Wegenbeleidsplan Vijfheerenlanden 2021-2025.pdf

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

Colofon

Opdrachtnemer IOSense Naam

Dhr B.M.F.B (Barry) Stuijts

Email

barry.stuijts@iosense.nl

Opdrachtnemer Geo Infra B.V. Naam

Dhr. Ing. C.J. (Niels) Goud

Email

N.goud@geoinfra.nl

Bestandsnaam 2100401-5HL-rapport-DEF-01 Revisie

1.0

Status

Definitief 2

Datum

26-3-2021

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

Samenvatting Aanleiding/context

Systeemgrenzen

De gemeente Vijfheerenlanden heeft volgens de wet de zorgplicht tot het in

De onderstaande objectenboom en contextdiagram (figuur 1.1) laten de grenzen

standhouden en verbeteren van de leefomgeving (het rentmeesterschap). Ook

van het areaal en de beleidskaders van het wegenbeleidsplan zien. De objecten

moet de wegbeheerder in het beleid aangeven hoe (veiligheids)risico’s voor de

in de kleur paars vallen binnen de scope van het beleidsplan.

weggebruiker worden beperkt. Voor de thema’s duurzaamheid en klimaatadaptatie moeten de wegen op onderdelen anders worden ingericht en onderhouden. Dit vraagt om beleidskeuzes die inspelen op ontwikkelingen (zoals Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie met daarin de doelstelling een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting in 2050). In dit wegenbeleidsplan wordt aangegeven hoe dit samen met de andere objectbeheerders wordt bereikt, maar wel vanuit de eigen beheerdiscipline. Daarom worden de raakvlakken met andere disciplines weergegeven. Ook de samenwerking met de decentrale overheid, ketenpartners en inwoners wordt beschreven.

Figuur 1.1 - Objectenboom

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

3

Wettelijk kader In Nederland is het wegbeheer geregeld in een aantal nationale en provincia-

De CROW Wegbeheersystematiek (CROW publicatie 147) wordt gebruikt om een

le wetten en regels. Wetgeving is een belangrijke factor in het wegbeheer. De

verantwoorde en gemotiveerde onderhoudsplanning en begroting op te stellen,

wegbeheerder heeft een wettelijk vastgestelde taak: de zorgplicht. De wettelijke

op basis van de conditie van verhardingen. De planning en begroting worden op-

zorgplicht van de wegbeheerder is geregeld in de Wegenwet.

gesteld voor een termijn van 5 jaar.

De Wegenwet is een Nederlandse wet waarin alle verantwoordelijkheden voor de

De CROW Wegbeheersystematiek heeft een vrij technische invalshoek wat com-

openbare wegen in Nederland zijn geregeld. In de Wegenwet staan globaal de

municatie niet eenvoudig maakt. Het CROW heeft mede daarom in 2007 de

volgende zaken vermeld:

Beeldkwaliteit-systematiek vastgesteld (CROW publicatie 323).

• de toegankelijkheid en openbaarheid van wegen;

Huidige situatie

• de verantwoordelijkheid voor het onderhoud van wegen en het toezicht

Ongeveer 600.000 m2 van het verhardingsoppervlak in de gemeente bestaat uit

hierop;

asfaltverharding. Dat is bijna 27% van het totale areaal. Elementverhardingen

• dat een weg in goede staat moet verkeren;

omvatten 70% van het totale areaal. Het overige areaal bestaat uit cementbe-

• de verplichting van de gemeenten om een wegenlegger op te stellen;

tonverhardingen, grasstenen en halfverhardingen. Dat is nog geen 2% van het

• onteigening van gronden voor aanleg of verbreding van wegen;

totale areaal.

• r echt op tolheffing.

Beheersystematiek

Areaalgegevens

In Nederland is de systematiek voor wegbeheer gestandaardiseerd door het CROW. Dit is een onafhankelijke kennisorganisatie op het gebied van infrastructuur, openbare ruimte en verkeer en vervoer. De volgende methoden van het CROW worden in de gemeente Vijfheerenlanden toegepast en in dit hoofdstuk kort toegelicht: • C ROW Wegbeheersystematiek voor de planning en begroting • C ROW Beeldkwaliteitsystematiek voor het bepalen van de beeldkwaliteit

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

4

Visie

Ontwikkelingen en trends

De gemeente Vijfheerenlanden wil een goed rentmeester zijn door risico’s tot op een acceptabel niveau te

Ontwikkelingen en trends hebben invloed op het we-

beheersen en voldoende grip te houden op de uitgaven. Het kwaliteitsniveau is afgestemd op de kenmerken

genbeleid. In het onderstaande worden de meest

van het gebied en hoe de objecten samen voorzien in hun doel. Bij het bepalen van nieuwe inrichtingen staat

actuele thema’s verder uitgewerkt door hun invloed

dat doel centraal. De vormgeving wordt bepaald door klimaatadaptieve doelstellingen, zodat ontwerpen zo-

op het wegenbeheer te definiëren en de beleidsuit-

veel mogelijk klimaatbestendig en waterrobuust zijn.

gangspunten vast te stellen.

Visie beleidsplan wegen Kwaliteit

Duurzaamheid

De volgende thema’s zijn uitgewerkt: • K limaatbestendige inrichting

Het wegenareaal van de gemeente Vijfheerenlanden voorziet in haar doelstel-

• Circulaire economie

ling. Het niveau van de beeldkwaliteit is afhankelijk van het gebied en de daar-

• (Inwoner)participatie

bij behorende onderhoudsactiviteiten.

• R isicogestuurd beheer

De openbare ruimte is voor zover technisch mogelijk voor 2050 klimaatbesten-

Klimaatbestendige inrichting

dig en waterrobuust ingericht. Het wegenareaal moet hiervoor geschikt worden

Om binnen de openbare ruimte invulling te geven

gemaakt. In 2035 is de helft van het wegenareaal klimaatadaptief ingericht. In

aan de drie verschillende klimaatscenario’s moeten

2020 zijn de eerste stappen gezet door de introductie van groen parkeren. Dit

de volgende maatregelen worden genomen:

zal de komende vijf jaar verder worden doorgezet. Daarnaast moeten onno-

• D e buitenruimte alleen verharden op die

dige verhardingen (zonder duidelijk doel) worden verwijderd. Ook worden er

plaatsen waar dit functioneel vereist is;

proeftuinen aangelegd waarin het water oppervlakkig wordt afgevoerd, zonder

• Verhogingen, zoals verkeersdrempels, zo

gebruik te maken van een rioolsysteem.

toepassen dat deze geen nadelige gevolgen hebben voor oppervlakkige afvoer van

Participatie

Inwoners worden ook bij de reconstructiewerkzaamheden betrokken, afhankelijk van hoeveel invloed deze op hen hebben. Hierbij gelden de volgende categorieën: meedenken, meedoen en meebeslissen. Er wordt intensief en doelmatig samengewerkt met de beheerdisciplines en ketenpartners.

regenwater; • Waar mogelijk parkeerstroken uitvoeren met groene parkeerplaatsen; • Wegontwerpen realiseren die er voor zorgen dat het water bij extreme neerslag geen overlast in

Risico’s

Er is grip op uitgaven en risico’s zijn tot op een acceptabel niveau beheerst.

woningen of panden veroorzaakt. Bovengrondse afwatering richting oppervlakte water of groene waterbuffers. Indien nodig biedt het wegprofiel voldoende ruimte voor tijdelijke waterberging. Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

5

Circulaire economie

Risicogestuurd beheer

Het toepassen van circulaire producten en hergebruik van grondstoffen wordt de

De gemeente Vijfheerenlanden wil grip houden op risico’s en uitgaven. In het

standaard. Wanneer dat niet kan of niet doelmatig is, moet dit worden onder-

wegenbeleidsplan staat in hoofdlijnen hoe dit wordt gedaan. Grofweg betekent

bouwd. Zo wordt de motivatie eis omgedraaid en gestreefd naar een circulaire

dit dat er wordt gestreefd naar een optimale verhouding tussen:

infrastructurele inrichting.

Inwonerparticipatie Voor het creëren en behouden van maatschappelijk draagvlak voor gemeentelijke beslissingen worden inwoners bij het beslisproces betrokken. Het wegbeheer geeft hier op volgende wijze invulling aan: Van inwoner naar overheid: • Inwoners kunnen via de gemeentelijke website en telefonisch klachten en meldingen over de openbare ruimte indienen; • B ij herinrichtingen (reconstructies) of tussentijdse aanpassingen van de openbare ruimte wordt hierover

• prestaties (de mate waarin het object of systeem voorziet in haar doelen); • uitgaven (alle kosten die nodig zijn voor het beheren van alle objecten binnen het systeem wegen); • r isico’s (kansen en gevolgen van ongewenste gebeurtenissen tot op een acceptabel niveau beheersen). Deze aanpak is zowel gericht op het zogeheten mutatie/correctief onderhoud (vervangingen/reconstructies) als op het cyclisch onderhoud (asset management).

informatie uitgewisseld op bewonersavonden, via

Financieel

informatiebrieven of ontwerpateliers;

Het totale areaal van de gemeente Vijfheerenlanden vertegenwoordigd een ver-

• Initiatiefpartners (bedrijven, woningstichtingen, projectontwikkelaars, etc.): • S amenwerken in de (openbare) ruimte. Gezamenlijk streven naar een kwalitatief hoogwaardige inrichting.

vangingswaarde van ca. € 128.mln. Op basis van de huidige strategie (conform CROW 147) is voor de komende beleidsperiode 2021 – 2025 een totaal budget nodig van ca. € 9.3 mln. voor klein en groot onderhoud. Het benodigde budget is gebaseerd op de budgetplanning en inspectiegegevens van 2020.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

6

Strategie

Module 1

Module 2

Basis strategie (conform CROW 147)

Risicogestuurd wegbeheer

Circulair en klimaatadaptief wegbeheer

Voordelen

+ Verwachtingen naar de inwoners blijven ongewijzigd. + Beperkte aanpassingen in de werkwijze en formatie van de beheerafdeling. Klimaatbestendige en circulaire kansen worden waar mogelijk benut

+ Bewuste afweging van prestaties, uitgaven en risico’s. + op midden lange termijn is het wellicht mogelijk om de kosten te reduceren. + Meer inzicht in de kwaliteit van het areaal. + Meer draagvlak voor beleid bij inwoners.

+ Voorziet actief in toekomstige trends en ontwikkelingen. + Verhoogt woongenot van inwoners door voorkomen overlast gevende effecten van klimaatsveranderingen. + Bevordert het hergebruik van materalen en grondstoffen.

Uitdagingen

- Op de langere termijn niet de meest economisch voordelige werkwijze. - Geeft onvoldoende invulling aan toekomstige trends en ontwikkelingen.

- Vraagt een andere beheerstrategie en aanpassingsvermogen van de beheerorganisatie. - Esthetisch minder aantrekkelijk.

- Vraagt een andere beheerstrategie en aanpassingsvermogen van de beheerorganisatie. - Heeft op de korte termijn een kostenverhogend effect.

Jaarlijks budget

Gemiddeld € 1.85 mln

In deze beleidsperiode hanteren we een proeftuin voor het toepassen van risicogestuurd wegbeheer. Kostenbesparingen voortkomend uit deze werkwijze worden ingezet voor duurzame toepassingen.

Basisstrategie (gemiddeld € 1.85 mln) + €100.000

Nieuwe ontwikkelingen, zoals een klimaatbestendige inrichting, circulaire economie en risicogestuurd beheer, hebben impact op het wegenbeheer. Om de effecten, ten aanzien van de basis strategie, in beeld te brengen zijn deze onderwerpen uitgewerkt in twee modules.

Basis strategie (conform CROW 147) De basisstrategie gaat uit van het onderhouden van wegen op basis van de CROW 147 norm. De doelstelling is om het verharde wegenareaal op niveau B te beheren: wegen worden zoveel mogelijk veilig gehouden en kapitaalvernietiging wordt voorkomen. Klimaatadaptieve en circulaire kansen worden daar waar mogelijk benut. Hierbij wordt aansluiting gezocht bij geplande reconstructies waar verschillende beheerdisciplines samenkomen.

Module 1: Risicogestuurd wegbeheer Risicogestuurd beheer draait om een balans tussen risico’s, prestaties en uitgaven. Voor het beheersen van de risico’s moet een risicoanalyse worden uitgevoerd. In deze risicoanalyse staat het effect op falen centraal en worden de prioriteiten per wegtype bepaald. Uitgaven worden ingeschat op basis van te verwachten onderhoudsmaatregelen. In het risicogestuurd onderhoud gaan we uit van TAO (Toestandsafhankelijk Onderhoud).

Module 2: Duurzaam en klimaatadaptief wegbeheer Voor het beheer van de openbare ruimte is een integrale ambitie

2021 - 2025

Waar mogelijk meekoppelen op landelijke impulsregelingen voortkomend uit het DPRA en budgetten vanuit het GRP.

uitgesproken om ook het wegenonderhoud te verduurzamen en klimaatadaptief te krijgen, met veiligheid als uitgangspunt. Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

7

Formatieplaatsen

Aanbevelingen

Het aantal benodigde formatieplaatsen betreft 8,2

Toekomstige ontwikkelingen, zoals het Deltaplan

FTE. De huidige formatie is 7.7 FTE. Om invulling te

Ruimtelijke Adaptatie, vragen om een klimaatbe-

geven aan de de nieuwe ontwikkelingen (circulair,

stendige inrichting. Om de investeringen die hierbij

klimaatbestendig en risicogestuurd beheer) is een

horen te kunnen verdelen over meerdere jaren is het

uitbreiding van 0.5 FTE benodigd.

geleidelijk klimaatbestendig maken van de openbare ruimte noodzakelijk. Hiervoor moeten al in 2021 de eerste stappen worden gezet.

Figuur 1.11 formatieplaatsen bij modulaire implementatie

Visie beleidsplan wegen

Risicogestuurd wegbeheer maakt inzichtelijk welke onderhoudsmaatregelen het meest urgent zijn. Zo kan een doelmatige inzet van financiële middelen worden behaald. Eventuele ruimte die hierdoor in het budget ontstaat wordt gebruikt voor duurzame toepassingen (klimaatadaptatie en circulariteit).

Benodigde FTE

Beschikbare FTE

Zodoende worden onder andere klimaatbestendige

8,2 FTE

7,7 FTE

cundaire functie van water bergen / afvoeren wordt

Zie voor een nadere uitwerking bijlage 2.

inrichtingen op een hoger niveau beheerd. De sehiermee langer behouden. Het bovenstaande in overweging nemend, adviseren wij om de basisstrategie door te zetten. De modulen 1 en 2 geven invulling aan de ambities en ontwikkelingen. De invulling hiervan wordt gezien als een inspanningsverplichting. Waarbij gestreefd wordt naar het behalen van de geformuleerde doelstellingen.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

8

Inhoudsopgave p.12

Inleiding

p.13

Wettelijk kader en beleidsuitgangspunten gemeente Vijfheerenlanden

p.15

Beheersystematiek

p.18

Karakterisering

p.19

Missie en Visie

p.22

Huidige situatie

p.26

Ontwikkelingen en trends

p.31

Financieel

p.41

Formatieplaatsen (FTE) Bijlage 1. Juridische aansprakelijkheid Bijlage 2. Onderbouwing formatieplaatsen Bijlage 3. Jaarlijks onderhoudsbudget Huidige werkwijze Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

9

Definities Missie en Visie: De missie geeft antwoord op de vraag: waarom? De visie geeft

Asset management: Kosteneffectief aanschaffen, gebruiken, beheren, onder-

inzicht in wie de organisatie wil zijn.

houden, modificeren en afstoten van technische systemen (waaronder de open-

Beheer: Alle activiteiten gericht op het in stand houden van het areaal door: vernieuwen, verbeteren, vervangen, reconstrueren,

onderhouden en, aan het

einde van de levensduur, verwijderen/afstoten. Onderhoudsconcept: Omschrijving van alle terugkerende onderhoudsactiviteiten, gebaseerd op het risicoprofiel van het gebied. Risicoprofiel: Beschrijving waarmee de kwetsbaarheid van een gebied wordt aangegeven. Het risicoprofiel geeft aan tot op welke hoogte de kans of het effect van een risico wordt geaccepteerd. Wegbeheer: Aanduiding van het areaal bestaande uit: open en gesloten verhardingen binnen (en in de toekomst ook buiten) de bebouwde kom (overdracht wegen waterschap). Contextdiagram openbare ruimte: Ontleding van alle beheerdisciplines met een raakvlak tot het wegenbeleid.

bare ruimte). DPRA (DeltaPlan Ruimtelijke Adaptatie): Gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen en het Rijk om Nederland klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. CROW: Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, water en Wegenbouw en Verkeerstechniek.

Systeemgrenzen De onderstaande objectenboom en contextdiagram (figuur 1.1 en 1.2) laten de grenzen van het areaal en de beleidskaders van het wegenbeleidsplan zien. De objecten in de kleur paars vallen binnen de scope van dit beleidsplan. De wegen staan niet op zichzelf en hebben een raakvlak met de andere beleidsvelden binnen de openbare ruimte. Deze raakvlakken zijn in figuur 1.2 weergegeven.

Figuur 1.1 - Objectenboom Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

10

Raakvlakken Scope beleidsdoelen en activiteiten i.r.t. beleidsplannen Taken/functies

vGRP

Wegenbeleid

Groenbeleidsplan

Doelmatige inzameling en transport regenwater

Ondergronds en waar mogelijk bovengronds

Bovengronds

Onverharde oppervlakken

Zoveel mogelijk voorkomen van water op straat en hittestress

Infiltratie, bergen, vertraagd afvoeren zichtbaar houden.

-Alleen functionele verharding -Ontwerpfilosofie

Vergroenen, groen parkeren, etc.

Efficiënt en veilig verplaatsen van verkeersdeelnemers over het wegenareaal van de gemeente Vijfheerenlanden

Bovengrondse afwatering met inachtname van verkeersveiligheid

Beheer conform CROW publicatie 147

Voorzieningen treffen om wortelschade te voorkomen

Creëren van voldoende groeiruimte voor bomen

Voorkomen wortelgroei in ondergrondse infra

Voorkomen wortelopdruk en wortelgeleiding

Voldoende groeiruimte bomen

Borgen leefbaarheid en uitstraling openbare ruimte

Zorgdragen voor effectief rioolbeheer

Toepassing materialisatie (HIOR)

Variëteit in groen en esthetiek

Voorkomen van verhard oppervlak GRP

(Actief) benaderen eigenaren percelen met grote verharde oppervlakken en het ontharden van de openbare ruimte waar dat kan. Grote trottoirs terug brengen naar minimale breedte. Geveltuinen toestaan.

Materialisatie, voorkomen overbodige verharding

Robuuste groenoppervlakken

Bestrijden onkruid op verhardingen

Voorkomen pesticide in afvalwater

Materialisatie

Onderhoudsmethodiek geen bestrijdingsmiddelen.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

11

Inleiding De gemeente Vijfheerenlanden is verantwoordelijk voor het beheren van de openbare ruimte binnen de bebouwde kom van de gemeente en, na eventuele overdracht van de wegen van het waterschap, ook buiten de komgrenzen. In dit wegenbeleidsplan worden de kaders waarbinnen het beheer wordt uitgevoerd gedefinieerd. Na de fusie van de gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik naar de gemeente Vijfheerenlanden is er nog geen geharmoniseerd wegenbeleidsplan vastgesteld. Dit beleidsplan heeft als doel een eenduidig wegenbeleid vast te stellen voor de gehele gemeente. Hierin moeten actuele thema’s als risicogestuurd beheer, klimaatbestendig ontwerp en participatie worden geïntegreerd. Voor het bepalen van de onderhoudsbehoefte is het thema veiligheid leidend. Het uitgangspunt voor het beleid is het veilig en toegankelijk houden van de openbare ruimte tegen maatschappelijk verantwoorde kosten. Hiervoor wordt uitgegaan van de CROW publicatie 147 waarin de wegenbeheersytematiek verder uiteen wordt gezet. Het wegenbeleidsplan geeft inzicht in de rol van het wegenbeheer in de actuele thema’s duurzaamheid, klimaatbestendig beheer, (inwoner)participatie en risicogestuurd beheer.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

12

Wettelijk kader en beleidsuitgangspunten gemeente Vijfheerenlanden In Nederland is het wegbeheer geregeld in een aantal nationale en provinciale

Een gemeente is met name belast met artikel 16 van de Wegenwet, waarin staat

wetten en regels. Deze wet- en regelgeving gaat over het voeren van verant-

dat de gemeentelijke wegen in goede staat moet verkeren (wat onder ‘goede

woord wegbeheer en het regelen van de aansprakelijkheid bij het ontstaan van

staat’ verstaan moet worden, wordt niet nader gedefinieerd). De gemeente heeft

schadeclaims. In dit hoofdstuk wordt de regelgeving rondom wegbeheer en de

dus een algemene zorgplicht voor een veilige openbare ruimte. Die zorgplicht

wettelijke aansprakelijkheid verder toegelicht.

houdt onder andere in dat de gemeente actief moet zijn in het lokaliseren en

Wet- en regelgeving Wetgeving is een belangrijke factor in het wegbeheer. De wegbeheerder heeft

verhelpen van gevaarlijke situaties op wegen. Daarna moeten er passende maatregelen getroffen worden om eventuele schadeclaims te voorkomen.

een wettelijk vastgestelde taak: de zorgplicht. De wettelijke zorgplicht van de

Wet milieubeheer (landelijk)

wegbeheerder is geregeld in de Wegenwet. Daarnaast zijn er nog tal van andere

De Wet milieubeheer (Wm) is een kaderwet waarin de uitgangspunten van het

regionale en lokale verplichtingen waar de wegbeheerder rekening mee moet

landelijke milieubeleid staan beschreven. De Wet milieubeheer is de belangrijkste

houden.

milieuwet in Nederland en bepaalt welk gereedschap kan worden ingezet om het

Wegenwet (landelijk) De Wegenwet is een Nederlandse wet waarin alle verantwoordelijkheden van de openbare wegen in Nederland zijn geregeld. In de Wegenwet staan globaal de volgende zaken vermeld: • de toegankelijkheid en openbaarheid van wegen; • de verantwoordelijkheid voor het onderhoud van wegen en het toezicht hierop; • dat een weg in goede staat moet verkeren; • de verplichting van de gemeenten om een wegenlegger op te stellen; • onteigening van gronden voor aanleg of verbreding van wegen; • r echt op tolheffing;

milieu te beschermen. De praktische uitwerking van de wet wordt verder uitgewerkt in zogenaamde Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB’s) en/of een Ministeriële regeling met nadere richtlijnen. Voor de wegbeheerder zijn met name de volgende AMvB’s van belang: Besluit asbestwegen milieubeheer en Besluit bodemkwaliteit. Deze wetgeving gaat ook over de verwerking van teerhoudend asfalt. Sinds 2001 is het in Nederland verboden om teerhoudend asfalt te gebruiken of te verwerken. Vroeger zijn in de wegenbouw wel vaak teerhoudende producten toegepast, met name bij het aanbrengen van teerhoudende oppervlakbehandelingen. Het beleid van de overheid is er nu op gericht om teerhoudend asfalt uit de keten te halen. Dit betekent dat bij onderhoud het bestaande teerhoudende asfalt verwijderd moet worden.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

13

Mobiliteitsvisie Regionaal geldt de Mobiliteitsvisie en -plan Provincie Utrecht 2014-2028. Hieruit vloeien allerlei uitvoeringsprogramma’s voort. De consequenties voor de gemeente Vijfheerenlanden zijn uitwerkt in het Mobiliteitsplan Vijfheerenlanden. In het Mobiliteitsplan Vijfheerenlanden is de wegencategorisering opgenomen. Het Mobiliteitsplan bevat ook een uitvoeringsprogramma, waarin de werkzaamheden zijn opgenomen en geprognotiseerd.

Wegenlegger (lokaal) Een wegenlegger is een document waarin staat wie verantwoordelijk is voor het onderhoud van openbare wegen in het gebied. De Wegenwet bepaalt dat elke Nederlandse gemeente verplicht is om een wegenlegger op te stellen. De wegenlegger geeft onder andere juridische duidelijkheid over de openbaarheid van de weg. De gemeente Vijfheerenlanden heeft op dit moment geen actuele wegenlegger. Hiervoor moeten de drie beschikbare wegenleggers nog worden geactualiseerd. De wegenlegger wordt binnen de beleidsperiode geactualiseerd.

Arbeidsomstandighedenwet (Arbo). De Arbeidsomstandighedenwet verplicht alle werkgevers tot het uitvoeren van het arbeidsomstandighedenbeleid. Ook moet worden voldaan aan het Bouwprocesbesluit. Voor de wegbeheerder betekent dit in hoofdzaak het inventariseren van de projectrisico’s, analyseren van bestekken en het opstellen van Veiligheidsen Gezondheidsplannen (V&G-plan). Tenslotte is in dit kader ook de CROW-publicatie 96B ‘Werk in Uitvoering Pakket 2005’ van toepassing.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

14

Beheersystematiek In Nederland is de systematiek voor wegbeheer gestandaardiseerd door het CROW. Dit is een onafhankelijke kennisorganisatie op het gebied van infrastructuur, openbare ruimte en verkeer & vervoer. De volgende methoden van het CROW worden in de gemeente Vijfheerenlanden toegepast en in dit hoofdstuk kort toegelicht: • C ROW Wegbeheersystematiek voor de planning en begroting • C ROW Beeldkwaliteitsystematiek voor het bepalen van de beeldkwaliteit

CROW Wegbeheersystematiek De CROW Wegbeheersystematiek (CROW publicatie 147) wordt gebruikt om een verantwoorde en gemotiveerde onderhoudsplanning en begroting op te stellen, op basis van de conditie van verhardingen. De planning en begroting worden opgesteld voor een termijn van 1 tot 5 jaar. De systematiek geeft de beheerder bovendien handvatten voor het uitvoeren van een beheertoets, het stellen van prioriteiten en het maken van een onderhoudslijst.

Globale visuele inspectie

De systematiek voor wegbeheer is beschreven in publicatie 147, waarvan de

Globale visuele inspectie is één van de belangrijkste componenten van de CROW

Stichting CROW in december 2011 een herziene versie uitbracht. Voor de theo-

Wegbeheersystematiek. De wegbeheerder laat tweejaarlijks zo’n inspectie uit-

retische achtergronden van de systematiek wordt verwezen naar de genoemde

voeren. Daarbij worden alle wegverhardingen per wegvakonderdeel beoordeeld

publicatie 147. Hierin staat welke informatie (berekeningsresultaten) het systeem

op aanwezige schade, de ernst ervan (licht, matig, ernstig) en de omvang (ge-

biedt en hoe deze informatie wordt gebruikt. Om schadeclaims te beperken is

ring, enig, groot). Deze variabele gegevens worden daarna verwerkt in het weg-

het van belang om te beschikken over een goed functionerend inspectie-, onder-

beheersysteem. In dit wegenbeleidsplan zijn de inspectieresultaten uit 2020 ge-

houds-, meld- en klachtenregistratieproces.

bruikt.

Doel Wegbeheer heeft als hoofddoel het streven naar een doelmatige inzet van financiële middelen, op basis van accurate areaalgegevens. Dit wordt georganiseerd op netwerk- en projectniveau. In dit wegenbeleidsplan wordt de nadruk gelegd op het netwerkniveau. Bij beslissingen op projectniveau is het wegbeheersysteem slechts één van de bronnen waarop de beslissingen over onderhoud worden gebaseerd. Ook wordt in het beleidsplan de rol van de wegbeheerder beschreven om een complete afweging te kunnen maken met betrekking tot renovatie-/rehabilitatieprojecten.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

15

Beheersystematiek Binnen de beheerstrategie wegen is de volgorde van uitvoering gebaseerd op de PDCA Cirkel (Plan, Do Check Act). De processtappen omvatten:

Plan I

Weginspectie. Conform de CROW wegbeheersystematiek uitvoeren van een weginspectie. Ook worden de aanvullende taken ten aanzien van de klimaatbestendige inrichtingen geïnventariseerd.

Plan II

Basisplanning. Op basis van de geconstateerde gebreken wordt een basisplanning van te verwachten onderhoud opgesteld.

DO

Maatregeltoets. In de maatregeltoets worden aard en omvang van de onderhoudsmaatregel gedefinieerd. Ook wordt de impact op circulair en klimaatbestendige inrichting gedefineerd.

CHECK

Contractvorming. Gedefinieerd klein onderhoud wordt doormiddel van bestaande contracten (open posten bestek) in deelopdrachten op de markt gezet. Groot onderhoud (rehabilitatie) wordt uitgewerkt in aparte contracten.

ACT

De toezichthouder controleert in hoeverre de maatregelen volgens plan zijn uitgevoerd.

Figuur 1.3 PDCA cirkel

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

16

CROW Beeldkwaliteitsystematiek De CROW Wegbeheersystematiek heeft een vrij technische invalshoek wat communicatie niet eenvoudig maakt. Het CROW heeft mede daarom in 2007 de Beeldkwaliteit-systematiek vastgesteld (CROW publicatie 323). De beeldkwaliteit wordt uitgedrukt in vijf kwaliteitsniveaus, te weten:

Figuur 1.4 Vergelijking beeldkwaliteit en het onderhoudsniveau Beeldkwaliteit CROW

Handboek

Beeldkwaliteit

Technische kwaliteit (publicatie 147)

A+ en A

Hoog

Aantrekkelijk, goed verzorgd en schoon beeld en in een verkeersveilige situatie.

Er is lichte schade, maar niet hinderlijk

B

Voldoende

Verzorgd en schoon beeld en in een verkeersveilige situatie

Er is schade aanwezig. De waarschuwingsgrens wordt bereikt en soms overschreden

C

Matig

Onrustig beeld, discomfort of enige vorm van hinder

De richtlijn is overschreden (onderhoud binnen 2 jaar noodzakelijk)

D

Laag

Kapitaalvernietiging, uitlokking van vernieling, functieverlies juridische

De richtlijn is meer dan één klasse overschreden (onderhoudsachterstand)

Voorbeeld

Omdat voor alle aspecten in de openbare ruimte (wegonderhoud, groenonderhoud, straatmeubilair etc.) de beeldkwaliteit is gedefinieerd, is het in dit plan het belangrijkste communicatiemiddel als het gaat om kwaliteit. Dit maakt een kwaliteitsvergelijking tussen objecten in de openbare ruimte eenvoudiger.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

17

Karakterisering Welk kwaliteitsniveau er geldt voor een areaal is afhankelijk van de locatie en de ligging. Het KOR (Kwaliteitsplan inrichting en beheer Openbare Ruimte) of HIOR (Handboek Inrichting Openbare Ruimte) houdt de volgende kwaliteitsambities per gebiedstype aan:

Figuur 1.5 Kwaliteitsniveaus

*Verhardingen op begraafplaatsen worden eveneens op kwaliteitsniveau A beheerd

Beeldkwaliteit

Onderhoudsniveau

A+ (zeer goed)

Uitstekend

A (goed)

Verzorgd

B (voldoende)

Basis

C (matig)

Sober

D (te slecht)

Kapitaalvernietiging

In de gemeente Vijfheerenlanden kunnen we onderscheid maken in de verblijfsgebieden: de karakteristieke oude (dorps)centra van de dorpskernen en de nieuwere winkelgebieden. Ook in de uitstraling daarvan wordt onderscheid gemaakt. In het HIOR maken we waar nodig dan ook onderscheid tussen ‘verblijfsgebieden in historische context’ en ‘moderne verblijfsgebieden’.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

18

Missie & Visie Missie

Visie beleidsplan wegen

De gemeente Vijfheerenlanden heeft volgens de wet de zorgplicht tot het be-

Kwaliteit

Het wegenareaal van de gemeente Vijfheerenlanden

schermen en verbeteren van de leefomgeving (het rentmeesterschap). Ook moet

voorziet in haar functie. De mate van beeldkwaliteit

de wegbeheerder in het beleid aangeven hoe (veiligheids)risico’s voor de wegge-

is afhankelijk van het gebied en het daarbij beho-

bruiker worden beperkt. Voor de thema’s circulariteit en klimaatadaptatie moe-

rende onderhoudsconcept.

ten de wegen op onderdelen anders worden ingericht en onderhouden. Dit vraagt om beleidskeuzes die inspelen op ontwikkelingen (zoals Deltaplan Ruimtelijke

Duurzaamheid

De openbare ruimte is voor 2050 klimaatbestendig

Adaptatie met daarin de doelstelling een klimaatbestendige waterrobuuste in-

en waterrobuust. Het wegenareaal moet hiervoor

richting in 2050). In het wegenbeleidsplan wordt aangegeven hoe dit samen met

geschikt worden gemaakt. In 2035 is de helft van

de andere objectbeheerders wordt bereikt, maar wel vanuit de eigen beheer-

het wegenareaal klimaatadaptief ingericht. In 2020

discipline. Daarom worden de raakvlakken met andere disciplines weergegeven.

zijn de eerste stappen gezet door het introduceren

Ook de samenwerking met de decentrale overheid, ketenpartners en inwoners

van groen parkeren. Dit zal de komende vijf jaar

wordt beschreven.

verder worden doorgezet. Daarnaast zal ingezet worden op het verwijderen van onnodige verhar-

Toelichting Visie

dingen en worden proeftuinen aangelegd voor de oppervlakkige afvoer van hemelwater.

De gemeente Vijfheerenlanden wil een goed rentmeester zijn door grip te houden op de uitgaven en door risico’s tot op een acceptabel niveau te beheersen. Het kwaliteitsniveau sluit aan op de behoefte van het gebied. Thema’s als circulari-

Participatie

zaamheden betrokken, afhankelijk van hoeveel

teit, klimaatadaptatie en waterrobuustheid staan bij het uitzetten van nieuwe

invloed deze op hen hebben. Hierbij gelden de

richtingen centraal en zijn van invloed op de vormgeving van verhardingen. Om

volgende categorieën: meedenken, meedoen en

deze doelstelling te behalen is het essentieel dat wordt samengewerkt met an-

meebeslissen. Er wordt intensief samengewerkt met

dere beheerdisciplines en overige ketenpartners. Inwoners worden ook bij de

andere beheerdisciplines en ketenpartners

reconstructiewerkzaamheden betrokken, afhankelijk van hoeveel invloed deze op hen hebben. Hierbij gelden de volgende categorieën: meeweten, meedenken en meebeslissen.

Inwoners worden ook bij de reconstructiewerk-

Risico’s

Er is grip op uitgaven en risico’s zijn tot op een acceptabel niveau beheerst.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

19

Duurzaamheid Binnen de gemeente Vijfheerenlanden wordt duurzaamheid onderverdeeld in de volgende thema’s: energie en verantwoord, circulair en schoon, en klimaatrobuust en biodivers. In februari 2021 is binnen de gemeente Vijfheerenlanden het samenhangend duurzaamheidsbeleid vastgesteld, waarin het ambitieniveau ten aanzien van duurzaamheid gemeente breed is opgesteld. Per duurzaamheidsthema wordt aangegeven waar we als gemeente nu staan, wat we willen bereiken, hoe we dat doen en hoe we de resultaten (indien mogelijk) meten. Het wegenbeleid sluit hierop aan. Het wegenbeleidsplan geeft invulling aan de onderdelen participatie, en klimaat adaptief en circulair wegbeheer.

Ambitiestatement klimaat adaptief Dat klimaatveranderingen invloed hebben op de openbare ruimte is inmiddels bekend. De openbare ruimte voorbereiden op klimaatsveranderingen vraagt om een integrale aanpak. Voor nieuwe ontwikkelingen en reconstructies wordt intensief samen gewerkt met ketenpartners en andere disciplines (verkeer, groen, riolering). Hierover meer onder de kop ‘Participatie’. Zo zijn bijvoorbeeld ook in het verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan

(vGRP)

financiële

middelen

beschikbaar

voor

het

toepassen

van

klimaatadaptieve

maatregelen.

Ambitiestatement risicogestuurd beheer De gemeente Vijfheerenlanden wil grip houden op risico’s en uitgaven. In het wegenbeleidsplan staat in hoofdlijnen hoe dit wordt gedaan. Grofweg betekend dit dat er wordt gestreefd naar een optimale verhouding tussen prestaties (de mate waarin het object of systeem voorziet in haar doelen), uitgaven (alle kosten die nodig zijn voor het beheren van alle objecten binnen het systeem wegen) en risico’s (kansen en gevolgen van ongewenste gebeurtenissen tot op een acceptabel niveau beheersen). Deze aanpak is zowel gericht op het zogeheten mutatie/correctief onderhoud (vervangingen/reconstructies) als op het cyclisch onderhoud (asset management).

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

20

Ambitiestatement participatie Het beheren van de openbare ruimte doe je samen. Om doelmatig samen te werken moet ieders rol duidelijk zijn. De verantwoordelijkheden van het wegbeheer zijn opgenomen in de raakvlakkentabel op pagina 11. Hiermee wordt aangegeven welke objecten tot het areaal behoren. Aan de verschillende objecten hangen functies en eisen; deze vormen samen het doel van het object. Zo kunnen de taken en bevoegdheden in beeld worden gebracht en kunnen raakvlakken met andere disciplines worden gedefinieerd. De gemeente Vijfheerenlanden organiseert periodiek een overleg, waarvoor de bij de gemeente bekende netbeheerders en andere belanghebbende partijen worden uitgenodigd. Bij dit overleg gaat het onder meer over mogelijk medegebruik van voorzieningen en het afstemmen van gezamenlijk of gelijktijdig uit te voeren werkzaamheden. Als de netbeheerder binnen vijf jaar na groot onderhoud of herinrichting van de openbare gronden werkzaamheden uit moet voeren, kan het college van de gemeente Vijfheerenlanden bijzondere voorwaarden stellen aan dat herstel. De kosten van het herstel zijn voor rekening van de netbeheerder; zoals ook beschreven in AVOI artikel 8 en 9. Inwoners zijn per definitie gebruikers van de openbare ruimte. Daarom worden zij ook veelvuldig betrokken bij de inrichting hiervan.

In de dienstverlening richting inwoners gelden de volgende uitgangspunten: • K lachten en meldingen die gaan over de discipline wegen worden worden op werkdagen altijd binnen 24 uur beantwoord. • D e mate waarin inwoners worden betrokken bij reconstructiewerkzaamheden is afhankelijk van de impact van de werkzaamheden op hun leefomgeving (van meedenken tot meebeslissen).

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

21

Huidge situatie De gemeente Vijfheerenlanden bestaat uit 16 officiële kernen en buurtschappen: Ameide, Leerdam, Vi-

Figuur 1.7 Wegenareaal Vijfheerenlanden

Klachten en meldingen

anen, Everdingen, Hagestein, Hei- en Boeicop, Hoef

Via het meldingssysteem op de website van de

en Haag, Kedichem, Leerbroek, Lexmond, Meerkerk,

gemeente kwamen in 2019 20 schadeclaims bin-

Nieuwland, Schoonrewoerd, Tienhoven aan de Lek,

nen (waarvan 9 erkend en de rest is afgewezen).

Zijderveld en Oosterwijk.

Daarnaast kwamen er 721 meldingen binnen.

Ongeveer 600.000 m2 van het verhardingsoppervlak

In 2020 waren er 13 schadeclaims (waarvan 2

in de gemeente bestaat uit asfaltverharding. Dat is

erkend en de rest is afgewezen óf nog in behan-

bijna 27% van het totale areaal. Elementverhardin-

deling). Meldingen over calamiteiten binnen de

gen omvatten 71% van het totale areaal. Het overige

openbare ruimte zijn er 603.

areaal bestaat uit cementbetonverhardingen, grasstenen en halfverhardingen. Dat is nog geen 2% van het totale areaal.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

22

Inleiding Het uit te voeren onderhoud en de daarmee samenhangende kosten worden

Beheerkosten openbare ruimte: CROW-publicatie 145

voornamelijk bepaald door de huidige kwaliteit van de verhardingen.

Naast de bovenbeschreven wegbeheersystematiek en de kwaliteitscatalogus is

Dit technisch kwaliteitsbeeld is afgeleid van de globale visuele inspectie en de

voor het wegbeheer ook de beheerkostensystematiek van belang (beschreven

CROW-richtlijnen. Om de technische kwaliteit te bepalen zijn de gegevens van

in CROW-publicatie 145). In de wegbeheersystematiek is beschreven dat voor

de weginspecties uit 2020 gebruikt. Deze inspectiegegevens zijn getoetst aan de

de planning voor de lange termijn gebruik wordt gemaakt van deze beheerkos-

richtlijnen die door het CROW zijn opgesteld.

tensystematiek. Hierin zijn vaste onderhoudscycli voor verschillende wegtypes

Om de kwaliteit leesbaar te maken is deze vervolgens vertaald naar een kwali-

en voor verschillende soorten ondergrond (klei, zand, veen, etc.) vastgelegd.

teitsbeoordeling.

Voor iedere onderhoudscyclus zijn de totale kosten gedurende de levensduur

Relatie technische kwaliteit en kwaliteitsniveau Deze paragraaf licht de relatie toe tussen de technische kwaliteit vanuit de wegbeheersystematiek en de IBOR-kwaliteitsniveaus vanuit de kwaliteitscatalogus openbare ruimte.

Wegbeheersystematiek: CROW-publicatie 147 Voor het plannen en begroten van het noodzakelijke, constructieve wegonderhoud en het vaststellen van de aanwezige kwaliteit maken wegbeheerders al sinds 1985 gebruik van de wegbeheersystematiek (CROW-publicatie 147). Deze systematiek is hiervoor zeer goed bruikbaar. Hiermee kan op basis van gegevens uit tweejaarlijks uitgevoerde inspecties het benodigde budget voor de komende 5 jaar worden bepaald. Ook wordt zo goed inzichtelijk gemaakt wat de effecten zijn op de kwaliteit bij een tekort aan beschikbare budgetten. Het is daarom zeer wenselijk om ook in de toekomst de wegbeheersystematiek hiervoor te blijven gebruiken. De wegbeheersystematiek heeft echter een technische invalshoek. De kwaliteit wordt in de wegbeheersystematiek gedefinieerd per schade (zoals rafeling, scheurvorming, dwarsonvlakheid) en uitgedrukt in de classificatie die wordt gebruikt bij de globale visuele inspectie (zoals M3 of E1).

bepaald. Door deze kosten te delen door de levensduur worden de gemiddelde kosten per m2 per jaar bepaald. Deze kosten moeten jaarlijks worden gereserveerd om de betreffende weg ‘eeuwigdurend’ in een goede onderhoudsstaat te kunnen houden. In de systematiek voor de beheerkosten zijn de kwaliteitsniveaus A+, A, B en C van de kwaliteitscatalogus beschikbaar. Niveau D van de kwaliteitscatalogus staat voor de kwaliteit ‘te slecht’. Dit niveau geeft aan dat bij een schouw is vastgesteld dat de huidige kwaliteit niet het minimaal verantwoorde basisniveau C haalt. Omdat niveau D geen ondergrens kent, is het niet mogelijk om hier kosten voor te berekenen.

Kwaliteitscatalogus openbare ruimte: CROW-publicatie 323 Gemeenten en provincies kunnen de kwaliteit van de openbare ruimte definiëren met behulp van de beeldkwaliteitsniveaus A+, A, B, C en D. In de kwaliteitscatalogus zijn deze kwaliteitsniveaus voor alle aspecten van de openbare ruimte (wegonderhoud, groenonderhoud, zwerfafval, etc.) gedefinieerd. Elk niveau is beschreven in voor bestuurders begrijpelijke (niet-technische) bewoordingen en geïllustreerd met foto’s. Op beleidsniveau kunnen bestuurders en beheerders

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

23

Kwaliteitsbeoordeling hierdoor beter discussiëren over het gewenste kwaliteitsniveau van de openbare

In een normale situatie zal er jaarlijks een bepaald percentage van het wegena-

ruimte en de bijbehorende onderhoudskosten. Dit helpt bestuurders om beter

reaal aan onderhoud toe zijn; deze wegen hebben dan een beoordeling ‘C’. Zo zal

beslissingen te maken over het gewenste kwaliteitsniveau van de openbare ruim-

er ook altijd een bepaald percentage zijn met de beoordeling ‘B’. Het percentage

te (inclusief wegverhardingen). Het is daarbij ook eenvoudig om onderscheid te

van het areaal waar reeds onderhoud uitgevoerd had moeten worden krijgt de

maken tussen de gewenste kwaliteitsniveaus in verschillende gebieden (zoals

beoordeling ‘D’.

woonwijken, centrumgebieden, ontsluitingswegen en buitengebieden). Ook maakt dit de communicatie tussen de bestuurder en de (technische) wegbe-

Om te toetsen of de kwaliteit voldoet aan het gestelde kwaliteitsniveau is door

heerder over de huidige en de gewenste kwaliteit eenvoudig en inzichtelijk.

het CROW de 90%-regel bepaald. Dit houdt in dat de kwaliteit van de verhar-

Relatie beeldkwaliteit - wegbeheer Het laagste kwaliteitsniveau dat een beheerder of bestuurder kan kiezen is niveau

dingen gelijk is aan het kwaliteitsniveau dat bij negentig procent van het areaal wordt gehaald.

C. Kwaliteitsniveau D (te laag) is enkel gedefinieerd om aan te kunnen geven dat

Beeldkwaliteit

niet aan het minimale niveau wordt voldaan. In de wegbeheersystematiek zijn

Van het totale verhardingsareaal is de beeldkwaliteit bepaald (figuur 1.8). Uit de

CROW-richtlijnen zodanig gedefinieerd dat deze overeenkomen met het minimale

inspectiegegevens uit 2020 blijkt dat ongeveer 4% van het areaal een D-niveau

niveau van verantwoord wegbeheer. Volgens deze systematiek ontstaat er een

heeft en 2% een C-niveau. Dat betekent dat ongeveer 6% van het areaal de lan-

verhoogd risico op (terechte) schadeclaims als niet wordt voldaan aan de CROW-

delijke CROW-norm B heeft overschreden.

-richtlijnen. Er wordt dan namelijk niet meer voldaan aan de minimale eisen voor veiligheid en comfort. Met andere woorden: als de richtlijn wordt overschreden,

Voor de planning betekent dit dat verhardingen met D-niveau naar planjaar 1

moet onderhoud worden uitgevoerd.

voor onderhoud worden geschoven. Gemiddeld wordt eens in de 20 jaar groot

Dat betekent dat de CROW-richtlijnen van de wegbeheersystematiek overeen-

onderhoud uitgevoerd op verhardingen. Dit betekent dat jaarlijks zo’n 5% van

komen met niveau C van de kwaliteitscatalogus. Daaruit volgt logischerwijs dat

het areaal onderhoud zou behoeven.

niveau D overeenkomt met de definitie van ‘achterstallig onderhoud’ in de wegbeheersystematiek. Deze koppeling tussen wegbeheersystematiek en de kwaliteitscatalogus zorgt voor een goede communicatie. Ook kan de wegbeheerder zo in de toekomst gebruik blijven maken van de wegbeheersystematiek voor het bepalen van de benodigde budgetten en het plannen van het noodzakelijke onderhoud. Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

24

Figuur 1.8 kwaliteit verhardingen Vijfheerenlanden

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

25

Ontwikkelingen en trends Ontwikkelingen en trends hebben invloed op het we-

•

Scenario kort hevig nat: In een kort

of doorgroeistenen, zijn het uitgangspunt

genbeleid. In het onderstaande worden de meest

tijdsbestek valt een grote hoeveelheid

voor extensief bereden plaatsen of wandel

actuele thema’s verder uitgewerkt door hun invloed

neerslag die niet direct op doelmatige wijze

gebieden. Hierbij geldt dat de het groen be

op het wegenbeheer te definiëren en de beleidsuit-

via ondergrondse systemen kan worden

heerd wordt door de groenbeheerder en het

gangspunten vast te stellen.

afgevoerd. Neerslag moet de bodem in

verhardingsobject door de wegbeheerder.

In het onderstaande worden de volgende thema’s

kunnen, bovengronds worden geborgen

uitgewerkt:

en vertraagd worden afgevoerd. Indien mogelijk kan het regenwater oppervlakkig

•

Klimaatbestendige inrichting

worden afgevoerd richting oppervlaktewater

•

Circulaire economie

of wadi’s.

•

(Inwoner)participatie

•

Risicogestuurd beheer

komen steeds vaker langdurige neerslag-

•

Integraal samenwerken

perioden voor. Deze periodes kunnen

•

leiden tot hoge (schijn)grondwaterstanden.

Klimaatbestendige inrichting

Die kunnen zorgen voor verweking van weg-

een overwegend groene inrichting en kent

moet bestand zijn tegen nadelige gevolgen van kli-

Definitie van een klimaatbestendige inrichting Er is onderscheid te maken tussen de drie hieronder beschreven klimaatscenario’s. Met een klimaatbestendige inrichting worden de gevolgen hiervan tot een acceptabel niveau beheerst. De definitie van klimaatbestendige inrichting wordt toegelicht aan de hand van de volgende verschillende klimaatscenario’s:

aan de drie verschillende klimaatscenario’s moetende volgende maatregelen worden genomen: •

een afgewogen ontwerpfilosofie (HIOR). •

Scenario langdurig droog: In de zomers komen steeds vaker langdurig droge perioden voor. Met name in versteende gebieden kan dit leiden tot hittestress en verdroging. Door voldoende groen aan te brengen kan

De buitenruimte alleen verharden op die plaatsen waar dit functioneel vereist is;

•

Verhogingen, zoals verkeersdrempels, zo toepassen dat dit geen nadelige gevolgen heeft voor oppervlakkig afvoer van

heeft geen overbodige verhardingen, heeft

ben op de inrichting van de openbare ruimte. Deze

uitgangspunten worden vastgesteld.

Om binnen de openbare ruimte invulling te geven

fundaties. Een klimaatbestendige inrichting

Het is bekend dat klimaatveranderingen invloed heb-

maatverandering. Hiervoor moeten heldere beleids-

Scenario langdurig nat: In het najaar

Klimaatbestendige inrichting

regenwater; •

Waar mogelijk parkeerstroken uitvoeren met groene parkeerplaatsen;

•

Wegontwerpen realiseren die er voor zorgen dat het water bij extreme neerslag geen overlast in woningen of panden veroorzaakt. Bovengrondse afwatering en berging zijn voorzien in het profiel.

de temperatuur tot enkele graden zakken. Verhardingen worden alleen aangebracht op plaatsen waar dit noodzakelijk is. Alternatieve materialen, zoals half verharding

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

26

Duurzaamheid “Circulaire economie in wegenbeleid Vijfheerenlanden” Inleiding Op het gebied van duurzaamheid richt de gemeente Vijfheerenlanden zich op de volgende drie thema’s: energie en verantwoord, circulair en schoon, klimaatrobuust en biodivers. Het wegenbeleid moet hierop aansluiten en geeft invulling aan de thema’s participatie, klimaatadaptief wegbeheer en kaders ten aanzien van circulaire economie (CE). In het voorgaande zijn de thema’s participatie en klimaatadaptief toegelicht. In het vervolg wordt het thema circulaire economie in het wegenbeleid onderbouwd.

Context Er zijn verschillende haakjes waaraan het thema circulaire economie in het wegenbeleid kan worden opgehangen. De Rijksoverheid heeft de ambitie uitgesproken om in 2030 50% circulair te zijn en in 2050 100%. Begin 2017 is de Green Deal Duurzaam GWW ondertekend door opdrachtgevers, opdrachtnemers, kennisinstellingen, toeleveranciers en adviesbureaus: in totaal ruim 60 partijen uit de sector, waaronder de provincie Utrecht. De Green Deal Duurzaam GWW heeft als ambitie om duurzaamheid in 2020 integraal onderdeel te laten zijn van spoor- , grond-, water- en wegenbouwprojecten. Om dit te realiseren is er de praktische Aanpak Duurzaam GWW. Deze werkwijze maakt duurzaamheid in GWW-projecten concreet, zonder vooraf voor te schrijven hoe de duurzaamheidswinst behaald wordt. Dat kan per project verschillen. In het collegeakkoord 2019-2022 staat dat Vijfheerenlanden een duurzame gemeente is en voor eerlijke handel en duurzaam inkopen staat. Dit betekent onder andere dat bij inkoop- en aanbestedingsbeleid aandacht is voor circulaire economie, het versterken van de lokale en regionale economie en dat ‘kringloop’ een speerpunt wordt. Ook wordt er verwezen naar de doelstellingen van de circulaire economie. Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

27

Duurzaamheidsplan Rijkswaterstaat is de belangrijkste bron van informatie en van oudsher een toonaangevende partij als het gaat over innovaties in de sector. In opdracht van Rijkswaterstaat zijn al vele onderzoeken gedaan naar het nut, de noodzaak en de financiële gevolgen van de circulaire economie in de sector. Twee relevante onderzoeken worden nader beschreven. Circulaire innovaties GWW (M. van Leeuwen [...et al.]; NIBE Research 22-092018): “In opdracht van Rijkswaterstaat is een overzicht opgesteld van circulaire innovaties die beschikbaar zijn of op korte termijn beschikbaar komen en die grootschalig kunnen worden toegepast op het areaal van Rijkswaterstaat. Hierbij is rekening gehouden met mogelijke risico’s om ‘spijt’-maatregelen te vermijden. Het resultaat is een overzicht van 11 circulaire innovaties met impact, zonder aanwijsbare risico’s die snel zijn op te schalen”. In het wegenbeleidsplan wordt ook een inschatting gemaakt van de investeringen voor de komende vijf jaar. De kosten voor circulair werken moeten daarin worden meegenomen. Maar wat kost circulair werken eigenlijk? In 2018 is een eerste verkenning van maatschappelijke kosten en baten van circulair werken bij Rijswaterstaat onderzocht. Enkele conclusies uit de eindrapportage (Rebels Economic Transactions B.V.

in opdracht van Rijkswaterstaat; 2018): “Op bijvoorbeeld een laag temperatuur asfaltverhardingen met hoge recyclefractie is een besparing van 15% - 50% op de kostprijs van het asfalt (exclusief transport en aanleg) te behalen. Op basis van deze eerste verkennende analyse lijken de verschillende circulaire varianten financieel aantrekkelijker dan het nulalternatief. Wel zullen er tijdelijke extra kosten nodig zijn voor monitoring van circulair asfalt. Zeker in de pilotfase zal het aangebrachte circulaire asfalt nauw gemonitord moeten worden. Zowel door de aannemer als door RWS. De kosten

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

28

die hiermee gemoeid zijn bedragen enkele tienduizenden euro’s. Deze kosten zijn slechts tijdelijk van aard. Bovendien worden in de circulaire alternatieven aanzienlijke besparingen op grondstoffen gerealiseerd. Deze uitkomsten zijn gebaseerd op de situatie nadat de techniek bewezen is door middel van pilots. De extra kosten van deze (noodzakelijke) pilots zijn niet in bovenstaande berekening meegenomen. Met name sterke sturing op beschikbaarheid en tijdige oplevering staan innovatie (en daarmee het accepteren van de kans op mogelijke verslech-

Beleidsregel duurzame producten Op basis van het bovenstaande wordt het toepassen van circulaire producten en hergebruik van grondstoffen tot standaard verheven (zodat de noodzakelijke transitie wordt gestimuleerd). Wanneer het toepassen van deze producten niet mogelijk of doelmatig is, moet dit worden onderbouwd. Zo wordt de motivatie-eis om gedraaid en wordt gestreefd naar een circulaire infrastructurele economie.

tering van de beschikbaarheid) in de weg.”

Inwonerparticipatie

Aanpak duurzaam GWW

Inwoners voelen zich over het algemeen erg betrokken bij hun directe leef-

Begin 2017 is de Green Deal Duurzaam GWW ondertekend, zoals hierboven genoemd. De doelstelling van de Green Deal is om in 2020 bij GWW-projecten de Aanpak Duurzaam GWW toe te passen in planvorming, aanleg, aanbesteding, beheer en onderhoud. De Aanpak draait om het doorlopen van stappen in de opeenvolgende fases van het project. Deze stappen zijn in elke fase hetzelfde: •

Analyse van vraag en ambities

•

Onderzoek kansen

•

Vastleggen ambities en kansen

•

Vertaalslag naar specificaties en ontwerp

•

Afweging en toetsen duurzaamheid

•

Verantwoording duurzaamheid

Via de stappen per fase worden, naast het gezamenlijk instrumentarium, hulp-

omgeving. Logisch, want zij maken er dagelijks gebruik van en zijn in die zin dan ook de expert van hun buurt. Door in goede samenwerking met de inwoners het beheer van de wegen uit te voeren wordt ervoor gezorgd dat men zich extra verantwoordelijk voelt voor de buurt. opgezocht

via

digitale

platformen,

via

Deze samenwerking wordt

adviesraden

of

consultatierondes.

Inwonersparticipatie kan op verschillende manieren worden toegepast: bij het in kaart brengen van een maatschappelijk probleem bijvoorbeeld. Of wanneer de gemeente een beter beeld wil krijgen van hoe de inwoners van Vijfheerenlanden hun eigen leefomgeving ervaren. Een goede samenwerking brengt veel voordelen met zich mee. De inwoners kunnen al in een vroeg stadium meedenken over de verbetering van hun eigen leefomgeving. De gemeente weet daardoor goed wat er in de vele verschillende dorpen en wijken leeft. Heldere communicatie en goed verwachtingenmanagement zijn essentieel.

middelen aangereikt. Bijvoorbeeld een Format Overdrachtsdocument en een set voorbeeldspecificaties duurzaamheid. In elke fase zijn er instrumenten in te zetten ter ondersteuning.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

29

De invulling van de gemeente Vijfheerenlanden aan participatie in relatie tot wegbeheer

Inwonerparticipatie bij reconstructies

Het wegbeheer geeft hier op de volgende wijze invulling aan:

Wanneer er grote reconstructies moeten worden

Van inwoner naar overheid

uitgevoerd kan voor de inwoners een keuzeprotocol worden opgesteld. Hiermee hebben de inwoners op

Voor meldingen of klachten over verhardingen is de gemeente bereikbaar via de website en het servicecen-

wegtype-niveau, gekoppeld aan het HIOR, inspraak

trum. Duidelijkheid en transparantie over de aanpak en de afhandelingsperiode zijn het uitgangspunt.

over de keuze. Denk hierbij aan het type elementen

Van overheid naar inwoners:

in woongebieden, het type lichtmasten, etc.

Bij kleinschalige herstelwerkzaamheden zorgt de wegbeheerder voor informatie aan de inwoners die hier mee

Als het gaat om onderhoudsmaatregelen op gebied-

te maken krijgen. Bij herinrichtingen (reconstructies) of tussentijdse aanpassingen in de openbare ruimte

en wijkontsluitingswegen hebben de bewoners een

(bijvoorbeeld bij aanpassing van de parkeersituatie of het aanleggen van een verkeersdrempel) vindt infor-

beperkte inspraak. Dit zijn specialistische werk-

matie-uitwisseling plaats op bewonersavonden, via informatiebrieven of ontwerpateliers.

zaamheden waarbij technische kennis en wet- en re-

Inwonersinitiatief:

gelgeving van groter belang zijn. Goede en tijdelijke informatieverstrekking is hierbij van groot belang.

Hier hebben de dorpsraden of georganiseerde groepen inwoners (op wijk- of dorpsniveau) een spilfunctie. Zij dragen initiatieven aan bij de wijkambassadeur van de gemeente, bijvoorbeeld voor de opwaardering van een straat in het betreffende dorp. De beheerder of vakspecialist kijkt daarna samen met de initiatiefnemers naar het initiatief, of de juiste mensen betrokken zijn en hoe het initiatief eventueel uitgevoerd kan worden.

Initiatief partners (bedrijven, woningstichtingen, projectontwikkelaars, etc.): Samenwerken in de openbare ruimte is gezamenlijk streven naar een kwalitatief hoogwaardige inrichting. Een mooi voorbeeld van verbinding tussen de beheerafdeling en initiatiefpartners zijn afspraken over het onderhoudsniveau op bedrijventerreinen.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

30

Financieel Vervangingswaarde totaal areaal In tabel 1.9 wordt de vervangingswaarde van het areaal weergegeven. De tabel

Benodigd budget klein en groot onderhoud komende vijf jaar

geeft inzicht in de kosten die gemaakt moeten worden om het gehele wegennet

Op basis van de weginspecties 2020 en de bijbehorende budgetplanning is voor

opnieuw aan te leggen. Dit is het kapitaal wat door goed wegbeheer in stand moet

de komende beleidsperiode 2021-2025 een totaal budget benodigd van €9.25

worden gehouden. De totale vervangingswaarde bedraagt € 128.514.180,00

mln. Het benodigde budget is gebaseerd op het toepassen van de ‘Huidige stra-

Tabel 1.9 Vervangingswaarde wegenareaal Verhardingstype

Areaal in m2

Vervangingswaarde in €

Bitumineuze verhardingen

600.608,00

€

Open verhardingen

1.600.107,00

€

88.005.885,00

Cementbeton

5.363

€

402.225,00

Overige (halfverhard,

21.331

€

1.066.550,00

tegie (conform CROW 147)’. Door module 1 te koppelen aan de basis strategie kunnen de budgetten mogelijk efficiënter worden ingezet, waardoor eventueel budget vrijkomt voor duurzame toepassingen. Door module 2 te koppelen aan de basis strategie is jaarlijks €100.000 beschikbaar voor klimaatadaptieve en circulaire toepassingen. De onderbouwing van financiële middelen is onderdeel van het Wegenbeheerplan 2021-2025.

39.039.520,00 Het areaal waarop het onderhoud betrekking heeft is als volgt verdeeld:

grassteen, etc) Totaal

Bitumineuze verhardingen: € 128.514.180,00

Voor het bepalen van de vervangingswaarde is uitgegaan van de volgende gemiddelde kostenkengetallen: • A sfaltverhardingen: €65 per m2 • Elementverhardingen €55 per m2

Figuur 1.10 gebudgetteerde onderhoudsbehoefte C en D niveau Elementverhardingen:

Areaal niveau C

32.975 m2

Areaal niveau C

11.764 m2

Areaal niveau D

22.877 m2

Areaal niveau D

67.290 m2

Benodigd budget

€ 1.330.365,33

Benodigd budget

€ 1.603.322,55

In figuur 1.10 wordt, per planjaar, een weergave gegeven van het budget voor de beleidsperiode 2021-2025

• C ementbeton €75 per m2 • O verige €50 per m2

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

31

Rehabilitatiebudget In de geadviseerde budgetten is geen rekening gehouden met kosten voor rehabilitaties. Onder rehabilitatie wordt het volledig vervangen van bestaande ver-

Figuur 1.11 geprognotiseerd groot onderhoudsbudget per planjaar

hardingsconstructies verstaan. In de berekeningen voor het reguliere groot onderhoud wordt alleen regulier onderhoud bepaald. Het vervangen van een gehele verhardingsconstructie is financieel dermate ingrijpend, dat rehabilitaties niet betaald kunnen worden van de berekende bedragen voor regulier groot (en klein) onderhoud. Het voorstellen van rehabilitaties gebeurt niet alleen op basis van technische uitgangspunten. In veel gevallen gaat dit samen met een verkeerstechnische, riool- en/of esthetische behoefte. Het Reilinghplein in Leerdam is hiervan een voorbeeld. Wanneer een rehabilitatie wordt voorgesteld door een beheerdiscipline (bijvoorbeeld riolering) wordt altijd bekeken of hier andere disciplines in mee gaan, bijvoorbeeld wegen of groen: het werk-met-werk maken. Iedere beheerdiscipline lift mee in een rehabilitatieproject.

Jaartal

Totaal

2021

€

1.005.000

2022

€

1.005.000

2023

€

1.005.000

2024

€

1.005.000

2025

€

1.005.000

Totaal

€

5.025.000

Totaal bijkomende kosten

€

4.223.253

Totale kosten

€

9.248.253

* Zie bijlage 3 en het Wegenbeheerplan 2021-2025 voor een onderbouwing van de kosten.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

32

Kosten onderbrengen in de begroting volgens de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) Het is wettelijk vastgelegd dat decentrale overheden jaarlijks begrotings- en verantwoordingsstukken moeten opstellen. De regels hiervoor zijn vastgelegd in de BBV. Uitgangspunt in de begroting is dat structurele zaken structureel worden gefinancierd en incidentele zaken incidenteel worden gefinancierd. De BBV bepaalt dat een decentrale overheid werkt met reserves en voorzieningen. De reserve is het eigen vermogen van een overheid en wordt gebruikt om incidentele zaken mee te betalen. Een voorziening is het budget dat is toegekend aan een product (bijvoorbeeld de openbare ruimte) en wordt gebruikt om structurele zaken mee te betalen.

Wegenbeleidsplan 2021 - 2025

33

Huidige strategie (conform CROW 147) Strategie Nieuwe ontwikkelingen, zoals een klimaatbestendige inrichting, circulaire economie en risicogestuurd beheer, hebben impact op het wegenbeheer. Om de

Doel 1: Duurzame instandhouding areaal in slechte staat

effecten, ten aanzien van de basis strategie, in beeld te brengen zijn deze onder-

In de planperiode 2021-2025 worden de wegen die in slechte staat verkeren aan-

werpen uitgewerkt in twee modules.

gepakt.

De huidige strategie betreft het onderhouden van wegen op basis van de CROW

Hoe

147 norm. Hierbij is de doelstelling om het verharde wegenareaal op niveau B te

De komende jaren wordt op een groot deel van deze wegen groot onderhoud of

beheren: wegen worden zoveel mogelijk veilig gehouden en kapitaalvernietiging

rehabilitatie (aanbrengen nieuw wegdek inclusief fundering) uitgevoerd. Het per-

wordt voorkomen. Dit betekent dat wegen die in (zeer) slechte staat zijn worden

centage wegen of wegonderdelen dat nu in slechte staat verkeert is met 4% op

vervangen. De basis voor het technisch onderhouden van de verhardingen is

een acceptabel niveau. Volledig terugbrengen naar 0% is niet realistisch en niet

het borgen van de constructieve veiligheid en het verantwoord omgaan met ge-

altijd nodig, gezien de kosten die daarmee gepaard gaan en de functie van de

meenschapsgeld. De huidige strategie gaat uit van een vergelijkbaar budget voor

weg (extensief gebruikte asfaltwegen).

wegbeheer als de afgelopen jaren beschikbaar was: €9.3 mln voor de planperiode

In het beheer-/onderhoudsplan wordt inzichtelijk gemaakt welke wegen er slecht

2021-2025.

bij liggen en waarom we er voor kiezen om voor het betreffende wegvak wel of niet direct onderhoudsmaatregelen te treffen.

Wat willen we bereiken en hoe In deze strategie worden voor de periode 2021-2025 de volgende beleidsuitgangspunten voorgesteld:

Doel 2: Doelmatig wegbeheer De ambitie is om het totale areaal op onderhoudsniveau B te beheren, met uitzondering van historische verblijfsgebieden en begraafplaatsen,deze worden op

• Het vervullen van de primaire taken van de wegen, de bereikbaarheid;