Plan van aanpak uitvoering omgevingsvisie

Daarnaast is budget beschikbaar binnen het traject implementatie Omgevingswet voor zaken die samenhangen met de regie op de uitvoering van de omgevingsvisie, zoals monitoring en actualisatie van de visie. Er is een ‘regisseur’ omgevingsvisie die het gehele traject van uitvoering omgevingsvisie aanstuurt en bewaakt. De trekkers van de programma’s zijn verantwoordelijk voor het opstellen van de omgevingsprogramma’s en de uitvoering ervan. De organisatiestructuur die de voorgestelde aanpak ondersteunt en andere vraagstukken zullen (deels) binnen het lopende traject van organisatieontwikkeling ‘Samen verder bouwen’ vorm moeten krijgen. Een traject dat momenteel loopt binnen het Fysiek Domein: ‘Samenwerken aan samenwerken’ gaat over intern opdrachtgeverschap en integraal werken. De resultaten hiervan zullen we daarom binnen de omgevingsprogramma’s toepassen. Het is van belang om meer ketengericht te werken, van strategie tot uitvoering. We kunnen dit vormgeven via de Wat- en de Hoe-tafel. Bij de Wat-tafel worden beleidsen visiestukken in verschillende fases besproken met afgevaardigde van de diverse programma’s. Een Hoe-tafel gaat over de uitvoering van gestelde visies en beleid.

28

Bij de uitvoering zal betrokkenheid van externen bij diverse programma’s aan de orde zijn. De Inspraak- en participatieverordening gemeente Vijfheerenlanden 2020 is hiervoor het kader. Er moet voldoende budget en capaciteit zijn om programma’s op te zetten, te realiseren en uiteindelijk het beleid uit te voeren. Hiervoor gebruiken we de gemeentelijke P&Ccyclus. De omgevingsprogramma’s vallen in de programmabegroting van Vijfheerenlanden onder alle programma’s.

29

BIJLAGE 1: Doelen, kompas en ambities In 2040 is het goed leven in Vijfheerenlanden. Vijfheerenlanden wordt gekenmerkt door een groen hart met rust en ruimte. Een bijzonder landschap met hoge cultuurhistorischeen natuurwaarden, ook op nationaal niveau. Hierin liggen kleine tot middelgrote woongemeenschappen (buurtschappen, bebouwingslinten, dorpen en historische steden) met benodigde voorzieningen, met een eigen identiteit die door de jaren heen levend is gehouden. Dit toekomstbeeld betekent ook groei en daarmee een grote vraag naar ruimte voor wonen, werken en een aantal complexe maatschappelijke opgaven. Opgaven die voortkomen uit ontwikkelingen zoals klimaatverandering en de transitie van de landbouw.

Doelen De ontwikkelingen zijn vertaald in vijf doelen die wij als gemeente tot 2040 willen bereiken: •

•

• •

•

We bouwen ongeveer 5.000 woningen tot 2040. Dit zal zowel via inbreiding (binnen de dorpen en steden) als uitbreiding (tegen de randen van de dorpen en steden) gebeuren. Landschap, water en groen: De komende jaren werken we aan een buitengebied waarin natuur, de agrarische activiteiten en recreatie met elkaar in balans zijn. Ons buitengebied wordt steeds meer aangepast aan de effecten op bodem, water en we zetten in op een toename van de biodiversiteit. Werken: We breiden onze werklandschappen uit met 70-75 ha voor lokale en regionale bedrijvigheid. Mobiliteit: Een goede bereikbaarheid is belangrijk om wonen, werken, voorzieningen, recreatie en onderwijs toegankelijk te maken voor iedereen. Er is een mobiliteitstransitie nodig voor een duurzaam vervoersnetwerk waarbij verschillende vervoersmiddelen op elkaar aansluiten. Energietransitie: Het landelijk doel is om in 2050 energieneutraal te zijn. We bieden daarom ruimte aan het opwekken van duurzame energie en behalen daarmee ons RES-bod (Regionale Energie Strategie) van minimaal 0,072 TWh in 2030. Ook zetten we in op het aardgas-vrij maken van alle bestaande gebouwen, energiebesparing en energieneutraal bouwen in de toekomst.

Kompas voor een vitale samenleving Bij het realiseren van onze doelen houden we het behoud van een vitale samenleving aan als leidraad, dit is als het ware ons kompas. Het geeft ons richting bij het bereiken van onze doelen. Alle ontwikkelingen in de ruimte worden hieraan getoetst en ze zijn de basis voor afwegingen die we maken. De kern hiervan is, dat we staan voor een leefbare gemeente, en een vitale samenleving. De basis hiervoor is een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving.

30

Onze ambities We willen onze doelen bereiken met ons kompas als leidraad. Om dit te realiseren hebben we de volgende ambities en keuzes beschreven: 1. We bouwen woningen naar behoefte. 2. We versterken en behouden onze landschappelijke en cultuurhistorische waarden. 3. We zorgen voor duurzame werkgelegenheid. 4. We zetten in op duurzame bereikbaarheid. 5. We zetten in op een toekomstbestendige landbouw. 6. De recreatie in de gemeente past bij onze identiteit. 7. Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen. 8. We realiseren een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert. 9. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. 10. We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit. 11. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaat neutrale inrichting.

31

BIJLAGE 2: Programma’s in de Omgevingswet De Omgevingswet geeft de gemeente de mogelijkheid om voor specifieke gebieden of specifieke onderwerpen een programma te maken. Denk bijvoorbeeld aan een programma wonen of een programma duurzaamheid. Het programma is de schakel tussen beleidsontwikkeling en uitvoering. De omgevingsvisie heeft een behoorlijk hoog abstractieniveau. Voor de uitvoering van de doelen en ambities kan het programma een goede manier zijn om dit thema- of gebiedsgericht uit te werken. Een programma vormt daarmee een verlengstuk van de omgevingsvisie. Hierin maken we onze doelen en acties concreet. Er staat in hoe we dat doel willen bereiken, wanneer en waarmee dat gemeten wordt. Het programma geeft sturing en structuur aan de uitvoering van de omgevingsvisie. Daarnaast bevordert het integraal werken doordat de opgaven en de thema’s veel raakvlakken hebben en elkaar beïnvloeden. Soms is een programma wettelijk verplicht, maar het kan ook vrijwillig. Er bestaan 5 soorten van programma’s, deze worden hieronder toegelicht: 1. Het programma op basis van EU-verplichtingen. Voor de gemeente is hier géén sprake van; 2. Het programma t.b.v. verplichtte omgevingswaarde. Voor de gemeente is géén sprake van; 3. Het programma t.b.v. gemeentelijke omgevingswaarde. Deze zijn niet opgenomen in de omgevingsvisie, dus voor de gemeente is hier géén sprake van; 4.

De programmatische aanpak. De gemeente kan hiervoor kiezen om ambities te verwezenlijken, om zo nieuwe activiteiten (weer) mogelijk te maken; 5. Het vrijwillig omgevingsprogramma. De gemeente kan hiervoor kiezen vanuit een wens tot beleidsontwikkeling en beleidsuitvoering/sturing. Uit bovenstaande volgt dat er voor de gemeente Vijfheerenlanden geen sprake is van verplichte programma’s. Ad 1 EU-verplichtingen Er is er een aantal verplichte programma’s op basis van EU-verplichtingen, zoals het actieplan geluid voor gemeenten vanuit de Richtlijn omgevingslawaai (artikel 3.8 van de Omgevingswet). Deze geldt voor de agglomeratiegemeenten met minstens 100.000 inwoners, de gemeente Vijfheerenlanden valt hier niet onder. Voor de gemeente is dus geen sprake van een verplicht programma. Ad 2 Verplichte omgevingswaarden In het Besluit Kwaliteit Leefomgeving (Bkl) zijn een aantal verplichte omgevingswaarden vastgelegd, die het Rijk heeft vastgesteld. Voor gemeenten gaat het om omgevingswaarden voor de luchtkwaliteit. Voor het toetsen en monitoren hiervan zijn aandachtsgebieden aangewezen, dit zijn locaties met hogere concentraties stikstofdioxide (NO2) of fijnstof (PM10). Vijfheerenlanden is niet opgenomen als aandachtsgebied.

32

Verplichte toetsing en monitoring van de omgevingswaarden voor luchtkwaliteit is dus niet aan de orde. De Provincie heeft de mogelijkheid om in de Provinciale omgevingsvisie (de POVI) en de provinciale verordeningen omgevingswaarden op te nemen waar gemeenten zich aan moeten houden. De provincie Utrecht kiest er voor om dit vooralsnog niet te doen. Ad 3 Gemeentelijke omgevingswaarden De gemeenten kan zelf omgevingswaarden vaststellen. Hiermee kan de gemeente de kwaliteit vastleggen die ze voor de fysieke leefomgeving wil bereiken. Het gaat bijvoorbeeld om waarden voor de luchtkwaliteit of de geluidskwaliteit op bepaalde plekken binnen de gemeente. Deze kwaliteit moet objectief vast te stellen en meetbaar zijn. De omgevingswaarden worden vastgelegd in het omgevingsplan en daarmee door de gemeenteraad vastgesteld. Wanneer besloten wordt een omgevingswaarde vast te stellen, dan is de gemeente ook verplicht een programma inclusief de monitoring vast te stellen. Hiermee wordt gemeten en beoordeeld of aan de omgevingswaarde wordt voldaan (artikel 20.1 Omgevingswet). In de omgevingsvisie zijn geen omgevingswaarden vastgesteld. Ad 4 De programmatische aanpak Een programmatische aanpak is altijd een combinatie van een programma (gebied, periode, doelstelling, ontwikkelingen, activiteiten, gevolgen en maatregelen) en regels in het omgevingsplan.

Dit programma is bedoeld voor gebieden waarin omgevingswaarden overschreden worden. In de omgevingsvisie zijn geen omgevingswaarden vastgesteld. Een programmatische aanpak kan ook ingezet worden voor andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving die onder druk staan, waardoor nieuwe (economische) activiteiten niet kunnen. Het programma bevat maatregelen met een uitvoeringsplicht. Zo zorgt het ervoor dat nieuwe activiteiten (weer) mogelijk worden doordat. Voor programma’s met een programmatische aanpak is monitoring verplicht gelet op specifieke juridische werking. Het is van belang de maatregelen die daarvoor ingezet worden te monitoren. Ad 5 Het vrijwillig omgevingsprogramma De gemeente kan zelf bepalen of zij een vrijwillig programma wil opstellen en vaststellen en wat de inhoud ervan is. Dit type programma kan worden ingezet vanuit een wens tot beleidsontwikkeling en beleidsuitvoering/sturing. Het kan een thematisch of een gebiedsgericht programma zijn, of vanuit een specifieke opgave. Het abstractieniveau kan gekozen worden en het kan gericht zijn op beleidsontwikkeling of meer op de beleidsdoorwerking. Een vrijwillig omgevingsprogramma bevat altijd maatregelen om doelstellingen op het gebied van de fysieke leefomgeving te bereiken. Dat laatste volgt uit artikel 3.5, onderdeel b Ow.

Om de doelen die we gesteld hebben in de omgevingsvisie te behalen, met als randvoorwaarden de 11 ambities, zullen we een aantal omgevingsprogramma’s opstellen.

33

Inhoudelijke en procedurele eisen Het programma is opgenomen in artikel 3.2 van de Omgevingswet. Hier staat o.a. wat een programma bevat (Artikel 3.5): a. een uitwerking van het te voeren beleid voor de ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming of het behoud van de fysieke leefomgeving, b. maatregelen om aan een of meer omgevingswaarden te voldoen of één of meer andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te bereiken. Voldoet het aan (één van) bovenstaande punten dan is het een programma in de zin van de Omgevingswet. In dit plan van aanpak spreken we dan over een omgevingsprogramma. Naast deze inhoudelijk eisen gelden ook procedurele eisen: • •

•

•

De Omgevingswet bepaalt wie programma’s vaststelt (art 3.4). Voor gemeenten is dat het college van burgemeester en wethouders. Afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht is van toepassing op de voorbereiding van een programma als bedoeld in de paragrafen 3.2.2 tot en met 3.2.4 en de documenten die voor het opstellen van een programma afzonderlijk vastgesteld worden. § 3.2.2. gaat over verplichte programma’s. § 3.2.3. Onverplichte programma’s, gaat over het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) en inrichtingsprogramma’s en § 3.2.4. gaat over Programmatische aanpak t.b.v. omgevingswaarden. Bij een vrijwillig programma, zoals onder punt 5 van de vorige paragraaf wordt bedoeld, gelden geen procedure-eisen. Het college kan zelf beslissen hoe ze de voorbereiding van het programma vormgeeft. Alleen als voor het vrijwillige programma een milieueffectrapport gemaakt moet worden, geldt de uitgebreide voorbereidingsprocedure van afdeling 3.4 Awb. Het programma is zelfbindend. Dit betekent dat het alleen het bestuur zelf bindt. Een programma kan wel burgers en bedrijven stimuleren om die dingen te doen, die helpen om de doelstellingen te behalen. Er is geen sprake van direct toezicht op of handhaving van een programma. Dat het programma zelfbindend is betekent ook dat geen bezwaar en beroep mogelijk zijn tegen het vaststellen van een programma.

Een omgevingsprogramma kan als grondslag dienen voor de inzet van een wettelijk instrument: • •

vestiging van een voorkeursrecht (art. 9.1, lid 1, onderdeel b Ow). het sluiten van een overeenkomst over financiële bijdragen voor ontwikkelingen in een gebied als bedoeld in artikel 13.22 Ow.Een omgevingsprogramma kan helpen bij de onderbouwing (van de functionele samenhang) van het, via het omgevingsplan, afdwingen van financiële bijdragen voor ontwikkelingen in een gebied (art. 13.23 en 13.24 Ow).

Het overgangsrecht regelt de overgang van de huidige wet- en regelgeving naar het nieuwe stelsel onder de Omgevingswet en vormt een belangrijk onderdeel van de

34

Invoeringswet. Voor de verschillende instrumenten in de Omgevingswet is overgangsrecht voorzien, waaronder de programma’s. In de Omgevingswet is het gemeentelijk rioleringsprogramma expliciet benoemd als een vrijwillig programma (Artikel 3.14) Het GRP Vijfheerenlanden 2021-2025 is vastgesteld door de raad op 15 december 2020.

Opstellen beleid De artikelen 3.4 en 3.5 Ow zijn niet dwingend vormgegeven. Daarom hoeft niet elk beleidsdocument dat voldoet aan de definitie van het programma in artikel 3.5 Ow verplicht vastgesteld te worden als een programma onder de Omgevingswet. Onderwerpen kunnen we ook uitwerken via het opstellen van beleid. Het is uitdrukkelijk de bedoeling dat het beleid over de fysieke leefomgeving niet losstaat van de doelen en ambities in de omgevingsvisie. Anders doorbreek je de samenhang in de instrumenten uit de Omgevingswet in de beleidscyclus. Bij het opstellen van beleidsdocumenten over de fysieke leefomgeving is het van belang bewust om te gaan met de keuze voor een buitenwettelijk document dan wel een programma op grond van de Omgevingswet: • •

Bepaal vooraf of het nodig is het beleidsdocument conform een wettelijke regeling vast te stellen als plan of programma. Bepaal vooraf of een beleidsdocument kaders stelt voor projecten in de fysieke leefomgeving waarover besluitvorming zal plaatsvinden op grond van de Omgevingswet.

Samenhang omgevingsvisie en programma’s Nieuw beleid met een relatie tot de fysieke leefomgeving, wordt altijd opgesteld binnen de kaders van de omgevingsvisie als uitwerking of als programma. Anders doorbreek je de samenhang in de instrumenten uit de Omgevingswet in de beleidscyclus. Mocht nieuw beleid afwijken, dan leidt dat tot herziening van de omgevingsvisie. Om wat meer grip te krijgen op de verschillen en overeenkomsten tussen de omgevingsvisie en het programma is onderstaande vergelijking in de wet opgemaakt:

35

In trefwoorden zijn de verschillen op hoofdlijnen te duiden als integraal, strategisch en lange termijn (omgevingsvisie) versus (multi-)sectoraal, operationeel en korte(re) termijn (programma).

36

BIJLAGE 3: Inhoud omgevingsprogramma De Omgevingswet stelt weinig eisen aan de opzet en inhoud van vrijwillige (omgevings)programma’s. Binnen het omgevingsprogramma wordt gewerkt aan het realiseren van de beschreven opgaven/doelen met de verschillende ambities en het kompas als weg om deze doelen te bereiken. Uitgewerkt wordt wat voor beleid hierbij nodig is en met welke maatregelen (concrete acties) we het beleid gaan realiseren ten behoeve van bescherming, beheer, gebruik en ontwikkeling van de leefomgeving (artikel 3.5 Ow). Belangrijk is dat het programma bestaat uit een concrete uitvoeringsagenda met een realistische planning. Welke concrete acties worden uitgevoerd en wie is daarvoor verantwoordelijk? De omgevingsvisie is de basis, met de vertaalslag naar het programma maken we de omgevingsvisie pas ‘SMART’. Aanbevolen wordt5 om de volgende onderdelen een plaats te geven in het programmaplan: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

De opgave: aanleiding, doel en resultaat programma Onderzoek en beleidsinformatie Sturingsfilosofie Integraliteit en koppelkansen Uitvoeringsniveau Participatie Monitoring/evaluatie Financiën

Op basis van bovenstaande onderwerpen is een inhoudsopgave gemaakt voor vrijwillige programma’s onder de omgevingsvisie. Deze kan gebruikt worden als leidraad bij het opstellen van het programmaplan. Deze inhoudsopgave is grotendeels gebaseerd op informatie uit de ‘Wegwijzer vrijwillig programma’ van het IPLO en Inspiratiedocument ‘Het programma onder de Omgevingswet’. Het geeft een overzicht van onderwerpen waaraan bij opstellen van een vrijwillig programma nagedacht moet worden: 1. De opgave: aanleiding, doel en resultaat programma Hierin kan o.a. beschreven worden welke wettelijke grondslag het programma heeft, welke doelen het heeft en wat er bereikt wordt. Wat is de verhouding tot het in de omgevingsvisie opgenomen doelen/opgaven en ambities en bestaand beleid. Vragen die hierbij aan de orde zijn: • •

Aan welke doelen levert dit programma een bijdrage en hoe? Welke ambities uit de omgevingsvisie worden tot uitvoering gebracht om de doelen te bereiken en hoe?

Het programma onder de Omgevingswet Inspiratiedocument (november 2022, Aan de slag met de Omgevingswet) 5

37

• • • • • • •

Wanneer moeten de doelen bereikt zijn? Wat is de urgentie van de opgave? Op welke onderdelen is het opstellen van beleid nodig? Is er al beleid? Moet bestaand beleid in stand blijven (en welk beleid moet worden ingetrokken)? Is in verband met de opgave een wettelijk taak, verantwoordelijkheid of bestuurlijke opdracht aan de orde (naast de omgevingsvisie)? Raakt het programma taken, bevoegdheden of doelen van andere bestuursorganen (is de opgave interbestuurlijk)? Zo ja, is het opstellen van een gezamenlijk programma nuttig? Hoe worden andere bestuursorganen betrokken? Wie zijn de belangrijkste stakeholders bij de opgave?

2. Onderzoek en beleidsinformatie Mogelijk onderzoek kan zijn: • • • • • •

Nadere analyse opgave. Gebiedsanalyse. Analyse relatie met andere opgaven en doelen. Evaluaties of bevindingen ten aanzien van bestaande beleid. Onderzoek naar (effecten) mogelijke maatregelen. Stakeholderonderzoek.

3. Sturingsfilosofie • Welke strategie wordt gekozen om doelen te bereiken (reguleren, faciliteren, stimuleren, zelf uitvoeren, enzovoort)? • Welke inzet pleegt het vaststellend bestuursorgaan om doelen te bereiken? • Welke inzet wordt van andere stakeholders verwacht? 4.

Integraliteit en koppelkansen

In deze paragraaf wordt beschreven welke relatie het programma heeft met andere programma’s en/of beleid en welke koppelkansen er zijn met andere thema’s. Ook wordt beschreven welke bevindingen in de plan-OER omgevingsvisie (omgevings-effectrapport) van belang zijn voor het programma. 5. Uitvoeringsniveau Welke activiteiten of maatregelen worden uitgevoerd? Wat is hiervan de planning. Vragen die hierbij aan de orde zijn: • • • • •

Wie wordt bij uitwerking betrokken? Welke maatregelen kunnen ingezet worden om de doelen te bereiken? Hoe worden maatregelen gewogen en gekozen (afwegingskader), mede in het licht van andere beleidsterreinen? Welke (juridische) instrumenten worden ingezet voor de uitvoering? Hoe ziet de uitvoering van het programma eruit (onder meer capaciteit, wie en wat)?

Maatregelen zijn bijvoorbeeld:

38

• • • • •

financiële instrumenten, bijvoorbeeld het beschikbaar stellen van subsidie, of invoeren van heffingen die wettelijk zijn toegestaan; communicatie- of informatie-instrumenten; feitelijke/fysieke maatregelen, bijvoorbeeld aanleggen openbaar groen; aankondiging juridische maatregelen, bijvoorbeeld regels voor activiteiten, vergunningplichten, het aanscherpen van bestaande omgevingsvergunningen; afspraken met organisaties, bestuurlijk overleg, regionale afspraken.

6. Participatie Deze paragraaf geeft een beschrijving van het proces van het gevolgde participatietraject bij het tot stand komen van het programma en hoe je omgegaan bent met de uitkomsten. Tevens bevat het, voor zover relevant, een beschrijving van de wijze van participatie bij de uitvoering van het programma. Vragen die hierbij gesteld kunnen worden zijn: • • •

7. • • • • •

Zijn de resultaten van uitgevoerde participatie van de omgevingsvisie en ander beleid bruikbaar? Hoe wordt bij besluitvorming gemotiveerd welke belanghebbenden betrokken zijn geweest en wat de resultaten hiervan zijn (art. 10.8 Omgevingsbesluit)? Kan participatie voor het programma gecombineerd worden met andere participatietrajecten? Monitoring en evaluatie Hoe wordt toegezien op uitvoering? Hoe wordt doelbereik gemonitord? Hoe wordt bijgestuurd als doelen onvoldoende bereikt worden? Hoe wordt politiek verantwoording afgelegd? Deze paragraaf bevat ook een indicatie voor de termijn waarop het programma herzien wordt.

8. Financiën • Financiële aspecten, effecten, haalbaarheid • Hoe wordt uitvoering van het programma gefinancierd?

39

BIJLAGE 4: Omgevingsprogramma’s VHL Onderlinge relatie programma’s met de doelen, het kompas en de ambities.

40

BIJLAGE 5: Programma’s in uitvoering Omgevingsprogramma Wonen Het Omgevingsprogramma Wonen geeft primair invulling aan het in de omgevingsvisie opgenomen doel ‘Wonen’: We bouwen ongeveer 5.000 woningen tot 2040. Ook geeft het invulling aan onze leidraad/ ons kompas: het behoud van een vitale samenleving (duurzaam, gezond en veilig). Om deze opgave te realiseren wordt de volgende ambitie primair aan dit omgevingsprogramma gekoppeld: • •

We bouwen woningen naar behoefte. Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen.

Daarnaast wordt bij de ontwikkeling en de realisatie van woningbouw invulling gegeven aan de volgende ambities: • • • • • •

We versterken en behouden onze landschappelijke en cultuurhistorische waarden. We zetten in op duurzame bereikbaarheid. We realiseren een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaat neutrale inrichting.

Momenteel wordt al veel gedaan om de opgave te realiseren. Het gaat o.a. om de volgende trajecten die onderdeel uitmaken van dit omgevingsprogramma: • • • •

Woonvisie Samen sterk, met eigenheid en diversiteit; Uitvoeringsagenda wonen 2022-2030 met daarin het opstellen van dorps(woon)en gebiedsvisies; Uitvoering dorps(woon)- en gebiedsvisies; Investeringsprogramma.

Woonvisie De Woonvisie Vijfheerenlanden 2020 – 2025 ‘Samen sterk, met eigenheid en diversiteit’ is in 2020 vastgesteld. Als gemeente Vijfheerenlanden zetten we ons in op een duurzaam en solidair leefklimaat. Het doel van de Woonvisie is dat het voor iedereen goed wonen is in Vijfheerenlanden en de woonwensen en woningbehoefte van al onze inwoners zoveel mogelijk binnen onze gemeentegrenzen mogelijk te maken. Uitvoeringsagenda Wonen 2022-2030 (UAW) In augustus 2022 is de Uitvoeringsagenda wonen vastgesteld door het college. Het doel is te komen tot een versnelling van de woningbouw in Vijfheerenlanden en bouwen voor de behoefte van onze inwoners. We werken daartoe vanuit vijf sporen: 1.

Focus en prioriteitstelling

41

2. 3. 4. 5.

Gebiedsontwikkeling Vitale Kernen Databeheer Inbedding in de organisatie

Opstellen dorps(woon)- en gebiedsvisies De aanleiding voor de dorps(woon)visies en de gebiedsvisies ligt bij de woningbouwopgave. Deze visies zijn/worden daarom opgesteld vanuit de UAW. Vanuit het wijk- en dorpsgericht werken vinden we het belangrijk om de inwoners van onze dorpen en steden te stimuleren om te komen met een eigen dorps(woon)visie. Ook aan de gebiedsvisies Vianen, Meerkerk en Leerdam leveren de inwoners een grote bijdrage. Deze werkwijze sluit tevens aan bij het gedachtengoed van de Omgevingswet, bewoners via participatie mee laten denken en een stem geven bij de ontwikkelingen in hun leefomgeving. Voor een groot aantal dorpen en voor Meerkerk en Vianen zijn of worden deze toekomstvisies inmiddels (medio 2024) opgesteld. Met het opstellen van een aantal dorps(woon)visies en de gebiedsvisie Leerdam moet nog gestart worden. De omgevingsvisie is één van de kaders van deze lokale visies, waarmee deze tegelijk ook bijdragen aan de doelen en ambities uit de omgevingsvisie. Uitvoering dorps(woon)- en gebiedsvisies De dorps(woon)- en gebiedsvisies hebben, net als de omgevingsvisie, een horizon tot 2040. De uitvoering van deze visies ligt nadrukkelijk niet alleen bij de gemeente, maar vooral ook bij de inwoners, ondernemers en ontwikkelaars. Het houden van regie op de uitvoering is wel een taak van de gemeente.

De dorp(woon)visies en de gebiedsvisies zijn primair opgesteld vanuit de woningbouwopgave. Voor het behouden van vitale dorpen en wijken is er echter veel meer nodig dan alleen woningen. Dit komt ook nadrukkelijk naar voren in alle visies. Er is daarom ook een belangrijke relatie met de andere opgaven en dus met de toekomstige omgevingsprogramma’s Werken, Mobiliteit, Landschap, groen en water en Energie. Gebiedsplan Lexmond West Voor een aantal Dorps(woon)visie zal er behoefte of noodzaak zijn om een gebiedsprogramma opstellen. Een eerste voorbeeld hiervan is al in de maak: de ontwikkeling van de westzijde Lexmond. Voor de ontwikkeling hiervan ligt een voorstel klaar om een gebiedsplan op hoofdlijnen op te stellen. Deze krijgt de vorm van een programma Omgevingswet (obv. art. 3.5 Ow). Hierin wordt een mogelijke randweg en woningbouw opgenomen met de intentie hier op langere termijn mee verder te kunnen gaan.

42

Investeringsprogramma Met het opstellen van de Gebiedsvisies en Dorps(Woon)visies per kern wordt een belangrijke stap gezet om de ruimtelijke ontwikkeling van kernen mogelijk te maken en te sturen. Deze visies vormen de basis voor een doordachte en samenhangende aanpak. De uitdaging is om daar nu uitwerking aan te geven. Die uitwerking vraagt veel van de ambtelijke organisatie, bestuur en politiek. Er is sprake van uitdagende opgaven, zowel binnen als buiten onze invloedsfeer. Door hierbij te werken via een investeringsagenda wordt hiertoe de noodzakelijke financiële ruimte geboden. De omvang van het fonds is op zichzelf genomen fors maar in het licht van de opgaven wordt duidelijk dat derden financiering onontbeerlijk is. Denk hierbij met name aan infrastructurele projecten, eventuele bedrijfsverplaatsingen, het in stand houden of op orde brengen van voorzieningen en sportaccommodaties enz. Er liggen in financiële zin dan ook twee uitdagingen. Ten eerste het verkrijgen van externe middelen in de vorm van subsidie (van bijvoorbeeld regio, provincie of Rijk) en/of bijdragen vanuit projecten. Ten tweede het prioriteren van de inzet van beschikbare middelen naar die projecten die de grootste meerwaarde opleveren. De agenda lobby en samenwerking zijn hierbij van groot belang.

Omgevingsprogramma Werken Het Omgevingsprogramma Werken is een vrijwillig programma als bedoeld in artikel 3.4 van de Omgevingswet. Dit geeft primair invulling aan het in de omgevingsvisie opgenomen doel ‘Werken’: We breiden onze werklandschappen uit met 70-75 ha voor lokale en regionale bedrijvigheid. Ook geeft het invulling aan onze leidraad/ ons kompas: het behoud van een vitale samenleving (duurzaam, gezond en veilig). Om deze opgave te realiseren wordt de volgende ambitie primair aan dit omgevingsprogramma gekoppeld: •

We zorgen voor duurzame werkgelegenheid.

Hierbij wordt bij de ontwikkeling en de realisatie van nieuwe werklandschappen en bij ontwikkelingen op bestaande werklandschappen invulling gegeven aan de volgende ambities: • • • • • •

We versterken en behouden onze landschappelijke en cultuurhistorische waarden. We zetten in op duurzame bereikbaarheid. We realiseren een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaat neutrale inrichting.

Momenteel wordt al veel gedaan om de opgave te realiseren. De volgende lopende trajecten maken daarom onderdeel uit van dit omgevingsprogramma: •

Economische Visie Vijfheerenlanden;

•

Visie Van bedrijventerreinen naar werklandschappen;

43

•

Ruimtelijke visie Gaasperwaard III.

Economische Visie Vijfheerenlanden De aanzet tot een Economische Visie Vijfheerenlanden zijn een aantal belangrijke ontwikkelingen. Deze gaan over verdichten en intensiveren van het ruimtegebruik, het mengen van functies zoals werken en wonen, verduurzamen (energie en circulariteit) van de terreinen en de bedrijfsvoering en de nog steeds toenemende ruimtevraag van bedrijven en ondernemers. Deze en andere ontwikkelingen hebben onder andere geleid tot de ontwikkeling van de regionale economische visie op toekomstbestendige werklocaties (U16) en het provinciaal initiatief ‘regionaal programmeren van Wonen en Werken’. Op basis van de uitvoeringsagenda wordt gewerkt aan het verkrijgen, behouden en versterken van de werkgelegenheid in Vijfheerenlanden. Met als doel een gezonde lokale economie. Visie Van bedrijventerreinen naar werklandschappen In vervolg op de Economische visie is er behoefte aan een actuele en integrale visie op de transitie van de huidige bedrijventerreinen naar toekomst bestendige werklandschappen en de realisatie van nieuwe werklandschappen. Een gezonde, duurzame werkomgeving wordt in de strijd om personeel steeds belangrijker. En dus ook voor de ondernemers op bedrijventerreinen. Binnen die veranderende visie op bedrijventerreinen hoort ook een echt nieuwe kijk.

De bedrijventerreinen hebben zeker niet alleen meer een economische functie, maar spelen ook een rol in de klimaatopgave, de energietransitie, een prettige gezonde werkomgeving, et cetera. We spreken daarom niet meer over bedrijventerreinen, maar maken de stap naar werklandschappen. Om in te spelen op de economische groei die bedrijven doormaken moeten nieuwe bedrijventerreinen worden toegevoegd en de bestaande voorraad worden benut door te gaan intensiveren. Zo blijkt dat er op diverse kavels op de bedrijventerreinen in Vijfheerenlanden ruimtewinst kan worden behaald door de maximaal toegestane bouwhoogte en/of het bebouwingspercentage optimaal te benutten. Ondernemers willen samen met de gemeente prettige werklandschappen creëren om zo extra personeel aan te trekken in deze (zeer) krappe arbeidsmarkt. Ideeën zoals geopperd bij het intensiveren van de kavels - toevoegen van recreatie, sport, groen e.d. – kunnen hieraan bijdragen.

Omgevingsprogramma Landschap, Water en Groen Het omgevingsprogramma Landschap, water en groen is een vrijwillig programma als bedoeld in artikel 3.4 van de Omgevingswet. Dit programma geeft primair invulling aan het in de omgevingsvisie opgenomen doel ‘Landschap, water en groen’: De komende jaren werken we aan een buitengebied waarin natuur, de agrarische activiteiten en recreatie met elkaar in balans zijn. Ook geeft het invulling aan onze leidraad/ ons

44

kompas: het behoud van een vitale samenleving, met de nadruk op de aspecten duurzaam en veilig. Om deze opgave te realiseren worden de volgende ambities primair aan dit omgevingsprogramma gekoppeld: • • • •

We versterken en behouden onze landschappelijke en cultuurhistorische waarden. We zetten in op een toekomstbestendige landbouw. De recreatie in de gemeente past bij onze identiteit. We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit.

Daarnaast geeft het (mede) invulling aan de volgende ambities: • • •

We zorgen voor duurzame werkgelegenheid. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaat neutrale inrichting.

Momenteel wordt al veel gedaan om de opgave te realiseren. De volgende lopende trajecten maken daarom onderdeel uit van dit omgevingsprogramma: • • • •

Landschapsvisie; Landbouwvisie met Uitvoeringsagenda landelijk gebied; Beleidsvisie toerisme & recreatie gemeente Vijfheerenlanden 2022-2032 met Uitvoeringsprogramma Recreatie en Toerisme; Groenvisie 2040 Groen verbindt Lek met Linge met Groenbeleidsplan 2024-2028 Kleurrijk groen voor mens en dier, Bomenbeleidsplan 2024-2028 Ruimte voor bomen, Groenbeheerplan 2024-2028 en Bomenverordening 2023.

Daarnaast zullen de volgende onderwerpen binnen dit programma worden uitgewerkt/uitgevoerd: • •

Uitvoeringsagenda voor natuur- en groenprojecten (vanuit de Landbouwvisie); Visie op de ondergrond: Bodem en water sturend en een bijbehorend uitvoeringsprogramma.

Landschapsvisie Begin 2023 is de Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 vastgesteld. Hiermee werd de eerste stap gezet naar een beleid dat gericht is op een duurzame balans tussen landbouw, natuur, waterbeheer, bodemdaling, recreatie, het opwekken van duurzame energie en alle andere belangen die spelen in het landelijk gebied. De landschapsvisie stemt al deze ontwikkelingen op elkaar af en zorgt er voor dat de kwaliteiten van het landschap daarbij behouden of versterkt worden. Deze visie gebruiken we als inspiratiedocument voor ontwikkelingen in het buitengebied. De visie legt geen ontwikkelingen vast, maar inspireert en nodigt particulieren, organisaties en (andere) overheden uit om met passende initiatieven en investeringen te komen.

45

Landbouwvisie De Landbouwvisie, vastgesteld in 2023, vormt de basis voor verschillende uitvoeringsplannen. Voor een toekomstbestendig landelijk gebied en landbouw in Vijfheerenlanden willen we als gemeente bijdragen aan het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) en daarmee aan nationale opgaven voor natuur, water en klimaat. We geven daarom ook invulling aan de structurerende keuzes van de beleidsbrief Water en Bodem Sturend en de Nationale Omgevingsvisie het Nationaal Programma Landelijk Gebied en het concept Utrechts Programma Landelijk Gebied. Dit levert de volgende structurerende keuzes op waaraan we een gebiedseigen invulling geven: 1. Stimuleren van productie met een optimaal beheer van natuurlijke hulpbronnen en sluiten kringlopen, inclusief zorg voor natuur en landschap en de biodiversiteit op en om het bedrijf. Dit betekent ook voorkomen van afwentelen naar anderen, elders en later. 2. Kenmerken en identiteit van het gebied staan centraal. Deze kenmerken en identiteit hangen vaak samen met eigenschappen van het water en bodem systeem. 3. Daarom zijn water en bodem sturend voor keuzes die we maken. Ook hier willen we afwentelen naar anderen, elders of later voorkomen. 4. Combineren van ruimte vragende opgaven om het landschap, natuur en landbouwgrond te behouden.

Uitvoeringsagenda landelijk gebied Het college van Vijfheerenlanden heeft op 12 maart 2024 de Uitvoeringsagenda voor het landelijk gebied vastgesteld. Hiermee wordt invulling gegeven aan de eerder vastgestelde Landbouwvisie en de Landschapsvisie. De Uitvoeringsagenda is gezamenlijk met gemeente Molenlanden opgesteld. Vijfheerenlanden heeft de ambitie te komen tot een toekomstbestendig landelijk gebied. Hierin produceren agrariërs economisch rendabel produceren en iedereen kan genieten van het landschap en de natuur. Met de Uitvoeringsagenda landelijk gebied wordt duidelijk welke inzet de gemeente hiervoor pleegt en wanneer. Tijdens de uitvoering werkt gemeente Vijfheerenlanden nauw samen met gemeente Molenlanden, de werkgroep Landbouw, de agrarische sector, beide provincies en relevante belanghebbenden in het landelijk gebied. Uitvoeringsagenda voor natuur- en groenprojecten De uitvoering van groen- en natuurprojecten is onderdeel van de Uitvoeringsagenda voor het Landelijk Gebied van Alblasserwaard-Vijfheerenlanden 2024-2027. Beleidsvisie toerisme & recreatie gemeente Vijfheerenlanden 2022-2032 De beleidsvisie is in 2021 vastgesteld en geeft richting aan waar we in 2032 willen staan: we willen dat inwoners zich thuis voelen in het gebied en geïnspireerd worden om er op

46

uit te trekken. En dat zij trots zijn op alles dat Vijfheerenlanden te bieden heeft. We willen ook dat bezoekers het gebied in 2032 vooral kennen als Tussen Lek en Linge. En dat zij zich ermee verbonden voelen, wat wij terugzien aan hun herhaal bezoeken aan onze gemeente. De visie is onderverdeeld in vijf ambities: 1. 2. 3. 4. 5.

Het buitengebied en de steden zijn onderling verbonden. Alle wandel-, fiets- en vaarroutes zijn recreatief aantrekkelijk. Recreatie draagt positief bij aan de leefbaarheid van de omgeving. Er is een ruim aanbod aan kleinschalige overnachtingsmogelijkheden. Recreatie wordt ontwikkeld in samenwerking met samenwerkingspartners.

Uitvoeringsprogramma Recreatie en Toerisme In november 2022 is het ‘Uitvoeringsprogramma Recreatie en Toerisme Vijfheerenlanden 2022-2032’ vastgesteld door de gemeenteraad. Het Uitvoeringprogramma is de uitwerking van de Beleidsvisie Recreatie & Toerisme en beschrijft concrete projecten waar aan gewerkt zal worden. De doelstelling van beleid en uitvoering is dat inwoners zich thuis voelen in het gebied en geïnspireerd worden om er op uit te trekken. Dat zij trots zijn op alles dat Vijfheerenlanden te bieden heeft. We willen ook dat bezoekers het gebied in 2032 vooral kennen als Tussen Lek en Linge. En dat zij zich ermee verbonden voelen. Recreatie en toerisme zorgen voor aantrekkelijke voorzieningen en reuring. Ze brengen voor veel ondernemers brood op de plank. Tegelijkertijd is recreatie ook van grote waarde voor de eigen inwoners: wandelen, fietsen, varen en andere vrijetijdsactiviteiten zijn goed voor de gezondheid en dragen bij aan een vitale levensstijl. Ook de sociale betekenis is groot: Vijfheerenlanden kent veel vrijwilligers die zich inzetten voor musea, evenementen en verenigingen. Er zijn vijf specifieke verhaallijnen benoemd: 1. De beleving van glas: (ambacht glasblazerij, glas in openbare ruimte, winkelen in Glasstad Leerdam, kunst, actualiteiten, glas in verleden en toekomst etc.) 2. De omgang met het water (Waterlinies, Jan Blanken, inpoldering etc.) 3.

Historie en cultureel erfgoed (De Brederodes, vrijstad Vianen, historie van Leerdam, Ameide en andere kernen, samenwerking van de vijf heren, molens, ambachten, archeologische opgravingen, monumenten etc.) 4. Hotspot voor vogelaars en natuur (landschap, Zouweboezem, Put Middelwaard, vogels spotten etc.) 5. Het boerenleven en streekproducten (verblijf bij de boer, boerenwinkels, activiteiten, etc.) Groenvisie 2040, beleid en uitvoering De Groenvisie 2040 Groen, het Groenbeleidsplan, het Bomenbeleidsplan, het Groenbeheerplan en de Bomenverordening 2023 zijn tezamen vastgesteld in 2023.

47

De Groenvisie gaat in op de betekenis van groen in de buitenruimte van de gemeente Vijfheerenlanden. Het geeft in grote lijnen weer welke functies het groen om ons heen heeft en op welke wijze we dat waarderen. Het biedt uitgangspunten voor de inrichting van de buitenruimte én het bomen- en groenbeheer. Vijfheerenlanden geeft hiermee richting aan het karakter en de uitstraling van het openbare groen in de gemeente. Het gaat om al het groen binnen onze gemeentegrenzen. Al dan niet in combinatie met water. De nadruk ligt op het groen in eigendom of beheer van de gemeente Vijfheerenlanden. Dat ligt merendeel binnen de bebouwde kom van steden en dorpen. De Groenvisie gaat echter ook over particulier groen binnen de bebouwde kom en over groen in het buitengebied dat in eigendom is van derden. Zoals particulieren, de provincie Utrecht, het Waterschap Rivierenland of bijvoorbeeld Zuid-Hollands/Utrechts Landschap en Staatsbosbeheer. Onze Groen ambities zijn: Vergroenen, Groen inclusief ontwikkelen, Identiteit, Klimaat, Biodiversiteit en Gezondheid. Waarbij Verbinding, Kwaliteitsgericht en Natuurvolgend de drie hoofdprincipes zijn, voor bescherming, ontwerp en beheer van het groen. Voor de functie en beheer van groen binnen onze gemeente is beleid opgesteld in drie plannen: Groenvisie, Bomenbeleidsplan en Groenbeleidsplan.

Het Groenbeheerplan vormt de uitwerking voor de uitvoering en het financiële kader. Deze plannen samen geven richting aan bescherming, beheer en onderhoud van het gemeentelijk openbaar groen. De regels voor de instandhouding van beschermde houtopstand zijn vastgelegd in de bomenverordening Vijfheerenlanden. Visie op de ondergrond: Bodem en water sturend In de omgevingsvisie staat dat we bij ruimtelijke inrichting het uitgangspunt ‘bodem en water sturend’ hanteren. Ook wordt bij diverse ambities beschreven dat een ‘visie op de ondergrond’ of ‘een bodemvisie’ opgesteld zal worden. We kunnen dit uitwerken in een visie op de ondergrond. Hiermee geven we op gemeentelijk niveau invulling aan de brief van Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat aan de Tweede Kamer ‘Water en Bodem sturend’ (25 november 2022). In de brief wordt beschreven dat het kabinet meer rekening wil houden met de bodem, bij besluiten die zij neemt over de indeling van ons land. Het gaat over alle functies die de bodem heeft, zowel boven- als ondergronds, en hoe we omgaan met de verdeling hiervan. Door water en bodem sturend te laten zijn in de ruimtelijke ordening, kunnen we in Nederland ook in de toekomst met een ander en grillig klimaat blijven leven, wonen en werken. In een veilige omgeving, met een gezonde bodem, voldoende en schoon water.

Het Rijk maakt structurerende keuzes die richting geven voor de komende decennia. Deze hebben deels betrekking op het nationale beleid, maar geven ook richting aan of werken door in programma’s van provincies, gemeenten en waterschappen. De provincie Utrecht heeft het Bodem- en waterprogramma provincie Utrecht 2022-2027 vastgesteld. In navolging op de Provincie, kunnen we het principe ‘bodem en water sturend’ uitwerken in een gemeentelijke uitvoerings-agenda en beleid rond het thema Bodem- en water sturend. De Rijksbrief Water en bodem sturend vormt hierbij een belangrijk uitgangspunt.

48

Omgevingsprogramma Mobiliteit Het omgevingsprogramma Mobiliteit is een vrijwillig programma als bedoeld in artikel 3.4 van de Omgevingswet. Dit programma geeft primair invulling aan het in de omgevingsvisie opgenomen doel ‘Mobiliteit’: Een goede bereikbaarheid is belangrijk om wonen, werken, voorzieningen, recreatie en onderwijs toegankelijk te maken voor iedereen. Er is een mobiliteitstransitie nodig voor een duurzaam vervoersnetwerk waarbij verschillende vervoersmiddelen op elkaar aansluiten. Om deze opgave te realiseren wordt de volgende ambitie primair aan dit omgevingsprogramma gekoppeld: •

We zetten in op duurzame bereikbaarheid.

Daarnaast geeft het (mede) invulling aan de volgende ambities: • • • •

Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen. We realiseren een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaat neutrale inrichting.

Momenteel wordt al veel gedaan om de opgave te realiseren. De volgende lopende trajecten maken daarom onderdeel uit van dit omgevingsprogramma: •

•

Mobiliteitsvisie Vijfheerenlanden 2020-2040 ‘Vijfheerenlanden vooruit’, verder uitgewerkt tot het Mobiliteitsplan met als uitwerking Visie op de HUBs en Strategisch plan verkeersveiligheid; Binnenstadvisie Leerdam, hierin is mobiliteit een belangrijk thema.

Mobiliteitsvisie- en plan Vijfheerenlanden 2020-2040 De Mobiliteitsvisie Vijfheerenlanden 2020-2040 ‘Vijfheerenlanden vooruit’ geeft richting aan het Mobiliteitsplan 2020 – 2030. Hoofdoelstelling: De gemeente Vijfheerenlanden kiest voor een duurzaam verkeer- en vervoerssysteem en streeft een optimaal netwerk na voor voetgangers, fietsers en openbaar vervoer. De visie gaat in op drie hoodfthema’s: Veiligheid: De gemeente Vijfheerenlanden zet in op een veilige verkeersstructuur conform de eisen van Duurzaam Veilig Verkeer (DVV) en een veilige omgeving voor voetgangers en fietsers. Bereikbaarheid: De gemeente Vijfheerenlanden zet in op een goede bereikbaarheid van de kernen door inzet van fietsnetwerken tussen de kernen en snelfietspaden naar omliggende steden. Op het gebied van OV: gestrekte lijnen tussen de hoofdkernen en het omliggende gebied met goede (fiets-)opstappunten en een goede bediening van de eerste en laatste kilometer, voor alle gebruikers, bijvoorbeeld een flexibel OV-netwerk in en tussen de kernen. Doorstroming van de rijkswegen ter voorkoming van overlast op het onderliggend wegennet en leefbaarheid.

49

Leefbaarheid: De gemeente Vijfheerenlanden zet in op het verminderen van overlast van vrachtverkeer en landbouwverkeer, het autoluwer maken van binnensteden met als alternatief de fiets en het OV en het verminderen van overlast door autoverkeer. Visie op de HUBs Verduurzaming van mobiliteit betekent dat het reizen met fiets en OV aantrekkelijker moet worden en dat we de auto wat vaker laten staan of vaker gaan combineren met andere vervoersmiddelen zoals OV en deelmobiliteit. Mobiliteitshubs of kortweg: hubs, spelen daarbij een belangrijke rol. In essentie is een hub een plek waar OV en verschillende vervoerssoorten samenkomen, waar je op-of over kunt stappen en waar ook voorzieningen zijn die reizen en verblijven aantrekkelijk maken. Daarnaast kunnen hubs bijdragen aan het mogelijk maken van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van wonen, werken en recreëren en aan leefbaarheid in onze kernen. De visie op mobiliteitshubs in Vijfheerenlanden is een thematische uitwerking van de omgevingsvisie. We beschrijven waarom, hoe, waar en voor wie we hubs willen inzetten als middel om onze doelen te bereiken. Ook beschrijven we hoe we aankijken tegen een netwerk van hubs in onze gemeente, aan welke kwaliteiten deze moeten voldoen en welke voorzieningen wenselijk zijn.

Strategisch plan verkeersveiligheid In het nationaal verkeersveiligheidsbeleid is een verschuiving ingezet van ‘reactief beleid’ op basis van ongevalscijfers naar een ‘risico-gestuurd’ verkeersveiligheidsbeleid. Het proactief werken aan verkeersveiligheid betekent vroegtijdig risico’s detecteren in het verkeerssysteem en gericht effectieve maatregelen treffen om deze risico’s te verkleinen of weg te nemen. Hierdoor zullen er uiteindelijk ook minder slachtoffers vallen. Uit de risico-analyse blijkt dat er infrastructuur binnen de gemeente Vijfheerenlanden aanwezig is die niet voldoet aan de Duurzame Veilige inrichtingskenmerken, dit gaan we aanpakken. Bij de daadwerkelijke uitvoering zal ook worden gekeken of aanpassingen te koppelen zijn aan het groot onderhoudsprogramma. Naast infrastructurele maatregelen kan verkeersveiligheid ook verbeterd worden door gedragsbeïnvloeding. Samen met de provincie wordt ingezet op verkeerseducatie en ook vind er regulier overleg met de politie plaats. Binnenstadvisie Leerdam In 2022 is de Binnenstadvisie Leerdam vastgesteld. Het autoluw maken van het centrum is een belangrijke ambitie. Hiertoe is inmiddels een verkeerscirculatieplan uitgevoerd en hieraan wordt momenteel uitvoering gegeven. Hiermee wordt invulling gegeven aan de hoofdthema’s leefbaarheid en veiligheid uit de mobiliteitsvisie.

Leidraad Gezonde, veilige en duurzame leefomgeving Er worden al veel activiteiten uitgevoerd die invulling geven aan de leidraad een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving:

50

• • • • • • • • •

Programma Sociaal Maatschappelijke Agenda met het Lokaal Gezondheidsbeleid in Vijfheerenlanden 2022-2027; Lokaal hitteplan; Sport- en sportaccommodatiebeleid, heel Vijfheerenlanden beweegt; Milieubeleid, incl. vertaling Bruidsschat naar omgevingsplan; Uitvoeringsprogramma toezicht en handhaving; Het Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026; Samenhangend duurzaamheidsbeleid; Beleidsplan circulaire economie; Uitvoeringsprogramma RES.

Programma Sociaal Maatschappelijke Agenda 2020 De Sociaal Maatschappelijke Agenda vormt het kader voor de uitvoering van het beleid binnen het sociaal domein. Het Programmaplan Transformatie sociaal domein ‘gezamenlijk aan de slag met de opgaven van de SMA’ is in augustus 2023 vastgesteld door het college. Binnen dit programma wordt onder andere invulling gegeven aan onze leidraad/ ons kompas: een gezonde en veilige leefomgeving. De Sociaal Maatschappelijke Agenda is de agenda waarin de gewenste maatschappelijke effecten staan waar wij de komende jaren met onze inwoners en partners aan gaan werken. Het gewenste eindresultaat is dat onze inwoners mee kunnen doen, zich vitaal voelen, zoveel mogelijk voor zichzelf kunnen zorgen en zich een leven lang blijven ontwikkelen. In de SMA zijn een viertal opgaven met doelen geformuleerd. In onderstaande tabel wordt hiervan een overzicht gegeven. Tabel: Overzicht opgaven en doelen Sociaal Maatschappelijke Agenda. Opgave I. Meedoen

II. Vitaliteit

III. Voor jezelf zorgen

IV. Leven Lang ontwikkelen

Doelen • Inwoners zetten hun talenten in voor zichzelf en voor de samenleving op een manier die bij hen past. • Inwoners doen volwaardig mee en dragen bij aan de samenleving. • Inwoners beschikken over voldoende veerkracht om tegenslagen op te vangen. • Inwoners bewegen meer en hebben een gezonde leefstijl, waardoor zij gezond blijven. • Inwoners ervaren een positieve gezondheid. • Ieder kind groeit op in een veilige omgeving, zoveel als mogelijk in gezinsverband. • Inwoners die dat nodig hebben, krijgen passende ondersteuning en zorg: licht en kort waar het kan, lang en zwaar waar nodig. • Door inzet van preventie en vroeg signalering wordt zwaardere zorg voorkomen. • Er is een doorgaande leerlijn voor iedereen, waardoor inwoners blijven deelnemen aan de samenleving.

51

•

•

Ouders dragen de verantwoordelijkheid voor en beschikken over de opvoedvaardigheden die nodig zijn om hun kinderen een gezonde en stabiele basis te bieden en ze op te laten groeien tot zelfredzame volwassenen. Het is de norm om een leven lang te blijven ontwikkelen waardoor inwoners sterker staan in het leven.

Deze doelen en opgaven zijn uitgewerkt tot een aantal deelprogramma’s/ programmalijnen waarvan de volgende direct of indirect aansluiten bij de leidraad en de ambities uit de omgevingsvisie: • • • •

Actieplan armoede en schulden; Opgroeien in Vijfheerenlanden; Gezondheid; Sterke sociale basis

Dit programma Transformatie sociaal domein is geen programma in de zin van de Omgevingswet, maar bevat wel de handvatten om invulling te geven aan (een deel) van het kompas en de ambities rond het thema gezondheid in de omgevingsvisie. Intensieve samenwerking en afstemming met de programmalijnen vanuit het Sociaal Domein binnen de omgevingsprogramma’s is daarom noodzakelijk. Deze samenwerking wordt binnen de verschillende omgevingsprogramma’s op de relevante onderwerpen uitgewerkt. Lokaal Gezondheidsbeleid in Vijfheerenlanden 2022-2027 Een onderdeel van de programmalijn gezondheid is het “Lokaal Gezondheidsbeleid in Vijfheerenlanden 2022-2027; op weg naar positieve gezondheid in een gezonde leefomgeving.” (in december 2021 vastgesteld). Dit doen wij samen met de lokale uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Het GALA omvat afspraken over het bereiken van een gezonde generatie in 2040: weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. De gemeente geeft hier samen met haar inwoners en professionals invulling aan. Ook zijn we zijn aangesloten op Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en is de gemeente aangesloten bij JOGG (Jongeren Op Gezond Gewicht – Gezonde jeugd, Gezonde toekomst). Er wordt gewerkt aan een programma voor onze gemeente voor de komende jaren.

Een aantal van de thema’s hebben een relatie met het fysiek domein en daarom met het onderwerp gezondheid in de omgevingsvisie. De doelstellingen t.a.v. gezonde fysieke en sociale leefomgeving uit het vastgestelde gezondheidsbeleid zijn integraal overgenomen in de omgevingsvisie. Echter, de omgevingsvisie bevat meer dan deze doelstellingen en het gezondheidsbeleid bevat meer dan de omgevingsvisie. Lokaal hitteplan Lokale hitteplannen zijn praktisch uitvoerbare protocollen voor de lokale aanpak van hitte-gerelateerde gezondheidsgevolgen. Bij het Lokaal Hitteplan – Gezondheid staan derhalve de mensen centraal die extra kwetsbaar zijn voor hitte:

52

• • • • •

Ouderen (vooral 75+’ers) Mensen met een chronische aandoening of medicijngebruik (Zeer) jonge kinderen Mensen met overgewicht Mensen die langdurig buiten actief zijn zoals festivalgangers, wandelaars of sporters, mensen die buiten werken etc.

Het Lokaal Hitteplan Versie 1.0 beschrijft NIET de aanpak die wordt voorzien voor het tegengaan van hittestress via het vergroten van de klimaatbestendigheid van gebouwen en gebieden binnen de gemeente. Deze thematiek komt aan bod in de omgevingsvisie, (toekomstige) omgevingsplannen en de Regionale Adaptatie Strategie. Een aantal acties die vallen onder preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloeding hebben wel een directe relatie met activiteiten in het fysiek domein zoals het in de uitvoering opnemen dat drinkwaterplekken meegenomen worden bij (her)inrichtingen van de openbare ruimte. Andere voorbeelden zijn het vergroenen van stedelijk gebied en van scholen en andere openbare gebouwen om koele samenkomstplekken te creëren. Sport- en sportaccommodatiebeleid Sport- en sportaccommodatiebeleid, heel Vijfheerenlanden beweegt is in 2022 vastgesteld. In het sportbeleid zijn 3 beleidsdoelen geformuleerd: 1. Het verhogen van de sport- en beweegparticipatie van onze inwoners, zodat over 5 jaar 49,5% voldoet aan de Nederlandse Beweegnorm Gezond Bewegen en 47% aan de norm Wekelijks sporten. 2. Het percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging blijft gedurende de komende 5 jaar minimaal gelijk: 25,8%. 3. Het verbeteren van gezondheidsindicatoren, mede door de inzet van sport en bewegen: a.

het percentage jongeren en jongvolwassenen met gezond gewicht is gelijk of hoger dan het landelijke percentage, b. daling van het percentage inwoners met diabetes type II en c. daling van het aantal valongevallen onder de groep ouderen. Milieubeleid Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet vervallen de regels in de Wet milieubeheer en het Activiteitenbesluit en daarmee vervallen dus een aantal regels op rijksniveau. Deze regels verhuizen naar het tijdelijk deel van het omgevingsplan van de gemeente. Dit heet ook wel de 'bruidsschat'. Daarnaast bevat het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) onder andere regels staan over omgevingswaarden (normen). Het bestaande beleid over geurhinder, geluid bij nieuwbouw en bodem zal zo nodig aangepast moeten worden aan de Omgevingswet. Daarnaast zal nieuw beleid opgesteld moeten worden over hinder door bedrijven op de omgeving (het begrip milieuzonering is niet mee aanwezig in de Omgevingswet) en zal bekeken moeten worden welke regels uit de Bruidsschat we over willen nemen in het omgevingsplan.

53

Het Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026 Het Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026 (IVB 2023-2026) beschrijft de ambitie en doelstellingen die de gemeente heeft op het gebied van Openbare Orde en Veiligheid en geeft hierbij aan waar we prioriteit aan geven voor de periode 2023-2026. Dit zijn voornamelijk thema's waar ontwrichtende of impactvolle criminaliteit een rol speelt, maar ook de leefbaarheid in het algemeen direct geraakt kan worden. De vastgestelde thema's in dit Integraal Veiligheidsbeleid zijn: • • • • • • •

Ondermijning Zorg en Veiligheid Jeugd en Veiligheid Digitale Veiligheid Veilig Wonen Crisisbeheersing Overige thema's (veilig uitgaan, veilig ondernemen, veilige wijken)

Algemeen doel van het Integraal Veiligheidsbeleid is bijdragen aan een veilige gemeente voor onze inwoners en een gunstig en veilig vestigingsklimaat voor onze ondernemers. Samenhangend duurzaamheidsbeleid Vijfheerenlanden kiest ervoor om een duurzame gemeente te zijn. Dit heeft gevolgen voor ons handelen en denken. In het samenhangend duurzaamheid beleid wordt deze keuze verder vormgegeven. Het beleid beschrijft hoe we het begrip duurzaamheid: • • •

vertalen naar de eigen organisatie; regionaal in samenwerking met andere gemeenten vormgeven; prioriteren en welke keuzes we maken. Dit doen we aan de hand van drie pijlers: energietransitie, klimaatadaptatie en de circulaire economie.

Beleidsplan circulaire economie Het Beleidsplan circulaire economie ‘Op weg naar een circulaire gemeente’ is in 2022 vastgesteld. Dit beleid vertaalt de landelijke en gemeentelijke doelstellingen voor de lange termijn naar gemeentelijk niveau. In het samenhangend duurzaamheid is de volgende doelstelling opgenomen: "In 2030 is de gemeente Vijfheerenlanden 50% circulair en in 2050 is de gemeente Vijfheerenlanden 100% circulair". Deze opgave van de gemeente Vijfheerenlanden is omvangrijk. Wil de gemeente dit behalen, dan zal ze gericht een aantal keuzes moeten maken. Het plan bevat hiertoe een uitvoeringsagenda. Uitvoeringsprogramma RES In 2021 is de Regionale Energiestrategie U16 vastgesteld, met als hoofddoel de opwek van duurzame energie (1,8 TWh in 2030). Hierbij is ook vastgesteld dat deze strategie in 2025 wordt geactualiseerd door middel van een herijking. Voor deze herijking is een planMER (plan milieu effect rapportage) verplicht gesteld door de Rijksoverheid. De

54

eerste stap in de m.e.r.-procedure is de Notitie Reikwijdte en Detailniveau en bijbehorend participatieplan, respectievelijk de onderzoeksaanpak en het participatieplan. De documenten zijn uitgewerkt in lijn met in de RES stuurgroep afgestemde kaders. Deze herijking en de daarbij te doorlopen stappen zijn een juridische borging in de Omgevingswet die 1 januari 2024 is ingegaan. Inhoudelijk is de situatie voor de gemeente Vijfheerenlanden onveranderd.

55

BIJLAGE 6: Activiteiten begroting 2024-2027

De 11 ambities: 1.

We bouwen woningen naar behoefte.

2.

We versterken en behouden onze landschappelijke en cultuurhistorische waarden.

3.

We zorgen voor duurzame werkgelegenheid.

4.

We zetten in op duurzame bereikbaarheid.

5.

We zetten in op een toekomstbestendige landbouw.

6.

De recreatie in de gemeente past bij onze identiteit.

7.

Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen.

8.

We realiseren een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert.

9.

We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving.

10. We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit. 11. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaat neutrale inrichting. Uit programmabegroting 2024-2027: A. Bestuur, dienstverlening en organisatie Veiligheid We geven uitvoering aan het Integraal Veiligheidsbeleid (IVB) 2023-2026. In de openbare ruimte voeren wij toezicht en handhaving uit. Wij zetten in op diverse onderwerpen voor de leefbaarheid en veiligheid van Vijfheerenlanden, zoals parkeren en evenementen.

56

B. Beheer en gebruik openbare ruimte Beheer openbare ruimte Wij zorgen voor een openbare ruimte die veilig, groen en leefbaar is. We streven naar een groene leefomgeving die aantrekkelijk, gezond en klimaatbestendig is. We hebben nadrukkelijk oog voor klimaatadaptie (inclusief het voorkomen van hittestress) bij het inrichten van de openbare ruimte. Wij gaan vanaf 2024 voor elke nieuwe woning die gebouwd wordt en voor elk kind dat geboren wordt een boom planten. Bij de aanplant van bomen en groen streven wij naar het voorkomen van hittestress en de 3-30-300 regel. Door de leefomgeving verder ecologisch te vergroenen werken we aan het verminderen van verharding, het voorkomen van hitteoverlast en herstel van de biodiversiteit. Wij voeren het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) uit, ondersteund door het samenhangend duurzaamheidsbeleid. In het GRP is uitgewerkt hoe we de effecten van een veranderend klimaat op de omgeving aanpakken. Wij doen dit in combinatie met de uitvoering van het wegenbeheer- en groenbeleidsplan. Beheer gebouwen Wij staan voor klimaat adaptief bouwen en geven als gemeente daarin het goede voorbeeld met onze gemeentelijke en onderwijsgebouwen. Hierin volgen we gemaakte afspraken zoals vastgelegd in het convenant duurzaam bouwen en Klimaat adaptief Vanaf januari 2024 hebben alle noodzakelijke panden energie labels en een voorlopig energieadvies.

De afgelopen jaren zijn al diverse panden voorzien van zonnepanelen en isolatie en zijn cvketels vervangen door warmtepompen. C. Sociaal Domein Sociaal Domein algemeen Ons doel is een vitale samenleving. Gezondheid Wij zorgen, in overleg met onze inwoners, voor een aantrekkelijke en groene leefomgeving die meer uitnodigt tot sport en bewegen, ontmoeten en sociaal-culturele activiteiten. Deze waarden en uitgangspunten zijn ook opgenomen in de Omgevingsvisie. Wij bieden kwetsbare inwoners in wijken met een lage Sociaal Economische Status (SES) score, meer gezondheidsvaardigheden en mogelijkheden voor actieve deelname in het dagelijks leven aan, zoals goede toegang tot sport- en culturele activiteiten juist voor hen. Wij benadrukken het belang van kinderen die opgroeien in een rookvrije omgeving, waar alcohol wordt ontmoedigd en bewegen en gezonde voeding worden bevorderd. Wij zetten in op preventie, zodat minder kinderen, (jong-)volwassenen en ouderen overgewicht ontwikkelen Een leven lang ontwikkelen Wij voelen ons verantwoordelijk voor het realiseren van kwalitatief goede onderwijshuisvesting voor onze scholen. Daartoe voeren wij het Duurzaam Integraal HuisvestingsPlan Onderwijs (DIHPO) uit.