Sociaal Domein Infographic.pdf

De waardenkaart voor de gezondheidszorg kan je zo nodig verder helpen. Hier vind je voorbeelden van waarden die ook van belang kunnen zijn in de ondersteuning, dienstverlening en zorg in het sociaal domein.

Jij en (wellicht) de hele gemeenteraad heeft (gezamenlijke) maatschappelijke waarden geformuleerd.

Een paar voorbeelden vanuit het perspectief van inwoners: zelfbeschikking/autonomie, keuzevrijheid, menselijke maat, vertrouwen, zinnig, solidariteit, wederkerigheid. Voorbeelden van waarden die iets zeggen over de ondersteuning door gemeente en uitvoeringsorganisaties: betrouwbaar, wendbaar, responsief, creatief, vernieuwend. Een aantal van deze principes zien we ook terug in de literatuur over bestuurlijke innovatie.

Stap 1 | Wat kun je zelf doen

26

HOME

VISIE | STAP 1 | Formuleer maatschappelijke waarden | 2 van 3

De vragen over maatschappelijke waarden hoef je niet alleen te beantwoorden. Als onderdeel van een politieke partij kun je gebruik maken van de kennis in de fractie. Het kan ook helpen om een avond te organiseren met de leden van jouw partij. Zo vergroot je niet alleen de denkkracht, maar zorg je ook voor meer participatie.

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

Noteer: Welke drie maatschappelijke waarden vind je belangrijk die de basis zou moeten vormen voor het sociaal beleid?

Bijvoorbeeld in gemeente Ede formuleerden cliënten en professionals sámen, met gebruikmaking van publicaties en wetenschappelijke bronnen, de volgende waarden voor het sociaal domein: 1. Toegankelijkheid 2. Zelfbeschikking en zelfregie 3. Partnerschap en gelijkwaardigheid 4. Integraliteit 5. Veiligheid en vertrouwen 6. Flexibiliteit 7. Solidariteit en wederkerigheid 8. Welbevinden (als resultaat) Bron: Op waarde(n) geschat. Cliëntervaringsonderzoek Sociaal Domein gemeente Ede (2017).

27

VISIE | STAP 1 | Formuleer maatschappelijke waarden | 3 van 3

WAT KUN JE ALS RAADS­­LEDEN SAMEN DOEN?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

Noteer: Wat is de uitkomst van het gesprek? Welke maatschappelijke waarden vinden jullie als gemeenteraad belangrijk?

Ga als gemeenteraad een open gesprek aan waarin je goed naar elkaar luistert, bijvoorbeeld op een dialoogavond. Spreek vooraf een aantal spelregels af hoe je het gesprek wilt voeren, zoals: gespreksleiding, aanwezigheid/ beslotenheid, opstelling zowel in houding als fysiek, (de)politiek. Welke overeenkomsten in waarden zien jullie? Verstaan jullie hetzelfde onder de maatschappelijke waarden? Let op, probeer in deze stap weg te blijven van het gesprek over de uitvoering.

28

HOME

VISIE | STAP 2 | Formuleer leidende principes | 1 van 3

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

2 WAT ZIJN VOOR JOU BELANGRIJKE LEIDENDE PRINCIPES?

RESULTAAT

Ter inspiratie een paar voorbeelden van leidende principes

‘NIEMAND IS NORMAAL’

Jij en (wellicht) de gemeenteraad heeft (gezamenlijke) leidende principes geformuleerd.

In Ede zag men dat het percentage kinderen met een ggz-diagnose op sommige scholen erg hoog was. Dit was aanleiding om met betrokken partners gesprekken te voeren over de herkenbaarheid van dit beeld en wat de achtergrond hiervan was. Had dit bijvoorbeeld te maken met de wijk en de populatie op school? Het gesprek kwam op de vraag wat iedereen eigenlijk normaal vindt. Deze inzichten vormden mede de aanleiding voor het leidende principe: ‘niemand is normaal’.

‘ZORG DICHTBIJ’ Leidende principes zijn vuistregels die richting geven aan beleid en uitvoering. Zo’n principe gaat niet over wat je wilt bereiken, maar over hoe je dat doet. Je kiest voor zo’n principe omdat je ervan uitgaat dat je daarmee het resultaat voor de inwoner beter bereikt.

Stel een gemeente heeft als leidend principe ‘zorg dichtbij’. Wat vind je er als raadslid van dat de locatie van dagbesteding in andere gemeenten ligt? Wat vind je ervan als de hulp voor jeugdigen buiten de school is georganiseerd? Hoe strookt dit met ‘zorg dichtbij’? Een leidende principe vormt zo een meetlat voor het maken van beleidskeuzes.

Lees hier meer over leidende principes: Leidende-principes.pdf (movisie.nl). Voorbeelden van leidende principes zijn: ‘normaliseren’, ‘inwoners aan zet’ en ‘ondersteuning en zorg dichtbij’ (zie ook tekst in het kader hiernaast).

‘PREVENTIEF WERKEN’ Wanneer je bij het leidende principe ‘preventief werken’ universele preventie bedoelt, dan richt je je als gemeente op het voorkomen van problemen bij inwoners die op dit moment geen hulp nodig hebben.

Onder leidende principes ligt altijd een onderbouwing. Onder het principe ‘ondersteuning en zorg dichtbij’ ligt de aanname dat mensen zich in hun eigen leefomgeving het beste kunnen ontwikkelen. Het gaat overigens niet alleen om individuele ondersteuning van inwoners, maar ook om investering in algemene en collectieve voorzieningen. Als een gemeente investeert in een inclusieve samenleving zal op de lange termijn de vraag naar maatwerkvoorzieningen afnemen.

De handelingsrichting die het principe dan geeft, is inzetten op beschermende factoren , zoals het versterken van sociale netwerken, gezonde leefstijl en positieve gezondheid.

29

VISIE | STAP 2 | Formuleer leidende principes | 2 van 3

WAT KUN JE ZELF DOEN?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

Noteer: Drie leidende principes die jij belangrijk vindt voor de inwoners van jouw gemeente.

Denk na over wat voor jou belangrijke leidende principes zijn. Het kan helpen om te kijken vanuit bestaande data (zoals in het onderzoek naar waarden in Ede, zie op de vorige pagina), vanuit casuïstiek of vanuit succesvolle praktijksituaties wat je opvalt, wat werkzame elementen zijn. Ook staan in veel beleidsnota’s leidende principes verborgen. Bekijk deze met een frisse blik. Maak een groslijst van leidende principes en formuleer voor jezelf drie belangrijke leidende principes.

30

HOME

VISIE | STAP 2 | Formuleer leidende principes | 3 van 3

WAT WAT KUN KUN JE JE ALS ALS RAADSRAADS­­L­­LEDEN EDEN SAMEN SAMEN DOEN? DOEN?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

Noteer: Wat is de uitkomst van het gesprek? Welke drie leidende principes vinden jullie als gemeenteraad belangrijk? Beschrijf hierbij een onderbouwing; waarom dragen deze principes bij aan betere resultaten voor jullie inwoners?

Je kunt Ga als gemeenteraad jouw leidende een principes open eerst bespreken gesprek aan in waarin eigen partijverband. je goed naar Geeft jullie elkaar luistert, verkiezingsprogramma bijvoorbeeld op een hiervoor richting? dialoogavond. Spreek Ga hierna voorafals een gemeenteraad aantal spelregels een afopen hoe jegesprek het aan waarin jewilt gesprek goed voeren, naar elkaar zoals: luistert (bijvoorbeeld tijdens gespreksleiding, aanwezigheid/ een dialoog­ avond) en nieuwsgierig beslotenheid, opstelling bent. zowelSpreek in vooraf een houding alsaantal fysiek,spelregels (de)politiek. af hoe je het gesprek Welke overeenkomsten wilt voeren, in waarden zoals: gespreksleiding, zien jullie? Verstaan aanwezigheid/ jullie hetzelfde beslotenheid, onder de maatschappelijke opstelling zowel waarden? in houding Let op, probeer als fysiek, in deze (de)politiek. stap weg te blijven van het gesprek over de Welke overeenkomsten zien jullie en uitvoering. welke verschillen in de leidende principes? Bespreek met elkaar wat je bedoelt met het leidende principe. Wat versta je precies onder ‘normaliseren’ of ‘preventief werken’? Wat zouden jullie kunnen formuleren als gezamenlijk kompas?

31

VISIE | STAP 3 | Formuleer maatschappelijke resultaten | 1 van 4

3 WELKE MAATSCHAPPELIJKE RESULTATEN WIL JE BEHALEN?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

Maatschappelijke resultaten gaan over de impact die je wilt maken op de lokale samenleving. Het doel van het beleid is dat het betere resultaten oplevert voor de inwoners in jouw gemeente. Bijvoorbeeld: Over vier jaar maakt 40% van de inwoners die moeilijk kunnen rondkomen, gebruik van mogelijke toeslagen. Of: Over vier jaar willen we dat 40% van de inwoners met psychiatrische of ernstige psychische problematiek minstens 1 keer per week sport / intensief beweegt. Voor het opstellen van beoogde maatschappelijke resultaten is het nodig om te weten wat er speelt op terreinen zoals armoede, veilig opvoeden, eenzaam­ heid, langer thuis wonen en wachtlijsten in de zorg. Weet je wat de meest voorkomende problemen in jouw eigen gemeente op deze terreinen zijn? Wat zijn de top 5 vragen in eerste lijn; bij sociaal (wijk)teams, huisartsen, scholen? Welke informatie heb je hiervoor van het college nodig? Welke informatie heb je vanuit de samenleving nodig? Zoals de ervaringen van inwoners, jeugdigen en volwassenen, en de professionals in de praktijk.

RESULTAAT Jij en (wellicht) de gemeenteraad heeft (gezamenlijke) maatschappelijke resultaten geformuleerd.

Neem ook eens een kijkje op de website www.waarstaatjegemeente.nl waar je per thema allerhande informatie vindt. Zijn er grote verschillen tussen wijken? Waar vind jij dat extra inzet op nodig is? Voor het formuleren van maatschappelijke resultaten helpt stap 2 uit het kwaliteitskompas Kwaliteitskompas: maatschappelijk resultaat | Nederlands Jeugdinstituut (nji.nl) Voor welke uitdagingen staan we in het sociaal domein? Het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft voor de nieuwe gemeentebesturen de belangrijkste ontwikkelingen, knelpunten en uitdagingen in het sociaal domein op een rij gezet in hun rapport Uitdagingen in het Sociaal Domein . Deze kunnen helpen bij het vorm geven van het maatschappelijke resultaat.

32

VISIE | STAP 3 | Formuleer maatschappelijke resultaten | 2 van 4

WAT KUN JE ZELF DOEN?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

Noteer: Wat zou er over 4 jaar anders moeten zijn dan nu voor de inwoners van jouw gemeente?

Probeer een goed beeld te krijgen wat er speelt in jouw gemeente op terreinen als armoede, veilig opgroeien, mee­ doen en eenzaamheid. Hoe gaat het met de inwoners? Als je dit beeld hebt, denk dan na over de volgende vragen: Waar zou jij het verschil willen maken? Waar vind je dat extra inzet nodig is? Wat zou er over 4 jaar anders moeten zijn dan nu voor de inwoners?

33

HOME

VISIE | STAP 3 | Formuleer maatschappelijke resultaten | 3 van 4

WAT KUN JE ALS RAADS­­LEDEN SAMEN DOEN?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

Noteer: Over 4 jaar hebben we bereikt dat ….% inwoners meer (voorbeelden: participeren, minder in armoede leven en opgroeien, gezonder leven, zich minder eenzaam voelen, etc.)

Ga als raad met elkaar het gesprek aan over de beoogde maatschappelijke resultaten die jullie voor jullie inwoners willen bereiken. Wat zijn de overeen­ komsten in het beeld over hoe het gaat met de inwoners, jeugdigen en volwassenen, in jullie gemeenten? Waar willen jullie samen verschil maken? Wat is er over 4 jaar anders dan nu?

34

HOME

VISIE | STAP 3 | Formuleer maatschappelijke resultaten | 4 van 4

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

Jullie hebben nu als raad met elkaar gesproken over waarden, leidende principes en beoogde maatschappelijke resultaten. Probeer in onderstaande tabel deze aan elkaar te koppelen door een onderbouwing. Hier staan twee voorbeelden.

WAARDE

LEIDEND PRINCIPE

ONDERBOUWING

MAATSCHAPPELIJK RESULTAAT

Voorbeeld Solidariteit

Zorg en ondersteuning dichtbij

Zorg en ondersteuning dichtbij omdat we veronderstellen dat voor een vraagstuk als eenzaamheid de wijk/buurt, de voorzieningen daar en het netwerk van mensen essentieel zijn.

Over 4 jaar hebben we bereikt dat 70% van de alleenstaande ouderen (75+ jaar) meer steun ervaart vanuit het sociale netwerk en de buurt.

Voorbeeld Menselijke maat

Normaliseren door zo thuis mogelijk opgroeien

Zo thuis mogelijk opgroeien omdat we veronderstellen dat kinderen/ jongeren het beste af zijn als zij thuis of zo dicht mogelijk bij huis opgroeien, in een stabiele thuissituatie.

Over 4 jaar hebben we bereikt dat alle kinderen die niet thuis kunnen wonen worden opgevangen in een setting van een gezinsvorm en op hun eigen school kunnen blijven.

35

VISIE | STAP 4 | Formuleer kwaliteitseisen t.a.v. ondersteuning en zorg | 1 van 3

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

4 WAT ZIJN VOOR JOU BELANGRIJKE EISEN DIE JE AAN DE KWALITEIT VAN ONDERSTEUNING EN ZORG WILT STELLEN?

RESULTAAT

WIE GAAT OVER DE KWALITEIT?

Jij en (wellicht) de gemeenteraad heeft (gezamenlijke) kwaliteitseisen opgesteld waar ondersteuning en zorg aan de inwoners aan moeten voldoen.

Een gemeente sluit contracten af met aanbieders. Hierin wordt opgenomen aan welke eisen een aanbieder moet voldoen. Daar kan de raad over meedenken of desgewenst een eigen voorzet voor doen. De kwaliteitseisen voor ondersteuning en zorg liggen logisch in lijn met de eerder geformuleerde leidende principes. Voor een leidend principe ‘leefwereld centraal’ kan in de inkoop de eis worden opgenomen dat de aanbieder aantoont dat hij investeert in: 1. een vertrouwde en stimulerende werkrelatie met de cliënt en 2. Het doorvoeren van verbeteringen – op basis van het meten van individuele cliëntenervaringen – in samenspraak met de cliëntenvertegenwoordigers. In het overzicht Kwaliteitskaders en -standaarden Inkoop jeugdhulp en maatschappelijke onder­steuning staan bestaande kwaliteitskaders en -standaarden waarover al goed is nagedacht, zoals rond beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Als er een kader of standaard is waarin de gemeente zich in kan vinden, kan daar onverkort naar worden verwezen. Als de gemeente van passages af wil wijken, dan zijn die natuurlijk specifiek te benoemen.

Movisie heeft een aantal voorbeelden van kwaliteitscriteria in gepubliceerde inkoopdocumenten verzameld en gedocumenteerd. Het betreft inkoopdocumenten van gemeenten en regio’s die kwaliteit als een onderscheidend criterium hebben opgenomen in selectie- en gunnings­ criteria. Zo stelde Leeuwarden (kwalitatieve) eisen en criteria aan inschrijvers. Om goede en passende onder­ steuning aan inwoners te bieden, stelt deze gemeente de eis dat de te contracteren aanbieders aanvullende onder­ steuning, thuisondersteuning en dagbesteding kunnen bieden bij allerlei typen problematiek van inwoners. En een van de selectiecriteria was dat de aanbieder goed samen­ werkt met de sociale basis en de uitvoerder van de basis­ ondersteuning. De keuze voor een lumpsum financiering – één overall budget waarmee de aanbieder de hele doelgroep moet bedienen – moest aanbieders de ruimte geven om het ondersteuningsaanbod te transformeren in de richting die de gemeente voor ogen heeft. Lees hier

nog meer voorbeelden.

36

In de ideale situatie is de kwaliteit van de ondersteuning en zorg het product van de samenwerking tussen gemeente, aanbieders, professionals en inwoners/ cliënten. Iedereen partij heeft hierbij een eigen rol. De gemeente zorgt voor samenhangend beleid op basis van beoogde maatschappelijke resultaten en een omgeving waarin maatschappelijke partners samen kunnen werken aan kwaliteit. Aanbieders en professionals dragen de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van hun ondersteuning en zorg. Het is verleidelijk om als gemeente veel controle te willen uitoefenen op de kwaliteit, het risico daarbij is dat de gemeente op de stoel van aanbieders en professionals gaan zitten. Vaak gaat dit gepaard met hogere administratie lasten en weinig ruimte voor maatwerk voor inwoners door professionals. Bij het opstellen van kwaliteitseisen is het belangrijk om dit in het achterhoofd te houden. Als gemeenteraad kun je periodiek in gesprek gaan met ambtenaren en gemeentebestuur alsmede met een vertegenwoordiging van aanbieders en bespreken of de set van kwaliteitseisen passend zijn en ondersteunend aan de doelstellingen van beleid.

VISIE | STAP 34 | Formuleer maatschappelijke kwaliteitseisen t.a.v. resultaten ondersteuning | 2 vanen4 zorg | 2 van 3

WAT KUN JE ZELF DOEN?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

Noteer: Wat zou versta er jij over onder 4 jaar goede, anders verantwoorde moeten zijnzorg dan nu en voor ondersteuning de inwoners (met vaname jouwingemeente? relatie tot de maatschappelijke waarden en leidende principes)?

Pak de eerder Probeer een goed geformuleerde beeld te krijgen leidende wat principes er speelt inerbij. jouwDenk gemeente na over opwat terreinen jij verstaat als armoede, onderveilig goede, opgroeien, verantwoorde mee­ zorg en doen enondersteuning. eenzaamheid. Hoe Waargaat zou het die aan de met moeten inwoners? voldoen? Als je Stel ditdat beeld eenhebt, inwoner denk daneen na ondersteuningsvraag over de volgende vragen: heeft en Waar zouaanklopt jij het verschil bij het willen lokale maken? team. Wat vind Waar vindjijjedan datbelangrijk extra inzethoe nodig de is? inwoner Wat zou wordt er overgeholpen 4 jaar anders (denkmoeten aan leidende zijn dan nu principes voor dezoals: inwoners? normaliseren, eigen regie, 1 gezin/1plan/1regie etc.)

37

HOME

VISIE | STAP 4 | Formuleer kwaliteitseisen t.a.v. ondersteuning en zorg | 3 van 3

WAT KUN JE ALS RAADS­­LEDEN SAMEN DOEN?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

Noteer: De kwaliteitseisen die jullie als raad belangrijk vinden goede, verantwoorde zorg en ondersteuning?

Ga als raadsleden met elkaar in gesprek over kwaliteit. Neem daarbij als uitgangpunt de eerder geformu­ leerde maatschappelijke waarden en leidende principes. Wat zijn de ove­r­­eenkomsten in wat jullie verstaan onder goede en verantwoorde zorg en ondersteuning? Kun je dit formuleren in de vorm van kwaliteitseisen?

38

KENNIS

STURING Wil jij als raadslid sturen in het sociaal domein? Dan zijn er bepaalde zaken die je moet weten en die je kunt doen.

39

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

STURING | STUREN IN HET SOCIAAL DOMEIN

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

STUREN IN HET SOCIAAL DOMEIN Op deze pagina’s geven we informatie die je nodig hebt om te kunnen sturen. Je stuurt als gemeenteraadslid onder andere op basis van de visie. Hoe je tot een visie komt hebben we besproken in het onderdeel Visie . Daarnaast wil je volgen hoe het beleid in de praktijk uitpakt; daarover is meer te lezen in het onderdeel Informatie . Besturen is te zien als een cyclisch proces, waarbij je steeds weer leert en verbetert. Je moet je telkens afvragen: worden onze inwoners er beter van? Helpt de dienstverlening en ondersteuning hen echt en hoe zou het beter kunnen?

1 HET BELEIDSPROCES TOEGELICHT

3 WELKE INSTRUMENTEN HEB IK OM INVLOED UIT TE OEFENEN?

Als raadslid ben je – samen met de rest van de gemeenteraad – verantwoordelijk voor het beleid in het sociale domein in jouw gemeente. In het beleidsproces kun je sturen; als raadslid heb je op verschillende momenten de mogelijkheid om invloed uit te oefenen op het beleid in het sociaal domein. Wat zijn die momenten? We lichten het toe aan de hand van de stappen van het beleidsproces.

Er zijn instrumenten die je kunt inzetten om jouw standpunten naar voren te brengen. Raadsinstrumenten die je binnen het gemeentehuis kunt gebruiken en buiten het gemeentehuis. In de filmpjes over onderwerpen agenderen, besluit nemen in de raad en informatie en toezegging krijgen zie je hoe je binnen het gemeentehuis aan de slag kunt. In de infographic Van straat naar de raad zie je bijvoorbeeld hoe je buiten het gemeentehuis aan de slag kunt.

2 WIE ZIJN DE HOOFDROLSPELERS IN HET SOCIAAL DOMEIN?

4 REGIONALE SAMENWERKING

Weten bij wie je moet zijn, helpt om tijdig informatie en ideeën op te halen en vervolgens daarmee in en vanuit de gemeenteraad te sturen. We geven een overzicht van hoofdrolspelers in het sociaal domein.

Op verschillende terreinen in het sociaal domein zien we dat regionaal wordt samengewerkt tussen gemeenten. Dat kan op een aantal manieren. Meer inzage in regionale samenwerking en de sturingsmogelijkheden voor jouw als volksvertegenwoordiger vind je hier

40

STURING | 1 | Het beleidsproces toegelicht1)

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

1. Vraagstuk agenderen

DE STAPPENWAT IN HET KUN BELEIDSPROCES JE ZELF DOEN? Als volgt zijn de stappen in het beleidsproces aangegeven: Over het algemeen werkt de cyclus van het beleidsproces als volgt. De gemeenteraad geeft kaders mee aan het college van burgemeester en wethouders (B&W), die vervolgens beleid voor het sociaal domein opstelt. De gemeenteraad stelt de voorgelegde beleidsplannen en verordeningen vast (zie ook de staalkaarten voor de verschillende wetten).

6. Beleid aanpassen

2. Beleid voorbereiden

Daarna vindt uitvoering plaats door maatschappelijke partners zoals zorg- en welzijnsorganisaties, inwonersinitiatieven en via dienstverlening door de gemeente zelf. Met regelmaat wordt het beleid geëvalueerd, waarbij ook de ervaringen van en effecten bij inwoners door de gemeenteraad worden bezien. De gemeenteraad ziet erop toe of het college van B&W de plannen die zij hebben aangenomen uitvoert en of deze naar behoren en binnen budget worden volbracht. Het kan blijken dat het bestaande beleid aangepast moet worden; het college gaat hier dan weer mee aan de slag (beleid voorbereiden).

5. Beleid evalueren

3. Beleid vaststellen

4. Beleid uitvoeren

Bron: Hoogerwerf, A. & Herweijer, M. (red.) (2014). Overheidsbeleid. Een inleiding in de beleidswetenschap (9de druk). Alphen aan den Rijn: Kluwer.

1) bronverwijzing: Bovens et al. (2017). Openbaar bestuur

41

HOME

STURING | 1 | Het beleidsproces toegelicht

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

STAP 1

STAP 2

STAP 3

ALLEREERST MOET EEN VRAAGSTUK OP DE AGENDA KOMEN VAN DE RAAD OF HET COLLEGE VAN B&W, STAP 1.

IN STAP 2 BELEID VOORBEREIDEN, GAAN BELEIDS­AMBTENAREN MET HET VRAAGSTUK AAN DE SLAG

IN STAP 3 BELEID VASTSTELLEN, DEBATTEERT EN STEMT DE GEMEENTERAAD OVER HET BELEIDSVOORSTEL VAN HET COLLEGE

Wat is het probleem of de kans, welke doelen moeten bereikt worden en welke oplossingsrichtingen zijn mogelijk? De ambtenaren raadplegen diverse bronnen, zoals data en onderzoeksrapporten, en spreken met belanghebbenden en de lokale adviesraad sociaal domein. Ze analyseren de informatie en formuleren adviezen voor het beleid. Het beleidsvoorstel dat hieruit volgt, komt op tafel bij de betrokken wethouder(s) en het college.

Dit kan om diverse redenen gebeuren, zoals een wetswijziging (denk aan de invoering van het abonnementstarief in de Wmo), een gebeurtenis in de samenleving (denk aan ophef over de ‘boodschappen­­boete’), een financieel probleem (denk aan de tekorten in het jeugdhulpbudget) of verbetering van het huidige beleid. Als raadslid heb je een belangrijke taak bij de agenda­vorming, zowel binnen als buiten het gemeentehuis kun je daarvoor informatie verzamelen, zie infographic Van de straat naar de raad

.

Signalen van inwoners, maatschappelijke organisaties, gemeenteambtenaren, lokale media of andere belangrijke betrokkenen kunnen input leveren voor de agenda. Door de juiste vragen te stellen of moties in te dienen kun je als raadslid onderwerpen op de agenda krijgen. In dit filmpje

Als raadslid is het belangrijk om vooraf zo duidelijk mogelijk aan te geven welke maatschappelijke resultaten je behaald wilt zien, in termen van effecten bij inwoners. Ga ook in gesprek met het college welke rol de leidende principes uit het beleidskader hebben voor het nieuwe beleid. Dat geeft richting. Belangrijk is het college te vragen expliciet aan te geven wat het nieuwe beleid zal betekenen voor de inwoners. Probeer zoveel mogelijk dezelfde waarden in het nieuwe beleidsproces mee te geven. Als het college tevreden is over het beleidsvoorstel, stuurt het college dit naar de gemeenteraad.

zie je hoe je dat kunt doen.

Voorkom dat je met name stuurt naar aanleiding van incidenten of selectief bepaalde onderwerpen oppakt. Benut de kennis en inzichten van de gemeente­ ambtenaren en maatschappelijke organisaties; zoek hen op om de maatschappelijke issues waarop je beleid wilt maken beter in beeld te krijgen.

Als raadslid kun je voor en tegen stemmen. Het is ook mogelijk om te sturen door middel van een amendement op het beleidsvoorstel. Bij een meerderheid in de gemeenteraad, kun je dan vragen om een wijziging. Als de raad akkoord is, kan het college het beleid gaan uitvoeren, al dan niet met aanpassingen op verzoek van de raad.

1. Vraagstuk agenderen

6. Beleid aanpassen

2. Beleid voorbereiden

5. Beleid evalueren

3. Beleid vaststellen

4. Beleid uitvoeren

42

HOME

STURING | 1 | Het beleidsproces toegelicht

KENNIS

VISIE

STURING

STAP 4

STAP 5

STAP 6

IN STAP 4 UITVOERING VAN BELEID, VERTALEN BELEIDSAMBTENAREN HET BELEID EERST NAAR CONCRETE ACTIES.

MET REGELMAAT VINDT EVALUATIE VAN UITVOERING EN BELEID PLAATS, STAP 5.

IN STAP 6, BELEID AANPASSEN

Welke diensten en voorzieningen zijn nodig? Welke aanbieders van ondersteuning en zorg kunnen die leveren en onder welke voorwaarden? Als inkoper heeft de gemeente de opdracht om voldoende, goede en betaalbare ondersteuning en zorg in te kopen voor het sociaal domein. Elke gemeente koopt deze zelf in, met eigen regels en tarieven. Voor het inkopen van specialistische hulp werken gemeenten vaak samen. Overigens kan de gemeente ook zelf uitvoerder zijn, bijvoorbeeld in de (regionale) Dienst Werk & Inkomen en het Wmo-loket. Als raadslid kun je meedenken en -beslissen over de uitgangspunten bij en vormen van inkoop en aanbesteden. Ga hierover in gesprek met college en ambtenaren.

Levert het beleid de beoogde resultaten op? En hoe is het met de uitgaven gesteld? De gemeente evalueert het gevoerde beleid op basis van eigen en/ of extern onderzoek. Vanuit de Wmo zijn gemeenten verplicht de ervaringen cliënten op te halen met de toegankelijkheid van voorzieningen, de kwaliteit van ondersteuning en hoe de ondersteuning bijdraagt aan de zelfredzaamheid en participatie. Vanuit de Jeugdwet zijn aanbieders verplicht de kwaliteit van hun ondersteuning en zorg te meten, te toetsen en zo nodig te verbeteren. Ook moeten gemeenten een rekenkamer(functie) hebben die het beleid van de gemeente onderzoekt. Als raadslid gebruik je de leidende principes en het beoogde maatschappelijke resultaat als toetssteen. Door te spreken met inwoners en gebruik te maken van de evaluatie-informatie, kun je de vragen stellen: in hoeverre is het gelukt om het maatschappelijke resultaat te behalen? In hoeverre is het gelukt om de leidende principes in te zetten? Wat leren we hiervan? Wat moeten we bijstellen?

HOME

In stap 6, beleid aanpassen ten slotte, verwerkt de gemeente de resultaten van de beleidsevaluatie in haar beleid. De gemeente kan op basis hiervan ervoor kiezen het beleid voort te zetten, bij te stellen of te beëindigen.

1. Vraagstuk agenderen

6. Beleid aanpassen

2. Beleid voorbereiden

5. Beleid evalueren

3. Beleid vaststellen

4. Beleid uitvoeren

43

INFORMATIE

STURING | 1 | Het beleidsproces toegelicht

KENNIS

STUREN OPWAT INZET KUN VAN JEMIDDELEN ZELF DOEN? Er is een aantal vaste momenten waarop je als raadslid invloed kunt uitoefenen op de inzet van middelen in het sociaal domein en op eventuele bijsturing daarvan: 1. H  oofdlijnen voor de gemeentebegroting meegeven aan het college van B&W via de kader- of voorjaarsnota (voorjaar) 2. B  espreking van de najaarsnota kan tot bijstelling van de lopende begroting leiden 3. Gemeentebegroting volgende jaar vaststellen (najaar) 4. G  oedkeuren van de jaarrekening en het jaarverslag, waarin het college aan de raad verantwoording aflegt over het gevoerde beleid (voorjaar daaropvolgend jaar). De wijze van inkoop en aanbesteden van ondersteuning en zorg bij sociaalwerk- en zorgorganisaties kan ook periodiek onderwerp van gesprek zijn in de gemeenteraad, omdat deze van invloed zijn op de uitvoering. Meer lezen? Zie inkoopsociaaldomein.nl en Keuze lumpsumfinanciering in Leeuwarden . In het onderdeel Keuzekaarten komt ook het onderdeel sturen op middelen. Immers, het maken van keuzes door de raad voor wat betreft de verdeling van middelen is een expliciete taak van de gemeenteraad.

44

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

STURING | 2 | Wie zijn de hoofdrolspelers?

KENNIS

VISIE

STURING

Het sociaal domein is een complex veld met veel partijen die met elkaar samenwerken. De komende pagina’s laten we zien welke partijen dit zijn en welke rol zij hebben.

1. GEMEENTEN

3. AANBIEDERS

• Zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de wetten in het Sociaal Domein. Klik hier voor info over deze wetten. • Gemeenten kunnen desgewenst bepaalde taken samen met andere gemeenten uitvoeren, via regionale samenwerking en/of een gemeenschappelijke regeling. • Binnen de wettelijke kaders kunnen gemeenten eigen beleid ontwikkelen. • Klik hier voor een uitleg over de hoofdrolspelers binnen de gemeente

• Bij de uitvoering van het sociaal domein-beleid wordt samengewerkt met een grote diversiteit aan zorg- en dienstverleners zie bijvoorbeeld in de Infographic Wie is wie in de wijk? en Infographic Hervorming zorg en ondersteuning (vilans.nl). • Klik hier voor een overzicht van aanbieders van jeugdhulp.

2. BURGERS

4. WERKGEVERS

• Kunnen een beroep doen op de gemeente voor ondersteuning en zorg. • Kunnen zelf ook een bijdrage leveren, bijvoorbeeld als vrijwilliger of mantelzorger. • Participeren in de beleidsontwikkeling.

• Kunnen mensen met een arbeidsbeperking in dienst nemen, en bijvoorbeeld gebruik maken van loonkosten­ subsidie (zie de staalkaart Participatiewet ) • Sociaal werk- en ontwikkelbedrijven richten zich specifiek op mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en bieden hen beschut werk (zie de staalkaart Participatiewet )

• Kunnen burgerinitiatieven

opzetten.

45

INFORMATIE

HOME

STURING | 2 | Wie zijn de hoofdrolspelers?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

WIE SPELEN BIJ DE GEMEENTE EEN ROL IN HET SOCIAAL DOMEIN?

BESTUURDERS

AMBTENAREN

GEMEENTERAADSLEDEN

LEDEN VAN HET COLLEGE B&W

BELEIDSAMBTENAREN

INTERNE DIENSTVERLENDERS

De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan in de gemeente. De gemeenteraad geeft aan wat er in een gemeente moet gebeuren en ziet toe op het werk van de burgemeester en wethouders. De gemeenteraad stelt de kaders vast voor uitvoering van het beleid door het college. Daarnaast controleren zij het college of de uitvoering volgens de kaders verloopt.

Het college bestaat uit de burgemeester en de wethouders en vormt het dagelijks bestuur van de gemeente. Het college van burgemeester en wethouders (ook wel college van B&W genoemd) vormt het dagelijks bestuur van de gemeente. De bevoegdheden die het college heeft liggen vast in de Gemeente­ wet. In deze wet is vastgelegd welke taken de Rijksoverheid bij gemeenten heeft neergelegd. Zij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid en leggen verantwoording af aan de gemeenteraad.

Beleidsambtenaren houden zich bezig met het maken van het beleid voor de verschillende onderdelen van het sociaal domein. Wat is nodig om de samenleving te helpen en te voldoen aan alle wettelijke eisen? Dit doen zij in samenspraak met maatschappelijke partners in de gemeente. Samen kijken ze wat werkt en wat bijgestuurd moet worden.

Interne dienstverleners: er wordt binnen het sociaal domein met veel verschillende partijen gewerkt. Er zijn specifieke functies bijvoorbeeld voor de inkoop van zorg en contractmanagement.

Ondersteuning van de raad: wettelijke en niet-wettelijke hulptroepen

46

STURING | 2 | Wie zijn de hoofdrolspelers?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

WELKE AANBIEDERS WERKEN ZOAL IN HET SOCIAAL DOMEIN?

MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING

BESCHERMD WONEN

Is voor mensen van 18 jaar of ouder die door psychische of psychosociale problemen 24 uur per dag ondersteuning nodig hebben.

DAGBESTEDING

Bestaat uit activiteiten overdag met een groep mensen, onder begeleiding van professionals.

MAATSCHAPPELIJKE OPVANG

Is opvang en begeleiding voor mensen en gezinnen die dak- of thuisloos zijn. Deze situatie is meestal ontstaan door meerdere problemen die elkaar beïnvloeden

MEE-ORGANISATIES

De coöperatieve vereniging MEE NL zet zich met de regionale MEE-organisaties in voor een samenleving waarin mensen met een beperking gewoon kunnen meedoen. Ook bieden zijn onafhankelijke client ondersteuning.

SOCIAAL WERKERS

Ondersteunen mensen die moeite hebben hun weg te vinden in de samenleving. Samen met andere professionals, vrijwilligers en het eigen netwerk worden mensen gestimuleerd en geholpen om hun draai te vinden.

THUISZORG

Is zorg die bij mensen thuis wordt gegeven. Het kan gaan om persoonlijke verzorging, verpleging en begeleiding, maar ook om huishoudelijke hulp.

VEILIG THUIS-ORGANISATIES

Is het advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit zijn regionale organisaties die slachtoffers, daders en omstanders deskundige hulp en advies bieden. Veilig Thuis biedt ook ondersteuning aan professionals

Geïnspireerd door ‘Zo werkt de zorg’, De Argumentenfabriek, september 2021)

47

STURING | 2 | Wie zijn de hoofdrolspelers?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

WELKE ORGANISATIES WERKEN ZOAL IN HET SOCIAAL DOMEIN? JEUGDZORG

WERK EN INKOMEN

JEUGDHULPORGANISATIES

UWV

Jeugdzorgorganisaties helpen kinderen, jongeren en hun ouders daarbij. Dat kan op veel manieren: thuis of in een instelling, kort of lang, individueel of als gezin. Meestal krijgen kinderen en jongeren de hulp vrijwillig; soms besluit de kinderrechter daartoe. Het liefst wordt voorkomen dat (gedwongen) hulp nodig is.

Het UWV heeft expertise, kennis en ervaring binnen 4 kerntaken. Werk – Het stimuleren van mensen om aan het werk te blijven of nieuw werk te vinden. Hierbij wordt samengewerkt met gemeenten en private partijen. Werkgevers worden ondersteund bij het vinden van personeel. Indicatiestelling – Er wordt beoordeeld volgens vastgestelde criteria ziekte en arbeidsongeschiktheid, als grondslag voor re-integratie en het benutten van participatiemogelijkheden. Uitkeren – het UWV verzorgt tijdig en correct uitkeringen als werken niet of niet direct mogelijk is. Gegevensbeheer – Het UWV zorgt ervoor dat mensen slechts 1 keer gegevens over werk en uitkering aan de overheid hoeven te geven. Deze bedrijven bieden passend en duurzaam werk én de mogelijkheid voor mensen met een beperking om zich te ontwikkelen.

JEUGDBESCHERMING draagt bij aan de bescherming van kinderen en daardoor aan een veilige ontwikkeling van kinderen. Het zijn een gecertificeerde instellingen en voeren intensief systeemgericht casemanagement uit in gezinnen met en zonder een maatregel, zoals een ondertoezichtstelling, voogdij of jeugdreclassering. Ook kunnen ze regelen dat er jeugdhulp komt.

REÏNTEGRATIEBUREAUS

JEUGDRECLASSERING

Re-integratiebureaus worden ook ingeschakeld voor mensen die een uitkering ontvangen van de gemeente. Met behulp van re-integratie-instrumenten als jobhunting, sollicitatie­ begeleiding en scholing worden de cliënten van de gemeente begeleid naar werk.

Deze instelling houdt toezicht op de naleving van voorwaarden die door de rechter zijn opgelegd, en begeleidt de jongere daarbij. Toezicht en begeleiding voor jeugdreclassering is erop gericht om te voorkomen dat de jongere opnieuw strafbare feiten pleegt.

WERKGEVERSSERVICEPUNTEN Bij een WerkgeversServicepunt krijgen werkgevers onder andere informatie en ondersteuning als zij iemand aan willen nemen die moeilijker aan het werk komt. Denk bijvoorbeeld aan informatie over de Participatiewet en de banenafspraak, voorzieningen en financiële regelingen.

Geïnspireerd door ‘Zo werkt de zorg’, De Argumentenfabriek, september 2021)

48

STURING | 2 | Wie zijn de hoofdrolspelers?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

WELKE PROFESSIONALS WERKEN ZOAL IN HET SOCIAAL DOMEIN?

HULP- EN ZORGVERLENERS

BEGELEIDER

Hulp bij praktische zaken zoals: administratie, geldbeheer, post afhandelen en meer zoals het maken van een planning.

GEZINSVOOGD

De gezinsvoogd begeleidt ouders en kinderen en helpt bij het oplossen van de problemen. Een gezinsvoogd wordt toegewezen door de kinderrechter en de hulp moet worden geaccepteerd.

JEUGDPSYCHOLOOG

Een kinder- en jeugdpsycholoog onderzoekt en behandelt psychologische problemen bij kinderen en jongeren tot 18 jaar.

SOCIAAL WERKER

ondersteunt mensen die moeite hebben hun weg te vinden in de samenleving. Samen met andere professionals, vrijwilligers en het eigen netwerk stimuleer en helpt de sociaal werker mensen om hun draai te vinden.

JEUGDPSYCHIATER

Een kinder- en jeugdpsychiater is de medisch opgeleide specialist die werkzaam is in het veld van de jeugdhulp. Hij onderzoekt kinderen met complexe, ernstige psychische problemen en behandelt en begeleidt hen en hun ouders.

(ORTHO)PEDAGOOG

Een orthopedagoog houdt zich bezig met de behandeling van kinderen en jongeren die in het dagelijks leven in hun ontwikkeling geremd worden door bijvoorbeeld psychische problemen of stoornissen, geestelijke beperkingen of leerstoornissen.

Hulp- en Zorgverleners Geïnspireerd door ‘Zo werkt de zorg’, De Argumentenfabriek, september 2021)

49

STURING | 2 | Wie zijn de hoofdrolspelers?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

WELKE PROFESSIONALS WERKEN ZOAL IN HET SOCIAAL DOMEIN?

HULP- EN ZORGVERLENERS

HUISARTS

De huisarts fungeert als eerste aanspreekpunt voor de inwoner. De belangrijkste taken van de huisarts zijn het spreken en diagnosticeren van patiënten, het voorschrijven van medicijnen en het eventueel doorverwijzen naar specialisten. De huisarts werkt voor specifieke doelgroepen samen met o.a. de specialist ouderengeneeskunde of de jeugdarts.

CASEMANAGER DEMENTIE

Een casemanager is een onafhankelijke en vaste begeleider voor mensen met dementie én hun naasten, vanaf de diagnose tot aan het overlijden of eventuele opname in een verpleeghuis. De casemanager weet de weg in het woud van professionele instellingen en organisaties in de regio en kan bemiddelen bij het regelen van zorg en helpen bij het maken van keuzes.

WIJKVERPLEEGKUNDIGE

PRAKTIJKONDERSTEUNER HUISARTS(POH)

Geïnspireerd door ‘Zo werkt de zorg’, De Argumentenfabriek, september 2021)

50

Wijkverpleging is verpleging en verzorging in de eigen omgeving, thuis. Deze zorg kan nodig zijn vanwege bijvoorbeeld ziekte of een lichamelijke beperking. Samen met de huisartsenzorg is wijkverpleging erop gericht mensen zo lang mogelijk thuis te laten wonen, ondanks ouderdom, ziekte of beperking.

Er zijn twee typen praktijkondersteuners, de POH-GGZ en de POH-somatiek. De POH-GGZ ondersteunt de huisarts bij de begeleiding en behandeling van patiënten met psychische, psychosociale of psychosomatische problemen. Hierbinnen kunnen de doelgroepen jeugd (0 tot 18), volwassenen en ouderen worden onderscheiden. De POH-GGZ onderhoudt ook contacten met het (zorg)netwerk in de wijk. Zo vinden cliënten sneller, gerichter en beter hun weg. De POH-somatiek begeleidt patiënten met een lichamelijke chronische aandoening, zoals diabetes mellitus, astma/COPD en hart- en vaatziekten. Voor ouderen met meerdere aandoeningen is de POH vaak het aanspreekpunt.

STURING | 2 | Wie zijn de hoofdrolspelers?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

WELKE PROFESSIONALS WERKEN ZOAL IN HET SOCIAAL DOMEIN? DIENSTVERLENERS

ARBEIDSDESKUNDIGE

JOBCOACH

JEUGDCONSULENT

Een arbeidsdeskundige is expert op het gebied van de sociale, maatschappelijke, juridische en financiële aspecten van verzuim. Hij onderzoekt welke stappen werkgever en werknemer kunnen zetten om terugkeer naar het werk mogelijk te maken.

INKOMENSCONSULENT

Jobcoaching is een veelvuldig ingezet instrument om mensen met afstand tot arbeidsmarkt aan het werk te helpen.

De jeugdconsulent komt in verschillende vormen voor bij de gemeente. De jeugdconsulent verwijst kinderen, jongeren en ouders door naar de jeugdhulpvoorzieningen, vaak als onderdeel van een toegangsteam. De jeugdconsulent kijkt welke hulp nodig is en biedt zelf soms ook lichte vormen van hulp.

Geïnspireerd door ‘Zo werkt de zorg’, De Argumentenfabriek, september 2021)

51

Een inkomensconsulent behandelt aanvragen levensonderhoud, beoordeelt aanvragen Bijzondere Bijstand, verzorgt inkomstenverrekeningen en mutaties in de woon/leefsituatie (bijstandsuitkering en andere inkomensondersteuning).

WERKCONSULENT

Een werkconsulent begeleidt mensen en richting participatie en/of werk. Werkconsulenten werken met een grote diversiteit aan doelgroepen zoals bijvoor­ beeld mensen met een lange afstand tot de arbeidsmarkt, statushouders, dak- en thuislozen en mensen met een beperking.

WMO-CONSULENT

Een Wmo consulent is werkzaam bij de gemeente en handelt zorgvragen van burgers af voor WMO-voorzieningen. De taak van een consulent is om vast te stellen of een voorziening moet worden verleend.

STURING | 3 | Instrumenten

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

Er zijn instrumenten die je kunt inzetten om jouw standpunten naar voren te brengen. Raadsinstrumenten die je binnen het gemeentehuis kunt gebruiken en buiten het gemeentehuis. In de filmpjes over onderwerpen agenderen, besluit nemen in de raad en informatie en toezegging krijgen zie je hoe je binnen het gemeentehuis aan de slag kunt.

WELKE INSTRUMENTEN HEB IK OM INVLOED UIT TE OEFENEN BINNEN HET STADHUIS?

ONDERWERPEN AGENDEREN

EEN BESLUIT NEMEN BINNEN DE RAAD

INFORMATIE VERKRIJGEN

WELKE INSTRUMENTEN HEB IK OM INVLOED UIT TE OEFENEN BUITEN HET STADHUIS?

HOE HAAL IK INFORMATIE ‘VAN DE STRAAT NAAR DE RAAD’?

MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORDEN

In de infographic 'Van straat naar de raad' zie je bijvoorbeeld hoe je buiten het gemeentehuis aan de slag kunt om signalen van inwoners op te halen en vervolgens naar de politieke arena te brengen.

Bij 'Maatschappelijk verantwoorden' hebben we een infographic toegevoegd met een werkwijze waarbij je als raad zelf informatie ophaalt bij organisaties in jouw gemeente. Daarnaast een video met ervaringen uit Almere.

52

STURING | 3 | Instrumenten

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

VERKENNERSGROEP • 4-5 raadsleden • Na 2 geprekken, 2 nieuwe leden

Informatie verzamelen over de organisatie Bestuderen en analyseren van: • jaarverslagen • strategisch beleidsplan • website • trends en ontwikkelingen

IJK VERAN PEL TW P A O H C

MAANDEN

RAAD

Opstellen factsheets infographics Voorbereidend gesprek met de bestuurder

4-6

N DE OR

De Raad van Almere praat met maatschappelijke instellingen in de stad. Op een inhoudelijke en menselijke manier. Het gaat niet om cijfers, subsidies en statistieken, maar over visie, missie en wat zo'n instelling nu eigenlijk voor de stad betekent. Ook horen de raadsleden wat er leeft, wat nodig is en of de gemeente kan helpen. Deze methode heet Maatschappelijk verantwoorden en het levert goede resultaten op. Er is nu eerst -nog zonder politieke betekenisgesproken met bijvoorbeeld het Leger des Heils en in een volgende vergadering komt de politiek wel aan bod. Daar is die Raad uiteindelijk ook voor bedoeld: belangen wegen en keuzes maken.

MA AT S

Lor

Overdracht 1e concept factsheets • Afstemming rolverdeling (VZ + leden) • Training on-the-job, verantwoordingsvragen

Opstellen definitieve vragenlijst VERANTWOORDINGSGESPREK

Verslag maken Evaluatie & reflectie

VIDEO

• Met bestuurder • Met verkenningsgroep

RAPPORTEREN AAN DE RAAD 3-4 maand ESSAY

53

RAPPOR

TEREN

Het traje

ct na he

t gespre

k

Per ges pre aan de r k rapporteren aad Op de P olitieke

Markt

Verkenn er aan de r sgroep rappor teert aad

• Gespro ke • Wat on n met .... (1 org s opviel anisatie in het g ) • Voora esprek: f gespre ... k s v e samenv r s la g m atting b et elangrij kste pun ten

Infodos sier v

oor de r • U kun aad t hier de verslage voorbere n e • Deze le idende docume n nten vin den gaa den n door, de komen e ze leden • De volg rbij ... e • Wij ra nde organisatie pportere s n .... aan zijn: ... u onze b evinding en

STURING | 4 | Regionale samenwerking

KENNIS

Er zijn meerdere redenen om als gemeenten samen te werken in een regio. In het sociaal domein zijn belangrijke redenen onder andere:

STURING

INFORMATIE

HOME

Het verschil tussen deze vijf vormen zit vooral in de nabijheid van de uitvoering van gemeenschappelijke regeling en de gemeente en daarmee ook voor de gemeenteraad. Bij een regeling zonder meer is de samenwerking voornamelijk op basis van afspraken en blijven de gemeenten zelf dicht betrokken bij wat er gebeurt in de regio. Als raadslid kun je de wethouder hierop bevragen. Bij een openbaar lichaam bijvoorbeeld wordt er een nieuwe organisatie opgericht die zelf veel beslissingen neemt op basis van afspraken.

• Beschikbaarheid en continuïteit van (hoogspecialistische) zorgvormen • Schaalvoordelen • Ondersteuning en zorg bieden over de gemeentegrenzen heen. Gemeenten kunnen op vijf manieren samenwerken. Deze staan in de Wet gemeenschappelijke regelingen

VISIE

, dit zijn:

Het kan voorkomen dat per inhoudelijk onderwerp een andere regionale samenwerking is bedacht. Op de regioatlas kun je de verschillende samenwerkingen vinden van jouw gemeente.

REGELING ZONDER MEER

Het sturen op een regionale samenwerking vraagt om een andere manier van werken dan het sturen binnen de eigen gemeente. Dit komt omdat de gemeenteraad vaker op een grotere afstand staat van de uitvoering. Daarnaast moeten meerdere gemeenteraden zich buigen over de kaders en de samenwerking. Dit zorgt voor een bestuurlijke complexiteit en kan zorgen voor een democratisch gat.

CENTRUMGEMEENTE GEMEENSCHAPPELIJK ORGAAN

De Nederlandse Vereniging van Raadsleden heeft veel informatie staan op het leerportaal hoe je als gemeenteraad hier mee om kunt gaan.

BEDRIJFSVOERINGORGANISATIE OPENBAAR LICHAAM

54

KENNIS

INFORMATIE Om te monitoren

55

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

INFORMATIE

KENNIS

Gemeenteraadsleden hebben informatie nodig om goed te kunnen monitoren en sturen in het sociaal domein. Welke informatie hebben raadsleden zoal nodig om hun kaderstellende en controlerende rol goed uit te kunnen voeren? Hoe benut je daarin cijfers en ervaringen? In dit onderdeel:

1

DRIE FUNCTIES VAN INFORMATIE

2

HOE KOM IK ALS RAADSLID AAN PASSENDE INFORMATIE?

3

HOE DUIDEN WIJ ALS RAAD DE INFORMATIE?

56

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

INFORMATIE | 1 | Drie functies van informatie

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

Als gemeenteraadslid benut je informatie over het sociaal domein. Die informatie heeft drie functies:

DRIE FUNCTIES VAN INFORMATIE

1 SIGNALEREN

2 CONTROLEREN EN VERANTWOORDEN

De juiste informatie kan jou als raadslid helpen om de grootste problemen te signaleren. Bij het opstellen van visie en beleid, kan de informatie richting geven aan welke vraagstukken de hoogste prioriteit moeten krijgen. De informatie is het begin van het gesprek in de gemeente­ raad over wat er nodig is voor inwoners en welke rol de gemeente hierin kan spelen. Zie ook stap 3 bij Visie . Ook gedurende de periode waarin bepaald beleid van kracht is, blijft het belangrijk om te volgen hoe het gaat met de inwoners. Maatschappelijke ontwikkelingen kunnen immers veel impact hebben op het leven van inwoners, waardoor informatie een beperkte houdbaarheid heeft.

Als gemeenteraad heb je de taak om na te gaan of jullie visie en het beleid tot uitdrukking komen in de uitvoering. Met de juiste informatie kun je controleren in hoeverre de gestelde doelen zijn behaald en de leidende principes daarbij zijn toegepast (zie stap 2 bij Visie ). Door tussen gemeenteraad en college van B&W duidelijke afspraken te maken over het meten van maatschappelijke resultaten – waaronder welke indicatoren, manier en frequentie van monitoren – kom je tot een gedeelde ‘meetlat’ die gedragen wordt door de raad.

Bron van deze informatie: www.movisie.nl/publicatie/wegwijzer-monitoring-sociaal-domein

57

3 LEREN EN VERBETEREN Maatschappelijke uitdagingen in het sociaal domein zijn vaak niet eenvoudig op te lossen. Die ene makkelijke oplossing bestaat vaak niet. De werkelijkheid is vaak complex en niet zo maakbaar als dat we zouden willen. Dit betekent dat gemeenten samen met de partners in het veld nog te leren hebben; het begint met het samen duiden van informatie (zie hierna onder punt 3 ). Door de juiste informatievoorziening in te regelen, kun je als gemeenteraad evalueren hoe het beleid uitpakt. Het kan zijn dat het beleid te weinig aansluit bij de problemen in de gemeente of dat sommige leidende principes niet goed werken in de praktijk. Het helpt om ook de maatschappelijke partners en inwoners te vragen om mee te denken met de gemeente(raad).

INFORMATIE | 2 | Hoe kom ik als raadslid aan passende informatie?

Het is van belang om binnen de gemeente(raad) goede afspraken te maken over de gewenste informatievoorziening. Wat wil je bijvoorbeeld weten voorafgaand aan de vaste momenten in het jaar, waarop je als gemeenteraad invloed kunt uitoefenen op de inzet van middelen in het sociaal domein? Denk aan de gemeente­begroting, de voor- en najaarsnota. Maak ook afspraken over de evaluatie van – de uitvoering van – het beleid. Welk onderzoek en welke informatie verwacht je wanneer van het college van B&W? Vraag vooral ook om informatie over de (beoogde) maatschappelijke resultaten en wat daarop is bereikt (zie het ondereel Visie ). Hetzelfde geldt voor de regionale samenwerkingen en de resultaten daarvan; het is belangrijk daar als raadslid ook goed en tijdig over geïnformeerd te zijn. Maak duidelijke afspraken over hoe je als raad geïnformeerd wilt worden vanuit de regio, zodat je niet voor voldongen feiten komt te staan of op basis van onvolledige informatie besluiten moet nemen. Een manier om grip te krijgen in de regio is gebruik te maken van raadsrapporteurs zoals beschreven in het vlak hiernaast.

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

METHODE DUISENBERG In de regio West-Brabant West maken ze gebruik van een raads­rapporteur op basis van de methode Duisenberg . In de gemeenteraad worden meerdere rapporteurs aangesteld die gevraagd worden de begroting of een bepaald thema voor te bereiden en vragen te inventariseren die namens de gehele commissie of volks­ vertegenwoordiging worden gesteld aan de verantwoordelijke bestuurder. Zij zijn verantwoordelijk voor de informatie over het thema en rapporteren dat ook terug. Uit onderzoek bleek dat de gemeenteraad deze manier van werken bijdroeg aan de informatiepositie van raadsleden.

Gemeenten hebben de informatievoorziening over het sociaal domein verschillend georganiseerd, blijkt uit het onderzoek onder zestien gemeenten Hoe worden gemeente­ raden geïnformeerd over het sociaal domein? (Gemeente Almere, 2019, p.2). Een enkele gemeente bundelt alle informatie. Bijvoorbeeld in Almere , waar één monitor via een website wordt aangeboden. De gegevens in de monitor worden elk kwartaal geactualiseerd. Maar in de meeste gemeenten is de monitor niet één product of één informatiebundel. Daar is een min of meer continue informatiestroom. Veel gemeenten verantwoorden over het sociaal domein door een apart programma en begrotings­ paragraaf in de programmabegroting en jaar­ rekening, en daarnaast worden raadsleden geïnformeerd via commissievergaderingen, raads­­informatiebrieven, cliëntervaringsonderzoeken,

58

themabijeenkomsten en beleidsnota’s of evaluaties. In de praktijk wordt vaak veel informatie gedeeld met gemeenteraden waardoor het niet meer duidelijk is wat prioriteit heeft en het lastig is om de informatie te duiden. In de Wegwijzer monitoring in het sociaal domein (VNG & Movisie, 2020) vind je handvatten voor het opzetten van goede monitoring; om zo de ontwikkelingen in het sociaal domein te kunnen volgen en de effecten van het gemeentelijke beleid op een rij te krijgen en te beoordelen. In de Etalage Monitoring Sociaal Domein zijn voorbeelden van monitors in verschillende gemeenten te vinden. Meer over het gebruik van kwalitatieve informatie in de monitor vind je hier .

INFORMATIE | 2 | Hoe kom ik als raadslid aan passende informatie?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

Je kunt als raadslid daarnaast ook gebruik maken van:

INFORMATIEBRONNEN INTERN

INFORMATIEBRONNEN EXTERN

KENNISINSTITUTEN

Adviesraad Sociaal Domein College B&W

Naast het raadplegen van inwoners, maatschappelijke organisaties, werkgevers e.d.):

Movisie Kennis en aanpak sociale vraagstukken, zie www.movisie.nl/gemeenteraadsleden

Gemeenteambtenaren, zoals directeuren, beleidsadviseurs, contractbeheerders, gemeentelijke ombudsman en griffie

Lokale democratie Een initiatief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Nederlands Jeugdinstituut, Zie de pagina voor gemeenteraadsleden

Rekenkamer

Waar staat je gemeente Staat van de Jeugd Leefbarometer CBS in uw Buurt KIS Wijkmonitor Over diversiteit, integratie, participatie en kansengelijkheid Veiligheidsmonitor Woonzorgwijzer

59

Vilans Kennisorganisatie voor zorg en ondersteuning

INFORMATIE | 3 | Hoe duiden we als raad de informatie?

Het gebruik van informatie staat of valt met de duiding daarvan. Vaak heb je informatie uit verschillende bronnen zoals een gemeentelijke monitor, cliëntervaringsonderzoek en gesprekken met stakeholders, die je samen wilt brengen. Daarom is het belangrijk om die informatie samen goed te duiden. Daarbij kun je als raad ook inwoners en maatschappelijke partners betrekken. Vragen die bij het duiden kunnen helpen: a. Herken je de cijfers/resultaten in de praktijk?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

ONDERZOEK MONITOR SOCIAAL DOMEIN In opdracht van de raadsgriffie van de raad van Almere deed Onderzoek & Statistiek van de gemeente Almere een verkennend onderzoek naar hoe raadsleden worden geïnformeerd over het sociaal domein, en hoe het samenspel tussen raad en college eruit ziet. Hiertoe zijn 24 telefonische interviews uitgevoerd met 10 ambtenaren en 14 raadsleden uit in totaal 16 gemeenten, variërend van 13.000 tot 330.000 inwoners.

b. Kunnen wij de cijfers/resultaten verklaren? (welke ontwikkelingen zijn van invloed? Verschuivingen doelgroep, wijzigingen problematiek, welke context?)

IN DIT ONDERZOEK KRIJGT U ANTWOORD OP DE VOLGENDE VRAGEN: 1

Wat is de monitor sociaal domein?

2

Op welke manier hebben gemeenten de monitor sociaal domein ontwikkeld?

3

Wat levert de monitor sociaal domein op?

4

Wat ontbreekt in de monitor sociaal domein?

5

Wat maakt een monitor effectief?

Lees hier het onderzoek Monitor Sociaal Domein .

c. Wat vinden wij ervan? d. Wat betekent dat voor de toekomst? Welke acties komen hier uit voort?

Datagedreven werken en het duiden van data is een effectief middel om te leren en verbeteren. Maar vooral als het past in een gezamenlijk traject van gemeente en maatschappelijke partners, zoals in Wageningen . Daarmee creëer je een gezamenlijk startpunt.

EXPERIMENTEREN MET KWALITATIEVE DATA Een goede informatiepositie van de gemeenteraad is van groot belang om de juiste positie te kunnen bepalen met betrekking tot vraagstukken binnen het sociaal domein. Het zorgt er ook voor dat de gemeenteraad de verantwoordelijkheid kan nemen die van hen verwacht wordt. De informatiepositie gaat niet alleen over het ontvangen van informatie; het gaat ook over het aan het stuur zetten van de gemeenteraad omtrent het geven van betekenis aan informatie. Gemeenteraadsleden moeten behalve informatie vertalen naar passend beleid ook op basis van kwalitatieve en kwantitatieve informatie kunnen controleren of dit beleid goed wordt uitgevoerd en het beleid kunnen bijsturen. Omdat de monitor beperkt is en slechts één manier is om de gemeenteraadsleden te informeren, is de werkplaats Sociaal Domein/Windesheim Flevoland (WSD-Flevoland) gevraagd een nieuwe werkwijze te ontwikkelen om de raadsleden een meer kwalitatief perspectief te geven en hen te informeren over de ervaringen van de inwoners. Bekijk hier de infographic Uitvoering experiment kwalitatieve info Bekijk hier het eindrapport Experiment kwalitatieve info

60

INFORMATIE | 3 | Hoe duiden we als raad de informatie?

KENNIS

VISIE

STURING

INFORMATIE

HOME

DEEL 1 Het generen van kwalitatieve informatie vanuit de inwoners

UNIEK SAMENSPEL

Kernvraag van deel 1 is: Welke ervaringen hebben inwoners van de betreffende gemeente met thema’s behorend tot het sociaal domein.

DEEL 2 Een werkwijze om in gesprek te gaan met de raadsleden en/of college

Experiment kwalitatieve info Een goede informatiepositie van de gemeenteraad is van groot belang om de juiste positie te kunnen bepalen met betrekking tot vraagstukken binnen het sociaal domein. Het zorgt er ook voor dat de gemeenteraad de verantwoordelijkheid kan nemen die van hen verwacht wordt. De informatiepositie gaat niet alleen over het ontvangen van informatie; het gaat ook over het aan het stuur zetten van de gemeenteraad omtrent het geven van betekenis aan informatie. Gemeenteraadsleden moeten behalve informatie vertalen naar passend beleid ook op basis van kwalitatieve en kwantitatieve informatie kunnen controleren of dit beleid goed wordt uitgevoerd en het beleid kunnen bijsturen.

DEEL 4 Borging ontwikkelde werkwijze

Kwalitatieve info

Kernvraag van deel 4 is: Hoe borgen we de ontwikkelde werkwijze zodanig dat alle gemeenten in Nederland (groot en klein) deze werkwijze kunnen gaan toepassen?

EINDRAPPORT EXPERIMENT KWALITIEVE INFO

monitor sociaal domein

Omdat de monitor beperkt is en slechts één manier is om de gemeenteraadsleden te informeren, is de werkplaats Sociaal Domein/Windesheim Flevoland (WSD-Flevoland) gevraagd een nieuwe werkwijze te ontwikkelen om de raadsleden een meer kwalitatief perspectief te geven en hen te informeren over de ervaringen van de inwoners. Dit vraagstuk is in 4 delen opgepakt:

61

DEEL 3 Een methode om kwalitatieve informatie toe te voegen aan de monitor Sociaal Domein Kernvraag van deel 3 is: Hoe kan de ontwikkelde methode voor het genereren van kwalitatieve informatie en de werkwijze om een gesprek aan te gaan met de gemeenteraad worden gebruikt door kleine, middelgrote en grote gemeenten.

Opdracht deel 2: Raadsleden en/of college uitdagen om de kwalitatieve informatie en de aanvullende kwantitatieve informatie te vertalen naar beleid en/of waardering van uitvoering beleid.

De gemeente Enschede experimenteerde ook met kwalitatieve gegevens. Zij zetten echter de beelden en ervaringen van wijkteams centraal. Klik hier voor het 'Huis van informatie' van de gemeente Enschede.

PROJECT PROJECT