Jaarstukken 2024 Gemeente Vijfheerenlanden

In deze fase worden nog uitgaven verwacht. Voorbereidingskrediet ontwikkeling Broekgraaf Noord: De planvorming voor Broekgraaf Noord is in ontwikkeling. De gemeenteraad heeft eind 2023 ingestemd met het opstarten van de ruimtelijke procedure. Het voorbereidingskrediet wordt hiervoor gebruikt. De gesprekken met de ontwikkelaars lopen en zij zijn voornemens de planontwikkeling te gaan opstarten. Door de veelheid aan ontwikkelaars en de onderlinge afstemming kost het proces veel tijd.

Jaarstukken 2024

69

Nieuwe Website Vijfheerenlanden: Eind 2024 is fase 2 van de doorontwikkeling van de website gestart. Hierin worden per dorp en stad landingspagina’s gemaakt op www.vijfheerenlanden.nl. Daarnaast wordt een nieuwsbrief gestart met het nieuws per dorp en stad gegroepeerd. Verwacht wordt deze fase in kwartaal 2 2025 af te ronden. In 2025 worden de mogelijkheden van een participatieplatform onderzocht. In de tweede helft van 2025 worden de resultaten van dit onderzoek verwacht. Als een participatieplatform haalbaar is en de gemeenteraad gaat akkoord met de ontwikkeling van een platform dan wordt de realisatie ervan fase 3 van het project Doorontwikkeling website. Voorbereidingskrediet Calvijnschool: Het krediet moet worden overgemaakt aan het schoolbestuur. Daarvoor is inmiddels opdracht gegeven. Voorbereidingskrediet De Rank Vianen: Het krediet moet worden overgemaakt aan het schoolbestuur. Daarvoor is inmiddels opdracht gegeven. Vervanging van oeverbescherming 2023: Deel van het project wordt momenteel gerealiseerd. Overig deel ligt ter voorbereiding bij Realisatie Openbare Ruimte. Renovatie school De Ark Vianen: Op 1 juni 2023 is een bedrag van € 3.717.000 beschikbaar gesteld voor de renovatie van school De Ark in Vianen. Verwachte jaar van ingebruikname is 2025.

Aankoop Tijdelijke Onderwijs Huisvesting 2023: Op 1 juni 2023 is in verband met vervangende nieuwbouw respectievelijk renovatie van het bestaande gebouw, een bedrag van € 1.480.000 beschikbaar gesteld voor de aanschaf van tijdelijke huisvestingsvoorzieningen ten behoeve van de basisschool “De Rank” en “De Ark” in Vianen. Er worden in de komende 2 jaar de nodige tijdelijke huisvestingsaankopen verwacht. SUVIS aanpas. Ventilatie OHV: Op 1 juni 2023 is een bedrag van € 700.000 beschikbaar gesteld ten behoeve van het treffen van ventilatievoorzieningen. Hieruit moeten nog de uitkeringen komen naar het desbetreffende schoolbestuur. Uitvoeringskrediet strategische grondaankopen: In de 1e berap 2023 is hiervoor € 2.500.000 krediet beschikbaar gesteld en voor mogelijke toekomstige kansen die zich voordoen. Projectplan Monnikendreef: Krediet is bestemd voor de realisatie van 24 appartementen door middel van flexwoningen. De verwachte opleverdatum is het tweede kwartaal 2025. Uitbreiding BS Het Liesveld Ameide: Start van het werk is zomervakantie 2025 en de oplevering staat gepland voor eind 2025. Verbetering wegfunderingen 2024: Het aanbrengen van de verbeterde wegfunderingen is gekoppeld aan het rioolvervangingsplan uit het GRP. Op dit moment zijn nog niet alle rioolvervangingsproject waar dit krediet aan gekoppeld is opgestart. Een deel van de projecten wordt verschoven naar 2025.

Vervanging speelvoorzieningen 2024: In 2024 is gestart met de uitvoering voor het renoveren van de buurten Zijderveld, Tienhoven en Leerbroek. Dit wordt in 2025 pas afgerond. Ook is er gestart met de voorbereiding van de buurten De Hagen en Everdingen. Ook moet er nog gestart worden met de uitvoering van Leerdam Noord en

Jaarstukken 2024

70

Ter Leede. GRP gemalen 2024: Project is gestart en loopt door tot en met het eerste of tweede kwartaal 2025. Vervanging van oeverbescherming 2024: dit project bevindt zich in de voorbereidingsfase en verwacht wordt dat krediet in 2025 afgesloten kan worden. Maatregelen Industrieweg Leerdam 2024: Voorbereidingen voor de uitvoering zijn opgestart en verwacht wordt dat dit krediet in 2025 of 2026 afgesloten kan worden. Aankoop Tijdelijke Onderwijs Huisvesting 2024: dit krediet de komende 2 jaar gebruikt worden voor de nodige tijdelijke onderwijshuisvestingsaankopen. Verbouw El Boukhari: er moeten nog enkele werkzaamheden worden uitgevoerd. Dit zal in de zomervakantie 2025 gedaan worden. Bovendien moet er dan nog een afrekening en eindverantwoording door het schoolbestuur plaats vinden. Verbouw Mr. Vos school: dit is nog in uitvoering. Verwachte afronding staat gepland voor 2025. Voorbereidingskrediet nieuwbouw Multifunctioneel Centrum Hagestein: Voorbereidingskrediet is in juni 2024 opgehoogd tot € 1.614.500. Sluipverkeer (Mobiliteitsplan): Afsluitingen zijn in bedrijf. Wel is er nog een beroepszaak bij de rechter. Vanaf eind 2025 zullen er andere trajecten gaan volgen. Gemeentehuis Leerdam - gebouw: dit betreft een langlopend project met een verwachte afronding in het jaar 2027.

Gemeentehuis Leerdam - installaties: dit betreft een langlopend project met een verwachte afronding in het jaar 2027. Gemeentehuis Leerdam- vaste inrichting: dit betreft een langlopend project met een verwachte afronding in het jaar 2027. Gemeentehuis Leerdam - inventaris: deze inkoopprocedures voor de inventaris van het nieuwe gemeentehuis in Leerdam zullen medio 2026-2027 plaatsvinden. Bibliotheek Leerdam - gebouw: dit betreft een langlopend project met een verwachte afronding in het jaar 2027. Bibliotheek Leerdam - installaties: dit betreft een langlopend project met een verwachte afronding in het jaar 2027. Voorbereidingskrediet multifunctionele accommodatie sportpark Blankensteijn Langeweg: Het project om te komen tot multifunctionele club- en kleedgebouwen vind momenteel plaats. Er wordt gestreefd naar besluitvorming in 2025. Eventuele realisatie zal dan plaatsvinden tussen 2026 en 2027. Aankoop technische installaties SC Berenschot: Instandhouding is gestart en betreffen doorlopende werkzaamheden. De uitvoering start in 2025.

Jaarstukken 2024

71

Hoofdstuk 2: De paragrafen In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) wordt bepaald dat in de begroting en bij de jaarstukken paragrafen moeten worden opgenomen waarin de beleidslijnen worden vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten en de lokale heffingen. Doel van de paragrafen is dat onderwerpen die versnipperd in de begroting staan worden gebundeld in een kort overzicht, waardoor de gemeenteraad voldoende inzicht krijgt. De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de begroting en de jaarstukken. Het betreft acht verplichte paragrafen. Deze zijn in dit hoofdstuk opgenomen. Met de genoemde onderwerpen is telkens een groot financieel belang gediend. De paragrafen geven daardoor extra informatie voor de beoordeling van de financiële positie van de gemeente Vijfheerenlanden op de korte en langere termijn. De wijze waarop invulling wordt gegeven aan de paragrafen kan verschillen. Indien er voor een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld de verbonden partijen of het grondbeleid, al een actuele nota bestaat, dan kan in de paragrafen worden volstaan met een korte weergave van de actuele stand van zaken. De paragraaf vervult dan een rol in het planning & control proces. Indien er echter een actuele nota ontbreekt, dan dient een uitvoerigere paragraaf te worden gemaakt. De paragraaf vervult dan nadrukkelijker een rol in de kaderstelling binnen de gemeente.

Het werken met beleidsnota's voor de onderwerpen van de paragrafen wordt vanuit de BBV aanbevolen.

Jaarstukken 2024

72

Paragraaf 1: Lokale Heffingen Inleiding De lokale heffingen zijn een belangrijke bron van inkomsten. Lokale heffingen bestaan uit algemene belastingen, bestemmingsbelastingen en retributies. Bij de retributies, zoals leges en lijkbezorgingrechten, is sprake van een individuele tegenprestatie op verzoek en mogen de geraamde opbrengsten niet hoger zijn dan de geraamde kosten van de gemeente voor de uitoefening van de taak. De paragraaf Lokale heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties daarvan voor de inwoners en is als volgt opgebouwd: • Beleid lokale heffingen • Overzicht tarieven • Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten; • Kostendekkendheid belangrijkste retributies; • Vergelijking met gemeenten met een vergelijkbare omvang en met de regio. Beleid lokale heffingen • De belastingtarieven en het tarievenbeleid zijn in de eerste raadsvergadering na de vaststelling van de begroting 2024 vastgesteld. Op die manier kunnen financiële of beleidsmatige keuzes die de gemeenteraad maakt bij de behandeling van de begroting worden verwerkt in de tarieven. • Bij de belastingopbrengsten is een verhoging van 3,7% toegepast. Opgebouwd uit een verwachte inflatie voor 2024 van 3,1% vermeerderd met de correctie van de gemiste werkelijke inflatie over 2023 van 0,6%.

• De inflatiecorrectie is niet van toepassing op de tarieven van de rioolheffing en afvalstoffenheffing. Voor het jaar 2024 is het tarief van de rioolheffing niet te verhoogd. Het nadeel dat hierdoor ontstaat in de exploitatie is ten laste gebracht van de voorziening riolering. • Ten aanzien van de afvalstoffenheffing hanteren we een 100% kostendekkend tarief als uitgangspunt. We zien dat de uitvoeringskosten van het ophalen en verwerken van de afvalstromen meerkosten met zich meebrengen, met name als gevolg van inflatie/prijsstijgingen. Om een kostendekkend tarief te blijven voeren, zijn de tarieven aangepast met 6,5%. Het tarief voor een meerpersoonshuishouden is € 439 en voor een eenpersoonshuishouden € 349. • In 2024 is voor de afvalstoffenheffing in totaal een bedrag van € 364.000 en voor de rioolheffing een bedrag van € 215.000 aan kwijtschelding verleend. • Voor inwoners met een minimum inkomen en weinig tot geen vermogen bestaat de mogelijkheid van gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de lokale belastingen. De voorwaarden worden door het Rijk bepaald. Kwijtschelding is een vorm van inkomensbeleid en voorbehouden aan het Rijk (art. 219, lid 2, Gemeentewet). De regels voor het toekennen van kwijtschelding zijn vastgesteld in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet.

Deze regels komen erop neer dat kwijtschelding mag worden verleend aan belastingplichtigen, die een inkomen hebben dat niet hoger ligt dan de bijstandsnorm. De gemeente Vijfheerenlanden hanteert de zogenaamde 100%-norm. Dit betekent dat inwoners met een inkomen op of onder bijstandsniveau en een beperkt bedrag aan spaargeld in beginsel voor kwijtschelding in aanmerking komen. Gemeenten mogen wel zelf bepalen of en voor welke belastingen zij kwijtschelding verlenen. Kwijtschelding van gemeentelijke heffingen is mogelijk voor de “onvermijdelijke” belastingen: • Afvalstoffenheffing • Rioolheffing (tot 300 m3)

Jaarstukken 2024

73

Overzicht tarieven Onroerende zaakbelastingen (OZB) De opbrengst van de OZB behoort tot de algemene dekkingsmiddelen en mag vrij worden besteed. De OZB-tarieven worden uitgedrukt in een vast percentage van de economische waarde van de onroerende zaken (WOZ-waarde). Ze worden berekend door de geraamde opbrengst te delen door de te belasten waarde, het heffingsareaal. De waarde wordt getaxeerd in overeenstemming met de Wet waardering onroerende zaken (WOZ) en wordt ieder jaar opnieuw vastgesteld. De taxaties zijn gebaseerd op het marktniveau op 1 januari van het jaar voorafgaand aan het belastingjaar. De waardeschommelingen worden vereffend via de tarieven, zodat de hertaxatie zelf niet leidt tot een verhoging van de belastingdruk. Afvalstoffenheffing De kosten van de afvalinzameling en -verwerking van particuliere huishoudens worden via de afvalstoffenheffing verhaald. Uitgangspunt bij het vaststellen van de tarieven is 100% kostendekkendheid. In de tarieven wordt een onderscheid gemaakt tussen één- en meerpersoonshuishoudens. Rioolheffing Op grond van de Wet verankering en bekostiging gemeentelijke watertaken hebben gemeenten de zorgplicht voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Een gemeente kan rioolheffing heffen om deze zorgplicht te betalen (artikel 228a van de Gemeentewet). Uitgangspunt bij het vaststellen van de tarieven is 100% kostendekkendheid.

Soort heffing

2024

Onroerende zaakbelasting Woningen: - Eigenarenheffing in procenten van de WOZ waarde

0,0888

Niet-woningen - Eigenarenheffing in procenten van de WOZ waarde - Gebruikersheffing in procenten van de WOZ waarde

0,2609 0,2036

Afvalstoffenheffing - Éénpersoonshuishouden - Meerpersoonshuishouden

349 439

Rioolheffing

194

Jaarstukken 2024

74

Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten Begroot 2024

(x1000)

Werkelijk 2024

Belastingen Onroerendezaakbelasting op woningen (eigenaren) Onroerendezaakbelasting op niet-woningen (eigenaren) Onroerendezaakbelasting op niet-woningen (gebruikers) Toeristenbelasting Precariobelasting Reclamebelasting Parkeerbelasting Totaal belastingen

8.783 3.280 2.257 372 85 205 528 15.509

8.786 3.278 2.264 333 65 158 467 15.350

Heffingen Rioolheffing Afvalstoffenheffing Begraafrechten Leges omgevingsvergunningen Leges Burgerzaken Overige leges Marktgelden Totaal heffingen

5.585 10.266 975 3.526 1.090 774 74 22.290

5.541 10.252 947 3.486 1.352 790 62 22.431

Meerjarig overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten. (x € 1.000) Belastingsoort Onroerende zaakbelasting Rioolheffing Afvalstoffenheffing Begraafrechten Vergunningen Leges Burgerzaken Toeristenbelasting Precariobelasting Parkeerbelasting Reclamebelasting Overige Leges Marktgelden Totale opbrengsten

Jaarstukken 2024

2019

2020

2021

2022

2023

2024

11.916 6.666 4.991 801 2.408 477 213 840 521 57 38 82 29.010

11.953 7.159 6.359 1.085 3.364 599 228 948 390 61 514 59 32.719

13.381 5.843 7.581 1.129 3.914 481 255 951 427 114 643 56 34.775

13.862 5.333 9.233 863 3.587 517 339 25 473 176 548 65 35.021

14.338 5.496 9.350 1.104 3.664 767 304 303 480 161 777 64 36.808

14.327 5.541 10.252 947 3.486 1.352 333 65 467 158 790 62 37.781

75

Kostendekkendheid belangrijkste retributies Het BBV schrijft voor, dat in de paragraaf lokale heffingen inzicht wordt gegeven in de mate van kostendekkendheid van de verschillende tarieven. Hiermee wordt beoogd transparantie te bieden in de tarieven waarbij sprake is van kostenverhaal. De toerekening (waar van toepassing) van overhead, BTW, kwijtschelding en straatvegen vindt daarbij extracomptabel plaats. De volgende overzichten laten zien van welk percentage kostendekkendheid sprake is. De kostendekkendheid is bepaald door de totale baten te delen door de lasten die mogen worden toegerekend. • Afvalstoffenheffing Voor het product afvalinzameling geldt dat de baten niet boven de kosten mogen uitkomen. Tarieven van de afvalstoffenheffing worden tegenwoordig sterk bepaald door milieueisen voor het gescheiden aanleveren van het afval. Daarnaast spelen verwerkingskosten van het afval een rol. De afvalstoffenheffing is in 2024 niet kostendekkend. • Rioolheffing De rioolheffing is een belasting waarvan de opbrengt door de gemeente gebruikt wordt voor het rioolbeheer. Daaronder valt het uitvoeren van inspecties, reiniging, kolkenzuigen, de vervanging van bestaande rioleringen, de kosten van noodzakelijke verbeteringsmaatregelen en de inzameling en verwerking van hemel- en grondwater.

De rioolheffing is niet kostendekkend en daarom wordt € 327.316 opgenomen uit de voorziening riolering om de kosten te dekken. De stand van de voorziening op 31-122024 is dan € 9.895.916. Zie voor meer informatie de toelichting opgenomen in programma B en bij de voorzieningen bij de balans. • Begraafrechten Lijkbezorgingsrechten worden geheven voor het verlenen van diensten, bijvoorbeeld het begraven, en voor het gebruik van voorzieningen op gemeentelijke begraafplaatsen. Er is geen voorziening begraafrechten ingericht. Zie voor meer informatie de toelichting opgenomen in programma B. (x € 1.000) Berekening kostendekking Afvalstoffenheffing Kosten taakvelden (incl. omslagrente) 8.571.890 Inkomsten taakvelden (excl. heffingen) -212.088 Netto kosten taakveld 8.359.802 Toe te rekenen overhead 33.461 Toe te rekenen BTW 1.756.903 Kwijtschelding taakveld 6.3 368.020 Straatvegen taakveld 2.1 30% 228.086 A kwaliteit beheer begraafplaats div taakvelden Licentiekosten Totale kosten 10.746.272 Opbrengst heffingen 10.251.545 Tekort (+) Overschot (-) 494.727 Dekkingspercentage % 95,40

Jaarstukken 2024

Rioolheffing Begraafrechten 4.327.494 1.139.412 -64.872 4.262.622 406.307 790.152 181.404 228.086

5.868.571 5.541.255 -327.316 94,4

-541 1.138.870 457.437

107.029 10.888 1.714.224 947.259 -766.966 55,3

76

• Leges Leges zijn retributies voor diensten die door de gemeente worden verleend, vaak gaat het om de aanvraag van vergunningen of documenten. Denk aan bouwvergunningen, paspoorten of een uittreksel uit het bevolkingsregister. Ook activiteiten van het gemeentearchief kunnen in de legesverordening worden geregeld. Alle diensten met betrekking tot Burgerzaken vallen onder Titel 1. Verstrekkingen van onder andere bouwvergunningen vallen onder Titel 2. Vergunningen met betrekking tot bijvoorbeeld evenementen en horeca vallen onder Titel 3. Op begrotingsbasis mag het dekkingspercentage van de gehele legesverordening (Titel 1, 2 en 3) niet boven de 100% uitkomen.

Berekening kostendekking Kosten taakvelden (incl. omslagrente)

Titel 1 Titel 2 Titel 3 Algemene Fysieke Europese Dienstverlening leefomgeving dienstrichtlijn 1.169.673 2.635.982 155.799

Inkomsten taakvelden (excl. heffingen)

0

0

0

1.169.673 406.073

2.635.982 372.391

155.799 130.358

25.586

145.743

16.175

Totale kosten

1.601.332

3.154.116

302.332

Opbrengst heffingen

1.541.943

3.991.372

260.483

Tekort (+) Overschot (-)

59.389

-837.256

260.483

Dekkingspercentage Dekkingspercentage gehele legesverordening

96,3%

126,5%

13,8%

Netto kosten taakveld Toe te rekenen overhead Toe te rekenen BTW

110,2%

Vergelijking met andere gemeenten/woonlasten (lastendruk) Om inzicht te geven in het algemene verloop van de hoogte van de woonlasten is het goed een vergelijking met andere gemeenten te maken. Jaarlijks wordt door het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (F) een onderzoek uitgevoerd naar de gemeentelijke woonlasten. Het onderzoek is erop gericht de gemeentelijke tarieven, belastingopbrengsten, de belastingdruk en de woonlasten per gemeente te vergelijken. Het COELO heeft over 2024 deze gegevens beschikbaar gesteld via de Atlas van de lokale lasten. In de COELO Atlas wordt het rangnummer bepaald als volgt: nummer 1 heeft de laagste woonlasten en nummer 345 de hoogste. Gemeente Vijfheerenlanden heeft rangnummer 243 in de COELO Atlas. In onderstaand overzicht worden de woonlasten van huishoudens weergegeven. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de Coelo Atlas van de lokale lasten. Er wordt onderscheid gemaakt tussen éénpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens. Gemeente

Bruto woonlasten éénpersoonshuishouden 2023 2024

Bruto woonlasten meerpersoonshuishouden 2023 2024

Vijfheerenlanden

924

956

1.008

1.046

Gorinchem

880

878

995

1.009

Nieuwegein

668

697

830

866

West-Betuwe

1.211

1.277

1.231

1.289

Molenlanden

812

901

950

1.078

Jaarstukken 2024

77

Lokale lastendruk gemeente Vijfheerenlanden De lokale lastendruk geeft voor de belangrijkste tarieven weer wat een inwoner van de gemeente betaalt en hoe deze zich de afgelopen jaren hebben ontwikkeld (fictief huishouden). Het bedrag voor 2024 is gebaseerd op een gezin in een woning met een gemiddelde waarde voor belastingjaar 2024: € 465.000.

Jaarstukken 2024

78

Paragraaf 2: Weerstandsvermogen Algemeen De afgelopen jaren hebben we een gezonde buffer gevormd om risico’s te kunnen opvangen. Het belang van een gezonde buffer om (financiële) risico’s op te vangen wordt steeds groter. Ook deze gemeente ontkomt niet aan grote ombuigingen. Een gezonde buffer beidt ruimte en tijd om structurele ombuigingen door te voeren. Deze buffer wordt het “weerstandsvermogen” genoemd. Deze paragraaf laat zien dat we eind 2024 als gemeente een gezonde buffer hebben en zelfs ruim boven de norm uitkomt zoals opgenomen in het Coalitieakkoord 2022-2026. Een buffer die we de komende jaren mogelijk moeten aanspreken om de financiële gevolgen van bedreigingen die op ons afkomen voor enige jaren op te kunnen vangen. Dit valt af te leiden uit het risicoprofiel bij deze jaarrekening 2024. Beleidskader Met risicomanagement krijgt de gemeente inzicht in de risico’s. Doel is het vergroten van het risicobewustzijn, het beheersen van de risico’s en het kunnen bepalen van een gezonde buffer (het weerstandsvermogen). Inzicht in de risico’s stelt ons in staat om verantwoorde besluiten te nemen. De Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen Vijfheerenlanden 2023-2026, die in februari 2023 door de gemeenteraad is vastgesteld, bevat hiervoor het beleidskader. In deze nota wordt o.a.

het gestructureerde proces van de inventarisatie en kwantificatie van risico’s en vervolgens toegepaste risico-simulatie beschreven. Dit resulteert uiteindelijk in het totale risicoprofiel (zie hieronder) van de gemeente. Ook is aangegeven dat we de vrij aanwendbare algemene reserves en de post onvoorzien tot de beschikbare weerstandscapaciteit rekenen. De verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en het totaalbedrag aan financiële risico’s geeft uitsluitsel over het weerstandsvermogen van de gemeente. Dit wordt uitgedrukt via: de weerstandsratio. Deze weerstandsratio dient ten minste 1,0 te zijn. Dat wil zeggen dat de beschikbare weerstandscapaciteit (de teller) minstens gelijk is aan het risicobedrag (de noemer). Er zijn dan net genoeg middelen aanwezig zijn om de risico’s op te vangen. Gelet op de externe ontwikkelingen en bedreigingen waarmee de gemeente al enige jaren geconfronteerd wordt en die tot hoge uitgaven kunnen leiden, werd in het coalitieakkoord bekrachtigd dat er wordt gestreefd naar een weerstandsratio van minimaal 2,5. Mocht de ratio lager uitvallen, dan wordt een voorstel met te treffen maatregelen aan de gemeenteraad voorgelegd om de ratio weer op niveau te krijgen.

Onderstaand wordt respectievelijk nader ingegaan in gegaan op het risicoprofiel (de 10 majeure risico’s) en de ontwikkeling van de beschikbare weerstandscapaciteit voor de komende jaren. Feitelijk is het onderstaande risicoprofiel een actualisatie van de laatste inventarisatie zoals opgenomen in de begroting 2025 van de gemeente.

Jaarstukken 2024

79

Risicoprofiel Om de benodigde weerstandscapaciteit (het totale risicobedrag) te bepalen wordt tweemaal per jaar (bij begroting en jaarrekening) geïnventariseerd welke financiële risico’s de gemeente loopt waarvoor geen beheersmaatregelen of voorzieningen zijn getroffen en geen verzekering is afgesloten. In totaal zijn er 35 risico’s in kaart gebracht. Deze risico’s zijn op basis van de financiële gevolgen in klassen ingedeeld en in een zogenaamde risicokaart geplaatst. Risicokaart Financieel x > € 1.000.000

Bruto 1

€ 500.000 < x < € 1.000.000

4

10

1

3

€ 250.000 < x < € 500.000

1

€ 100.000 < x < € 250.000

1

3

€ 50.000 < x < € 100.000 Geen financiële gevolgen (tot 50.000) Kans

6 10%

5 25%

50%

75%

90%

Deze risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en gevolg. De nummers in de risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Een risico dat in het groene gebied zit, vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van onze organisatie. Een risico dat een score heeft die in het oranje gebied zit, vraagt om aandacht. Een risico dat een risicoscore heeft die in het rode gebied zit vereist directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de organisatie wordt bedreigd. In de risicokaart zijn ook een elftal risico’s opgenomen die geen (of slechts geringe) financiële gevolgen hebben. Deze risico’s hebben bij optreden een effect op de kwaliteit, tijd, reputatie/imago, veiligheid en duurzaamheid. Een van deze elf risico’s betreft het risico door het ontbreken van voldoende ambtelijke capaciteit. Ook een van de risico’s die eigenlijk ook in het rode gebied thuishoort omdat dit ook de continuïteit van de organisatie bedreigt. In onderstaand risicoprofiel zijn alleen de tien belangrijkste risico’s opgenomen. Deze 10 risico, die afzonderlijk worden toegelicht, bepalen voor ruim 82% het benodigde weerstandsbedrag van in totaal € 20,6 miljoen. De overige kleinere risico’s (in totaal 26 risico’s) zijn als een totaalbedrag in het onderstaand geactualiseerde risicoprofiel opgenomen

Jaarstukken 2024

80

RISICOPROFIEL MET DE TOP 10 BELANGRIJKSTE FINANCIELE RISICO’S (MET DE HOOGSTE INVLOED) Risico

Gevolgen

Maatregelen

Kans

Financiële impact

Invloed

R99: Te realiseren ombuigingstaakstelling i.v.m. lager gemeentefonds, nadelen jeugdzorg, vastgoed e.d.

Bij het niet realiseren van de ombuigingstaakstelling dreigt er vanaf 2026 een mogelijk structureel te dekken tekort op de begroting van € 7,3 miljoen. Het totale risico is berekend door het structurele nadeel te vermenigvuldigen met 200% = € 14,6 miljoen. Het voor 2025 berekende tekort na septembercirculaire van € 1,925 miljoen wordt gedekt vanuit de algemene reserve. Met deze beklemming is binnen het aanwezige weerstandsvermogen rekening gehouden.

Inmiddels zijn we gestart met het inventariseren van mogelijke structurele ombuigingen. Doordat voorgesteld wordt het begrotingstekort voor 2025 te dekken vanuit de algemene reserve is er meer tijd om structurele ombuigingen te realiseren.

50% Max. € 14.600.000 Netto: € 7.300.000

27,53%

We staan voor de bereikbaarheid van bv. Broekgraaf, opstoppingen bij spoorwegovergangen, sluiproutes naar A2/A27. Het oplossen van deze problematiek kan vele miljoenen aan investeringen betekenen. Het gaat nu met name op ontsluiting van Broekgraaf via een fietstunnel/aanpassing spoorwegovergang. Ook wordt onderzoek gedaan naar mogelijke rondwegen Lexmond en Nieuwland

Voor de ontsluiting van Broekgraaf is afgelopen jaren al de nodige investeringsruimte gerealiseerd. Het risico is hierdoor gedaald naar € 6,25 miljoen.

50% Max. € 6.250.000 Netto: € 3.125.000

11,87%

Aangezien besluitvorming over de toekomst nog moet plaatsvinden, is een financieel risico opgenomen o.b.v. een eerste voorlopige financiële verkenning. Uitgaande van het duurste scenario moet rekening worden gehouden met een jaarlijks extra benodigd budget van 1,5 miljoen. Het betreft hier een structureel risico zodat op basis van de vastgestelde rekenmethodiek maximale impact wordt bepaald op 200% van € 1,5 miljoen. Waarschijnlijkheidspercentage van 75% wordt gehanteerd.

75% Max. € 3.000.000 Netto: € 2.250.000

9,93%

Betreft risico vanaf 2026. Risicobedrag is in 2024 opnieuw bepaald.

R85: Risico bereikbaarheidsproblematiek a.g.v. uitblijven structurele investeringen (risico en risicobedrag zijn in 2024 niet gewijzigd)

R108: Toekomst sportcentrum Berenschot en cultureel centrum Het Dak

In 2021 is besloten om het Berenschot in eigendom te behouden en om het Dak aan te kopen. De gemeenteraad is toegezegd om een toekomstperspectief te ontwikkelen. In de 1e helft van 2025 worden enkele scenario’s aan de (Risico voor 2026, voor het gemeenteraad voorgelegd. Dit is een complexe eerst opgenomen in opgave, voor inwoners en gebruikers. Daarnaast begroting 2025; nu niet spelen componenten als financiën, gewijzigd) duurzaamheid, milieu, de huidige staat en planning een voorname rol. Het betreft hier een mogelijk financieel risico op verschillende terreinen (financiën, inwoners, duurzaamheid e.d.). Er zijn hierover nog geen besluiten genomen.

Jaarstukken 2024

Risico

Gevolgen

Maatregelen

Kans Financiële impact

Invloed

R98: Huisvesting VHL: boekwaarde nieuw gedeelte stadskantoor Vianen

Er wordt rekening gehouden met een risico van 50% van nog aanwezige boekwaarde = 50% van € 5,5 miljoen = € 2,75 miljoen.

Er wordt een marktanalyse opgesteld op basis waarvan locatiekeuzes bepaald kunnen worden.

75%

Max. € 2.750.000 Netto: 2.062.500

8,99%

Hogere kostenstijging lonen en inhuur dan rekening gehouden in begroting. Totale loon- en inhuurbegroting: zo'n € 40 miljoen. In het geval dat de loonontwikkeling het dubbele is dan waarmee rekening wordt gehouden (4% stijging) dan hebben we over een risico van 4% x 40 miljoen = € 1,6 miljoen per jaar. Aangezien het een structureel risico is, wordt het jaarlijkse bruto risico vermenigvuldigd met de factor 200% waardoor bruto risico op € 3,2 miljoen uitkomt.

De financiële gevolgen van een nieuw afgesloten CAO worden normaliter bij een eerstvolgende bestuursrapportage direct structureel verwerkt binnen de reguliere begroting.

50%

Max. € 3.200.000 Netto: € 1.600.000

6,07%

De algemene besturen van GR-en kunnen besluiten nemen die financiële consequenties voor de gemeente hebben. Daarnaast loopt de gemeente risico om met risico's bij GR-en geconfronteerd te worden. Ook loopt de gemeente risico’s op (bestaand risico: risico- bestuurlijk vlak (governance, zeggenschap) mede bedrag in 2024 bij als gevolg van de afstand tot de begroting opnieuw gemeenschappelijke regeling bepaald).

Uitbreiding sturing/controle op situatie bij GR-en, mede aan de hand van hun P&Cdocumenten en advisering portefeuillehouders die zitting hebben in DB en/of AB. Bovendien hebben verschillende GRen een eigen weerstandsvermogen om risico's te kunnen opvangen. Nu met name risico op hogere apparaatskosten. In 2024 is aan de hand van het risicokompas verbonden partijen een risicoinschatting voor de verbonden partijen gemaakt.

50%

Max. € 2.500.000 Netto: € 1.250.000

4,72%

R59: Verkeersonveilige situaties/ fietsvoorzieningen

Streven naar vorming fonds voor uitvoering mobiliteitsagenda, mede met hulp van cofinanciering.

25%

Max. € 5.000.000 Netto: € 1.250.000

3,90%

(Bestaand risico: bedrag aangepast o.b.v. boekwaarde) R14: Organisatie: kostenstijging lonen en inhuur door situatie arbeidsmarkt en loonontwikkeling (Bestaand risico: impact verlaagd door lagere verwachte loonstijging) R12: Extra bijdragen aan verbonden partijen (GR, deelnemingen, garantstellingen)

Verkeersonveilige situatie voor fietsers, waardoor ongevallen met dodelijke afloop. Imagoschade. Bruto risico € 4 miljoen met kans van optreden van 25%

(bestaand risico: impact en kans optreden niet gewijzigd)

Jaarstukken 2024

82

Risico

Gevolgen

Maatregelen

Kans

R1: WWB meer aanvragen zonder compensatie BUIG budget

Risico op sterke toename aantal aanvragen zonder compensatie

Betere prognose, aansluiting prognosemodel op basis van Big data van andere partijen

50%

Max. € 2.000.000 Netto: € 1.000.000

3,78%

Mogelijk: losgeld betalen. Forensisch bewijsmateriaal verzamelen door externe partij

Risico's worden beperkt door tijdig vervangen van verouderde apparatuur, voorkomen van onveilig mailen en datalekken tegengaan door hier actief op te bewaken.

25%

Max. € 3.000.000 Netto: € 750.000

2,81%

Deze grondexploitatie is op dit moment het meest risicovol en is als individueel risico opgenomen. Doordat het grootste deel van deze grex inmiddels is gerealiseerd, daalt jaarlijks het risico. Op basis van de meest recente grondexploitatie (Grex) van maart 2025 is er nu nog een bruto risico van € 2,34 miljoen ofwel € 812.000 netto bij 35% kans van optreden.

Volgens deze meest recente Grex van maart 2025 zijn er in totaal nog in totaal voor € 1,74 miljoen bruto (zo’n € 0,6 miljoen netto) aan kansen en optimalisaties mogelijk. Met deze optimalisaties wordt voorzichtigheidshalve geen rekening gehouden.

35%

Max. € 2.342.500 Netto: € 812.000

2,79%

(ongewijzigd risico) R26: Informatieveiligheid: externe bedreiging krijgt toegang tot ons netwerk (ongewijzigd risico) R30: Grondexploitatie Broekgraaf (bestaand risico: niet gewijzigd)

Totaal 10 grootste risico’s Overige risico’s (totaal 26 risico’s) Totaal alle risico’s (36 risico’s)

Jaarstukken 2024

83

financiële impact

Max. € 44.462.500 Netto € 22.087.000 Max. € 23.873.500 Netto € 5.401.000 Max. € 68.516.000 Netto € 27.488.000

Invloed

82,4% 17,6% 100%

MAXIMAAL GEVOLG (BRUTO)

VERWACHT GEVOLG (NETTO)

INVLOED% WEERSTAND

GROOTSTE RISICO’S (TOP 10)

€ 44.462.500

€ 22.087.000

82,4%

OVERIGE RISICO’S (26 STUKS)

€ 23.873.500

€

5.401.000

17,6%

TOTAAL ALLE RISICO’S

€ 68.516.000

€ 27.488.000

100%

Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. De risicosimulatie wordt toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag (€ 68.516.000) ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Figuur 1 en de bijhorende tabel tonen de resultaten van de risicosimulatie over het maximale financiële gevolg op basis van 100.000 trekkingen. Daarbij wordt uitgegaan van een zekerheidspercentage van 90%.

Simulatie

Zekerheidspercentage Bedrag 10%

€ 6.773.000

25%

€ 9.124.000

50%

€ 12.609.000

75%

€ 16.944.000

80%

€ 17.997.000

90%

€ 20.583.000

95%

€ 22.544.000

Uit de grafiek en de bijbehorende tabel volgt dat 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van afgerond € 20.583.000 (benodigde weerstandscapaciteit).

Jaarstukken 2024

84

Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van Gemeente Vijfheerenlanden bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Op basis van de nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2023-2026 tellen we alleen de algemene reserves tot de aanwezige weerstandscapaciteit. In onderstaande tabel is de aanwezige capaciteit op balansdatum 31-12-2024 voor resultaatbestemming weergegeven. Er wordt voor de bepaling van de weerstandscapaciteit bij de jaarrekening geen rekening gehouden met aanwezige structurele weerstandscapaciteit binnen de begroting, zoals de post onvoorzien. Tabel 3: Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstand

Capaciteit Bijboekingen Afboekingen

Capaciteit

begin 2024

eind 2024

In 2024

In 2024

Algemene risicoreserve

43.033.000

7.327.000

-/- 739.000

49.621.000

Reserve grondexploitatie

3.871.000

346.000

-/- 616.000

3.601.000

Reserve sociaal domein

2.972.000

113.000

Totale weerstandscapaciteit

€ 49.875.000

€ 7.786.000 -/- € 1.355.000

3.085.000 € 56.307.000

4. Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven.

Risico's:

Weerstandscapaciteit :

Bedrijfsproces Financieel Imago / politiek Informatie / strategie Juridisch / Aansprakelijkheid Kennisbank Letsel / Veiligheid Materieel Milieu Personeel / Arbo Product

Jaarrekening 2024 voor bestemming





Weerstandvermogen

Jaarstukken 2024

85

De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen = Benodigde weerstandcapaciteit

=

€ 56.307.000 € 20.583.000

= 2.74

De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van de berekende ratio. Tabel 4: Weerstandsnorm Waarderingscijfer

Ratio

Betekenis

A

>2.0

uitstekend

B

1.4-2.0

ruim voldoende

C

1.0-1.4

voldoende

D

0.8-1.0

matig

E

0.6-0.8

onvoldoende

F

<0.6

ruim onvoldoende

De ratio van onze gemeente valt in klasse A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen. De uitkomst van 2,74 is zelfs 0,24 hoger dan de in het coalitieakkoord vastgelegde norm van minimaal 2,50. De beschikbare weerstandscapaciteit van € 56,3 miljoen is op dit moment € 4,8 miljoen hoger dan de norm (€ 20,583 miljoen x 2,5 = afgerond € 51,5 miljoen). Bij de bepaling van de weerstandsnorm hebben we geen rekening gehouden met het nog te bestemmen resultaat op de jaarrekening 2024 van ruim € 6,4 miljoen.

Nieuwe ontwikkelingen In dit kader willen we met name wijzen op de uitspraak van de Hoge Raad van december 2024 waardoor een natuurvergunning bij bouwprojecten noodzakelijk wordt om aan de stikstofeisen te voldoen. Deze natuurvergunning kan voor de gemeente aanzienlijke consequenties hebben voor nieuwe woningbouwprojecten zoals Broekgraaf Noord. De noodzakelijke vergunningen kunnen met name leiden tot extra kosten maar het risico op vertragingen in de uitvoering van bouwprojecten is nog groter. We lopen het risico dat ons het streven om 3.000 extra woningen te realiseren, vertraging gaat oplopen. Deze ontwikkeling is nog niet meegenomen in het risicoprofiel voor deze jaarrekening over 2024 maar zal in 2025 als nieuw risico aan het risicoprofiel worden toegevoegd. Overigens worden in 2025 weer vervolgstappen gezet om het risicobewustzijn binnen de gemeenteraad, het college van B&W en organisatie verder te verdiepen. De risico’s en kansen worden nog nadrukkelijker gekoppeld aan de doelen die gesteld worden en maken we bewuste keuzes over het al of niet treffen van maatregelen om de risico’s te beheersen. In de begroting 2026 zijn de eerste resultaten hiervan zichtbaar.

Jaarstukken 2024

86

Is er ruimte om af te romen? Alhoewel de weerstandsnorm van 2,74 op dit moment 24 punten hoger is dan de in het coalitieakkoord vastgelegde norm van 2,50, zien we nu nog geen mogelijkheden om de omvang van de algemene reserves af te romen, mede om de solvabiliteit verder te handhaven. Nog steeds een belangrijk risico voor de toekomst, zoals in het volgende deel van deze paragraaf, over de financiële kengetallen, nader wordt ingegaan. Het blijft belangrijk om het overschot op de jaarrekening in de (algemene) reserves te storten. Financiële kengetallen In onderstaand overzicht worden de financiële kengetallen zoals de netto schuldquote en de solvabiliteitsratio van de gemeente Vijfheerenlanden weergegeven: Rekening Financiële kengetallen

2023

Begro- ting 2024

Rekening 2024

Cate-

Cate-

Cate-

gorie C gorie B gorie A OnvolMatig doende Voldoende

Kengetallen over de weerbaarheid : 90>130% 130% 90<90% >130% 130% >30% 20-30% <20% <20% 20-35% >35%

•

Netto schuldquote

79,00%

88,23%

65,71%

•

Netto schuldquote voor alle verstrekte leningen

70,00%

88,23%

57,63%

• •

Solvabiliteitsratio Kengetal grondexploitatie

25,90% 3,19%

20,39% 1,64%

25,97% -4,0%

5,11%

1,2%

2,3%

>0%

110,84%

106,78%

110,8%

<95%

2,72% 6,11%

2,40% 1,08%

1,2% 2,8%

>0% >0%

Kengetallen over de flexibiliteit: • Structurele exploitatieruimte •

Belastingcapaciteit

• •

Onbenutte belasting-capaciteit OZB Saldo van baten en lasten

<90%

n.v.t. <0% 95>105% 105% n.v.t. <0% n.v.t. <0%

Duiding van de kengetallen in bovenstaande tabel Als we deze kengetallen in samenhang beoordelen, kunnen we onze huidige financiële conditie als voldoende beoordelen. De kengetallen schuldquote, solvabiliteit en kengetal grondexploitatie zeggen iets over de weerbaarheid. De scores op solvabiliteit is matig. De scores op de kengetallen van ‘Netto schuldquote’, ‘Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen' en grondexploitatie zijn daarentegen voldoende. De score op de ‘Netto schuldquote’ en die van de ‘Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen' is in vergelijk tot de jaarrekening 2023 en de begroting 2024 verbeterd. Dit wordt veroorzaakt doordat de totale baten in de rekening 2024 hoger zijn dan in de begroting 2024. Hierdoor verbetert de verhouding van de schuldpositie ten opzichte van de baten. Een van de redenen hiervan is dat we extra leningen hebben aangetrokken in het kader van het herstelprogramma na de Niemans claim (de investeringsagenda Vijfheerenlanden). De investeringsagenda is nog niet tot volledige uitvoering gekomen. Wanneer de voorgenomen investeringen ook voor de komende jaren achterblijven, dan zullen de kengetallen voor de beide ‘Netto schuldquotes’ verder verbeteren. De solvabiliteitsratio is ten opzichte van de jaarrekening 2023 nagenoeg gelijk gebleven.

Ten opzichte van de begroting 2024 is de solvabiliteitsratio echter gestegen. Dit wordt onder andere veroorzaakt doordat in de begroting 2024 nog geen rekening kon worden gehouden met het positieve jaarrekeningresultaat over 2023 en 2024. Hierdoor is de algemene reserve toegenomen ten opzichte van de begroting.

Jaarstukken 2024

87

De kengetallen die de flexibiliteit van onze jaarlijkse exploitatie beoordelen (vooral structurele exploitatieruimte en onbenutte belastingcapaciteit onroerendezaakbelasting) staan op groen. Er is nog financiële ruimte binnen de exploitatie en onbenutte belastingcapaciteit onroerendezaakbelasting aanwezig om nadelen op te vangen. Dit kengetal is echter gedaald ten opzichte van de jaarrekening 2023 en de begroting 2024. Dit wordt veroorzaakt doordat de totale baten in de rekening 2024 hoger zijn dan in de begroting 2024. Hierdoor verslechterd de verhouding van de onbenutte belastingcapaciteit onroerendezaakbelasting ten opzichte van de baten De aanwezige ruimte binnen de onbenutte belastingcapaciteit onroerendezaakbelasting is echter wel relatief, omdat de totale woonlasten van een gezin in de gemeente Vijfheerenlanden boven het landelijk gemiddelde ligt. In de tabel scoort de gemeente hier dan ook een onvoldoende. De flexibiliteit binnen de onbenutte belastingcapaciteit onroerendezaakbelasting is eigenlijk louter van belang voor de houdbaarheid van de gemeentefinanciën op de middellange termijn. We hebben dan als het ware nog een onbenutte belastingcapaciteit achter de hand om een tegenvaller op middellange termijn op te vangen. De aanwezige financiële ruimte binnen onze exploitatie komt in de komende jaren bovendien onder druk te staan.

Dit wordt onder andere veroorzaakt door de terugval van de inkomsten uit het gemeentefonds doordat de rijksuitgaven dalen vanaf 2026. Daarnaast hebben we te maken met sterk oplopende uitgaven voor de jeugdzorg. Daar bovenop moeten we in onze exploitatie ruimte vrijmaken om de kapitaallasten van nieuwe investeringen op te vangen. Conclusie Op dit moment is de financiële conditie van de gemeente voldoende, maar door verschillende ontwikkelingen staat de conditie wel onder druk en zal komende jaren verslechteren wanneer er geen maatregelen worden getroffen. Een belangrijke maatregel die vanaf eind 2024 is gestart is het proces rond de ombuigingen. Bij de kadernota 2026 besluit de gemeenteraad over de precieze invulling van de ombuigingen. Hierna gaan we ter info afzonderlijk in op de verschillende kengetallen. Netto schuldquote (NSQ) en netto schuldquote inclusief alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft het niveau aan van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Deze kengetallen geven daarmee een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Normaal ligt de netto schuldquote van een gemeente tussen 0% en 90%. Als de netto schuldquote tussen 90% en 130% ligt, is de gemeenteschuld hoog (oranje). De schuld moet dan niet verder stijgen.

Als de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, dan bevindt de gemeente in de gevarenzone (rood). Dan moeten maatregelen getroffen worden om de schuld te verlagen. (Bron: VNG -website).

Jaarstukken 2024

88

In vergelijk tot de begroting laat de jaarrekening 2024 op balansdatum 31-12-2024 een lagere netto schuldquote zien. Een score van 66% geeft aan een voldoende score. Gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen (waar de gemeente rente en aflossing voor ontvangt), komt de schuldquote op 58% uit en wordt eveneens als voldoende aangemerkt. Beide schuldquotes zijn aanzienlijk lager uitgevallen dan bij begroting 2024 werd verwacht. Dit wordt veroorzaakt doordat door het achterblijven van investeringen er meer hogere uitzettingen waren met een rente typische looptijd van < en > langer dan 1 jaar dan begroot. Daarnaast zijn de totale baten ten opzichte van begroting 2024 gestegen. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is op de lange termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteit is ten opzichte van de begroting 2024 procentueel gestegen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het positieve jaarrekeningresultaat 2024 waardoor de solvabiliteitsratio naar 26% is gestegen. Een score die als matig wordt aangemerkt. Kengetal grondexploitatie De grondexploitatie kan een grote invloed op de financiële positie van een gemeente hebben, zowel positief als negatief. Dit kengetal geeft een indicatie van het relatieve belang van de grondexploitatie voor 2024.

Het percentage is de waarde van bouwgronden in relatie tot de totale baten exclusief de reserves. In het kengetal zijn alleen de daadwerkelijk gerealiseerde cijfers opgenomen. De jaarlijkse actualisaties van de grondexploitaties geven dan een nader inzicht in de verwachte ontwikkeling voor de komende jaren. Op basis van de realisatie van de verschillende projecten en de verkoop van gronden hebben we winst moeten nemen. De komende jaren moeten we nog wel uitgaven doen op de verschillende projecten dit komt tot uiting in de negatieve boekwaarde (Zie paragraaf grondbeleid). Wat weer resulteert in een negatief kengetal. Wat weer teniet zal worden gedaan door voorgenomen toekomstige uitgaven. Structurele exploitatieruimte Aan de hand van dit kengetal kan het structurele en reële evenwicht van de jaarlijkse exploitatie beoordeeld worden. Een percentage van 0% betekent een sluitende exploitatie, een positief percentage wil zeggen dat er ruimte aanwezig is. In dit geval biedt het financieel meerjarig perspectief bij de begroting dan ook een betere indicatie. In 2024 resteert er voor mutatie van de reserves een voordelig resultaat van 6.309 ofwel een positief percentage van 2,3%. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, kan worden gerelateerd aan de totale woonlasten.

De woonlasten worden bepaald aan de hand van de onroerendezaakbelasting, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in 2024. De woonlasten van een huishouden in Vijfheerenlanden liggen boven het landelijk gemiddelde. Onbenutte belastingcapaciteit onroerendezaakbelasting De onbenutte belastingcapaciteit onroerendezaakbelasting wordt gerelateerd aan de norm die wordt gehanteerd om als gemeente in aanmerking te kunnen komen voor een zogenaamde artikel 12-bijdrage uit het gemeentefonds. Wil een gemeente voor een dergelijke aanvullende bijdrage in aanmerking komen, moet de gemeente een redelijk tarief ozb hanteren van minimaal 0,1614% voor 2024 over zowel de WOZ-waarde woningen en niet-woningen. Hierbij wordt uitgegaan dat er sprake is van 100% kostendekking bij de afvalstoffenheffing en rioolrechten.

Jaarstukken 2024

89

Het tarief voor woningeigenaren zit nog ruimschoots onder dit percentage. Voor nietwoningen hanteren we een hoger tarief. Wanneer de werkelijke opbrengst uit OZB vergelijken met de opbrengst op basis van het redelijk tarief onroerendezaakbelasting van 0,1614% is er in 2024 een onbenutte belastingcapaciteit onroerendezaakbelasting van afgerond 2.716 ofwel 1,20% van de totale inkomsten van de gemeente. Een percentage die lager uitvalt dan die van begroting 2024 (2,4%). Kengetal (bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting

rekening

2023

2024

2024

1A Netto Schuldquote A

Vaste schulden (cf art 46 BBV)

202.505

216.754

216.765

B

Netto vlottende schuld (cf art 48 BBV)

9.674

21.567

10.492

C

Overlopende passiva (cf art.49 BBV)

17.984

11.177

20.219

D

Financiele activa (cf. art 36 lid d, e en f)

35.000

20.000

0

E

Uitzettingen < 1 jaar

35.319

48.903

89.729

F

Liquide middelen (cf.art 40 BBV)

G

Overlopende activa (cf art. 40a BBV)

H

571

1.373

561

3.939

7.202

6.782

Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV excl mut.reserves)

196.565

194.969

228.875

Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100%

79,0%

88,2%

65,7%

€ 2.588,90

€ 2.974,43

€ 2.506,74

Per inwoner 1B Netto Schuldquote (gecorrigeerd voor verstrekte leningen) A

Vaste schulden (cf art 46 BBV)

202.505

216.754

216.765

B

Netto vlottende schuld (cf art 48 BBV)

9.674

21.567

10.492

C

Overlopende passiva (cf art.49 BBV)

17.984

11.177

20.219

D

Financiele activa (cf. art 36 lid b,c, d, e en f)

52.756

20.000

18.514

E

Uitzettingen < 1 jaar

35.319

48.903

89.729

F

Liquide middelen (cf.art 40 BBV)

571

1.373

561

G

Overlopende activa (cf art. 40a BBV)

3.939

7.202

6.782

H

Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV excl mut.reserves)

196.565

194.969

228.875

Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100%

70,0%

88,2%

57,6%

€ 2.292,97

€ 2.974,43

€ 2.198,16

Per inwoner 2. Solvabiliteitsratio A

Eigen vermogen (cf art 42 BBV)

87.150

69.160

93.459

B

Balanstotaal

336.545

339.125

359.822

25,9%

20,4%

26,0%

0

0

0

Solvabiliteit (A/B) x 100% 3 Kengetal grondexploitatie A

Niet in exploitatie genomen bouwgronden (cf art 38 lid a punt 1 BBV)

B

Bouwgronden in exploitatie

C

Totale baten cf art 17 lid c BBV (excl mut.reserves) Grondexploitatie (A+B)/C x 100%

6.264

3.204

-9.133

196.565

194.969

228.875

3,2%

1,6%

-4,0%

4 Structurele exploitatieruimte A

Structurele lasten

183.926

195.637

210.271

B

Structurele baten

190.761

194.969

212.183

C

Totale structurele toevoegingen aan reserves

0

0

0

D

Totale structurele onttrekkingen aan reserves

3.205

3.054

3.294

E

Totaal baten

196.565

194.969

228.875

5,1%

1,2%

2,3%

Structurele exploitatieruimte (((B-A)+(D-C))/E x 100% 5 Belastingcapaciteit, woonlast meerpersoonshuishouden A

OZB lasten voor een gezin bij gemiddelde WOZ-waarde

396

402

413

B

Rioolheffing voor een gezin

194

194

C

Afvalstoffenheffing voor een gezin

412

412

194 439

D

Eventuele heffingskorting

0

0

E

Totaal woonlasten voor een gezin bij gemiddelde 1.002

1.008

1046

904

944

944

110,8%

106,8%

110,8%

WOZ-waarde (A+B+C-D) F

Woonlasten landelijk gemiddelde voor gezin Woonlasten t.o.v. landelijk gemiddelde jaar ervoor (E/F) x 100% 6. Onbenutte belastingcapaciteit OZB als percentage van de inkomsten Onbenutte belastingcapaciteit onroerende zaakbelasting Totaal baten Onbenutte belastingcapaciteit OZB als percentage van de inkomsten

7. Saldo van baten en lasten in percentage van de inkomsten A/B Saldo van baten en lasten E Totaal baten Saldo van baten en lasten in percentage van de inkomsten

Jaarstukken 2024

5349

4672

2.716

196.565

194.969

228.875

2,7%

2,4%

1,2%

12.001 196.565

2.113 194.969

6.463 228.875

6,1%

1,1%

2,8%

90

Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De gemeente Vijfheerenlanden zet zich in voor een veilige, groene en leefbare openbare ruimte. Om dit doel te bereiken investeert de gemeente in kapitaalgoederen. Deze paragraaf beschrijft de onderwerpen die gezamenlijk de kapitaalgoederen vormen (= in bezit zijnde gemeentelijk vastgoed en openbare ruimte) en hoe zij worden beheerd. Beheerplannen De kapitaalgoederen zijn onderverdeeld in vier beheerprogramma’s waaronder tien beheerplannen vallen. Het te hanteren beleidskader is verwerkt in de beheerstrategie die beschreven is in de beheerplannen. Nieuw beheerplan spelen wordt in 2025 vastgesteld. Beheerprogramma Wegen • Wegbeheer • Civiele kunstwerken • Openbare verlichting Beheerprogramma Groen • Groenbeheer • Speelruimteplan • Straatmeubilair/Bewegwijzering • Creatieve kunstwerken Beheerprogramma Water • Rioolbeheer • Baggeren/Beschoeiingen Beheerprogramma Gebouwen • Gebouwen Beheerplannen Wegen Civiele kunstwerken Openbare verlichting Groen Spelen Straatmeubilair Creatieve kunstwerken Riolering (GRP) Baggeren / Beschoeiingen Gebouwen / Vastgoed

Jaarstukken 2024

Vast stelling 2021 2021

Loop tijd 4 4

Voorziening

Achterstallig

Achterstand

Nee Ja

Nee Nee

Nee Ja

2024

4

Nee

Nee

Nee

2023 2025 2022 2023

4 4 5 4

Nee Nee Nee Nee

Nee Nee Nee Nee

Nee Ja Nee Ja

2020 2021

5 5

Nee Nee

Nee Nee

Nee Ja/Ja

2021

4

Ja

Nee

Ja

91

Kwaliteitsniveaus In de beleids- en beheerplannen worden diverse kwaliteitsniveaus voor de buitenruimte en gebouwen gehanteerd. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende niveaus: • A+ Zeer goed • A Goed • B Voldoende • C Matig • D Slecht Alle begraafplaatsen in Vianen, Leerdam en Zederik worden onderhouden op niveau A. De overige buitenruimte wordt onderhouden op niveau B. Bij het vaststellen van de plannen heeft de gemeenteraad haar keuze bepaald. Areaal In onderstaande tabel staan de kengetallen per kapitaalgoed op basis van gehouden inspecties die zijn verwerkt in de beheerplannen. Kapitaalgoederen VHL Wegen Openbare verlichting Groen

Omschrijving

Aantal

Eenheid

asfalt, elementverharding, halfverharding aantal lichtpunten

2.741.459

m2

14.155

stuks

283

ha

21.401

stuks

25.069

stuks

9.639

m1

55.922

m1

591

km

Hekwerken*

gras, bermen, heesters, hagen, vaste planten, bosplantsoen, bos solitaire bomen, laanbomen, straatbomen banken, afvalbakken, verkeersborden, palen speelplaatsen, langs het water, etc.

Water

watergangen

Riolering

1395

stuks

Baggeren

vrijverval riolering, drukriolering, persleiding minigemalen, gemalen, bergbezinkvoorziening, vacuumstations etc. watergangen te baggeren

55.922

m1

Beschoeiing

hardhout, kunststof etc.

49.312

m1

Spelen

Een speelplaats bestaat uit verschillende speel- en/of sporttoestellen voor diverse leeftijdscategorieën (incl sport) schoolgebouwen, kerktorens, stadhuizen, dorpshuizen, etc. bruggen, duikers, steigers, kademuren, etc. beeldende kunst

210

stuks

1.045

stuks

120

stuks

201

stuks

96

stuks

Bomen Straatmeubilair

Gemalen

Speeltoestellen Gebouwen Civiele Kunstwerken Creatieve Kunstwerken

* historische hekwerken van bouwkundige aard zijn ondergebracht bij gebouwen.

Jaarstukken 2024

92

Uit te voeren onderhoud Voor alle beheerplannen geldt dat uitvoering wordt gegeven aan het jaarlijks regulier onderhoud. Van alle beheerplannen werden de onderstaande werkzaamheden verricht. Beheerplannen Wegen In 2024 is de nieuwe globale weginspectie uitgevoerd. Het maatregelprogramma dat daaruit voortkomt om alle wegverhardingen in Vijfheerenlanden minimaal aan B-niveau te laten voldoen, past binnen het beschikbare exploitatiebudget. Het laatste beleids- en beheerprogramma (plan) Wegen loopt in 2025 af. Beide programma’s worden in 2025 geactualiseerd, voor de periode 2026-2029. Beide programma’s worden dit jaar ter vaststelling aangeboden. Asfaltverhardingen Bij onderhoud van de asfaltverhardingen is in 2024 ca. 12.00m² deklaag van rijbanen en fietspaden vervangen. De werkzaamheden zijn onder andere uitgevoerd aan de Sparrendreef, Viaanse Bos, Westelijke Parallelweg, Don Velascodreef, Jan blankenweg in Vianen De Tolstraat in Meerkerk en het Recht v/t Leede in Leerbroek. Door heel Vijfheerenlanden zijn op diverse locaties reparaties uitgevoerd en klinkervakken of sleuven als gevolg van graafwerkzaamheden door nutsbedrijven hersteld. Hierdoor is het risico op gevolgschade of kapitaalvernietiging verkleind. Op de begraafplaats aan de Tiendweg in Leerdam is ca.700m2 oude asfaltverharding omgevormd naar half verharding.

In Kedichem is langs de Zwaansweg op de overgang met het buitengebied bij wijze van proef aan weerszijde van de rijbaan een strook bermbeton aangebracht (totaal 120m¹). Daarmee proberen we de ontwikkeling van randschade als gevolg van zwaar (landbouw) verkeer te verminderen of zelfs te voorkomen. In Leerdam-noord zijn op diverse locaties de oneffenheden in de asfaltverharding, door boomwortelopdruk, vlakgeslepen om het risico op struikelen te voorkomen. Wegmarkeringen In verband met bovenstaande werkzaamheden en meldingen in het Zaaksysteem, zijn op diverse locaties de wegmarkeringen opnieuw aangebracht. Elementenverhardingen De voorbereiding van het nieuw bestek Onderhoud elementen verharding is in 2024 opgestart. We verwachten dat de aanbesteding eind Q2- 2025 plaatsvindt. De financiële middelen voor het vervangen van oude afgeschreven verhardingen en het aanbrengen van een verbeterde wegfundering, bij de integraal afgestemde rioolprojecten in de periode 2025-2028, zijn via de kadernota in de meerjarenbegroting opgenomen. Civiele kunstwerken Het nieuwe programma Civiele kunstwerken is voorbereid. Daarnaast is er regulier onderhoud gepleegd en een nieuwe steiger in Zijderveld gerealiseerd. Openbare verlichting De openbare verlichting is beheerd conform de uitgangspunten die staan beschreven in het beleid-, beheer- en vervangingsplan 2020-2024 (vastgesteld in 2019).

Het dagelijks beheer en onderhoud is door bureau OVL uitgevoerd. In 2024 zijn vanuit het dagelijks

Jaarstukken 2024

93

onderhoud en het vervangingsplan 2024, in totaal 842 stuks verouderde armaturen vervangen door led. Groen/Bomen De bomen in de kernen Leerdam, Schoonrewoerd en Kedichem en de risico en attentiebomen zijn in heel Vijfheerenlanden door een extern specialistisch bedrijf op boomveiligheid gecontroleerd, de zogenaamde boomveiligheidscontrole (BVC). In Leerdam is in 2024 gestart met cyclisch planmatig boomonderhoud. Verder is er een impuls gegeven aan groen door mee te liften met meerdere (grootschalige) riool- en wegenprojecten. Op deze manier is er te werk gegaan bij bijvoorbeeld De Hagen Vianen, aan de Schaikseweg Leerdam en zijn er diverse losse projecten uitgevoerd zoals de vervanging van een aantal leilinden in Schoonrewoerd, bomenplan Groene Kade in Vianen en renovaties binnen vaste planten vakken binnen diverse kernen in Vijfheerenlanden. Er is een start gemaakt met uitvoeren van eenmalige maatregelen voor een aantal groene stapstenen die vanuit het beleidsplan zijn aangegeven. Deze maatregelen moeten ervoor moeten zorgen dat de natuurwaarden verhoogd worden. Speelruimteplan In 2024 is de renovatie ronde voor de speelplaatsen in Vianen Blanckenborgh, Zederik, Hogeland uitgevoerd en afgerond. De uitvoering van de renovatie van de speelplekken in Leerbroek, Tienhoven en Zijderveld is ingepland.

Tevens is het participatie traject voor Leerdam Noord en Ter Leede afgerond en zal er over gegaan worden tot uitvoering. Er is gestart met de voorbereiding voor het participatietraject dat hoort bij de renovatie van de speelplaatsen in Everdingen. Verder worden op basis van de inspecties en overige meldingen de speel- en sporttoestellen onderhouden en worden reparaties na beoordeling, op basis van urgentie, uitgevoerd. Ook is de aanbesteding voor de raamovereenkomst “Onderhoud speelvoorzieningen” afgerond. Er is een partij gecontracteerd die per 2025 het onderhoud gaat doen. Voor het beheerplan is een financiële actualisatie opgesteld t.a.v. het uitvoeringspan. Straatmeubilair/Bebording Het straatmeubilair en de bebording is beheerd conform de uitgangspunten die staan beschreven in het beleid-, beheerplan straatmeubilair 2023-2027. Riolering In 2024 is het riool vervangen in de Vogelbuurt Vianen. In deze wijk is 1,8 km riolering vervangen. Naast de Vogelbuurt worden ook in de andere woonwijken van de Hagen het riool vervangen. In 2024 is de vervanging in de Herenbuurt begonnen, voor de Bomenbuurt is begonnen met de voorbereidingen. Naast het vervangen is er in 2024 3,3 kilometer riool gerenoveerd. Het zwaartepunt hiervan zit in het project Iepenlaan/Hazelaarlaan Ameide. Ook zijn er verspreid over Leerdam riool strengen gerenoveerd.

Gemalen In 2024 is er een renovatie gedaan van 98 minigemalen, 2 rioolgemalen, een regenwatergemaal, rioolgemaal de Meent in Leerdam en 2 bergbezinkvoorzieningen. In Q4 van 2024 is begonnen met het geheel of gedeeltelijk renoveren van 15 rioolgemalen, 3 doorspoelgemalen, 3 bergebzinkvoorzieningen en 66 drukrioolgemalen. Dit werk wordt in Q1 van 2025 afgerond. Baggeren/Watergangen We hebben de verplcihting om gemeentelijke watergangen langdurig op diepte te houden. Daarom baggeren we planmatig en kern- of wijkgericht. In Leerdam en Vianen zijn er diverse wateren gebaggerd. Voor de overdracht stedelijk water naar Waterschap

Jaarstukken 2024

94

Rivierenland zijn grote stappen gemaakt. In 2025 zullen de eerste wateren een statuswijziging krijgen. Dit is een onderdeel van de klimaatadaptatie. Beschoeiingen en oevers Er is een deel van de beschoeiing in de stadsgracht vianen vervangen. Daarbij is een natuurvriendelijke oever in aan de Bruininxdeelsekade in Leerdam en de herenbuurt in Vianen gerealiseerd. Gebouwen Het afgelopen jaar zijn de werkzaamheden uitgevoerd conform het vastgestelde beheerplan vastgoed. In 2024 zijn bij het stadhuis in Ameide de buitengevels gerenoveerd. Hier is het voegwerk waar nodig vervangen, kapotte stenen zijn vervangen of gerepareerd, en de aansluiting tussen het dak en de gevels is dicht gevoegd. Bij de gemeentewerf in Leerdam, de brede school de Bijenkorf in Lexmond en Kindcentrum Het Kristal in Leerdam is de oude verlichting vervangen voor LEDverlichting. De noodverlichting in het stadhuis Vianen is vervangen door LED-armaturen. Specifiek voor kunstobjecten in het stadhuis Vianen zijn klimaatloggers geïnstalleerd in de ruimtes waar kunstobjecten hangen. Met dit online datasysteem kan het klimaat gemonitord worden. Hierdoor zijn uiteindelijk de temperatuur en luchtvochtigheid beter beheersbaar, wat ten goede komt aan het intact houden van de kunstcollectie. Bij het Spetterbad in Leerbroek is de dakbedekking vernieuwd en is het straatwerk rondom de bassins opnieuw gedaan.

In 2024 zijn diverse werkzaamheden uitgevoerd aan de kerktorens. In Ameide gaat het om omvangrijke revisie van het uurwerk en het herstel van de toren (schade en houtrot). Tevens is schilderwerk en houtrotherstel uitgevoerd bij de kerktorens van Vianen, Schoonrewoerd, Tienhoven en Leerbroek. Verder is revisiewerk uitgevoerd aan de volgende uurwerken: Hagestein, Leerbroek, Lexmond, Nieuwland Tienhoven, Zijderveld en Everdingen. Creatieve kunstwerken In 2024 is gestart met het onderhoud conform onderhoudscontract van kunstwerken in de openbare ruimte. Bij acht kunstwerken is groot onderhoud uitgevoerd, waardoor de achterstand in onderhoud bij deze objecten is weggewerkt. Exploitatiebudgetten (dagelijks onderhoud) Naast voorzieningen c.q. reserves voor beheer en onderhoud van kapitaalgoederen is er in de begroting bestaand beleid van de gemeente Vijfheerenlanden sprake van verschillende budgetten voor de diverse kapitaalgoederen. In het volgende overzicht is weergegeven welk bedrag aan onderhoudsbudgetten binnen de taakvelden beschikbaar zijn voor de verschillende kapitaalgoederen. Met ingang van 2022 zijn de stortingen in de voorzieningen nu ook begroot. Er zijn alleen onderhoudsvoorzieningen bij civiele kunstwerken en gebouwen.