlaardingen over een nieuwe Groenvisie.35 Hierin is ook aandacht voor de samenwerking met de woningcorporaties.

Ten slotte wordt in de gesprekken aangegeven dat het contact tussen de gemeenteraad en de corporaties verbeterd zou kunnen worden door bijvoorbeeld een gesprek te organiseren tussen de raad en de corporaties over de rol van de woningcorporaties in de gemeente.

2.2. Gemeentelijk instrumentarium De gemeente Vlaardingen zet haar instrumentarium in om haar doelstellingen op het gebied van wonen te bereiken. In juni 2023 onderzocht bureau RIGO de sturingsmogelijkheden van de gemeente Vlaardingen.36 RIGO concludeerde dat de gemeente Vlaardingen al gebruikmaakt van ongeveer elk denkbaar instrument voor de sturing op (het gebruik van) de woningvoorraad, passend bij de ambities uit de woonvisie.37 Daarnaast benoemde RIGO dat de gemeente ook haar sturing op de woningvoorraad aan het uitbreiden is. Hierbij benoemde RIGO het risico dat er onvoldoende uitvoerings- en handhavingscapaciteit beschikbaar zou zijn voor de nieuwe sturingsinstrumenten.

33

Taskforce Wonen gemeente Vlaardingen. (2023). Raadsbrief Oprichting Taskforce Woningbouw Vlaardingen. 34 Ibid. p. 1. 35 Dit was na de voor dit onderzoek gevoerde gesprekken. 36 Gemeente Vlaardingen. (2023). Raadsmemo Wbmgp en andere sturingsmiddelen op de woningmarkt. 37 Ibid, Bijlage 2. p. 2. Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 34

Net zoals bij het Rijk, kan onderscheid gemaakt worden tussen drie categorieën, namelijk regulering, belasting, en stimulering. De gemeente Vlaardingen maakt gebruik van alle drie de instrumenten. 2.2.1. Regulering Zoals RIGO concludeerde, gebruikt Vlaardingen veel instrumenten om te sturen op de woningmarkt. Hierbij wordt ook regulering als instrument gebruikt. Een voorbeeld van dit instrument is de verordening beheer woonruimtevoorraad Vlaardingen, die in september 2021 in de raad is vastgesteld.38 Verordening beheer woonruimtevoorraad gemeente Vlaardingen 2021 De gemeenteraad van Vlaardingen heeft op 30 oktober 2021 deze verordening vastgesteld. Deze verordening regelt een vergunningsplicht voor het splitsen, omzetten of onttrekken van woningen in een bepaald aantal wijken. De voorwaarden voor het verstrekken van deze vergunning staan in deze verordening. Alle woningen met een WOZ-waarde tot en met € 300.000 zijn aangewezen als schaars en vergunningplichtig voor de activiteiten onttrekken, samenvoegen, omzetten en woningvormen. Tot 23 maart 2023 was dit € 200.000.

Ook gebruikt de gemeente Vlaardingen, in samenwerking met twaalf gemeenten in de regio, regulering als instrument voor het verdelen van sociale huurwoningen. Hiervoor geldt de Verordening woonruimtebemiddeling regio Rotterdam 2024. Ook op het vlak van woonoverlast gebruikt de gemeente Vlaardingen regulering als instrument. In 2021 heeft de burgemeester bijvoorbeeld de Beleidsregels aanpak woonoverlast gemeente Vlaardingen vastgesteld, waarin staat omschreven op welke wijze de burgemeester gebruik kan maken van het instrument van de gedragsaanwijzing.39 In het kader van het tegengaan van woonoverlast heeft de gemeente ook gebruikgemaakt van de mogelijkheid om de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek (Wbmgp) in te zetten. De Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek (Rotterdamwet) Deze wet geeft bevoegdheid aan gemeenten om wooncomplexen, straten of gebieden aan te wijzen waar eisen kunnen worden gesteld of voorrang wordt verleend aan woningzoekende huurders. Zo kan de gemeente woningen in kwetsbare wijken toewijzen aan inwoners met een vast en hoger inkomensniveau. Deze wet wordt ook wel de Rotterdamwet40 genoemd, omdat Rotterdam de eerste gemeente was die er gebruik van maakte.

In Vlaardingen heeft de raad in 2015 een aanvraag gedaan bij de minister om de Wbmgp toe te mogen passen op delen van de Westwijk.41 Hiervoor verleende de minister in 2016 toestemming voor een periode van vier jaar.42 In 2020 is deze periode verlengd met vier jaar.43

38

Gemeente Vlaardingen. (2021). Raadsvoorstel tot vaststellen verordening beheer woonruimtevoorraad Vlaardingen 2021. 39 Gemeente Vlaardingen. (2021). Raadsmemo Uitvoeringsprogramma aanpak complexe woonoverlast gemeente Vlaardingen 2021-2022. 40 De Rotterdamwet geeft gemeenten de ruimte om in bepaalde delen van de gemeente, genaamd kansenzones (als 25% van de inwoners werkloos is en 45% van de huishoudens een laag inkomen heeft), aanvullende eisen te stellen aan toewijzing van woningen om bepaalde groepen te weren of voorrang te geven. 41 Gemeente Vlaardingen. (2015). Raadsbesluit tot aanvraag Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek. 42 Gemeente Vlaardingen (2016). Raadsvoorstel tot het vaststellen van de Verordening Toegang Woningmarkt. 43 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. (2020). Besluit verlenging Rotterdamwet. Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 35

2.2.2. Belasting Gemeenten kunnen ook door middel van belasting invloed uitoefenen op de woningmarkt. Hierbij valt te denken aan bijvoorbeeld een korting op de OZB. Dit instrument zet de gemeente Vlaardingen, net zoals veel andere gemeenten, niet in. Wel maakt de gemeente Vlaardingen gebruik van toeristenbelasting. De verordening toeristenbelasting, die ieder jaar wordt geactualiseerd, is een instrument om te sturen op de woningmarkt. Per 1 januari 2023 is de gemeente Vlaardingen namelijk gestart met het heffen van toeristenbelasting voor tijdelijke bewoning van personen die niet staan ingeschreven in het BRP. Dit betreft voornamelijk arbeidsmigranten. De eigenaren van de woningen waar tijdelijke arbeidsmigranten verblijven, moeten nu dus toeristenbelasting betalen. Voorheen stonden deze woningen formeel leeg, omdat arbeidsmigranten die korter dan vier maanden in de gemeente verblijven zich niet in het BRP hoeven in te schrijven.44 Zo krijgt de gemeente beter zicht op leegstand en mogelijke woonproblematiek. 2.2.3. Stimulering De gemeente Vlaardingen maakt gebruik van verschillende stimuleringsinstrumenten. Een voorbeeld hiervan is de starterslening. Volgens de Verordening Starterslening gemeente Vlaardingen 2023 mogen mensen jonger dan 35 jaar die (enige tijd) woonachting zijn in Vlaardingen een starterslening aanvragen.

De hoogte van de starterslening is maximaal 20% van de koopprijs van de woning met een maximum van € 30.000. De aankoopsom van de woning mag niet hoger zijn dan € 355.000.45 In 2023 zijn 29 startersleningen verstrekt door de gemeente Vlaardingen.46 Verder zet de gemeente Vlaardingen het Servicepunt Woningverbetering als stimuleringsinstrument in. Dit Servicepunt biedt gratis hulp en advies aan woningeigenaren bij het onderhouden en verduurzamen van hun woning. Verenigingen van Eigenaren uit aangewezen buurten kunnen hier ook laagrentende leningen aanvragen voor grootschalige onderhouds- en verduurzamingsmaatregelen.

44

Gemeente Vlaardingen. (2021). Raadsmemo Onderzoek; Gemeente Vlaardingen. (2023). Raadsmemo Woonoverlast en resultaten interventieteam 2022. 45 Gemeente Vlaardingen. (2023). Verordening Starterslening gemeente Vlaardingen 2023. 46 Gemeente Vlaardingen. (2024). Jaarstukken 2023. Wonen. Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 36

2.3. Bereik van doelen De woonvisie van de gemeente Vlaardingen loopt tot 2030. Gesprekspartners geven aan dat tot nu toe de meeste aandacht is uitgegaan naar nieuwbouw. De komende jaren wil de gemeente de focus ook leggen op de bestaande voorraad, bijvoorbeeld op het gebied van verduurzaming. Hieronder beschrijven we aan de hand van de vijf ontwikkellijnen de voortgang op de ambities. We kijken daarbij naar waar de gemeente nu staat in haar realisatie en of zij op weg is om de ambities te realiseren. 2.3.1. Ontwikkellijn 1: Samen bouwen aan Vlaardingen Vlaardingen wil groeien naar 39.000 woningen in 2030. In tabel 3 is te zien dat in de periode 2021 – 2023 de woningvoorraad van Vlaardingen gestegen is met 928 woningen. Een deel van deze woningen is echter van tijdelijke aard (378 woningen voor Oekraïners). De gemeente Vlaardingen moet in de periode 2024 - 2030 nog 2.500 woningen toevoegen om haar ambitie te behalen. Tabel 3 Totaal aantal woningen en aantal gerealiseerde woningen gemeente Vlaardingen 2021 - 202347

Jaar

2021

2022

2023

Totaal

Woningvoorraad per 1/1 Nieuwbouw Overige toevoegingen Sloop en overige onttrekkingen Netto toevoeging woningvoorraad Woningvoorraad per 31/12

35.551 145 110 20 23949 35.790

35.790 475 56 7 525 36.315

36.315 57948 59 96 541 36.478 (36.856)

n.v.t. 1199 225 123 928 n.v.t.

De verwachting is dat in de periode 2024 – 2029 nog 4.855 woningen worden opgeleverd en 1.188 worden gesloopt.50 Zie hiervoor de cijfers in tabel 4. Als al deze plannen op tijd worden gerealiseerd, bestaat de woningvoorraad van Vlaardingen in 2030 uit ruim 40.000 woningen. Gesprekspartners bevestigen dit beeld. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat van de 4.855 woningen ongeveer de helft (2.421 woningen) naar verwachting in 2028 en 2029 wordt opgeleverd. Vertraging door verschillende factoren kan ertoe leiden dat de ambitie wel behaald wordt, maar niet in 2030. Vertraging wordt met name veroorzaakt door beroepszaken en langlopende afhandelingstermijnen daarvan bij de Raad van State.51 Tabel 4 Verwachte toevoeging van woningen aan woningvoorraad gemeente Vlaardingen

Nieuwbouw Sloop Toevoeging

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Totaal

272 122 150

520 301 219

821 0 821

821 210 611

1.153 491 662

1.268 64 1.204

4.855 1.188 3.667

Het grootste deel van de gerealiseerde woningen zijn middeldure en dure woningen De gemeente Vlaardingen wil in de periode 2021 – 2030 50% van de woningen in het duurdere segment bouwen. In de periode 2021 – 2023 vielen 65% van de toegevoegde woningen binnen de middeldure of dure klasse grens. Het percentage middeldure en dure klasse van de woningbouwplannen in de programmering van Vlaardingen is 63%. Hiermee voldoet de gemeente 47

Op basis van de Jaarstukken van de gemeente Vlaardingen over 2021, 2022, en 2023. In 2023 werden 378 tijdelijke woningen voor de opvang van Oekraïners gerealiseerd. 49 In 2021 was sprake van een positieve correctie van vier woningen. 50 Gemeente Vlaardingen. (2024). Raadsmemo Woningbouwprogramma Vlaardingen – januari 2024. 51 Gemeente Vlaardingen. (2024). Jaarstukken 2023. Wonen. 48

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 37

Vlaardingen ruimschoots aan haar doelstelling van minimaal 50%. Bij deze berekening zijn de flexwoningen niet meegenomen, omdat dit tijdelijke woningen zijn. Vlaardingen bouwt haar woningen conform de woonvisie nabij OV-lijnen, het centrum en op de aangewezen ontwikkellocaties. Uit het woningbouwprogramma blijkt dat het grootste deel van de woningen tot 2030 in de Rivierzone gebouwd zal worden. Dit zijn ongeveer 2550 woningen. Dit is in lijn met het doel van de gemeente om een impuls te geven aan de Rivierzone.52 2.3.2. Ontwikkellijn 2: Iedereen meer op zijn plek Er zijn onvoldoende plannen voor nieuwe corporatiewoningen Vlaardingen is bezig met herstructurering van haar woningvoorraad. De gemeente wil haar woningvoorraad meer in balans brengen door een afname van het aandeel corporatiewoningen. In lijn met dit beleid wordt een deel van de woningen gesloopt en herbouwd en een klein aantal woningen toegevoegd. De woningbouwprogrammering bevat voor 2024 - 20230 plannen voor het bouwen van 1.269 nieuwe corporatiewoningen (sociale huur) en de sloop van 922 woningen. Dit levert 347 nieuwe corporatiewoningen op. In de periode 2021 – 2023 zijn 91 nieuwe sociale huurwoningen gebouwd, verdeeld over twee locaties (Hoogvliet en Floris de Vijfdelaan). In totaal worden daarmee 438 corporatiewoningen toegevoegd in de periode 2021 – 2030.

Dit is niet in lijn met het uitvoeringsprogramma, waarin gesproken wordt over het toevoegen van minimaal 600 corporatiewoningen aanvullend op de herontwikkeling van corporatiewoningen. Daarnaast brengt Vlaardingen haar woningvoorraad meer in balans door voor diverse doelgroepen te bouwen. In de periode 2021 – 2023 zijn 744 flexwoningen toegevoegd voor diverse doelgroepen in de gemeente. Daarmee heeft Vlaardingen haar doel om tot en met 2024 600 flexwoningen toe te voegen, ruim behaald. De Fairland studio's in district U worden verhuurd met contracten van twee jaar aan studenten en starters, de flexwoningen in de Nijverheidsstraat zijn bestemd voor arbeidsmigranten, en de tijdelijke wijk Mrija is bestemd voor de opvang van Oekraïners. Plannen voor huisvesting arbeidsmigranten ontbreken nu nog Het faciliteren van de bouw voor 300 logiesappartementen voor arbeidsmigranten is nog niet gelukt. Nu zijn er 39 flexwoningen voor arbeidsmigranten gebouwd. Dit komt mede door de noodzakelijke opvang voor gevluchte Oekraïners. Het woningbouwprogramma uit juni 2024, dat nog niet met de raad is gedeeld, laat zien dat er nog plannen zijn voor 197 flexwoningen. In het overzicht van het woningbouwprogramma dat per raadsmemo in februari 2024 naar de raad werd gestuurd, waren deze plannen voor flexwoningen en woningen voor arbeidsmigranten niet opgenomen.

Vlaardingen voldoet met deze plannen bijna aan haar doelstelling om 300 logiesappartementen te realiseren. Hiervoor ontbreken nu nog plannen voor 64 woningen.53 2.3.3. Ontwikkellijn 3: Extra aandacht waar nodig Vlaardingen richt zich op twee elementen bij deze ontwikkellijn, namelijk het vergroten van de leefbaarheid in de wijken en het sturen op de instroom van bewoners. In 2019 heeft de gemeente vier van de dertig aandachtsgebieden aangewezen (Zuidbuurt, VOP, Hoofdstedenbuurt en MUWI) waar per gebied vraaggericht aan de slag gegaan wordt om problematiek in de wijk aan te pakken.54 In 2023 heeft Vlaardingen deze aanpak doorgezet en is het aandachtsgebied in Westwijk uitgebreid van alleen de Zuidbuurt naar de hele buurt en vindt er elke zes weken met bewoners overleg plaats over de aanpak. Ook probeert de gemeente te sturen op de instroom van bewoners in kwetsbare wijken, door te onderzoeken of een uitbreiding van de Wbmgp (Rotterdamwet) voor de Westwijk mogelijk is. 52

Woningbouwprogramma Vlaardingen 2024 – 2034, peildatum januari 2024. Raadsmemo Woningbouwprogramma Vlaardingen – januari 2024, 27 februari 2024. 54 Gemeente Vlaardingen. (2020). Raadsmemo Aanpak aandachtsgebieden. 53

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 38

Daarnaast gaat Vlaardingen woonoverlast tegen door de inzet van een BRP-controleur en extra controles. Ook is het meldpunt Ongewenst Verhuurgedrag als pilot gestart. Echter, het meldpunt blijkt weinig actief, omdat hier in 2023 maar drie meldingen binnenkwamen.55 2.3.4. Ontwikkellijn 4: Bestaande voorraad klaar voor de toekomst Naast het maken van afspraken met woningcorporaties over onderhoud en verduurzaming van hun woningvoorraad, biedt de gemeente ook hulp aan individuele woningeigenaren. Gesprekspartners geven aan dat de gemeente er lang vanuit gegaan is dat huiseigenaren zelf de verantwoordelijkheid voor het onderhoud van hun woning hebben genomen, maar dat dit niet altijd gebeurt. Vlaardingen wil inwoners de mogelijkheid geven om hun woningen te verduurzamen. Sinds 2022 kunnen naast VvE’s ook eigenaren van eengezinswoningen terecht bij het Servicepunt Woningverbetering. Daarnaast hebben woningeigenaren in 2021 de mogelijkheid gekregen om € 70,- aan energiebesparende producten voor hun woning te besteden. Verder is Vlaardingen bezig met het uitbreiden en samenvoegen van het Servicepunt Woningverbetering met het energieloket.

Dit wordt het Woon- en Energieloket.56 Op 5 maart 2024 heeft de gemeente Vlaardingen bij het Rijk een aanvraag ingediend voor de meerjarige specifieke uitkering Volkshuisvestingsfonds.57 Hiermee hoopte de gemeente 421 woningen in de Westwijk te verbeteren en te verduurzamen. In september 2024 heeft de gemeente een nieuwe aanvraag ingediend voor de verduurzaming van 504 woningen. Ten tijde van het onderzoek was hier nog geen uitslag van. De gemeente heeft hiermee ingezet op een goed onderhouden en duurzame corporatievoorraad en heeft ingezet op de Vlaardingse VvE’s. Voor de komende jaren is ook aandacht nodig voor de particuliere woningvoorraad (zonder VvE’s). Op 14 oktober 2021 heeft de gemeenteraad besloten om de stimuleringsregeling voor VvE’s revolverend te maken. VvE’s uit de VOP en Centrum-Noord kunnen van dit fonds gebruik maken om achterstallig onderhoud in te halen en maatregelen te treffen om energie te besparen.58 Bij vaststelling van de begroting 2025 heeft de raad een bedrag van €2.500.000 gestort in het fonds. Over de effectiviteit van de maatregelen ontbreekt monitoringsinformatie. 2.3.5. Ontwikkellijn 5: Natuurlijk, Vlaardingen! Vlaardingen wil dat bewoners trots zijn op de gemeente en dat Vlaardingen een aantrekkelijke gemeente is voor mensen van buiten. De gemeente heeft hiervoor verschillende acties ingezet.

Zo is in 2023 de samenwerking met Vlaardingen Partners, een stichting die zich inzet op citymarketing van Vlaardingen, vormgegeven en inmiddels is er door de raad structureel budget vrijgemaakt voor Vlaardingen Partners. Vlaardingen Partners is ook verantwoordelijk voor de website VlaarDINGEN Doen, waar nu ook nieuwbouwprojecten worden gepresenteerd. Daarnaast werkt de gemeente samen met Hoekse Lijn Partners. Hier kijkt men naar mogelijkheden om de samenwerking te intensiveren op het gebied van recreatie en toerisme. De samenwerking in het samenwerkingsverband Regio Wonen Rotterdam wordt ook voortgezet. Vlaardingen voert haar plannen uit het uitvoeringsplan uit. Desalniettemin is de ambitie dat Vlaardingen een prachtige en veelzijdige woonstad is, een lastig meetbare doelstelling. In hoeverre deze acties aan deze doelstelling bijgedragen hebben, is niet duidelijk.

55

Gemeente Vlaardingen. (2024). Jaarstukken 2023, programma Wonen. Gemeente Vlaardingen. (2024). Jaarstukken 2023. 57 Gemeente Vlaardingen. (2024). Raadsmemo Subsidieaanvraag VHF, 3e tranche. 58 Gemeente Vlaardingen (2021). Raadsvoorstel- en besluit, Toekomst Particuliere Woningverbetering, 14 oktober 2021 56

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 39

3. Rol en betrokkenheid gemeenteraad In dit hoofdstuk gaan we in de op de rol en de betrokkenheid van de gemeenteraad bij het woonbeleid. We kijken naar de afspraken tussen het college en de raad over de informatievoorziening omtrent wonen. Daarnaast richten we ons op de manier waarop de raad over wonen wordt geïnformeerd. Tot slot kijken we welke (sturing)instrumenten de raad tot zijn beschikking heeft op het gebied van wonen en hoe deze gebruikt worden. Daarmee geeft dit hoofdstuk antwoord op de volgende deelvragen: 6. Welke afspraken hebben de raad en het college gemaakt over de informatievoorziening aan de raad omtrent wonen? 7. Hoe wordt de raad geïnformeerd over het bereiken van de doelstellingen, de voortgang van de uitvoering en de besteding van de middelen ten aanzien van wonen? 8. Welke (sturing)instrumenten heeft de gemeenteraad tot zijn beschikking op het terrein van wonen? In hoeverre zet de gemeenteraad deze instrumenten in?

3.1. Informatievoorziening aan de raad Vlaardingen is voor het realiseren van woningen afhankelijk van haar externe partners. De uitvoering van het woonbeleid staat hierdoor op meer afstand van de gemeenteraad. Dit kan het complex maken voor raadsleden om zicht te houden op de voortgang en uitvoering van het woonbeleid. De gemeenteraad van Vlaardingen is hiervoor afhankelijk van gedegen informatievoorziening vanuit het college. De gemeenteraad ontvangt uitgebreide informatievoorziening via verschillende kanalen Het college informeert de gemeenteraad meerdere malen per jaar via de planning-en-control cyclus (hierna P&C-cyclus). Dit is een belangrijk middel voor de gemeenteraad om inzicht te krijgen in de uitvoering van het woonbeleid, de realisatie van de gewenste doelen en de hiermee gepaarde kosten en opbrengsten. In de P&C-stukken is Wonen één van de thema's. De jaarstukken sluiten aan op de begroting. De jaarstukken bevatten een algemene terugblik op het desbetreffende jaar en een overzicht van de relevante beleidsnota's. Ook is er in het hoofdstuk over wonen aandacht voor de vijf ambities uit de woonvisie. Per ambitie staat beschreven welke acties er zijn uitgevoerd in het afgelopen jaar. Zo wordt er aangegeven hoeveel woningen er zijn gerealiseerd of in voorbereiding/uitvoering zijn.

Het college informeert hierin ook over kwalitatieve acties, zoals bijvoorbeeld de inzet van woonpromotie. Het college maakt ook gebruik van de mogelijkheid raadsmemo's naar de raad te sturen om zo de raad buiten de P&C-cyclus om te informeren. Halfjaarlijks ontvangt de raad een raadsmemo over actuele onderwerpen met betrekking tot het Samenwerkingsverband Wonen regio Rotterdam.59 Verder heeft de raad als bijlage van een raadsmemo ook het eerder genoemde rapport van RIGO ontvangen. In januari 2024 ontving de raad een overzicht van de voortgang van de woningbouwplannen met een overzicht vanuit de interne woningbouwmonitor.60 De raad zou zelf ook graag inzicht krijgen in de woningbouwmonitor. De organisatie onderzoekt de mogelijkheden om ook een externe woningbouwmonitor te kunnen delen.

59 60

Gemeente Vlaardingen. (2024). Raadsmemo Regiozaken Wonen – maart 2024. Gemeente Vlaardingen. (2024). Raadsmemo Woningbouwprogramma Vlaardingen – januari 2024. Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 40

De raad mist betrokkenheid bij de regioplannen over wonen Uit de gesprekken blijkt dat in de raad het gevoel leeft dat zijn rol bij de regioplannen beperkt is. Er is niet het gevoel dat de raad hier invloed op kan uitoefenen. Wel kan de raad punten meegeven aan het college, maar het is lastig om hier concreet iets van terug te zien. Vanuit de documentatie blijkt dat de gemeenteraad het definitieve bod voor het Regioakkoord heeft vastgesteld. De raad heeft zelf een raadswerkgroep Wonen ingesteld Enkele fracties in de raad besloten het initiatief te nemen tot het oprichten van deze werkgroep, omdat de behoefte werd gevoeld om actiever en gedetailleerder geïnformeerd te worden over het thema wonen. De gemeenteraad van Vlaardingen heeft op 1 april 2021 de raadswerkgroep Wonen (weer) in het leven geroepen.61 Het college deelt informatie over wonen en eventuele dilemma's daarbij met een afvaardiging van de raad. In het raadsvoorstel staan drie onderwerpen als voorbeeld genoemd die aan bod kunnen komen in deze werkgroep: • • •

De stand van zaken van de uitvoering van de woonvisie; Het verdiepingstraject tussen de gemeente en woningcorporaties voor de duur van het verdiepingstraject; Diverse regionale onderwerpen en ontwikkelingen die voortvloeien uit het Samenwerkingsverband Wonen regio Rotterdam.

In de periode 2021 tot en met januari 2024 zijn er meerdere presentaties gegeven voor de werkgroep Wonen over verschillende onderwerpen. Voorbeelden hiervan zijn de bespreking van de woonvisie in 2021, maar ook een presentatie over de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek. Daarnaast zijn er informatieavonden georganiseerd waarin de raad geïnformeerd werd over specifieke woononderwerpen zoals huisvesting van arbeidsmigranten. Uit de gesprekken blijkt wel dat de raadswerkgroep wisselend bezocht wordt door de raads- en commissieleden. Niet alle fracties maken hier gebruik van. De meningen van de raadsleden over de werkgroep wonen lopen ook uiteen. Voorstanders waarderen de bijeenkomsten, omdat er bijvoorbeeld ook ruimte is om vragen te stellen en om een mening te geven. Anderzijds vinden sommige raadsleden dat deze informatie ook in een commissie kan worden besproken of via een raadsmemo gedeeld kan worden. De raad zet ook zijn instrumentarium in om informatie te verkrijgen door het stellen van vragen De gemeenteraad vraagt het college actief om informatie omtrent wonen, door het stellen van schriftelijke en technische vragen. In de periode 2020 – 2024 heeft de raad meerdere keren schriftelijke vragen gesteld over verschillende onderwerpen.

De raad heeft meerdere technische vragen gesteld bij het raadsvoorstel beheer woonruimtevoorraad Vlaardingen 2021.62 Een ander voorbeeld is te vinden in de Artikel 34-vragen over de Vlaardingse woningbouwproductie, die werden gesteld naar aanleiding van berichten in de media dat de bouwproductie in Vlaardingen zou stagneren.63

61

Gemeente Vlaardingen. (2021). Raadsvoorstel tot instellen van een raadswerkgroep Wonen. D66 Vlaardingen. (2021). Beheerplan woonruimtevoorraad technische vragen D66. 63 Gemeente Vlaardingen. (2023). Antwoorden Artikel 34-vragen Vlaardingse woningbouwproductie. 62

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 41

3.2. Sturing door de raad De gemeenteraad stelt kaders door het vaststellen van beleid en het inzetten van moties en amendementen De gemeenteraad heeft zowel de Woonvisie als de Woonzorgvisie vastgesteld. Bij het vaststellen van de woonvisie werden negen amendementen en drie moties aangenomen. De raad diende bijvoorbeeld een amendement in om initiatieven voor Tiny houses te blijven faciliteren.64 Ook voegde hij de doelstelling toe om 50% van de woningen in het duurdere koopsegment te willen realiseren.65 Ook bij de woonvisie ouderen en de Toekomst Particuliere Woningverbetering maakte de raad gebruik van het instrumentarium. Bij de wijzigingsverordening opkoopbescherming en Beheer woonruimtevoorraad gebeurde dat niet. In de tabel 5 staat een overzicht van de gebruikte instrumenten van de raad bij het vaststellen van de verschillende kaders. Tabel 5 Overzicht ingezette instrumenten door de gemeenteraad van Vlaardingen

Inzet instrumenten door gemeenteraad

Woonvisie 2021-2030 Woonvisie ouderen 2023-2030 Woonzorgvisie aandachtsgroepen Toekomst Particuliere Woningverbetering Wijzigingsverordening opkoopbescherming Beheer woonruimtevoorraad Verordening en krediet aanvraag starterslening Vlaardingen 2023

Moties

Amendementen

3 1 2 0

9 2 0 1

Technische vragen 4 1 0 1

0

0

1

0 0

0 0

2 0

Ook bij de behandeling van P&C-stukken maakte de raad gebruik van het instrumentarium om bij te sturen op het gebied van wonen, door bij de begroting van 2023 een amendement aan te nemen dat € 50.000 reserveert voor het project Prettig Wonen.66 In februari 2024 werd een motie aangenomen die het college verzocht om uitvoering te geven aan de verhuurdersvergunning voor arbeidsmigranten in het kader van de Wet goed verhuurderschap.67

64

PvdA Vlaardingen. (2021). Amendement De mogelijkheid van faciliteren Tiny houses in de Woonvisie opnemen. 65 Ibid. 66 Algemeen Ouderen Verbond. (2022). Amendement Prettig Wonen in heel Vlaardingen. 67 PvdA, SP, GroenLinks, VV2000-Leefbaar Vlaardingen, en D66. (2024). Motie Verhuurdersvergunning Arbeidsmigranten. Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 42

Bijlage 1. Geraadpleegde bronnen Gesprekspartners In het kader van dit onderzoek is gesproken met verschillende betrokkenen. Hieronder staat voor alle gesprekspartners genoemd wat hun functies zijn en op welke datum we hen hebben gesproken.

Functie

Datum

Woningcorporaties

2 mei 2024

Waterweg Wonen en Samenwerking Afvaardiging van de gemeenteraad

16 mei 2024

Projectontwikkelaars Willigen Partners. Timpaan en Bemog Portefeuillehouder Wonen Programmamanager Wonen Beleidsmedewerker Wonen

5 juni 2024 19 juni 2024 19 juni 2024

Geraadpleegde bronnen In de lopende tekst is door middel van voetnoten vermeld op welke documentatie de bevindingen zijn gebaseerd.

Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 43

Bijlage 2. Doelgroepen woonzorgvisie De woonzorgvisie 2023 – 2030 maakt onderscheid tussen de volgende doelgroepen:

Doelgroep 0: Ouderen zonder een ondersteunings- en zorgvraag. •

De eigen woning is voor deze mensen (nog) een goede plek om te wonen en vandaaruit mee te doen in de samenleving.

Doelgroep 1: Ouderen met een ondersteuningsvraag en/of lichte zorgvraag. Zij hebben hulp en begeleiding nodig bij fysieke, emotionele en sociale uitdagingen om zelfstandig te kunnen blijven wonen. •

De oplossingen helpen ouderen (sociaal) actief te blijven door inzet op welzijn, actieve participatie en onderlinge betrokkenheid en bieden voorzieningen en activiteiten waar zij veiligheid, gezelligheid en comfort vinden.

Doelgroep 2: Ouderen met een verhoogd risico op decompensatie, spoed- en crisisopnames en verwaarlozing. Zij hebben een (beginnende) somatische en/0f psychogeriatrische zorgvraag en zouden voorheen in aanmerking komen voor een plek in een verzorgingstehuis (ZZP68 1-3). •

De oplossingen bieden ouderen een beschutte, aangepaste woonomgeving met zorg, ondersteuning en voorzieningen in de nabijheid en laagdrempelige mogelijkheden voor ontmoeting

Doelgroep 3: Ouderen met een zware zorgvraag die niet meer zelfstandig kunnen wonen. Het gaat hierbij om (ernstige) somatische en/of psychogeriatrische problematiek die permanent toezicht en/of 24 uur per dag in de nabijheid vraagt (ZZP 4 en hoger). •

68

De geclusterde woonvormen bieden ouderen een integraal aanbod van verpleging, verzorging, behandeling, begeleiding, welzijn en wonen.

ZZP = Zorgzwaartepakket. Er bestaan tien zorgzwaartepakketen van ZZP-1 tot en met ZZP-10. Rekenkamer Vlaardingen | Rekenkameronderzoek wonen in Vlaardingen | 44