Jaarstukken Gemeente Vijfheerenlanden 2025
Tekst van het document
Jaarstukken 2025
2 juli 2026
Inhoudsopgave
Aanbiedingsbrief
4
Leeswijzer
6
Deel 1: Het jaarverslag 2025
9
Hoofdstuk 1: De programmaverantwoording
10
Programma A: Bestuur, dienstverlening en organisatie
12
Programma B: Beheer en gebruik openbare ruimte
19
Programma C: Sociaal domein
25
Programma D: Ruimtelijke ontwikkeling
36
Programma E: Ontplooiing
58
Programma F: Financieel gezond
64
Hoofdstuk 2: De paragrafen
72
Paragraaf 1: Lokale Heffingen Paragraaf 2: Weerstandsvermogen Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf 4: Financiering Paragraaf 5: Bedrijfsvoering Paragraaf 6: Verbonden partijen Paragraaf 7: Grondbeleid Paragraaf 8: Wet open overheid (Woo) Paragraaf 9: Investeringsprogramma “Het goede leven”
73 80 94 102 112 125 140 152 154
Jaarstukken
2
DEEL 2: De jaarrekening 2025
159
Hoofdstuk 3: Overzicht van baten en lasten en de toelichting
160
Overzicht van baten en lasten Incidentele baten en lasten Overzicht structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves Begrotingsrechtmatigheid Wet normering topinkomens Niet van toepassing in 2024 en 2025.
162 167
Hoofdstuk 4: De balans en de toelichting
178
Balans per 31 december 2025 Waarderingsgrondslagen balans Toelichting op de balans Voorzieningen Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen garanties) Niet uit de balans blijkende verplichtingen (overige verplichtingen)
179 181 189 211
Bijlagen
224
Overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld Overzicht verplichte beleidsindicatoren en toelichting Bijlage overzicht restant kredieten Bijlage: Stand van zaken ombuigingen 2025
225 227 233 239
SISA Verantwoording
241
Lijst van afkortingen
254
Jaarstukken
169 169 176 177
219 221
3
Aanbiedingsbrief Geachte leden van de raad, Voor u liggen de Jaarstukken 2025 van de gemeente Vijfheerenlanden. Deze worden behandeld in uw raadsvergadering van 2 juli 2026. In deze stukken leggen wij verantwoording af over het gevoerde beleid en de financiële resultaten van het afgelopen jaar. De Jaarstukken zijn opgesteld aan de hand van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). In de programmaverantwoording 2025 wordt verslag gedaan van de voortgang op de bestuurlijke resultaten. Uit de dashboards aan het begin van elk programma blijkt dat een groot deel van de doelen conform planning, budget en capaciteit is uitgevoerd. Ook zijn belangrijke stappen gezet in onder meer dienstverlening, veiligheid, beheer openbare ruimte, sociaal domein en ruimtelijke opgaven. Belangrijke inhoudelijke resultaten in 2025 betreffen onder andere de vaststelling van diverse dorps- en gebiedsvisies, de doorontwikkeling van de website en nieuwsbrieven per woonplaats, de opening van passende zorglocaties voor Oekraïense ontheemden en de realisatie van voortgang in woningbouwopgaven. Daarnaast is gewerkt aan belangrijke beleidskaders zoals het beleidskader verblijfsrecreatie, de vernieuwde Groene Kaart, het programmaplan duurzaamheid en de Regionale Energiestrategie.
Met de vaststelling van de Beleidsvisie Versterken Sociale Basis en het Beleidskader Gemeenschapshuizen, de nieuwe Verordening Leerlingenvervoer en de ontwikkelagenda voor de onderwijshuisvesting in Hoef en Haag, is in 2025 een stevige basis gelegd voor een sterkere sociale structuur, toegankelijk onderwijs en goede voorzieningen waarin inwoners elkaar kunnen ontmoeten en meedoen. Ook op het gebied van participatie en veiligheidsbeleid zijn in 2025 concrete resultaten geboekt. Zo is het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol vastgesteld en is uitvoering gegeven aan het integraal veiligheidsbeleid. Financiële resultaten In de Jaarrekening worden de financiële resultaten en de gevolgen daarvan voor onze financiële positie nader toegelicht. De Jaarrekening wordt afgesloten met een positief saldo van bijna € 8,3 miljoen. Na de laatste begrotingswijziging van december 2025 hadden we een positief saldo verwacht van € 4,1 miljoen. Het uiteindelijke positieve saldo is derhalve zo’n € 4,2 miljoen hoger uitgevallen. Dit wordt vooral verklaard door enkele incidentele voordelen die na de slotwijziging van december 2025 bekend zijn geworden.
Jaarstukken
4
De bij de jaarrekening verplicht te nemen winstnemingen op grondexploitaties van in totaal € 2,3 miljoen en de eind december ontvangen opbrengst van de verkoop van grond aan de Killesteijnstraat in Lexmond van € 0,5 miljoen verklaren samen € 2,8 miljoen van het extra voordeel van € 4,2 miljoen. Tevens bleken de kosten van afvalinzameling op basis van de begin 2026 ontvangen eindafrekening van Waardlanden € 0,6 miljoen lager uit te vallen dan begroot. Tenslotte gaf de in maart 2026 ontvangen rapportage van de Regionale Backoffice Lekstroom (RBL) over het laatste kwartaal van 2025 een € 0,85 miljoen lagere nabetaling te zien. Al deze incidentele voordelen worden uitgebreider toegelicht bij de financiële analyses per programma. Het positieve resultaat op de jaarrekening van bijna € 8,3 miljoen leidt, na resultaatbestemming, tot een versterking van de algemene reserves. Dit draagt bij aan een sterker weerstandsvermogen. De nieuwe ratio’s zijn opgenomen in de financiële paragraaf van de jaarrekening. De opzet en inrichting van deze Jaarstukken is gelijk aan de inrichting van de Programmabegroting 2025 die door uw raad op 7 november 2024 is vastgesteld. In de leeswijzer wordt uitgebreid toegelicht waar welke informatie terug te vinden is.
De Jaarstukken 2025, en dan vooral de Jaarrekening 2025, zijn in opdracht van de gemeenteraad gecontroleerd door ETL Assurance & Overheidsaccountants. Hierbij doet de accountant ook een uitspraak over de rechtmatigheidsverklaring (en de toelichting daarop) van ons college, die dit jaar voor de derde keer, conform wet- en regelgeving, in deze jaarrekening is opgenomen. We zullen u voor uw vergadering van 2 juli 2026 een controleverklaring voorleggen. Wij wensen u een constructieve behandeling van de Jaarstukken 2025 toe. Het college van burgemeester en wethouders van gemeente Vijfheerenlanden de secretaris,
de burgemeester,
W.J. (Judith) de Jonge
S. (Sjors) Fröhlich
Jaarstukken
5
Leeswijzer Inleiding De jaarstukken vormen een omvangrijk boekwerk. Hieronder volgt een leeswijzer aan de hand waarvan bepaald kan worden welke informatie is opgenomen in de verschillende onderdelen van de jaarstukken. Het is onvermijdelijk, dat in de jaarstukken gebruik gemaakt wordt van vaktaal. Wat betreft de financiële vaktaal is ernaar gestreefd om dit te beperken tot het “jargon” dat ook in de wet wordt gebruikt: Het “Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten” (BBV) is daarbij het wettelijk relevante kader. In veel teksten in deze jaarstukken zijn afkortingen opgenomen. Alhoewel bij veel afkortingen de betekenis is aangegeven, is als bijlage een lijst met nagenoeg alle gebruikte afkortingen en de betekenis hiervan opgenomen. Verder staan in deze jaarstukken natuurlijk veel bedragen. De jaarstukken 2025 bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. Alle bedragen zijn opgenomen in duizendtallen en staan voor € 1.000 per eenheid, tenzij anders vermeld.
Het jaarverslag Hoofdstuk 1 De programmaverantwoording In de programmaverantwoording wordt per programma beleidsinhoudelijk en budgettair verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid. De in de programmaverantwoording genoemde doelstellingen en maatregelen zijn op de programmabegroting gebaseerd. Er wordt per programma antwoord gegeven op vier kernvragen: ‘Wat wilden we bereiken?’, ‘Wat hebben we daarvoor gedaan?’, ‘Wat hebben we (nog) niet gedaan? ‘ en ‘Wat waren de kosten?’. De gemeente Vijfheerenlanden hanteert zes programma’s. De programmaverantwoording begint met een visuele weergave die in één blik de voortgang van de bestuurlijke resultaten en de financiën laat zien. Het verschil ten opzichte van voorgaande jaren met betrekking tot de financiële programmaverantwoording is dat het accent bij het analyseren van de verschillen tussen begroting en werkelijkheid ligt op hoofdlijnen, namelijk op programmaresultaat. Dit komt de leesbaarheid van de financiële verantwoording ten goede. De belangrijkste verschillen worden per taakveld toegelicht, geringe afwijkingen worden niet genoemd. Taakvelden zonder noemenswaardig resultaat worden dan ook niet financieel toegelicht en er kan dus een verschil zitten tussen de toegelichte verschillen en het totaalresultaat van het programma.
Per programma wordt een aantal afkortingen gehanteerd, te weten L = lasten; B= baten; V = voordeel en N = nadeel. Hoofdstuk 2 De paragrafen Het is een wettelijke eis dat elke gemeente een aantal verplichte paragrafen in het jaarverslag opneemt. Deze paragrafen vormen een dwarsdoorsnede van het jaarverslag op een specifiek terrein. De volgende paragrafen zijn in het jaarverslag opgenomen:
Jaarstukken
6
1. De paragraaf lokale heffingen: niets is voor niets. Om activiteiten te kunnen betalen heft de gemeente Vijfheerenlanden diverse belastingen en heffingen. In deze paragraaf wordt hierop ingegaan. Ook is de score van de gemeente Vijfheerenlanden en omliggende gemeenten op de ranglijst woonlasten opgenomen. 2. De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing: de gemeente Vijfheerenlanden wordt met (financiële) risico’s geconfronteerd. Zijn de te verwachten verplichtingen of verliezen die uit de risico’s voortvloeien redelijkerwijs in te schatten dan dient de gemeente hiervoor een voorziening te treffen. De belangrijkste overige risico’s worden in deze paragraaf toegelicht en gerelateerd aan de beschikbare algemene reserves. Ten slotte zijn in deze paragraaf ook de wettelijk voorgeschreven kengetallen opgenomen. 3. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen: de gemeente Vijfheerenlanden heeft veel geïnvesteerd in wegen, openbare verlichting, riolering, groen, speelvoorzieningen, gebouwen en dergelijke. Dit worden kapitaalgoederen genoemd. In deze paragraaf wordt per onderdeel toegelicht, op welke wijze het onderhoud (instandhouding) van de gemeentelijke kapitaalgoederen gewaarborgd is. 4. De paragraaf financiering: als de gemeente Vijfheerenlanden voor forse investeringen staat, dan heeft ze daarvoor het geld meestal niet op de bank staan.
Er moet dan een lening worden aangetrokken. Dit hoofdstuk beschrijft de wijze waarop met de financieringsbehoefte van de gemeente wordt omgegaan. 5. De paragraaf bedrijfsvoering: deze paragraaf gaat in op de ontwikkelingen binnen de gemeentelijke organisatie, die erop gericht zijn een zo goed mogelijke dienstverlening aan de inwoners te kunnen garanderen en op een zo zorgvuldig mogelijke besluitvorming. Tevens is hier de toelichting op de voorgeschreven rechtmatigheidsverantwoording door het college opgenomen. 6. De paragraaf verbonden partijen: de gemeente Vijfheerenlanden werkt samen met andere partijen om gezamenlijke doelen te bereiken. Als deze samenwerking in een bestuurlijke en financiële vorm wordt gegoten, spreken we van een verbonden partij. In deze paragraaf worden de belangrijkste verbonden partijen waarmee de gemeente een band heeft nader toegelicht. 7. De paragraaf grondbeleid: de gemeente Vijfheerenlanden hanteert situationeel grondbeleid. Kopen en verkopen van gronden waar nodig en faciliterend als dat kan om de gestelde doelen te bereiken. Zo zijn gronden aangekocht ten behoeve van de realisatie van Broekgraaf. De gemeente is dan producent van bouwrijpe grond.
Jaarstukken
7
Soms lukt het niet om zelf grond uit te geven, omdat de grond in handen van een derde is. Er wordt dan samenwerking gezocht met marktpartijen zoals aannemers en project-ontwikkelaars. Dit is bijvoorbeeld het geval bij Hoef en Haag. In deze paragraaf wordt dieper op (de uitvoering van) het grondbeleid van de gemeente ingegaan. 8. De paragraaf Wet Open Overheid (Woo): Sinds 1 mei 2023 is de Wet Open Overheid (Woo) van kracht. In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet Open Overheid (Woo) wordt voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. Deze begroting en jaarlijkse verantwoording vloeien voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV).
De jaarrekening Hoofdstuk 3 Overzicht van baten en lasten en toelichting Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten schrijft voor, dat het gerealiseerde totaal van het saldo van baten en lasten (= resultaat exclusief de dotaties en onttrekkingen aan reserves) en het gerealiseerde resultaat (= het resultaat inclusief de dotaties en onttrekkingen aan reserves) wordt gepresenteerd. Stortingen en onttrekkingen aan een reserve kunnen slechts worden gedaan op basis van een raadsbesluit dan wel op basis van het door de gemeenteraad genomen instellingsbesluit met betrekking tot de reserve. In dit hoofdstuk vindt u het gerealiseerde saldo van baten en lasten en het gerealiseerde resultaat terug. Tevens wordt het gerealiseerde resultaat vergeleken met het begrote resultaat en worden de belangrijkste oorzaken voor het geconstateerde verschil toegelicht, voor zover deze toelichting nog niet was gegeven in de programmaverantwoording. In dit hoofdstuk komen tevens de ontwikkelingen op het gebied van verstrekte kredieten, incidentele baten en lasten en de Wet normering topinkomens aan de orde. Hoofdstuk 4 De balans met toelichting In dit hoofdstuk wordt begonnen met het toelichten van de waarderingsgrondslagen die gehanteerd zijn bij het samenstellen van de balans.
Vervolgens wordt de balans per 31 december 2025 gepresenteerd en worden de activa en passiva apart toegelicht. Daarnaast treft u ook het vaststellingsbesluit van de gemeenteraad aan. Bijlagen bij de jaarstukken De bijlagen van de jaarstukken 2025 bestaan uit de verantwoordingsinformatie over lasten en baten per taakveld, specifieke uitkeringen (SISA), beleidsindicatoren, restantkredieten en een lijst met gebruikte afkortingen.
Jaarstukken
8
Deel 1: Het jaarverslag 2025
Jaarstukken
9
Hoofdstuk 1: De Programmaverantwoording Dashboard Bedragen x € 1.000
114 Bestuurlijke resultaten
Lasten
29%
71%
Conform planning, budget en capaciteit Te rapporteren afwijkingen
€ 240.000 € 225.000 € 210.000 € 195.000 € 180.000 € 165.000 € 150.000 € 135.000 € 120.000 € 105.000 € 90.000 € 75.000 € 60.000 € 45.000 € 30.000 € 15.000 €0 -€ 15.000
Baten
Reserves Resultaat
-13.890
7.262
0
6.628
Begroting 2025 (na wijziging)
Werkelijk
Verschil
In de hiernavolgende programma’s zijn teksten opgenomen uit de programmabegroting 2025. De programmaverantwoording 2025 borduurt hierop voort. Op basis van die uitgangspunten wordt in deze programmaverantwoording het in 2025 gerealiseerde beleid geschetst aan de hand van vier kernvragen: “Wat wilden we bereiken?”, “Wat hebben we daarvoor gedaan?”, “Wat hebben we (nog) niet gedaan?” en “Wat waren de kosten?”. Voor het antwoord op de kernvragen “Wat wilden we bereiken?”, “Wat hebben we daarvoor gedaan” en “Wat hebben we (nog) niet gedaan?” zijn de voorgenomen doelstellingen en actiepunten voorzien van een actuele stand van zaken per ultimo 2025. Af en toe is daarbij ook een doorkijkje opgenomen naar het eerste kwartaal van 2026. Aanvullend is in de bijlagen ook per programma een overzicht gegeven van de actuele meetgegevens 2025 van de zogenaamde wettelijke indicatoren. De programmaverantwoording begint altijd met een visuele weergave (dashboard) die in één blik de voortgang van de bestuurlijke resultaten laat zien samen met de financiële situatie per programma (zoals hierboven op totaalniveau van alle zes de programma’s tezamen).
Jaarstukken
10
Het antwoord op de kernvraag: “Wat waren de kosten?” wordt beantwoord in de vorm van een tabel. Deze tabel bevat per programma: de begrote baten en lasten, de werkelijke baten en lasten en het verschil daartussen. Het accent bij het analyseren van de verschillen tussen begroting en werkelijkheid ligt op de hoofdlijnen. Daarom worden alleen de belangrijkste oorzaken van de geconstateerde verschillen toegelicht en is ervoor gekozen om niet alle verschillen in detail toe te lichten. De toelichting is daarbij gericht op het programma-resultaat na verrekening met reserves. Dit in tegenstelling tot eerdere jaren, waar zowel de toelichting op lasten, op baten als op reserves apart weergegeven werd. Daarnaast worden niet alle mutaties die in de baten en lasten voorkomen toegelicht wanneer deze weg-gestreept kunnen worden tegen de bijbehorende mutaties in de reserves. Dat komt omdat deze mutaties budgetneutraal zijn, wat betekent dat deze mutaties geen invloed hebben op het uiteindelijke resultaat van het programma. Indien de budgetneutrale mutaties wel relevant zijn om te vermelden, worden deze wel opgenomen in de toelichting.
Jaarstukken
11
Programma A: Bestuur, dienstverlening en organisatie Dashboard Bedragen x € 1.000
15 Bestuurlijke resultaten
Lasten
Baten
Reserves Resultaat
€ 17.000 € 15.000 27%
€ 13.000 € 11.000 € 9.000 73%
€ 7.000
€ 5.000 € 3.000 € 1.000
Conform planning, budget en capaciteit Te rapporteren afwijkingen
84 -448 Begroting 2025 (na wijziging)
-€ 1.000
0 Werkelijk
-364 Verschil
Wat wilden we bereiken? De inwoners centraal In Vijfheerenlanden willen we een leefomgeving die aansluit bij de behoefte van onze inwoners. De gemeente wil een onderdeel zijn van de samenleving en stelt in handelen en denken de inwoner centraal. Participatie is een manier om dat te realiseren. Door samen te werken, te denken en te doen, werken we met inwoners en ondernemers aan ons streven. We streven naar een gemeente waar het fijn wonen, werken en leven is, met initiatiefrijke inwoners en waar buurten naar elkaar omkijken en gemeenschappen betrokken zijn. Dat vraagt van de gemeentelijke organisatie soms actief handelen, doen, soms om wat regels, of om een beetje te helpen om het mogelijk te maken. Met participatiebeleid wil de gemeente Vijfheerenlanden transparant maken hoe de gemeente zelf de participatie organiseert. Het is ook een aanknopingspunt voor participatie door initiatiefnemers, zoals ontwikkelaars en corporaties die voor de participatie bij hun eigen projecten zelf verantwoordelijk zijn. Als gemeente kijken we daarbij goed naar onze rol en voelen we ons verantwoordelijk voor de kwaliteit van de participatie, ook als deze door andere partijen wordt georganiseerd.
Jaarstukken
12
Dienstverlening en communicatie Met het herijkt dienstverleningsconcept VHL - Volwaardig, Helder en Laagdrempelig - is de richting bepaald voor een betere aansluiting bij de verwachtingen van onze inwoners en ondernemers. Met drie vastgestelde opgaven kunnen we onze klantgerichte processen en dienstverlenende cultuur gaan verbeteren. In de paragraaf bedrijfsvoering gaan we in op deze opgaven. In 2024 hebben we onderzoek gedaan naar de wensen en behoeften van de inwoners aan informatie op dorps- en stadsniveau. De resultaten geven aanleiding om een uitgebreide landingspagina per woonplaats te ontwikkelen op de nieuwe website. Uit ditzelfde onderzoek kwam de wens naar voren voor een nieuwsbrief op woonplaatsniveau. Veiligheid Wij zetten ons elke dag in voor een veiliger Vijfheerenlanden: voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers. Wij zijn beschikbaar en in directe verbinding met hen én onze samenwerkingspartners. Een veiliger Vijfheerenlanden bereiken wij namelijk niet alleen. Integrale samenwerking staat voorop: binnen de organisatie, onze gemeente én in de regio. Deze integraliteit is een vereiste in dit dynamische werkveld, net zoals een hoge mate van flexibiliteit. Organisatie In de paragraaf bedrijfsvoering wordt meer integraal inzicht gegeven in de in 2025 bereikte resultaten op het gebied van de organisatie en onze bedrijfsvoering.
Wat hebben we daarvoor gedaan? Dienstverlening en communicatie • Uiterlijk 1 oktober 2025 is het uitvoeringsplan dienstverlening VHL - Volwaardig, Helder en Laagdrempelig opgesteld. Het uitvoeringsplan dienstverlening VHL - Volwaardig, Helder en Laagdrempelig is in 2025 geïntegreerd in het organisatie-ontwikkeltraject "samen verder bouwen". •
Voor 1 juli 2025 is het jaarverslag dienstverlening over 2024 vastgesteld door het college. Op 14 oktober 2025 is het jaarverslag dienstverlening vastgesteld door het college en via een raadsinformatiebrief aangeboden aan de gemeenteraad.
•
Voor 1 juli 2025 is de doorontwikkeling van de website gereed. Fase 2 van de doorontwikkeling is met de komst van de landingspagina’s en nieuwsbrieven per woonplaats afgerond. Hiermee is de doorontwikkeling van de website in zijn geheel afgerond. De koppeling tussen de website en de nieuwsbrievenapplicatie is in het laatste kwartaal van 2025 tot stand gekomen. De evaluatie van de pilot met nieuwsbrieven op woonplaatsniveau stellen we daarom uit naar oktober 2026.
Jaarstukken
13
•
Voor 1 oktober 2025 leveren we een corporate story op. De gemeente Vijfheerenlanden heeft een organisatieverhaal opgeleverd met de leidende principes Ruimte, Vooruit en Dichtbij. Voor de inwoners en ondernemers zijn wij een gemeente die ruim denkt, vooruit doet en altijd dichtbij is. Een deskundige gemeente die luistert, vooruitdenkt, kijkt wat wél kan, in gesprek blijft, meedoet, daarnaar handelt en afspraken nakomt. Een gemeente die zicht heeft op het welzijn van onze inwoners. Die helpt waar het moet, maar ook vertrouwen geeft om zelf aan de slag te gaan. Zo geloven we in de kracht van samenwerking onderling én samenredzaamheid. En zorgen we dat niet alleen gemeente en inwoners dicht bij elkaar blijven, maar ook inwoners elkaar weten te vinden. Zo bouwen we samen met inwoners en ondernemers - elke dag opnieuw - aan een goed en veilig leven in onze prachtige gemeente.
•
Voor 1 oktober 2025 is het besluit lokale omroep vastgesteld door de gemeenteraad. De gemeenteraad heeft positief geadviseerd over Stichting Publieke Omroep Buren, Culemborg, Vijfheerenlanden en West Betuwe. Het besluit is op 25 september 2025 vastgesteld door de gemeenteraad.
Veiligheid • Voor 1 maart 2025 wordt het Preventie- en Handhavingsplan alcohol vastgesteld. Het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol is in de raadsvergadering van 6 februari 2025 vastgesteld door de gemeenteraad. •
In 2025 bereiken we de doelstellingen van het Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026. Het Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026 loopt conform planning en budget.
•
Voor 1 april 2025 is het jaarverslag toezicht en handhaving in de openbare ruimte vastgesteld door het college. Het Boa jaarverslag 2024 is op 25 maart 2025 vastgesteld door het college.
Organisatie • Uiterlijk 1 april 2026 is de evaluatie afgerond van de in 2025 gestarte pilot tegen arbeidsdiscriminatie in de sollicitatieprocedure. In 2025 is de pilot tegen arbeidsdiscriminatie in de sollicitatieprocedure uitgevoerd. Alle vier de onderdelen uit de pilot zijn inmiddels structureel opgenomen in het wervings- en selectieproces. De eindevaluatie is op 24 februari 2026 namens het college via een raadsinformatiebrief verstuurd aan de raad.
Jaarstukken
14
•
Voor 15 mei 2025 is het meerjarenplan archief- en informatiebeheer 2025-2028 opgesteld. Het meerjarenplan archief- en informatiebeheer is op 15 april 2025 vastgesteld door het college.
•
Voor 1 juli 2025 is het programma samen verder bouwen vastgesteld door het college. Het programma samen verder bouwen is op 22 april 2025 vastgesteld door het college.
Wat hebben we (nog) niet gedaan? De inwoners centraal • Voor 1 oktober 2025 is het Gemeentewet artikel 213a onderzoek naar efficiency en effectiviteit wijk- en dorpsbeleid en budget inwonerinitiatieven afgerond. Als gevolg van gewijzigde prioriteiten en een herverdeling van werkzaamheden door de nieuwe organisatiestructuur per 1 september 2025, is de afronding en aanbieding van het definitieve artikel 213a-onderzoek aan de gemeenteraad uitgesteld. In 2025 is het onderzoek wel voortgezet. Na het ambtelijke hoor- en wederhoortraject is de rapportage inhoudelijk herzien en uitgebreid. Deze herziening heeft meer tijd gevraagd dan oorspronkelijk voorzien. Daarom is de planning voor het afronden en aanbieden van de definitieve rapportage doorgeschoven naar 2026. Het uitstel is bedoeld om het onderzoek zorgvuldig af te ronden en te komen tot conclusies en aanbevelingen die zowel ambtelijk als bestuurlijk goed zijn onderbouwd. •
Voor 1 oktober 2026 is de Inspraak- en Participatieverordening aangepast aan de Wet versterking lokale democratie en vastgesteld door de gemeenteraad. De vaststelling van de nieuwe participatieverordening stond oorspronkelijk gepland voor september 2025. De definitieve vaststelling is echter pas nodig voor januari 2027. Daarom is de nieuwe planning gericht op het derde kwartaal van 2026. Deze termijn biedt ons de gelegenheid om zorgvuldig te onderzoeken welke gevolgen de nieuwe participatieverordening heeft voor de momenteel geldende verordening. Ook wordt in deze periode beoordeeld of de invoering van een geheel nieuwe verordening noodzakelijk is. Deze zorgvuldige aanpak garandeert dat de participatieverordening adequaat aansluit bij de actuele beleidsdoelstellingen en de wettelijke kaders. Het voorstel in de participatieverordening richt zich op het vastleggen van een algemene regeling voor vergoedingen.
Jaarstukken
15
Dienstverlening en communicatie • In 2025 starten we een pilot met nieuwsbrief op woonplaatsniveau. We evalueren de pilot in het laatste kwartaal van 2025. De koppeling tussen de website en de nieuwsbrievenapplicatie is in het laatste kwartaal van 2025 tot stand gekomen. De evaluatie van de pilot met nieuwsbrief op woonplaatsniveau stellen we daarom uit naar oktober 2026. Organisatie • Voor 1 januari 2026 is het Gemeentewet artikel 213a verdiepingsonderzoek benchmark Juridische Functie afgerond. Het onderzoek is opgepakt na de afronding van het Verdiepingsonderzoek sociaal domein. In december 2025 is het plan van aanpak voor het onderzoek opgesteld. Dit is ter informatie toegezonden aan de gemeenteraad. Het onderzoek wordt uitgevoerd in de eerste helft van 2026.
Wat waren de kosten? A
Bestuur, Dienstverlening en Organisatie Werkelijk
Exploitatie
2024
Begroting primair 2025
Begroting wijzigingen 2025
Begroting na wijziging 2025
Werkelijk
Verschil
2025
2025
Lasten
14.334
14.834
909
15.743
16.191
448 N
Baten
-2.226
-1.372
-622
-1.994
-2.078
84 V
Saldo van baten en lasten
12.108
13.462
287
13.749
14.113
364 N
-370
0
0
0
0
0
-370
0
0
0
0
0
11.738
13.462
287
13.749
14.113
Onttrekking reserves Saldo reserves Totaal
364 N
Programma A is het programma waar de budgetten van de taakvelden bestuur, burgerzaken en beheer overige gebouwen, gronden, crisisbeheersing en brandweer en openbare orde en veiligheid worden verantwoord. Hieronder worden resultaten per taakveld toegelicht. Doorbelasting salarislasten 2025 We zijn vanuit de BBV verplicht om kosten die direct aan producten/programma’s toe te wijzen zijn, te boeken als directe kosten op deze producten/programma’s. Echter onze personeelskosten worden geraamd en bewaakt op het taakveld Overhead (indirecte kosten). De hierin begrepen directe personeelskosten worden daarom overgeboekt naar de juiste producten/programma’s. Hierbij was het uitgangspunt dat de werkelijke lasten gelijk zijn aan de geraamde lasten (voorcalculatie=nacalculatie). Echter in 2025 was de raming van de personeelskosten gebaseerd op uitgangspunten die tussentijds gewijzigd zijn (met name samen verder bouwen en diverse begrotingswijzigingen hebben hier invloed op gehad).
Jaarstukken
16
Om aan de BBV verplichting te kunnen voldoen zijn werkelijk lasten geboekt en is er afgeweken van het uitgangspunt (voorcalculatie=nacalculatie). Hierdoor zijn op de verschillende programma’s grotere afwijkingen ontstaan, tussen de geraamde personeelslasten en de werkelijke personeelslasten. Deze tekst wordt dan ook opgenomen in programma A, maar geldt voor elk programma. Daarom wordt er per programma verwezen naar deze tekst. Hierbij wordt wel per programma aangegeven hoe groot de afwijking van de raming is. Het saldo van lasten en baten op programma A is 364 nadelig. In dit saldo is rekening gehouden met een voordeel op de doorbelasting van de salarislasten (L, 165 V). Hierboven is toegelicht hoe het saldo op de doorbelasting salarislasten ontstaat. Hieronder worden de afwijkingen op de taakvelden toegelicht (dit is exclusief de doorbelasting op de salarislasten 2025). Taakveld bestuur (64 N) Elk jaar vindt er per balansdatum een herberekening plaats van de voorziening wachtgeld wethouders. Het saldo van de voorziening wordt onder andere gevormd door de werkelijke uitkering aan wachtgelden in 2025 en door de raming van de toekomstige verplichtingen. In 2025 heeft er een correctie plaatsgevonden op de uitkering wachtgelden in verband met de verlenging van de wachtgeldregeling van een oud-bestuurder.
Dit resulteert, samen met de herberekening van de wachtgeldverplichting , in een storting in de voorziening (L, 90 N). Na herberekening van de voorziening pensioenen 2025 heeft er een vrijval plaatsgevonden (B, 31 V). Taakveld Burgerzaken (40 N) Het nadeel op Burgerzaken wordt mede veroorzaakt doordat de gemeente bij dit taakveld afhankelijk is van de vraag van onze inwoners. Er zijn meer leges ontvangen in 2025 (B, 23 V). Er zijn meer reisdocumenten afgegeven, maar minder rijbewijzen aangevraagd. Doordat er meer reisdocumenten zijn afgegeven neemt de afdracht aan het Rijk toe. Daarnaast is een kleine overschrijding ontstaan door een toename van het aantal tellers bij de Tweede Kamerverkiezingen. Ook zijn er licentiekosten verantwoord op het product van burgerzaken. Per saldo leidt dit tot een overschrijding (L, 63 N) Taakveld beheer overige gebouwen en gronden (11 N) Op klein onderhoud bij het ABN-AMRO gebouw is sprake van een nadeel (L, 32 N) doordat er extra aanpassingen zijn gedaan om de bibliotheek te huisvesten. Hier staat een extra inkomst tegenover (B, 21 V) omdat servicekosten worden doorberekend aan de huurders.
Jaarstukken
17
Taakveld crisisbeheersing (404 N) Het nadeel op het taakveld crisisbeheersing wordt veroorzaakt doordat er na geuroverlast een onderzoek is gedaan naar de riolering onder de brandweerkazerne in Leerdam. Hieruit bleek dat de riolering van het naastgelegen pand niet juist is afgedopt. De herstelwerkzaamheden (L, 335 N) die eind 2025 hebben plaatsgevonden worden niet gedekt door de verzekering. Bij de aanslagoplegging voor brandweerkazernes is een vrijstelling toegepast op basis van artikel 4.1.j van de verordening op de heffing en invordering van de onroerendezaakbelasting. Na onderzoek is gebleken dat de vrijstelling niet van toepassing is. Met terugwerkende kracht tot en met 2023 zijn alsnog de kazernes in de heffing opgenomen (L, 69 N). Taakveld openbare orde en veiligheid (10 N) Dit wordt veroorzaakt door de doorbelasting van licentiekosten naar dit taakveld (L, 10 N).
Prestatie indicatoren In onderstaand overzicht treft u per beleidsthema de kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) aan. Daarbij is in de laatste kolom de afkomst van de kpi weergegeven. Daarbij worden drie afkortingen gehanteerd, te weten: WSJG (waar staat je gemeente); CA (coalitieakkoord) en W (wettelijk, deze zijn al opgenomen in de begroting en jaarrekening op grond van een wettelijke verplichting).
De inwoner centraal Aantal inwonerinitiatieven Dienstverlening Aantal ontvangen klachten Op informele wijze afgedane klachten (%) Veiligheid Verwijzingen Halt (per 1.000 jongeren)
Streefwaarde: 2021 2022 2023 2024 2025 Bron: x 107 137 70 64 57 CA Streefwaarde: 2021 2022 2023 2024 2025 Bron: x 145 84 99 42* 64* CA x
n.n.b.
94,48 94,05 91,92 93,41 84,38 CA 2021 2022 2023 2024 2025 Bron: 5
9
8
8
7
W
*In de vernieuwde telling worden alleen de klachten in de zin van de Awb meegenomen. (Zie hoofdstuk 9 in het jaarverslag klachten 2025).
Jaarstukken
18
Programma B: Beheer en gebruik openbare ruimte Dashboard Bedragen x € 1.000
11 Bestuurlijke resultaten Lasten
18%
82%
Conform planning, budget en capaciteit Te rapporteren afwijkingen
Reserves
Resultaat
1.014
-152
713
Begroting 2025 (na wijziging)
Werkelijk
Verschil
€ 33.000 € 31.000 € 29.000 € 27.000 € 25.000 € 23.000 € 21.000 € 19.000 € 17.000 € 15.000 € 13.000 € 11.000 € 9.000 € 7.000 € 5.000 € 3.000 € 1.000 -€ 1.000
-149
Baten
Wat wilden we bereiken? Beheer openbare ruimte De openbare ruimte is een belangrijk visitekaartje van onze gemeente. Wij zorgen voor een openbare ruimte die veilig, groen, goed onderhouden en toekomstbestendig is. Daarmee bedoelen wij dat wij bij het beheer en de inrichting van de openbare ruimte rekening houden met maatschappelijke, economische, technologische en klimatologische ontwikkelingen. We streven naar een groene leefomgeving die aantrekkelijk, gezond en klimaatbestendig is. Water en groen benoemen wij als leidend principe bij de (her)inrichting van gebieden. We hebben nadrukkelijk oog voor klimaatadaptatie (inclusief het voorkomen van hittestress) bij het inrichten van de openbare ruimte. Beheer gebouwen Toekomstbestendig gemeentelijk vastgoed dat, waar mogelijk en zinvol, op duurzame wijze geëxploiteerd kan worden. Dit doen wij door op een dynamische wijze het gemeentelijk vastgoed te onderhouden en beheren. Wij geven daarbij uitvoering aan het “beheerplan vastgoed 2025-2028” en de “routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed 2025-2050”.
Jaarstukken
19
Wat hebben we daarvoor gedaan? Beheer openbare ruimte • 1 april 2025 is het beheer- en beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2028 vastgesteld. Het beheer- en beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2028 is op 20 maart 2025 vastgesteld door de gemeenteraad. •
1 oktober 2025 is het programma riolering 2025-2028 vastgesteld door de gemeenteraad. Het programma riolering 2025-2028 is op 25 september vastgesteld door de gemeenteraad.
•
Voor 1 januari 2026 is het programma Water vastgesteld door het college. Het programma Water is op 11 november 2025 in ontwerp vastgesteld door het college. Vanaf 5 januari ter inzage openbaar in het gemeenteblad. Als gevolg van de hoeveelheid zienswijzen en de beantwoording daarvan, wordt dit 2 juli 2026 voor de raadsvergadering.
•
Voor 1 januari 2026 is het Beheer- en uitvoeringsplan Spelen 2025-2028 vastgesteld door het college. Het Beheer- en uitvoeringsplan Spelen 2025-2028 is op 18 november 2025 vastgesteld door het college en op 9 februari 2026 vastgesteld door de gemeenteraad.
•
Voor 1 juli 2025 is de (zienswijze) op de jaarstukken 2024 en programmabegroting 2026 van Gemeenschappelijke regeling Bureau Openbare Verlichting Lek-Merwede vastgesteld. De jaarstukken 2024 en programmabegroting 2026 van Bureau Openbare Verlichting Lek-Merwede zijn op 5 juni 2025 vastgesteld door de gemeenteraad.
•
Voor 1 augustus 2025 is het dimbeleid vastgesteld door de gemeenteraad. Het dimbeleid is op 29 september vastgesteld door de gemeenteraad.
Beheer gebouwen • In 2025 gaan we verder met de herbestemming van de achterblijflocatie in Vianen. In april 2025 heeft de gemeenteraad een Opinievoorstel besproken over de mogelijkheden van de herbestemming van het stadhuis Vianen. Deze mogelijkheden waren het resultaat van een uitgebreid deskundigenrapport en marktconsultatie. De gemeenteraad gaf opdracht voor een vervolgonderzoek en sprak een voorkeur uit voor het museum in de oudbouw en de bibliotheek in de nieuwbouw, in combinatie met hetzij woningbouw hetzij kantoren.
Jaarstukken
20
Op 16 december 2025 stemde de gemeenteraad in met het voorstel tot herbestemming. Voor de uitvoering stelde de Raad een krediet beschikbaar van afgerond € 7 miljoen. •
In 2025 gaan we verder met de planontwikkeling van de achterblijflocatie in Meerkerk. In november 2025 is € 0,1 miljoen toegekend voor visievorming voor het gebied van het (voormalige) gemeentehuis Meerkerk. Daarna zijn de eerste stappen gezet om tot een projectteam te komen. De eerste bijeenkomst daarvan heeft plaatsgevonden begin januari 2026.
•
Voor 1 september 2025 is het verhuurbeleid gemeentelijk vastgoed vastgesteld door het college. Het conceptbeleid verhuur en gebruik gemeentelijke gebouwen is op 27 mei 2025 vastgesteld door het college en vrijgegeven voor inspraak. Op 30 september 2025 is het beleid definitief vastgesteld.
Wat hebben we (nog) niet gedaan? Beheer openbare ruimte • Voor 1 juli 2026 wordt het hondenbeleid vastgesteld door het college. In de 2e bestuursrapportage 2025 meldden we al dat het vaststellen van het hondenbeleid in 2025 juridische risico’s met zich meebracht. De overheveling van de opruimplicht vanuit de APV naar het Omgevingsplan heeft tot gevolg dat strafrechtelijk handhaven niet meer mogelijk is. Om de juiste (juridische) oplossing hiervoor te vinden is meer tijd nodig. Daarom is het vaststellen van het hondenbeleid uitgesteld naar 1 juli 2027. •
In 2026 wordt het beleidsprogramma verhardingen geactualiseerd voor de periode 20262029 (voorheen wegenbeleidsplan). Het actualiseren van het beleidsprogramma verhardingen is nodig om te zorgen dat ons beheer en onderhoud van wegen en overige verhardingen aansluit bij de actuele technische inzichten, het gebruik van de wegen en financiële kaders. In 2025 hebben we de voorbereidingen getroffen door de huidige staat van de verhardingen in kaart te brengen en de benodigde data te verzamelen. In 2026 werken we dit uit in een integraal programma voor de periode 2026–2029. Daarmee creëren we een toekomstbestendig kader voor beheer en onderhoud en zorgen we dat onze openbare ruimte veilig, toegankelijk en duurzaam blijft.
Jaarstukken
21
Wat waren de kosten? B
Beheer en gebruik openbare ruimte Begroting primair 2025
Werkelijk
Exploitatie
2024
Begroting wijzigingen 2025
Begroting na wijziging 2025
Werkelijk
Verschil
2025
2025
Lasten
28.519
30.482
788
31.271
31.419
149 N
Baten
-19.096
-19.116
-1.180
-20.296
-21.310
1.014 V
Saldo van baten en lasten
9.423
11.366
-392
10.974
10.109
865 V
Toevoeging reserves
384
0
150
150
150
0
Onttrekking reserves
-2
-142
-285
-427
-276
152 N
381
-142
-135
-277
-126
152 N
9.804
11.224
-527
10.697
9.984
713 V
Saldo reserves Totaal
Programma B is het programma waar de budgetten van de taakvelden met betrekking tot het beheer overige gebouwen en gronden, verkeer en vervoer, parkeren, recreatieve havens, openbaar vervoer, openbaar groen, afvalinzameling, riolering en begraafplaatsen worden verantwoord. Hieronder worden resultaten per taakveld toegelicht. Doorbelasting salarislasten 2025 Het saldo van lasten en baten op programma B is 713 voordelig. In dit saldo is rekening gehouden met een voordeel op de doorbelasting van de salarislasten (L, 309 V). In programma A is toegelicht hoe het saldo op de doorbelasting salarislasten is ontstaan. Hieronder worden de afwijkingen op de taakvelden toegelicht (dit is exclusief de doorbelasting op de salarislasten 2025). Taakveld Beheer overige gebouwen en gronden (93 N) De publiekrechtelijke heffingen voor gronden vallen hoger uit als gevolg van een herinventarisatie door Belasting Samenwerking Rivierenland (BSR), die verantwoordelijk is voor het heffen en invorderen van de waterschapsbelasting. Hierdoor zijn met terugwerkende kracht aanvullende heffingen opgelegd aan Vijfheerenlanden (L, 115 N). In het tweede halfjaar heeft een hogere personele inzet op het snippergroenproject geleid tot een inhaalslag, waardoor de opbrengsten uit de verkoop van gronden hoger uitvallen. Het betreft incidentele opbrengsten (B, 24 V).
Jaarstukken
22
Taakvelden Verkeer en vervoer (254 V) Bij wegen is een voordeel ontstaan door een gunstige aanbesteding in 2024. Een deel hiervan is ingezet in de ombuigingsronde en het resterende bedrag is benut om extra kosten door areaaluitbreiding op te vangen (L, 166 V). Er is een nadeel door hogere verrekeningen met het Waterschap als gevolg van indexeringen (L, 97 N). Binnen het raamcontract straatreiniging is minder veegwerk verricht en waren er minder incidenten met wegdekverontreiniging (L, 30 V). Bij openbare verlichting is het areaal toegenomen, wat leidt tot hogere energiekosten. Het aantal storingen is afgenomen door het versneld vervangen van verouderde armaturen door led‑armaturen. Ook zijn er minder schades en wordt er vaker verhaald op de veroorzaker (L, 75 V). De bijdrage van het Waterschap Rivierenland voor verlichting in het buitengebied is verhoogd (B, 16 V). De vergoeding voor gladheidsbestrijding blijft fluctueren door de rekenmethodiek op basis van een vijfjarig gemiddelde (B, 16 V). Taakveld Openbaar groen en (openlucht) recreatie (134 N) Door areaaluitbreiding in Hoef en Haag en Broekgraaf is structureel meer onderhoud nodig aan gazons en vaste planten, onder andere door handmatig maaien en extra verzorging tijdens droge perioden (L, 300 N).
Binnen het budget Kwaliteit Buitengebied is een meevaller ontstaan door een subsidie van de Provincie Utrecht voor het project Participatie met Utrechts Programma Landelijk Gebied en de Gebiedsagenda, die pas laat in 2025 is ontvangen en niet was begroot (B, 144 V). De subsidie voor het opstellen van beleid voor vrijkomende agrarische bebouwing is in 2025 niet ontvangen en kan ook niet meer worden verkregen, omdat de provincie niet vooraf als mede‑opdrachtgever is betrokken bij de opdrachtverlening, waardoor cofinanciering formeel is vervallen. (B, 18 N). Daarnaast zijn er niet‑begrote structurele inkomsten uit rotondereclames (B, 34 V). Taakveld Riolering (813 N) Op riolering zijn meer werkzaamheden bij aannemers uitgezet dan vooraf was voorzien. Dit betreft werkzaamheden die niet in eigen beheer kunnen worden uitgevoerd en waarvoor specifieke expertise en materialen van aannemers noodzakelijk zijn. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het vervangen van alle 2G- door 4G‑modems in rioolgemalen en het verwijderen van een gedeelte van de riolering dat geen functie meer had (L, 109 N). Er is minder aan de voorziening onttrokken dan verwacht, wat leidt tot een nadeel omdat een onttrekking aan de voorziening op dit taakveld als een bate wordt verantwoord (B, 769 N). De voorziening hoefde in 2025 minder bij te dragen dan verwacht door o.a.
lagere kapitaallasten van investeringen en lagere energiekosten die op dit taakveld zijn verantwoord. Daarnaast hoeft de voorziening minder aangesproken te worden voor dekking van op andere taakvelden opgenomen kosten (o.a. straatreiniging, beheer watergangen) en zijn extra comptabel verantwoorde kosten (met name het btw-aandeel in investeringen) lager uitgevallen. Al met al is de voorziening bijna 0,8 miljoen minder aangesproken om een 100% kostendekking te realiseren. Voor de volledige berekening van de 100% kostendekking wordt verwezen naar de in deze jaarrekening opgenomen paragraaf lokale heffingen.
Jaarstukken
23
De werkzaamheden voor de uitvoering riolering zijn pas halverwege 2025 gestart, terwijl voor een volledig jaar budget beschikbaar was (L, 14 V). Het baggerdepot voldeed niet langer aan de wettelijke eisen. Tijdens de renovatiewerkzaamheden is gebleken dat aanvullende maatregelen noodzakelijk waren om het depot milieutechnisch op orde te brengen. Bovendien bleek er meer af te voeren bagger aanwezig te zijn dan eerder aangenomen (L, 44 N). Taakveld Afval (841 V) De kosten voor het ophalen van grofvuil en het aanbieden van afval op de milieustraten zijn hoger uitgevallen dan geraamd. (L, 63 N). Daarnaast was er op dit taakveld sprake van lagere externe inhuur en een correctie vanuit Waardlanden over 2023/2024 (L, 47 V). De jaarlijkse eindafrekening van Waardlanden levert een fors incidenteel voordeel op (L, 609 V). Vanuit de UPV‑regeling (Uitgebreide Producten Verantwoordelijkheid) zijn extra vergoedingen ontvangen voor zwerfafval en prullenbakken. (B, 232 V). Taakveld Begraafplaatsen en crematoria (572 V) Het budget voor de herinrichting van de begraafplaats in Schoonrewoerd is niet benut, omdat eerst de haalbaarheid van de herinrichting wordt onderzocht (L, 60 V). Door de verplaatsing van het opbaren van Hagestein naar Meerkerk zijn extra werkzaamheden uitgevoerd om de ruimtes hiervoor geschikt te maken (L, 13 N).
In 2024 werden verlengingen nog vier maanden van tevoren aangeschreven. In 2025 zijn wij gaan werken conform de wettelijke verplichting, waarbij rechthebbenden één jaar van tevoren worden aangeschreven. Dit heeft geleid tot een stijging van het aantal verlengingen met 53 procent ten opzichte van 2024. Daarnaast is het aantal begrafenissen in 2025 met 29 procent toegenomen ten opzichte van 2024. De combinatie van meer verlengingen en een hoger aantal begrafenissen heeft ertoe geleid dat wij meer inkomsten hebben gerealiseerd dan vooraf was begroot. (B, 529 V). Verrekeningen met reserves (152 N) In 2021 is er structureel begroot voor de kapitaallasten voor de ondertunneling van de parallelweg bij Broekgraaf. Deze kapitaallasten worden gedekt uit de reserve infrastructurele werken. De tunnel is nog niet gerealiseerd. De kapitaallasten zijn bij de 2e bestuursrapportage 2025 al afgeraamd. Daarom is er niets aan de reserve onttrokken (B, 140 N). Het project Volkstuinen is afgerond en een deel van het budget is overgebleven wat leidt tot een voordeel in de lasten in de exploitatie en een nadeel in de onttrekking via de reserve. (B, 12 N).
Jaarstukken
24
Programma C: Sociaal domein Dashboard Bedragen x € 1.000
17 Bestuurlijke resultaten
Lasten
24%
76%
Conform planning, budget en capaciteit Te rapporteren afwijkingen
€ 120.000 € 110.000 € 100.000 € 90.000 € 80.000 € 70.000 € 60.000 € 50.000 € 40.000 € 30.000 € 20.000 € 10.000 €0 -€ 10.000
1.344
Baten
1.988
Begroting 2025 (na wijziging)
Reserves Resultaat
-708
2.625
Werkelijk
Verschil
Wat wilden we bereiken? Sociaal domein algemeen Ons doel is een vitale samenleving. Inwoners moeten kunnen meedoen in de samenleving, ongeacht leeftijd, geslacht, beperking, religie of cultuur. Zij zijn aan het werk, doen vrijwilligerswerk, zorgen voor partner of kind, gaan naar school, naar een sportclub en zijn lid van een (geloofs-)gemeenschap. Iedereen doet naar vermogen volwaardig mee, op zijn of haar eigen wijze en wordt daarvoor gewaardeerd. Vanuit eigen kracht of binnen het netwerk worden vraagstukken opgepakt. Op een laagdrempelige manier geven wij vorm aan preventie. Gezondheid We streven ernaar dat iedere inwoner mentaal en fysiek gezond opgroeit en een positieve gezondheid ervaart, waardoor hij/zij zo (lang mogelijk) zelfstandig kan functioneren in de samenleving. De kwaliteit en inrichting van de leefomgeving dragen daarbij bij aan een gezonde leefstijl. Een leven lang ontwikkelen Iedere inwoner moet een kansrijke start krijgen en de mogelijkheid worden geboden om een leven lang te ontwikkelen.
Jaarstukken
25
Armoede en schulden Iedere inwoner moet kunnen voorzien in de directe levensbehoeften. We zetten daarbij in op het verminderen en voorkomen van armoede en schulden. Zorg en wonen Een vitale samenleving draagt ook zorg voor passende huisvesting voor inwoners en voor toekomstige inwoners. We willen daarom een passende plek voor alle inwoners, ook als ze een ondersteuning- of zorgbehoefte hebben. De norm wordt: zelf als het kan; thuis als het kan en digitaal als het kan (Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen WOZO). Vijfheerenlanden werkt actief aan de opgaven op het gebied van beschermd wonen. Het uitvoeren van deze opgave raakt zowel ruimtelijke aspecten (de realisatie van huisvesting) alsook sociale aspecten (opvang, begeleiding, werk en inkomen en meedoen). Elkaar ontmoeten Wij vinden het essentieel voor de leefbaarheid in de dorpen en wijken, dat er blijvend ruimte is voor ontmoeting. Er moet gelegenheid zijn voor inwoners om elkaar op een laagdrempelige wijze te ontmoeten en mee te doen in de maatschappij. Het ondersteunen van activiteiten dient ter bevordering van een samenleving waarin inwoners meedoen, zich fit en vitaal voelen, voor zichzelf kunnen zorgen en zichzelf een leven lang ontwikkelen. Dan past het als overheid om dit te faciliteren waar het kan en nodig is, maar niet over te nemen.
Het belang van de ontmoetingsplaatsen en hoe deze er in de toekomst uit zien, hebben we voorgelegd aan het inwonersberaad. Deze groep heeft ons aanbevelingen gedaan, die meegenomen worden in het nog te ontwikkelen beleid. In dit beleid zal o.a. ruimte zijn voor de rol en de verantwoordelijkheden van de gemeente maar ook van de stichtingsbesturen, de welzijnsorganisatie en de lokale verenigingen. Regionale samenwerking We zetten ook in 2025 in op regionale samenwerking in het Lekstroomgebied en de AV-regio om het belang van Vijfheerenlanden in de regio goed te behartigen en nemen daarin bestuurlijk en strategisch nadrukkelijk positie in. Regionale samenwerking uit zich vaak in gezamenlijke aanbestedingen om gezamenlijk een balans te vinden tussen toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van zorg en ondersteuning. In 2025 vinden aanbestedingen plaats voor: •
de aanbesteding Huishoudelijke Ondersteuning die in gezamenlijkheid met de regio Lekstroom plaatsvindt. Hierdoor maken we optimaal gebruik van ambtelijke expertise en ambtelijke capaciteit en verdelen we de financiële lasten van het aanbesteden;
Jaarstukken
26
•
de aanbesteding woningaanpassingen die gedeeltelijk in gezamenlijkheid met de regio Lekstroom plaatsvindt. Drie van de vijf gemeenten nemen deel aan de aanbesteding. Hierdoor maken we optimaal gebruik van ambtelijke expertise en ambtelijke capaciteit en verdelen we de financiële lasten van de aanbesteding over de drie gemeenten waarmee we samen aanbesteden.
Zeer recent heeft het Ministerie van VWS een brief gestuurd met de aanwijzing dat gemeenten voor de regionale samenwerking in de jeugdzorg een gemeenschappelijke regeling in moeten richten. Vijfheerenlanden zal dit samen oppakken met de andere vier gemeenten in de regio Lekstroom. We weten dat dit grote implicaties heeft, omdat wij in Lekstroomverband voor meer zorgsoorten samenwerken dan alleen voor jeugdzorg en dat de inzet die dit vraagt een groot beslag op bestuurlijke en ambtelijke capaciteit zal leggen. Zicht op kosten Zorg moet duurzaam betaalbaar blijven en de door het Rijk opgelegde taakstellingen moeten inhoudelijk en financieel worden gerealiseerd. Hierbij is het uitgangspunt dat de beschikbare middelen zo doelmatig mogelijk worden uitgegeven. Dat wil zeggen: daar waar ze het hardste nodig zijn. Een ander speerpunt is de inzet op preventie van gezondheidsproblemen “aan de voorkant” om zo op termijn de behoefte aan specialistische zorg en de daarmee gekoppelde hoge kosten te beheersen. Deze landelijke agenda wordt vanaf 2023 uitgevoerd middels het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de Hervormingsagenda Jeugd.
Wat hebben we daarvoor gedaan? Sociaal domein algemeen • Voor 1 maart 2025 stelt de gemeenteraad de beleidsvisie versterken sociale basis vast. Op 6 februari 2025 is de beleidsvisie sociale basis vastgesteld door de gemeenteraad. •
Voor 1 juni 2025 is de Mantelzorgwaardering 2025 en 2026 vastgesteld door het college. De aanvullende nadere regels 'Mantelzorgwaardering 2025/2026' zijn op 15 april 2025 vastgesteld door het college.
•
In 2025 evalueren we de Sociaal Maatschappelijke Agenda. De evaluatie van de Sociaal Maatschappelijke Agenda is vastgesteld in de gemeenteraad van 25 september 2025.
Jaarstukken
27
•
Voor 1 juli 2025 is het Gemeentewet artikel 213a verdiepingsonderzoek beleid sociaal domein en sociale teams afgerond. Het eindrapport is opgeleverd in december 2025 en vastgesteld door het college in februari 2026. Daarna zijn zowel het eindrapport, als het bijbehorende benchmarkonderzoek met een raadsinformatiebrief aangeboden aan de gemeenteraad.
Een leven lang ontwikkelen • Voor 1 augustus 2025 is er meer duidelijkheid over onderwijshuisvesting in Hoef en Haag. De ontwikkelagenda en onderwijshuisvesting voor Hoef en Haag en omgeving is op 5 juni 2025 vastgesteld door de gemeenteraad. Onderwijs • Voor 1 april 2025 wordt de verordening Leerlingenvervoer vastgesteld. De Verordening Leerlingenvervoer is op 20 maart 2025 door de gemeenteraad vastgesteld. •
In 2025 stelt het college een plan vast voor de gemeente en het onderwijs om gezamenlijk de duurzame voortzetting van de Rijke Schooldag te waarborgen. Over de uitvoering van dit resultaat is de gemeenteraad in september 2025 geïnformeerd via een raadsinformatiebrief.
Zorg en wonen • In het eerste kwartaal van 2025 ronden we de aanbesteding Wmo hulpmiddelen af en is deze geïmplementeerd. De aanbesteding hulpmiddelen heeft vertraging opgelopen vanwege een klacht van één van de leveranciers. In week 4 van 2025 is er voorlopig gegund. De ingangsdatum van het nieuwe contract is 1 mei 2025. •
We evalueren in 2025 de pilot Tuinkamers met Aandacht. De pilot voor Tuinkamers met Aandacht is inmiddels beëindigd. Samen met de organisatie Kamers met Aandacht vindt momenteel de evaluatie plaats. Dat is, mede door capaciteitsgebrek, nog niet helemaal afgerond.
•
We zorgen in 2025 voor een kleinschalige locatie die voldoet aan de voorwaarden om passende zorg te kunnen verlenen aan Oekraïense ontheemden met een zorgvraag. Op 3 maart 2025 is de opvanglocatie Kerkstraat 9 in Meerkerk geopend. Deze opvanglocatie is bestemd voor volwassen Oekraïense ontheemden met een zorgvraag, die niet in een reguliere opvangvoorziening gegeven kan worden.
Jaarstukken
28
De zorg en begeleiding aan de Kerkstraat wordt 24 uur per dag op maat gegeven en richt zich op stabilisatie van de persoonlijke situatie van de Oekraïense ontheemden. Er woonden op 31 december 2025 acht Oekraïners met een zorgvraag op deze locatie. Elkaar ontmoeten • Voor 1 januari 2026 is het beleid sociale ontmoetingsplaatsen ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraad. Het Beleidskader Gemeenschapshuizen - Ruimte voor ontmoeting is op 13 november 2025 vastgesteld door de gemeenteraad. Regionale samenwerking • In 2025 is het programma basisvaardigheden (voorheen Taalpact AV) vastgesteld door het college. Het programma basisvaardigheden is op 15 april 2025 vastgesteld door het college. •
Per 1 januari 2026 is de uittreding uit de stichting Beschut Werk Lekstroom (WerkwIJSS) afgerond. Per 1 januari 2026 is de uittreding uit WerkwIJSS afgerond, nadat de gemeenteraad op 6 februari 2025 heeft besloten geen zienswijze in te dienen op de benodigde statutenwijziging. De Wsw taken zijn vervolgens ondergebracht bij Avres, waardoor de uitvoering nu via Avres verloopt, volgens het collegebesluit van 9 december 2025.
Zicht op kosten In deze jaarrekening rapporteren we een voordeel op de uitvoering van de Jeugdwet. Dit voordeel is opgetreden na de ophoging van het budget in de 2e bestuursrapportage 2025. De stijgende kosten voor jeugdhulp blijven daarom een aandachtspunt. In 2025 is er sprake van een afvlakking van de groei: van circa 30% stijging in 2024 ten opzichte van 2023 naar circa 13% stijging in 2025 ten opzichte van 2024. Het inzicht in de kosten neemt toe, maar het blijft lastig om volledig grip te houden op alle ontwikkelingen. Binnen de jeugdhulp doen zich vooral aandachtspunten voor bij het onderdeel gezinsvormen. Hier is het inzicht zeer beperkt, wat tijdige en gerichte sturing bemoeilijkt. Daarnaast blijkt, ondanks het beschikbare inzicht in de kosten van ambulante hulp, dat het in de praktijk tijd vraagt om de sturing hierop effectief vorm te geven en resultaat hiervan te gaan zien. Deze beperkte beïnvloedbaarheid vraagt om blijvende monitoring en aandacht. Met de versterking van de Sociaal Teams wordt binnen de gemeentelijke invloedssfeer ingezet op tijdige bijsturing. De Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd concludeert dat de structurele oplossing voor de grote vraag naar jeugdhulp vooral ligt in de systemen buiten de jeugdzorg: in het gezin, op school en in de samenleving. Deze noodzakelijke omslag in cultuur, structuur en werkwijze kost tijd.
Jaarstukken
29
Wat hebben we (nog) niet gedaan? Elkaar ontmoeten • Voor 1 september 2025 is de instandhouding van accommodatie dorpshuis het Brandpunt te Nieuwland vastgesteld. Het college heeft in 2025 overlegd met het bestuur van het Brandpunt. Stichting Brandpunt heeft geen openheid gegeven over hun financiële reserve. Op basis daarvan kan het college niet akkoord gaan met een voorstel voor een financiële bijdrage tot instandhouding van het Brandpunt. Een leven lang ontwikkelen • Voor 1 januari 2026 is de herijkte beleidsnota "Naar een goede start voor alle kinderen in de gemeente Vijfheerenlanden" vastgesteld door het college. Dit resultaat is nog niet afgerond. Het college stelt de herijkte beleidsnota vast in het eerste kwartaal van 2026. Jeugd • Uiterlijk 1 juni 2025 is de pilot Gro-Up geëvalueerd en is de evaluatie gedeeld met de gemeenteraad. Het resultaat is nog niet afgerond. De eindrapportage wordt opgeleverd, uiterlijk 1 maart 2026. Hierin staat een analyse met aanbevelingen voor structurele inbedding binnen het reguliere jongerenwerk. Het werk loopt door tot 1 juni 2026, de rapportage dient ter afronding van de pilot en advies voor vervolg. Dit onderdeel wordt ook meegenomen in de programmalijn opgroeien. Onderwijs • In 2025 gaan we het onderwijshuisvestingsplan, DIHPO, met daarbij het programma onderwijshuisvesting actualiseren voor de periode 2026.
In 2025 hebben we prioriteit gegeven aan het werken aan een oplossing voor de onderwijshuisvesting Hoef en Haag/Hagestein. Dit heeft gevolgen voor de planning. We verwachten dat het geactualiseerde onderwijshuisvestingsplan in de loop van 2026 ter vaststelling wordt aangeboden aan de gemeenteraad.
Jaarstukken
30
Wat waren de kosten? C
Sociaal domein Werkelijk
Exploitatie
2024
Begroting primair 2025
Begroting wijzigingen 2025
Begroting na wijziging 2025
Werkelijk
Verschil
2025
2025
Lasten
98.280
98.624
9.455
108.079
106.736
1.344 V
Baten
-29.957
-18.943
-9.273
-28.216
-30.205
1.988 V
Saldo van baten en lasten
68.323
79.681
182
79.863
76.531
3.332 V
Toevoeging reserves
5.391
0
2.660
2.660
2.888
228 N
Onttrekking reserves
-695
-867
-425
-1.292
-812
480 N
Saldo reserves
4.696
-867
2.235
1.368
2.076
708 N
Totaal
73.019
78.815
2.416
81.231
78.606
2.625 V
Programma C is het programma waar de budgetten van de taakvelden met betrekking tot onderwijs, participatie en inkomensregelingen, Wmo, jeugdzorg, samenkracht en burgerparticipatie worden verantwoord. Hieronder worden de resultaten per taakveld toegelicht. Doorbelasting salarislasten 2025 (435 N) Het saldo van lasten en baten op programma C is 2.625 voordelig. In dit saldo is rekening gehouden met een nadeel op de doorbelasting van de salarislasten (L, 435 N). In programma A is toegelicht hoe het saldo op de doorbelasting salarislasten is ontstaan. Hieronder worden de afwijkingen op de taakvelden toegelicht (dit is exclusief de doorbelasting op de salarislasten 2025). Samenkracht en burgerparticipatie (1.879 V) Het budget voor inwonersinitiatieven is structureel hoger dan de daadwerkelijk gemaakte kosten. Ook in 2025 is sprake van onderbesteding. Sinds jaren zien we een onderbesteding van het budget inwonersinitiatieven ondanks de verruiming voor inwoners- en overheidsparticipatie via de Basisprincipes 2021-2022. In 2025 waren er in totaal 57 inwonersinitiatieven naast 5 uitgaven voor inwoners- en overheidsparticipatie en cultuur ten opzichte van 64 inwonerinitiatieven en 7 uitgaven voor inwoners- en overheidsparticipatie en cultuur in 2024.
In de vergelijking van de uitgaven in de afgelopen jaren zien we geen trends die een verklaring kunnen geven voor een dergelijke onderbesteding. Wel zien we in 2025 op grond van de basisprincipes verzoeken voor onder andere een pumptrack in Leerdam, een voetbalvoorziening in Hoef en Haag, herinrichting van de Loswal in Ameide en speeltoestellen. Dergelijke verzoeken vragen om een andere aanpak in de vorm van onderzoek op wenselijkheid en naar (financiële) haalbaarheid en realisatie en dus een specifiekere integrale afweging. Daardoor hebben er in 2025 nog geen uitgaven voor deze verzoeken plaatsgevonden. (L, 617 V).
Jaarstukken
31
Bij sociaal cultureel werk en lokaal gezondheidsbeleid is sprake van een voordeel (L, 667 V). Diverse onderzoeken en projecten zijn in 2025 niet gerealiseerd, waaronder de Monitor Sociale Kracht (wordt eens per 2 jaar uitgevoerd) en de inloopvoorziening in Meerkerk (voorstel tot overheveling). Daarnaast zijn enkele lasten, zoals de inzet op welzijnscoaching, maatwerkproducten van de GGDrU en activiteitensubsidies, gedekt vanuit het incidentele Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) budget. Voor de inburgering van vergunninghouders worden de kosten via een specifieke uitkering van het Rijk vergoed. In 2025 vallen de lasten lager uit (L, 237 V). Dit komt vooral door een terugbetaling van een te hoog betaalde subsidie over 2024. Dit hangt mede samen met het achterblijven op de taakstelling voor huisvesting van vergunninghouders. Daarnaast hebben we, doordat er meer opvangplekken zijn gerealiseerd dan verwacht, een hogere vergoeding ontvangen (B, 373 V). De crisisnoodopvang en transitiekosten Oekraïense ontheemden zijn budgetneutraal geraamd, omdat de kosten worden gedekt vanuit Rijksmiddelen. De daadwerkelijk uitgaven (en daarmee ook de baten) zijn lager dan verwacht. Dit leidt tot een voordeel op de lasten (L, 178 V) en een nadeel op de baten (B, 180 N). Per saldo resulteert dit in 2 N. Tenslotte tellen enkele kleinere verschillen op tot een beperkt nadeel (L, 13 N).