Programmabegroting 2024-2027

Programmabegroting 2024-2027

Inhoud Inleiding ................................................................................................ 2 Leeswijzer .............................................................................................. 5 A. Bestuur, dienstverlening en organisatie ................................................... 6 B. Beheer en gebruik openbare ruimte ...................................................... 13 C. Sociaal Domein ................................................................................. 17 D. Ruimtelijke ontwikkeling ..................................................................... 26 E. Ontplooiing ....................................................................................... 34 F. Financieel gezond............................................................................... 39 Financieel Perspectief 2024-2027 ............................................................. 43 Algemene dekkingsmiddelen en overhead.................................................. 51 Paragraaf Lokale heffingen ...................................................................... 60 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................... 65 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .....................................................

73 Paragraaf Financiering ............................................................................ 80 Paragraaf Bedrijfsvoering ........................................................................ 86 Paragraaf Verbonden partijen .................................................................. 93 Paragraaf Grondbeleid ........................................................................... 113 Paragraaf Investeringsagenda Vijfheerenlanden......................................... 118 Bijlage 1 Investeringsplanning ................................................................ 127

1

Inleiding Werken aan het goede leven De Programmabegroting 2024-2027 is een verdere uitwerking van de door uw raad op 6 juli 2023 vastgestelde Kadernota 2024. In de Kadernota zijn de belangrijke (en omvangrijke) opgaven beschreven waar de gemeente Vijfheerenlanden mee wordt geconfronteerd. Dit betreft onder andere de verbetering van de financiële positie van gemeente Vijfheerenlanden, ombuiging van bestaande uitgaven en inkomsten om een structureel sluitende begroting op te kunnen stellen, de benodigde impuls in de gemeentelijke organisatie en de doorontwikkeling van de Investeringsagenda Vijfheerenlanden. De Kadernota heeft de contouren gegeven waarbinnen een gepast antwoord op de opgaven gegeven moet gaan worden. Met de Kadernota 2024 is ook ingestemd met een investeringsimpuls in de gemeentelijke organisatie. Met die impuls zijn we in staat om de komende jaren de dienstverlening aan de inwoners en bedrijven in gemeente Vijfheerenlanden op het gewenste niveau te brengen en houden. De bovenstaande opgaven zijn zeer divers van aard, maar hebben met elkaar gemeen dat ze een integrale benadering vragen, met een visie voor de (middel)lange termijn. Ze laten zich niet oplossen met een “korte klap”. Het vraagt een zorgvuldige afweging om schaarse middelen zo in te zetten dat we er optimaal gebruik van kunnen maken.

De druk op deze schaarse middelen is na de val van het kabinet alleen maar groter geworden, vooral omdat het de onzekerheid over het “klifjaar” 2026 (en uiteraard de verdere jaren) voor gemeenten langer dan verwacht in stand houdt. Deze begroting staat in het teken van die zorgvuldigheid. We gaan door met de ingezette ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld de verbetering van de dienstverlening aan inwoners en bedrijven. Of de realisatie van een vitale samenleving waar inwoners naar vermogen volwaardig mee kunnen doen in de samenleving, ongeacht leeftijd, geslacht, religie of cultuur. Maar waar inwoners ook een plek vinden om een woon carrière op te kunnen bouwen. Hiermee wordt een verdere stap gezet in de uitvoering van het coalitieakkoord. Trends en ontwikkelingen Zoals aangegeven bevinden we ons in een tijdsgewricht waarin onzekerheid over de (financiële) ondersteuning door het Rijk groot is. Dit legt veel druk op de uitvoering van de voorgenomen plannen. Daarnaast wegen andere economische ontwikkelingen zwaar door op de gemeentelijke begroting. We zien nog steeds een toenemende zorgvraag vanuit de samenleving; we verwachten daar toekomstig hogere uitgaven op bijvoorbeeld de WMO, waar we nu al rekening mee moeten houden. Dit betekent dat onze opdracht uit de Kadernota 2024 om via ombuigingen een sluitende meerjarenbegroting op te gaan stellen omvangrijker wordt.

Loon- en prijsontwikkelingen hebben ook grote effecten (gehad) op de kosten van investeringen. Zo zien we dat de inschattingen voor uitvoering van het Duurzaam Integraal Huisvestingsprogramma Onderwijs (DIHPO) nu de oorspronkelijke ramingen ruimschoots overstijgen. Dit noopt ons er toe om sneller dan gepland een actualisatie van het DIHPO op te stellen. Dit wordt dan onderdeel van de Kadernota 2025. Proces van ombuigingen Via de Kadernota 2024 hebben we ook afgesproken om de komende jaren invulling te gaan geven aan structurele ombuigingen, via de vastgestelde keuzeknoppen. Voor 2024

2

staat een ombuiging gepland van € 1,1 miljoen die we met incidentele keuzes in kunnen vullen. Dit zorgt dat we de gelegenheid creëren om richting 2025 samen met uw raad de ombuiging structureel concrete invulling te geven. Deze gezamenlijke operatie voorzien we voor het najaar van 2023 en het eerste halfjaar van 2024, zodat we de keuzes in de Kadernota 2025 kunnen verwerken. Zo kunnen we breed gedragen keuzes maken in dit vraagstuk. Mogelijk ontstaan er tussentijds ook meer duidelijkheid over het “klifjaar” waarmee we dan rekening kunnen houden. Hiermee zorgen we er voor dat er geen overhaaste besluiten genomen hoeven te worden met ongewenste resultaten. De afgelopen tijd is benut om alle ombuigingsopties in kaart te brengen. Hier wordt in het programma Financieel gezond verder op ingegaan. Deze opties vormen de basis om in 2024 met uw raad de ombuigingen verder in te vullen. Investeringsagenda Vijfheerenlanden In de Kadernota is beschreven op welke wijze de Investeringsagenda Vijfheerenlanden bijdraagt aan de ontwikkeling van Vijfheerenlanden, onder het thema “Bouwen voor het goede leven”. In deze begroting is een aparte paragraaf opgenomen waarin de eerste fase van uitvoering van de Investeringsagenda is uitgewerkt.

Deze uitwerking laat zien hoe - op diverse wijzen - invulling wordt gegeven aan voorwaardescheppende investeringen en hoe ook de voorwaardescheppende investeringen bijdragen aan de kwaliteit van het goede leven. Naast de aandacht voor deze Investeringsagenda blijft ook onze “reguliere” investeringsplanning zich ontwikkelen. Nieuwe beleidsplannen hebben geleid tot een aangepaste investeringsplanning ten aanzien van bijvoorbeeld begraafplaatsen of (buiten)sportaccommodaties. Ook hiervoor is een plek gevonden binnen deze begroting. Zowel in de Investeringsagenda Vijfheerenlanden als in de reguliere investeringsplanning hebben we zo veel als nu mogelijk toekomstige ontwikkelingen in beeld gebracht en – indachtig de motie M3 (Investeer in onderwijs en sport) die uw raad bij de behandeling van de Kadernota 2024 heeft aangenomen – hebben we de geplande investeringen in onderwijs en sport expliciet in beeld gebracht in de investeringsplanning. Ontwikkeling van de lokale lasten De economische ontwikkelingen zetten niet alleen druk op de plannen en op de financiële positie van de gemeente. Iedereen wordt geraakt door het effect van stijgende prijzen en onzekerheid over economische vooruitzichten. Als lokale overheid willen we daarom terughoudend zijn in het verhogen van de lokale lasten.

Daarom volstaan we in de begroting 2024 ten aanzien van de onroerende zaakbelasting met een aanpassing voor de inflatiecorrectie van 3,7%. Ten aanzien van de afvalstoffenheffing hanteren we een 100% kostendekkend tarief als uitgangspunt. We zien dat de uitvoeringskosten van het ophalen en verwerken van de afvalstromen meerkosten met zich meebrengen, met name als gevolg van inflatie/prijsstijgingen. Om een kostendekkend tarief te blijven voeren, zijn de tarieven verhoogd met 6,5%. Voor wat betreft de rioolheffing hanteren we als uitgangspunt eveneens een 100% kostendekkend tarief. Het tarief voor rioolheffing houden we op hetzelfde niveau als 2023, er vindt dus geen aanpassing plaats. Dit tarief ligt eigenlijk onder het benodigde niveau voor de beoogde mate van kostendekkendheid. Het verschil onttrekken we aan de voorziening rioolheffing. De voorziening is de afgelopen jaren in omvang toegenomen en laat de ruimte om daar een onttrekking aan te doen. Daarmee realiseren we alsnog een kostendekkend geheel. De hoogte van de voorziening wordt betrokken bij het opstellen van een nieuw op te stellen dekkingsplan van het gemeentelijk riolering plan.

3

Alles bij elkaar genomen laten de woonlasten (het totaal van de onroerende zaakbelasting, rioolheffing en afvalstoffenheffing) een gewogen gemiddelde stijging van ongeveer 3,5% zien. Dit gegeven gecombineerd met de kwijtscheldingsmogelijkheden zorgt dat we (de effecten van) een verhoging van de gemeentelijke belastingen tot een minimum kunnen beperken.

4

Leeswijzer De programmabegroting is opgebouwd uit programma’s en paragrafen. In de programma’s staan de beleidsdoelen en concrete acties voor het komende begrotingsjaar. Daarbij is ieder programma voorzien van een overzicht van de daarmee gepaard gaande lasten en baten. De paragrafen gaan dieper in op specifieke onderwerpen die raakvlakken hebben met alle programma’s. De programma indeling is met ingang van de begroting 2023 door uw raad als volgt vastgesteld: A. Bestuur, dienstverlening en organisatie B. Beheer en gebruik openbare ruimte C. Sociaal domein D. Ruimtelijke ontwikkeling E. Ontplooiing F. Financieel gezond Bij de behandeling van de begroting 2023 heeft uw raad door middel van een amendement het beleidsthema Onderwijs verplaatst van programma E naar programma C. Daarnaast is in een vervolgsessie met uw auditcommissie over de planning en controlcyclus begin 2023 besloten om vanaf de begroting 2024 het beleidsthema Veiligheid te verplaatsen van programma B naar programma A en het beleidsthema Economie van programma D naar programma F. In vervolg op de doorontwikkeling van de P&C-cyclus zijn per programma kritische prestatie-indicatoren beschreven. Deze zijn nu opgenomen per programma. De komende jaren bepalen we – op basis van de eerste ervaringen met kritische prestatie-indicatoren – samen met de raad hoe we hier in de toekomst mee om willen gaan.

De hiervoor aangehaalde aanpassingen zijn verwerkt in deze programmabegroting. Met de aanpassing volgt ook een andere opbouw van de financiële tabellen per programma. Lasten en baten verschuiven van een programma naar het nieuwe programma, dit heeft geen gevolgen voor het saldo van de begroting als geheel. Het betekent wel dat aansluiting met tabellen uit de vorige begroting niet overal gemaakt kan worden. De paragrafen bestaan uit de door het Besluit Begroting en Verantwoording voorgeschreven paragrafen: 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid Deze paragrafen zijn aangevuld met een 8e Vijfheerenlandse paragraaf, te weten de paragraaf Investeringsagenda Vijfheerenlanden. Deze toegevoegde paragraaf gaat verder in op de wijze waarop wij de komende jaren via gerichte investeringen invulling geven aan het begrip “Het goede leven in Vijfheerenlanden”. Tot slot is als bijlage de reguliere (vervangings)investeringsplanning voor de komende jaren bijgevoegd.

5

A. Bestuur, dienstverlening en organisatie Wat willen we bereiken? De inwoners centraal Een leefomgeving die aansluit bij de behoefte van onze inwoners. We betrekken onze inwoners en ondernemers in een zo vroeg mogelijk stadium bij onze projecten en beleidsontwikkeling (inwonersparticipatie) en zetten daarbij in op goed verwachtingenmanagement en heldere communicatie. We respecteren de verschillen tussen alle dorpen en wijken. Maatwerk is in alle gevallen de standaard, waarbij we alle belangen mee wegen. Onze inwoners worden gestimuleerd eigen initiatieven te ontplooien in hun buurt of wijk en worden daarbij, als dat nodig is, gefaciliteerd door de gemeente (overheidsparticipatie). Dienstverlening In 2024 geven we uitvoering aan ons herijkte dienstverleningsconcept VHL – Volwaardig, Helder en Laagdrempelig - vanuit de bijhorende uitvoeringsagenda. Hiermee sluiten we nog beter aan bij de verwachtingen van onze inwoners en ondernemers en verbeteren we onze klantgerichte processen en dienstverlenende cultuur. We stellen een duidelijke ontwikkelagenda op waarmee we onze digitale dienstverlening structureren en verbeteren. We monitoren de tevredenheid over onze dienstverlening zodat we aansluiten op de behoefte van onze inwoners. Communicatie We zijn zichtbaar en benaderbaar voor onze inwoners.

We communiceren helder en laagdrempelig over onze dienstverlening, onder meer via onze website. Onze gemeente is herkenbaar en vindbaar in woord en beeld, online en buiten. Onze social media breiden we uit naar Instagram. Op tijd communiceren, passend bij de doelgroep, in duidelijke taal en in de juiste toon is ons uitgangspunt. We zoeken onze inwoners en ondernemers op. Daarbij is het belangrijk om niet alleen te zenden, maar vooral ook te luisteren en te verbinden. We gaan met hen in gesprek via ontmoetingen, maar ook via onze social media. Hierbij richten we ons op thema’s die inwoners en ondernemers belangrijk vinden, sluiten we aan bij hun informatiebehoefte en betrekken hen bij visies, beleid en projecten. We werken nauw samen met de Servicecentra om ervoor te zorgen dat informatie actueel is voor zowel inwoners als medewerkers. Veiligheid Wij zetten ons elke dag in voor een veiliger Vijfheerenlanden: voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers. Wij zijn beschikbaar en in directe verbinding met hen én onze samenwerkingspartners. Een veiliger Vijfheerenlanden bereiken wij namelijk niet alleen. Integrale samenwerking staat voorop: binnen de organisatie, onze gemeente én in de regio. Deze integraliteit is onderhevig aan het dynamische werkveld, net zoals een hoge mate van flexibiliteit.

6

Organisatie De gemeente Vijfheerenlanden werkt volgens onze vijf kernwaarden (de ‘vijf van Vijfheerenlanden’), zoals deze zijn vastgesteld bij de start van Vijfheerenlanden in 2018: wendbaar, verbindend, betrouwbaar, resultaatgericht en duurzaam. In de paragraaf bedrijfsvoering wordt meer integraal inzicht gegeven in de in 2024 te bereiken resultaten op het gebied van de organisatie en onze bedrijfsvoering.

Wat gaan we hiervoor doen? De inwoners centraal •

•

•

We gaan aan de slag met het herziene programma wijk- en dorpsgericht werken en leggen meer de focus op participatieprocessen, goede samenwerkingen met onze inwoners, de verschillende participatievormen en de vaardigheden die horen bij bovenstaande aandachtpunten. Wij zijn benaderbaar en zichtbaar in de dorpen en wijken met onze wijk- en dorpswethouders en de wijkambassadeurs. Dezelfde houding verwachten wij van de ambtelijke organisatie. Voorbeeldgedrag is gewenst en daarom vergadert het college bijna wekelijks op locaties in het gebied. Dezelfde dag brengen wij ook een bezoek aan initiatieven, ondernemers en bijzondere projecten. We stimuleren de initiatieven van de inwoners voor hun eigen leefomgeving. Wij nodigen inwoners uit om met goede ideeën te komen. Hiervoor is het budget voor inwonersinitiatieven beschikbaar.

Dienstverlening • •

•

Wet- en regelgeving stelt toenemende eisen aan het personeel van Burgerzaken. Daarom wordt certificering van medewerkers voortgezet in de komende jaren. Hierbij zijn we afhankelijk van het beschikbare aanbod van landelijke opleiders. Naar verwachting wordt begin 2025 het huidige gemeentehuis te Leerdam gesloopt. Dit betekent dat Burgerzaken uiterlijk drie maanden daarvoor verhuisd moet zijn. Reisdocumenten en rijbewijzen moeten namelijk op de locatie van aanvraag ook opgehaald worden en hiervoor heeft de inwoner drie maanden de tijd. Wij gaan adequaat om met persoonsgegevens. Dit is een blijvend proces en dit vergt dan ook blijvend aandacht van zowel bestuur, management als medewerkers. In 2024 gaan we binnen de bewustwordingscampagne ‘5 voor veilig’ verder met het trainen en bewust maken van onze medewerkers. Hierbij richten we ons op de bewustwording dat privacy en informatieveiligheid echt van ons allemaal is en niet van slechts één onderdeel van de organisatie.

Communicatie •

• • •

We breiden onze nieuwe website uit met meer informatie en met overzichtelijke subwebsites, zodat inwoners informatie overzichtelijk bij elkaar terug vinden. Een voorbeeld hiervan is de Omgevingswet, waarin we onze bezoekers de weg wijzen. Bovendien is het mogelijk om het informatieaanbod deels te personaliseren. We communiceren op tijd en proactief door vroeg in het visie- en beleidsproces aan te sluiten bij de beleidsteams. We evalueren ons social media beleid en passen het indien nodig aan. Ons belangrijkste doel van onze social media berichten is om in gesprek te raken met onze inwoners en ondernemers. We hebben twee keer per week een dagstart met collega’s van het servicecentrum om af te stemmen wat er speelt en waar inwoners mogelijk vragen of opmerkingen over zouden kunnen hebben.

7

• •

We gaan verder met de doorontwikkeling van het project Duidelijke Taal: zo doen wij dat. We gaan aan de slag met een corporate story van de gemeente Vijfheerenlanden, waarin naar voren komt wat er zo bijzonder is aan onze gemeente en wat onze gemeente eigen en herkenbaar maakt.

Veiligheid •

•

•

We geven uitvoering aan het Integraal Veiligheidsbeleid (IVB) 2023-2026. Integrale samenwerking staat hierbij centraal. Wij werken samen met diverse partners (zowel lokaal als regionaal). Denk hierbij aan lokale partners zoals politie en Gro-Up Buurtwerk en aan regionale partners zoals Veiligheidsregio Utrecht en Bureau Regionale Veiligheidsstrategie. Wij dragen zorg voor de Algemeen plaatselijke verordening (Apv). De Apv bevat de gemeentelijke regelgeving op het gebied van openbare orde en veiligheid, zoals evenementen- en horeca(vergunningen). Hierbij is het van belang dat de Apv actueel is en blijft. In de openbare ruimte voeren wij toezicht en handhaving uit. Wij zetten in op diverse onderwerpen voor de leefbaarheid en veiligheid van Vijfheerenlanden, zoals parkeren en evenementen.

Organisatie •

•

Wij maken ons klaar voor de toekomst en anticiperen op de nieuwe Archiefwet. Elke dag werken we aan een duurzaam, actueel, en betrouwbaar archief van de gemeente voor alle inwoners. Door middel van deze nieuwe Archiefwet wordt de digitale informatie goed bewaard. De authenticiteit en volledigheid van de digitale informatie wordt hiermee gewaarborgd waardoor deze informatie beschikbaar blijft voor de huidige en toekomstige generaties. Wij focussen ons in 2024 verder op de digitale doorontwikkeling door het vernieuwen en het verhogen van de beveiliging van onze digitale infrastructuur, werkplek en telefonie-omgeving. Om dit handen en voeten te geven wordt er een Automatiseringsvisie opgesteld. Verder werken wij aan het continu verbeteren van onze interne processen en het verbeteren van onze infrastructuur, werkplekken, telefonie en beveiliging.

Concrete resultaten in 2024 De inwoner centraal • • •

•

Participatieprocessen worden beter ingebed in de huidige (beschreven) werkprocessen. Daarmee komt er meer nadruk te liggen op het vormgeven van juiste participatieprocessen aan de start van projecten. Wij trainen bestuur en organisatie in vaardigheden die ons helpen om beter samen te werken met inwoners, bedrijven en partners. De focus ligt daarbij op heldere en duidelijke communicatie, verwachtingenmanagement en gespreksvaardigheden. Wij zetten ons blijvend in voor de bekendheid van het budget inwonersinitiatieven. Wij vergroten de mate van inzetbaarheid van dit budget en zorgen ervoor dat het zichtbaar en gemakkelijk vindbaar is. Wij ondersteunen actief inwoners die goede ideeën hebben. We vergroten de bekendheid van de wijkambassadeur in de dorpen en wijken. Ieder huishouden ontvangt een flyer met daarop informatie over de wijkambassadeur, contactgegevens en informatie over het initiëren van een inwonersinitiatief.

8

Dienstverlening •

• • •

De certificering van alle medewerkers Burgerzaken wordt voortgezet in de komende jaren. Hierbij volgen wij de aanbevelingen vanuit het Rijk. Bij de openstelling van de balies wordt rekening gehouden met het beschikbare gekwalificeerde personeel en de borging van wettelijk opgelegde functiescheidingen. De uitvoeringsagenda dienstverlening VHL – Volwaardig, Helder en Laagdrempelig wordt uitgevoerd. Structureel monitoren wij onze dienstverleningsprocessen. We rapporteren onze prestaties op baliebezoeken burgerzaken, terugbelverzoeken, omgevingsvergunningen, APV-vergunningen, meldingen openbare ruimte en klachten in een jaarverslag.

Communicatie • • •

We leveren een nieuwe, complete website op. We leveren een corporate story op. We leveren een jaarplan op voor Duidelijke Taal.

Veiligheid • •

Wij investeren in en faciliteren integrale samenwerking: met partners, inwoners en ondernemers. Voor elk veiligheidsthema zetten wij hierop in. De komende jaren werken wij verder aan het thema Jonge Aanwas (ondergebracht bij Jeugd & Veiligheid), waarmee wij jonge aanwas in de drugscriminaliteit willen voorkomen en terugdringen.

Organisatie • • •

• •

We nemen actief deel aan de implementatie van een e-depot. Wij werken het voorontwerp en het definitief ontwerp van het nieuwe gemeentehuis aan het Dokter Reilinghplein uit. Wij starten met de planontwikkeling van de twee achterblijflocaties te Meerkerk en Vianen. Voor Meerkerk is er daarbij een sterke relatie met het opstellen van de dorpsvisie Meerkerk. Voor de oudbouw van het stadhuis geldt een ‘status aparte’ zoals besproken in uw gemeenteraad. We stellen een Automatiseringsvisie op. Naast het vervangen van de hardware op de werkplek in 2024 worden ook onderdelen van de gemeentelijke netwerkinfrastructuur vervangen met een grote focus op bedrijfscontinuïteit, veiligheid en beschikbaarheid.

9

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma A (bedragen x € 1.000) Lasten programma A Baten programma A Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo

Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

6.036 1.038 4.998

11.891 821 11.070

12.411 1.203 11.208

12.344 1.203 11.141

12.322 1.203 11.119

12.569 1.203 11.366

0 0

0 0

0 0

0 0

0 0

0 0

4.998

11.070

11.208

11.141

11.119

11.366

Afwijkingen toegelicht De gemeente Vijfheerenlanden is de afgelopen jaren doorgegroeid naar een omvang van meer dan 60.000 inwoners. Door deze schaalsprong nemen de vergoedingen voor raadsleden en burgemeester en wethouders toe. Voor 2024 tot en met 2026 betekent dit ongeveer € 200.000 hogere lasten. Vanaf 2027 wordt rekening gehouden met € 450.000 hogere lasten ten opzichte van 2023. Na de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 verwachten we een verdere toename van deze bestuurskosten. Als gevolg van stijgende lonen en prijzen neemt ook de bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen toe. Daarnaast betekent een hoger aantal inwoners ook een hogere gemeentelijke bijdrage. De bijdrage aan de Veiligheidsregio Utrecht neemt als gevolg hiervan met ongeveer € 200.000 toe. De verandering van de geldigheidsduur van rijbewijzen en reisdocumenten leidt er toe dat het patroon van aanvragen van documenten verandert. Daardoor verandert de komende jaren het inkomstenniveau naar verwachting iets.

10

Prestatie indicatoren In onderstaand overzicht treft u per beleidsthema de kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) aan. Daarbij is in de laatste kolom de afkomst van de kpi weergegeven. Daarbij worden drie afkortingen gehanteerd, te weten: WSJG (waar staat je gemeente); CA (coalitieakkoord) en W (wettelijk, deze zijn al opgenomen in de begroting en jaarrekening op grond van een wettelijke verplichting). De inwoner centraal Waardering alle inspanningen van de gemeente (1-10) Tevredenheid met voorzieningen totaal (%) Tevredenheid met gezondheids-/ zorgvoorzieningen (%) Tevredenheid met welzijnsvoorzieningen (%) Tevredenheid met speelvoorzieningen (kinderen tot 12 jaar) (%) Tevredenheid met sportvoorzieningen (%) Tevredenheid met voorzieningen openbaar vervoer (%) Gelukkige inwoners (%) Aantal inwonerinitiatieven Wijk- en dorpsgericht werken Waardering samenwerking met inwoners (1-10) Waardering buurt als leefomgeving (1-10) Ontwikkeling buurt (% vooruitgegaan) Aantal dorps- en wijkagenda's Aantal dorps- en wijkvisies Aantal vastgestelde toekomstbestendige ontmoetingsfuncties Dienstverlening Servicenormen - Tevredenheid totaal Tevredenheid aanvragers APV-vergunningen Tevredenheid aanvragers omgevingsvergunningen Tevredenheid aanvragers principeverzoeken Tevredenheid afhandeling contactverzoeken Tevredenheid afhandeling meldingen openbare ruimte Tevredenheid baliebezoekers

burgerzaken Tevredenheid cliëntervaringsonderzoeken Jeugd Tevredenheid cliëntervaringsonderzoeken Wmo Aantal ontvangen klachten Op informele wijze afgedane klachten (%) Veiligheid Verwijzingen Halt (per 1.000 jongeren) Winkeldiefstallen (per 1.000 inwoners) Geweldsmisdrijven (per 1.000 inwoners) Diefstallen uit woningen (per 1.000 inwoners) Drugsdelicten: drugsvervaardiging, -handel en -bezit (per 10.000 inwoners) Sociale veiligheid, index overlast (2014=100)

2019 2020 2021 2022

2023

2024 Bron:

6,78 65,4

6,38 61,6

WSJG WSJG

82 51

77 45

WSJG WSJG

66 70

60 69

WSJG WSJG

58 91,7

57 88,3 107 137 2019 2020 2021 2022 6,21 8,19 21

2023

6,12 7,90 14

WSJG WSJG CA 2024 Bron: WSJG WSJG WSJG CA CA

2019 2020 2021 2022 7,41 7,99 7,95 7,70

2023 7,71

7,66

7,93

CA 2024 Bron: CA CA

7,51

7,24

7,10

6,61

7,50

CA CA CA

7,31

8,05 8,70

7,83 8,51

7,85 8,38

7,88 8,68

CA CA

7,98

8,35

7,98

7,15

CA

53 104 145 84 92,45 98,08 94,48 94,05 2019 2020 2021 2022 9 12 5 9 0,4 0,4 0,5 0,9 2,5 2,4 3,3 2,6

7,14 44 95,45 2023

CA CA CA 2024 Bron: W W W

2,0

1,7

1,2

1,3

W

5,74 106

3,87

2,42 105

2,21

WSJG WSJG

11

Aantal buurtpreventiegroepen Organisatie Formatie (fte) Bezetting (fte) Apparaatskosten begroot (kosten per inwoner) (€) Externe inhuur begroot (% van loonsom) Externe inhuur begroot (totale kosten) (€ x 1.000) Overhead begroot (% van de begroting) Ziekteverzuim (%)

4 4 4 4 4 CA 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Bron: 371 377 386 412,5 418,86 WSJG 326 348,8 376,6 357,84 W 615 21

631 19

601 14

632 17,6

710 3,9

W W

10 5,64

1.429 2.000 2.000 9,5 10 11 4,92 5,64 7,21

1.300 11vr 5,2

W W CA

12

B. Beheer en gebruik openbare ruimte Wat willen we bereiken? Beheer openbare ruimte De openbare ruimte is een belangrijk visitekaartje van onze gemeente. Wij zorgen voor een openbare ruimte die veilig, groen en leefbaar is. Een openbare ruimte zonder achterstallig onderhoud en met een toekomstgericht beheer. Daarmee bedoelen wij dat wij bij het beheer en de inrichting van de openbare ruimte rekening houden met maatschappelijke, economische, technologische en klimatologische ontwikkelingen. We streven naar een groene leefomgeving die aantrekkelijk, gezond en klimaatbestendig is. Water en groen benoemen wij als leidend principe bij de (her)inrichting van gebieden. We hebben nadrukkelijk oog voor klimaatadaptie (inclusief het voorkomen van hittestress) bij het inrichten van de openbare ruimte. Beheer gebouwen Wij staan voor klimaat adaptief bouwen en geven als gemeente daarin het goede voorbeeld met onze gemeentelijke en onderwijsgebouwen. Hierin volgen we gemaakte afspraken zoals vastgelegd in het convenant duurzaam bouwen en Klimaat adaptief Bouwen van de Provincie Utrecht.

Wat gaan we hiervoor doen? Beheer openbare ruimte • •

• • •

•

We werken samen met onze inwoners aan een openbare ruimte waar het fijn is om te verblijven voor mens en dier. Wij gaan vanaf 2024 voor elke nieuwe woning die gebouwd wordt en voor elk kind dat geboren wordt een boom planten. Dit doen wij bij voorkeur in het kader van nieuw te realiseren uitbreidings- en inbreidingsplannen. Binnen deze plannen planten wij een bepaalde hoeveelheid bomen aan, waarbij wij zoveel mogelijk rekening houden met de 3-30-300 regeling uit het coalitieakkoord. Aanvullend hierop wijzen wij alternatieve locaties aan om de overige bomen te planten. Hierbij streven wij naar het voorkomen van hittestress en de 3-30-300 regel. Door de leefomgeving verder ecologisch te vergroenen werken we aan het verminderen van verharding, het voorkomen van hitteoverlast en herstel van de biodiversiteit. Wij zetten bij de uitvoering van het afvalbeleid in op het verminderen van de hoeveelheid restafval tot maximaal 100 kg per inwoner per jaar in 2025 en sluiten het flankerend beleid (tarieven, zwerfafval, handhaving) hier op aan. Wij harmoniseren het afvalbeleid in Vianen met de rest van het Waardlandengebied en beperken restafval door het invoeren van een pasjessysteem voor bestaande en nieuw te realiseren ondergrondse afvalinzamelpunten. De uitkomsten hiervan worden geëvalueerd qua kosten en het behalen van de doelstellingen.

Op basis van de uitkomsten hiervan besluiten wij over de mogelijke invoering van gedifferentieerde tarieven (diftar; of andere vormen daarvan). Wij voeren het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) uit, ondersteund door het samenhangend duurzaamheidsbeleid. In het GRP is uitgewerkt hoe we de effecten van een veranderend klimaat op de omgeving aanpakken. Wij doen dit in combinatie met de uitvoering van het wegenbeheer- en groenbeleidsplan.

13

•

In 2024 voeren we een globale weginspectie uit op alle wegverhardingen die in eigendom en beheer zijn.

•

Vanuit de wegenwet is elke Nederlandse gemeente verplicht een wegenlegger op te stellen. Een wegenlegger is een document waarin (juridische) informatie is opgenomen over de openbaarheid van wegen en waarin wordt aangegeven wie de onderhoudsplichtigen zijn van de wegen in het grondgebied. In 2024 starten we met het opstellen van een wegenlegger voor Vijfheerenlanden.

Beheer gebouwen •

•

Vanaf januari 2024 hebben alle noodzakelijke panden energie labels en een voorlopig energieadvies. Hierdoor ontstaat inzicht in de huidige situatie en mogelijke verbeteringen naar de toekomst. De afgelopen jaren zijn al diverse panden voorzien van zonnepanelen en isolatie en zijn cv-ketels vervangen door warmtepompen. Wij voeren in 2024 het in 2021 vastgestelde beheerplan gebouwen uit. De werkzaamheden zijn gebaseerd op uitgevoerde inspecties conform de NEN 2767 norm en het voortschrijdend inzicht op de objecten. Daarnaast worden er in 2024 nieuwe inspecties conform NEN 2767 uitgevoerd om in 2025 te kunnen starten met een nieuw beheerplan tot en met 2028.

Concrete resultaten in 2024 Beheer openbare ruimte • • • • • •

•

Wij beginnen in 2024 met het planten van extra bomen, in uitvoering van het vastgestelde bomenbeleid. De gerenoveerde kademuur in Leerdam wordt opgeleverd. Wij vervangen circa 60 verouderde lichtmasten en circa 600 verouderde armaturen. In 2024 wordt een nieuw beleid-, beheer- en vervangingsplan openbare verlichting opgesteld voor de periode 2025-2028. Wij ronden de renovatieronde van de speelplaatsen in Leerdam Noord / Ter Leede af. Wij renoveren de speelplaatsen in Leerbroek, Tienhoven, VN Blanckenborch, VN Zederik en Zijderveld. Wij voeren het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2021-2025 uit. Speerpunt is de aanpak van wateroverlast in onder meer Vianen-Centrum door rioolvervanging of (op diverse locaties) het vervangen van de riolering door de aanleg van een gescheiden rioolstelsel, bijvoorbeeld in De Hagen. Ook renoveren wij 100 minigemalen en het rioolgemaal De Meent te Leerdam. Samen met Waardlanden moderniseren wij onze afvalbrengstations. Wij verbeteren daarbij de bereikbaarheid en beperken de wachtrijen door het verbeteren van de inrichting van de stations en het vergroten van de kringloopmogelijkheden.

Beheer gebouwen •

• • •

In 2024 werken we verder aan de verduurzaming routekaart maatschappelijk vastgoed, er zal hiervoor DUMAVA subsidie aangevraagd worden. De subsidieregeling DUMAVA richt zich op het verduurzamen van maatschappelijke gebouwen met als doel het verminderen van energieverbruik en CO2-uitstoot. We hebben een actueel meerjarig onderhoudsplan gebouwen MJOP, zodat we een actuele planning en (financieel) beheerplan hebben. We vervangen/reviseren diverse slag- en computersturingen aan kerktorens. We vervangen het dak van de bibliotheek Vianen; hier wordt het asbest verwijderd en vervangen door leien.

14

• • •

Er vind buitenschilderwerk plaats bij diverse gebouwen op begraafplaatsen, scholen, bibliotheken, gymzalen en de oudbouw van Stadhuis Vianen. Er vinden diverse groot onderhoud werkzaamheden aan woningen plaats in 2024. Er wordt groot onderhoud gepleegd aan het stadhuis Ameide.

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma B (bedragen x € 1.000) Lasten programma B Baten programma B Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo

Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

30.197 15.946 14.251

27.094 18.253 8.842

28.091 18.311 9.780

28.099 18.078 10.021

27.953 18.007 9.946

28.204 18.007 10.197

0 0

0 354

0 2

0 142

0 179

0 179

14.251

8.487

9.778

9.878

9.767

10.018

Afwijkingen toegelicht Als gevolg van stijgende lonen en prijzen neemt ook de bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen toe. Daarnaast betekent een hoger aantal inwoners ook een hogere gemeentelijke bijdrage. De bijdrage aan Waardlanden neemt als gevolg hiervan met ongeveer € 900.000 toe. De lasten die voortkomen uit het nieuwe groenbeleidsplan zijn opgenomen op dit programma. De lasten zijn gedekt vanuit een stelpost areaalontwikkeling op programma F.

Prestatie indicatoren In onderstaand overzicht treft u per beleidsthema de kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) aan. Daarbij is in de vierde kolom de kpi opgenomen en is in de laatste kolom de afkomst van de kpi weergegeven. Daarbij worden drie afkortingen gehanteerd, te weten: WSJG (waar staat je gemeente); CA (coalitieakkoord) en W (wettelijk, deze zijn al opgenomen in de begroting en jaarrekening op grond van een wettelijke verplichting). Beheer openbare ruimte Vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte (per 1.000 inwoners) Omvang huishoudelijk restafval (kg per inwoner) Buurt is voldoende groen (%) Perken, plantsoenen en parken zijn goed onderhouden (%) Staat van de buurt - Buurt is 'heel' (%) Staat van de buurt - Buurt is schoon (%) Staat van de buurt - Straten, paden en trottoirs zijn goed begaanbaar (%) Staat van de buurt - Groenvoorziening is goed onderhouden (%) Kostendekkingsgraad begraven Achterstallig onderhoud Aantal meldingen kwaliteit openbare ruimte

2019 2020 2021 2022 2023 2024 Bron: 4,3

4,9

5,4

4,5

197

223 73

219

196 75

W 223

W WSJG

64 80 65

54 73 59

WSJG WSJG WSJG

62

67

WSJG

64

54

WSJG CA CA CA

5.311 5.821 6.018 5.985 4.598

15

Beheer gebouwen Achterstallig onderhoud

2019 2020 2021 2022 2023 2024 Bron: CA

16

C. Sociaal Domein

Wat willen we bereiken? Sociaal domein algemeen Ons doel is een vitale samenleving. Inwoners moeten kunnen meedoen in de samenleving, ongeacht leeftijd, geslacht, religie of cultuur. Zij zijn aan het werk, doen vrijwilligerswerk, zorgen voor partner of kind, gaan naar school, naar een sportclub en zijn lid van een (geloofs-)gemeenschap. Iedereen doet naar vermogen volwaardig mee, op zijn of haar eigen wijze en wordt daarvoor gewaardeerd. Vanuit eigen kracht of binnen het netwerk worden vraagstukken opgepakt. Op een laagdrempelige manier geven wij vorm aan preventie. Zo heeft meedoen een positieve invloed op het persoonlijk welbevinden en versterkt het de vitale samenleving. Gezondheid We streven ernaar dat iedere inwoner mentaal en fysiek gezond opgroeit en een positieve gezondheid ervaart, waardoor hij/zij zo lang mogelijk kan functioneren in de samenleving. De kwaliteit en inrichting van de leefomgeving draagt daarbij bij aan een gezonde leefstijl. Een leven lang ontwikkelen Iedere inwoner moet een kansrijke start krijgen en de mogelijkheid worden geboden om een leven lang te ontwikkelen. Armoede en schulden Iedere inwoner moet kunnen voorzien in de directe levensbehoeften en mee kunnen doen aan onze samenleving. We zetten daarbij in op het verminderen en voorkomen van armoede en schulden.

Wonen en zorg Een vitale samenleving draagt ook zorg voor passende huisvesting voor inwoners en voor toekomstige inwoners. We willen daarom een passende plek voor alle inwoners, ook als ze een ondersteuning- of zorgbehoefte hebben. De norm wordt: zelf als het kan; thuis als het kan en digitaal als het kan (Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen WOZO). Vijfheerenlanden werkt daarom actief aan de opgaven op het gebied van onder meer beschermd wonen en de huisvesting van statushouders (mensen met een verblijfsvergunning). Het uitvoeren van deze opgave raakt zowel ruimtelijke aspecten (de realisering van huisvesting) alsook sociale aspecten (opvang, begeleiding, werk en inkomen en meedoen). Regionale samenwerking We zetten ook in 2024 in op regionale samenwerking in het Lekstroomgebied om het belang van Vijfheerenlanden in de regio goed te behartigen en nemen daarin bestuurlijk

17

en strategisch nadrukkelijk positie in. Najaar 2023 zal er gestart worden met een projectgroep Wonen in Lekstroomverband 1. Zicht op kosten Zorg moet duurzaam betaalbaar blijven en de door het Rijk opgelegde taakstellingen moeten inhoudelijk en financieel worden gerealiseerd. Hierbij is het uitgangspunt dat de beschikbare middelen zo doelmatig mogelijk worden uitgegeven. Dat wil zeggen: daar waar ze het hardste nodig zijn. Een ander speerpunt is de inzet op preventie van gezondheidsproblemen “aan de voorkant” om zo op termijn de behoefte aan specialistische zorg en de daarmee gekoppelde hoge kosten te beheersen. Deze landelijke agenda wordt vanaf 2023 uitgevoerd middels het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de Hervormingsagenda Jeugd.

Wat gaan we hiervoor doen? Sociaal domein algemeen •

•

•

•

1

Wij zetten (samen met onze inwoners en (externe) partners) gedurende een periode van vijf jaar in op een transformatie van hulp en ondersteuning naar meer weerbaarheid, zelfredzaamheid en samenredzaamheid bij onze inwoners en naar vroeg signalering en preventie. Hiervoor bestaat een programmaplan, waarbij we uitgaan van de vier opgaven van de Sociaal Maatschappelijke Agenda: Meedoen, Vitaliteit, Voor jezelf Zorgen, Leven lang Ontwikkelen. Onder deze opgaven liggen deelprogramma's waarmee we concreet willen werken aan het bereiken van de vier opgaven. Deze zijn: ▪ Actieplan Armoede en Schulden ▪ Opgroeien ▪ Gezondheid ▪ Doorontwikkeling Sociaal team en Toegang ▪ Sterke Sociale Basis ▪ De Hagen Voor alle deelprogramma's uit het programmaplan geldt dat we samen met onze (externe) partners (welzijnsorganisaties, sportverenigingen, geloofsgemeenschappen, zorgaanbieders, zorgverzekeraars en huisartsen en inwoners) inzetten op preventie in de keten en willen monitoren aan de hand van beschikbare data of we onze doelen bereiken. In navolging van het “Lokaal Gezondheidsbeleid 2022-2027” wordt deze integrale en gemeenschappelijke werkwijze verder verankerd in de voorbereiding op en uitvoering van het GALA Plan van Aanpak welke in september 2023 gereed is.

Binnen de deelprogramma's hebben we aandacht voor de verbinding en samenwerking met inwoners, externe partners, sociaal team en domeinen en beleidsterreinen intern. In lijn met de transformatie in het sociaal domein en de Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA) blijven we inzetten op een beweging van geïndiceerde ondersteuning naar het preventieve voorveld, met een duidelijke opdracht voor de welzijnsinstellingen. Wij versterken de samenwerking tussen het Sociaal Team, Wmo consulenten, Welzijn en Avres, zodat we groeien naar deskundige teams én integraal werken. Ook verbeteren wij de toegang tot mantelzorgregelingen zodat wij de (jonge) mantelzorgers beter bereiken. Daarbij bieden wij respijtmogelijkheden voor mantelzorgers, zodat zij dit werk langer vol kunnen houden.

Lekstroom: Samenwerkingsverband tussen Nieuwegein, IJsselstein, Houten, Lopik en Vijfheerenlanden

18

Gezondheid •

•

• •

• •

Wij zorgen, in overleg met onze inwoners, voor een aantrekkelijke en groene leefomgeving die meer uitnodigt tot sport en bewegen, ontmoeten en sociaalculturele activiteiten. Deze waarden en uitgangspunten zijn ook opgenomen in de Omgevingsvisie. Wij bieden kwetsbare inwoners in wijken met een lage Sociaal Economische Status (SES) score, meer gezondheidsvaardigheden en mogelijkheden voor actieve deelname in het dagelijks leven aan, zoals goede toegang tot sport- en culturele activiteiten juist voor hen. Via onze Jeugdwerkers en Jongerenorganisaties zoeken we naar manieren om in contact te komen met jongeren. Wij willen de sociale omgeving en de mentale gezondheid van jongeren versterken en hen motiveren tot het aannemen van een gezonde(re) leefstijl. Uitbreiding van het jongerenwerk is geboden om met de jongeren en hun omgeving de verslechterende mentale gezondheid en leefstijlproblematiek het hoofd te bieden. Wij stimuleren ouderen om meer deel te nemen aan het maatschappelijke leven. Door beweeg- en valpreventie programma’s aan te bieden kunnen zij gezonder en veiliger bewegen in/om het huis en in de eigen wijk. Wij benadrukken het belang van kinderen die opgroeien in een rookvrije omgeving, waar alcohol wordt ontmoedigd en bewegen en gezonde voeding worden bevorderd. Wij zetten in op preventie, zodat minder kinderen, (jong-)volwassenen en ouderen overgewicht ontwikkelen.

Wij zetten positieve gezondheid en preventie centraal in de samenwerking tussen gemeente, inwoners en maatschappelijke (externe) partners.

Een leven lang ontwikkelen •

• •

• • • •

Wij streven ernaar, dat ieder kind de best mogelijke start van zijn/haar leven krijgt, met optimale kansen om talenten te ontwikkelen voor een goede en gezonde toekomst. Dit doen we door dit actief uit te dragen en er samen met (externe) partners aan te werken. Iedere (jong)volwassene versterkt zijn/haar blijvende inzetbaarheid op de (vrijwillige) arbeidsmarkt en neemt naar vermogen actief deel aan de samenleving. Vanuit de gemeente stimuleren wij, samen met onze (externe) partners, dat iedere (jong)volwassene zich gedurende het hele leven kan ontwikkelen. Hierbij hoort ook het proactief inzetten van zijn/haar talenten en kwaliteiten op basis van eigen interesses en mogelijkheden voor een duurzame bijdrage aan de samenleving, (vrijwillige) arbeidsmarkt en de eigen gezondheid. Wij voelen ons verantwoordelijk voor het realiseren van kwalitatief goede onderwijshuisvesting voor onze scholen. Daartoe voeren wij het Duurzaam Integraal HuisvestingsPlan Onderwijs (DIHPO) uit. Wij versterken de samenwerking met het onderwijs nog verder. We zetten gezamenlijk in op doorlopende zorg- en ontwikkellijnen, zodat tijdig problemen worden gesignaleerd en zwaardere zorg wordt voorkomen. Wij betrekken jongeren bij de ontwikkeling en implementatie van gemeentelijk beleid via, het in de tweede helft van 2023, opgestelde plan van aanpak jongerenparticipatie.

Wij zetten ons lokaal en regionaal in voor meer inclusief onderwijs. Dit doen we voornamelijk door met onderwijs, samenwerkingsverbanden en kinderopvang slimme oplossingen te bedenken om leerlingen meer thuisnabij onderwijs te bieden. De activiteiten om dit te bereiken leggen we vast in de Lokaal Educatieve Agenda en in de beide Regionaal Educatieve Agenda's (Lekstroom en AlblasserwaardVijfheerenlanden (AV)-regio).

19

Armoede en schulden •

Met onze (externe) partners zoeken we naar de beste methoden om te zorgen voor minder inwoners met problematische schulden. Hierbij kijken we ook nadrukkelijk naar gezinnen met (jonge) kinderen zodat minder kinderen in Vijfheerenlanden opgroeien in armoede. Verder vinden wij het belangrijk dat al onze inwoners (naar vermogen) meedoen in onze gemeente. Wij willen onze inwoners stimuleren en uitdagen dit te doen.

Wonen en zorg • •

Wij beoordelen initiatieven op het gebied van wonen en zorg en faciliteren deze initiatieven vanuit onze in 2024 vast te stellen Woonzorgvisie en vanuit de ambitie “Een Thuis voor Iedereen”. We realiseren huisvesting voor diverse doelgroepen, zoals statushouders en in het kader van de beoogde decentralisatie van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. We hebben daarbij nadrukkelijk oog voor de sociale en maatschappelijke effecten en voor de benodigde begeleiding met onder andere de laagdrempelige inloop voor de GGZ. We kijken met inwoners en (externe) partners naar manieren om dit te doen op een wijze die past bij het karakter en de (draag)kracht van onze gemeente.

Regionale samenwerking •

We zetten in op regionale samenwerking binnen de Lekstroomregio en nemen bestuurlijk en strategisch een duidelijke positie in. Daarbij houden wij rekening met lokale en regionale ontwikkelingen, zoals de hervormingsagenda Jeugd. Wij betrekken daarbij ook de consequenties van mogelijke landelijke ontwikkelingen, wat betreft de verplichte vorming van een gemeenschappelijke regeling en de verbinding met de veiligheidsregio. Op onderdelen (contractueel) participeren we vanwege historische afspraken in de AV-gemeenten.

Zicht op kosten •

•

Zicht op het verloop van de kosten Wmo en Jeugd is onze prioriteit, omdat het van groot belang is dat de ondersteuning en zorg duurzaam betaalbaar blijft en de door het Rijk opgelegde ombuigingen ook worden gerealiseerd, zonder het doel “passende ondersteuning voor onze inwoners” uit het oog te verliezen. In 2024 geven we binnen de regio Lekstroom door een pilot invulling aan de aanpak Zorgfraude binnen de Wmo en de Jeugdwet. De pilot is gestart in maart 2021 en is in december 2022 verlengd tot september 2024. Bij het aflopen van de pilot wordt de impact van de regionale aanpak aan de hand van kwantitatieve en kwalitatieve KPI's gemeten. Op basis van deze uitkomsten wordt bepaald of de regio Lekstroom blijft samenwerken binnen de aanpak van Zorgfraude.

Concrete resultaten in 2024 Sociaal domein algemeen • •

In 2024 hebben we een concreet opgavenplan opgesteld. De programma's die hier onder vallen zitten elk in een andere fase van uitvoering. We maken jaarlijks heldere prestatieafspraken met voorliggende voorzieningen en welzijnsorganisaties. Zij werken preventief, bieden laagdrempelig of informeel ondersteuning daar waar nodig, zodat de inwoner naar vermogen mee kan doen.

20

•

• •

Samen met de gefuseerde welzijnsorganisaties, nu gezamenlijk onder de naam: Bindkracht, bekijken we voor 2024 hoe we de samenwerking met diverse onderdelen van de gemeente, zorgpartners, Avres en informele zorg kunnen verbeteren. Het Plan van Aanpak “Verbetering toegang tot Mantelzorgregelingen” is vastgesteld in 2023. De uitvoering van de actiepunten loopt door in 2024. Wij voeren de motie van de gemeenteraad uit om onderzoek te doen naar laagdrempelige inloopvoorzieningen. Over de uitkomst wordt gerapporteerd in de motiemonitor. Wij nemen in samenwerking met de betrokken maatschappelijke (externe) partners en de Lekstroomgemeenten preventieve maatregelen om complexe scheidingen waar mogelijk te voorkomen. Bijvoorbeeld door een relatiedesk en inzet van lokale laagdrempelige voorzieningen in het voorliggend veld. Denk hierbij aan KIES, ‘Ouders voor elkaar’ en trainingen door het Sociaal Team en Jongerenwerk.

Gezondheid •

•

•

Wij geven samen met onze inwoners en professionals invulling aan het “Lokaal Gezondheidsbeleid in Vijfheerenlanden 2022-2027; op weg naar positieve gezondheid in een gezonde leefomgeving.” Dit doen wij in verbinding met de lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). De lokale uitwerking van het GALA wordt uitgevoerd samen met (externe) partners en inwoners. Deze lokale uitwerking van het GALA komt in plaats van het lokaal preventieakkoord. Daarnaast zal er een kerngroep GALA worden samengesteld in plaats van een kerngroep Positieve Gezondheid. In 2024 wordt er uitvoering gegeven aan de in 2023 opgestelde notitie “Samen Dementievriendelijk in Vijfheerenlanden.”

Een leven lang ontwikkelen •

•

•

• •

• •

•

Vanuit het programma Opgroeien blijven we doorlopend de verbindingen leggen tussen landelijke en lokale (beleids-)ontwikkelingen. We zorgen ervoor dat nieuwe initiatieven altijd in verbinding staan met lopende initiatieven en die elkaar versterken. We continueren de inzet van de projectcoördinator Opgroeien om de bestaande netwerken met elkaar te verbinden zodat zij elkaar versterken en een goede basis in de samenleving vormen (onderwijs, kinderopvang, (jeugd)gezondheidszorg, jeugdhulp, sport, cultuur en geloofsgemeenschappen). In 2024 herijken we de beleidsnota "Naar een goede start voor alle kinderen in de gemeente Vijfheerenlanden". We leggen de prestatieafspraken vast in een – regionaal- kwaliteitskader en we blijven met (externe) partners werken aan meer ouderbetrokkenheid. Samen met de kinderopvangpartners werken wij aan het verkleinen van de capaciteitstekorten bij de kinderopvang. In 2024 en 2025 wordt het project MDT(Maatschappelijke Diensttijd) Baas gecontinueerd en opgeschaald naar de regio Lekstroom. De leeftijdscategorie van de doelgroep wordt verruimd naar 15 t/m 27 jaar voor de huidige programma's. We verbinden de programma's met ander aanbod. We voeren de geconcretiseerde huisvestingsagenda uit de oplegger DIHPO 20212036 samen met onze scholen en organisaties in de kinderopvang uit.

Vanuit duurzaamheid en gezondheid streven we naar de realisatie van blauwgroene schoolpleinen. Dat betekent dat de kinderen naar school gaan in een klimaatbestendige, gezonde en natuurrijke speelleeromgeving. We sluiten daarbij aan bij actuele ontwikkelingen (nieuwbouw, renovatie of acties vanuit het onderwijs zelf). In het najaar van 2023 is het integrale plan “Onbeperkt Meedoen in Vijfheerenlanden” aan de raad gepresenteerd (uitvoering VN Verdrag Handicap). Dit plan bestaat uit een

21

meerjarenagenda tot en met 2025, binnen zeven thema's die door ervaringsdeskundigen zijn verwoord als belangrijk en urgent. In 2024 wordt verder uitvoering gegeven aan het plan. Armoede en schulden •

•

Wij dragen met onze (externe) partners zorg voor het uitvoeren van het actieplan Armoede en Schulden 2021. Hierbij werken we met onze (externe) partners aan het bestrijden van energiearmoede en kinderarmoede en aan het verzorgen van een laagdrempelig aanbod aan schuldhulpverlening, vroeg signalering bij schulden en het uitvoeren van hierover vastgestelde Rijksbesluiten. Wij investeren in betere vroeg-signalering van schulden en inzet van energiecoaches voor het ondersteunen van inwoners die met (dreigende) energiearmoede te maken hebben of gaan krijgen. We maken woningen energiezuiniger door (kleine) besparingsmaatregelen.

Wonen en zorg •

•

•

Conform de woonzorgvisie en de ambitie “Een Thuis voor Iedereen” faciliteren wij (externe)partners in zorg en welzijn, inwoners, ouders en zorgondernemers bij de realisatie van woonvormen voor aandachtsgroepen en wooninitiatieven voor een diversiteit aan doelgroepen die andere woonvragen en voorzieningen nodig hebben (denk aan beschermde woonvormen, jongerenhuisvesting en levensloopbestendige bouw). We zetten daarbij in op ontmoeting, lichte ondersteuning en nabijheid van eerstelijns zorg. Samen met onze partners willen we ook verkennen of we specifiek het aanbod aan zowel grotere als kleinere woningen uit kunnen breiden, zodat we daarmee een bredere doelgroep kunnen bedienen. Wij bieden asielzoekersopvang in onze gemeente als onderdeel van de provinciale opgave, die naar verwachting vanaf 2024 zal voortvloeien uit de Spreidingswet. Uitgangspunten daarbij zijn: kleinschaligheid, langere termijn-opvang (om regelmatige herhuisvesting te voorkomen), (bij voorkeur) dichtbij voorzieningen/openbaar vervoer en kostenneutraliteit. Wij hechten waarde aan het draagvlak voor asielopvang, omdat de asielopvang zonder hulp en ondersteuning vanuit de samenleving niet leidt tot de gewenste integratie. Daarom wordt een breed participatietraject ingezet om kansen en ideeën uit de samenleving op te halen.

Vanwege de crisissituatie in de asielopvang kunnen er vooruitlopend op dit traject echter al bestuurlijke beslissingen genomen moeten worden. In deze gevallen geldt dat inwoners mogen meedenken over de vormgeving van de asielopvang, waartoe dan bestuurlijk besloten is. Wij bieden vluchtelingen met een speciale status (Oekraïners) opvang in de gemeente. Oekraïners in gastgezinnen, waarvan de opvang stopt, brengen we –waar mogelijk- onder in (nieuwe) gemeentelijke opvanglocaties, om opgebouwde netwerken, banen en scholing te kunnen behouden. Voor de Oekraïne-opvang wordt de sociale huurmarkt zo min mogelijk belast. Wij huisvesten statushouders overeenkomstig de taakstelling die elk halfjaar van het Rijk wordt ontvangen. Samen met de woningcorporaties zoeken we naar passende woonruimten, waarna onze partners AVRES en Vluchtelingenwerk het inburgeringstraject uitvoeren, ondersteund door andere partners in het netwerk. Om de druk op de reguliere woningmarkt te verlichten, zoeken wij geschikte locaties voor de bouw van (flex)woningen of geschikte panden voor herontwikkeling. Uitgangspunt voor nieuwbouw en herontwikkeling is gemengde bewoning door verschillende doelgroepen. Nieuw onderdeel in de taakstelling voor de huisvesting van statushouders zijn alleenstaande minderjarigen. Voor deze specifieke doelgroep zoeken wij geschikte locaties om begeleid te kunnen wonen.

22

•

•

Zonder hulp, ondersteuning en draagvlak van onze inwoners kunnen wij niemand goed onderdak bieden. We beoordelen daarom de (draag)kracht van onze kernen zodat de te realiseren opvang en huisvesting passend is bij de mogelijkheden van de kernen om statushouders en andere doelgroepen onderdeel te laten worden van de gemeenschap. Het uitgangspunt hierbij is dat wij hierdoor de halfjaarlijkse taakstelling voor de huisvesting van statushouders op een goede manier behalen. We werken verder aan de decentralisatie van Beschermd Wonen. Naar verwachting vanaf 2025 worden gemeenten verantwoordelijk voor nieuwe Beschermd Wonen cliënten. De doordecentralisatie van Maatschappelijke Opvang wordt op zijn vroegst in 2026 verwacht. De doordecentralisatie van Beschermd Wonen heeft als doel dat gemeenten zelf meer regie en verantwoordelijkheid kunnen nemen voor de zorg van de eigen inwoners. Binnen de U16-regio werken wij samen aan deze doorontwikkeling. Daarnaast zorgen we als gemeente voor zoveel mogelijk passende zorg en ondersteuning op die plek waar mensen zich het meeste thuis voelen: een passende lokale basisset. Die basisset is breed, en bestaat o.a. uit voorzieningen voor ontmoeting, dagbesteding/werk, hulp bij financiën of ambulante begeleiding.

We willen zorgen voor voldoende geschikte woonplekken voor mensen die kunnen uitstromen uit een intramurale setting, en woonzorgvormen die “uitstromers” ondersteuning geven bij zelfstandig wonen en/of de instroom in intramurale setting voorkomen.

Regionale samenwerking •

• • •

Wij continueren de samenwerking in de regio Lekstroom op de gebieden Jeugdhulp en Maatschappelijke Ondersteuning. Daar waar zich mogelijkheden voordoen werken we (in de regio) aan het realiseren van onze opgaven uit onze Sociaal Maatschappelijke Agenda. Voor de samenwerking in de AV-regio op het gebied van onderwijs en jeugd zijn de afspraken, die we maken in de Lekstroom regio, leidend. De nieuwe aanbesteding “Vernieuwing Doelgroepenvervoer” vindt bovenregionaal, op provinciaalniveau in de provincie Utrecht, plaats. Door slim samen te werken en optimaal gebruik te maken van regionale expertise, verdelen we de lasten in zowel ambtelijke capaciteit als in financiële bijdragen. Binnen de Lekstroomregio zetten wij de samenwerking met betrekking tot ‘aangepast sporten’ voort. Binnen het samenwerkingsverband ondersteunen wij sportaanbieders bij het realiseren van nieuw aanbod, dragen wij zorg voor accommodaties die toegankelijk zijn en nemen wij drempels weg voor inwoners die willen sporten en bewegen.

Zicht op kosten •

•

In 2024 geven we binnen de regio Lekstroom door een pilot invulling aan de aanpak Zorgfraude binnen de Wmo en de Jeugdwet. De pilot is gestart in maart 2021 en is in december 2022 verlengd tot september 2024. Bij het aflopen van de pilot wordt de impact van de regionale aanpak aan de hand van kwantitatieve en kwalitatieve KPI's gemeten. Op basis van deze uitkomsten wordt bepaald of de regio Lekstroom blijft samenwerken binnen de aanpak van Zorgfraude. Door de ingezette lijn van beheersmaatregelen sturen wij krachtiger op het beheer en de inzet van de beschikbare middelen. De beheersmaatregelen bestaan onder andere uit het voeren van een strakkere casusregie door het Sociaal Team, het verhogen van het kostenbewustzijn bij de Jeugdprofessionals, het verbeteren en harmoniseren van werkprocessen bij het Sociaal Team, het versterken van de Praktijkondersteuner huisarts (POH) (jeugdmodule), meer inzet op groepsaanpak en laagdrempelige ondersteuning in plaats van specialistische zorg en het (door)ontwikkelen van onderwijszorgarrangementen.

23

•

•

•

Door middel van accountgesprekken en betere samenwerking tussen Sociale Teams en de Regionale Backoffice Lekstroom (RBL) borgen we de sturing op de inzet van zorg en ondersteuning door gecontracteerde partijen. We voeren accountgesprekken met aanbieders en houden hen aan de gemaakte contractafspraken. In 2023 is door 22 Utrechtse gemeenten en de provincie gezamenlijk het doelgroepenvervoer (sociaal recreatief Wmo-vervoer, leerlingenvervoer, jeugdhulpvervoer) en aanvullend openbaarvoer aanbesteed. Het nieuwe contract voor het Wmo-vervoer gaat in per 1 april 2024. Het contract voor leerlingen- en jeugdhulpvervoer gaat in per 1 augustus 2024. We gaan actief aan de slag met de landelijke Hervormingsagenda Jeugd. Dit betekent een grote omslag van geïndiceerde jeugdzorg naar het preventieve voorveld en versterking van de sociale teams. Dit vraagt van ons actieve samenwerking tussen de verschillende beleidsvelden, maar ook in de regio's. De omslag is te groot om dat alleen te doen. We betrekken de Lekstroomgemeenten, het onderwijs, de kinderopvang, welzijnsorganisaties en alle instellingen op het gebied van Jeugdhulp en Jeugdzorg (professioneel en vrijwillig). Dit zetten we in vanuit de verschillende programma's in het Opgavenplan.

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma C (bedragen x € 1.000) Lasten programma C Baten programma C Saldo van baten en lasten Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo

Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

65.573 15.535 50.038

80.530 18.168 62.361

82.592 16.471 66.121

83.016 16.489 66.527

80.694 16.495 64.199

80.942 16.495 64.446

0 0

0 751

0 192

0 192

0 192

0 192

50.038

61.610

65.929

66.335

64.007

64.255

Afwijkingen toegelicht In de begroting 2024 hebben we in 2024 en verder, ten opzichte van de begroting 2023, te maken met een financieel nadeel ter grootte van (per saldo) € 1.152.000 structureel en € 130.000 incidenteel. Dit komt door een stijging van de kosten voor maatwerkdienstverlening (huishoudelijke ondersteuning, begeleiding en overige Wmovoorzieningen) van € 9,8 miljoen naar € 11,4 miljoen; een structurele toename met 17%. Vrijwel het hele bedrag wordt veroorzaakt door de stijging van de kosten voor huishoudelijke ondersteuning (HO) en voor begeleiding Zorg in Natura (ZIN). De rest van de gestegen lasten hebben te maken met de (structureel) hogere kosten voor de uitvoering van de Jeugdwet. De stijging van de lasten wordt beperkt door het wegvallen van enkele incidentele uitgaven. Aan de batenkant is ook een daling te zien. De belangrijkste veroorzaker hiervan is de ontvangst van € 1,7 miljoen die we in 2023 hebben ontvangen voor de arbeidsmarktregio. Dit was een incidentele ontvangst.

24

Prestatie indicatoren In onderstaand overzicht treft u per beleidsthema de kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) aan. Daarbij is in de vierde kolom de kpi opgenomen en is in de laatste kolom de afkomst van de kpi weergegeven. Daarbij worden drie afkortingen gehanteerd, te weten: WSJG (waar staat je gemeente); CA (coalitieakkoord) en W (wettelijk, deze zijn al opgenomen in de begroting en jaarrekening op grond van een wettelijke verplichting). Sociaal domein algemeen Jongeren met jeugdhulp (% jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdbescherming (%) Jongeren met jeugdreclassering (% jongeren van 12 tot 23 jaar) Jongeren met een delict voor de rechter (%) Achterstand onder jeugd - kinderen in uitkeringsgezin (%) Achterstand onder jeugd - werkloze jongeren (%) Cliënten met een maatwerkarrangement WMO (per 10.000 inwoners) Aantal prestatieafspraken met voorliggende voorzieningen en welzijnsorganisaties Gezondheid Gebruik wijkverpleging (%) Mantelzorg verlenen (%) Mantelzorgers met hoge belasting (%) Een leven lang ontwikkelen Absoluut verzuim (per 1.000 leerlingen) Relatief verzuim (per 1.000 leerlingen) Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie (VO en MBO) (%) Aantal kinderen dat gebruikmaakt van voorschoolse educatie Armoede en schulden Personen met een bijstandsuitkering (per 10.000 inwoners) Lopende re-integratievoorzieningen (per 10.000 inwoners tussen 15 en 64