Evaluatie SMA rapportage

9. SAMENVATTING EN CONCLUSIE De evaluatie laat zien dat er in de uitvoering van de SMA en het Programmaplan Transformatie Sociaal Domein de nodige resultaten zijn behaald. De beantwoording van de centrale vraag van deze evaluatie vat de uitkomsten kernachtig samen. 1.Welke resultaten zijn behaald op de deelprogramma’s van het Programmaplan Transformatie Sociaal Domein en op de ontwikkelopdrachten uit de SMA? De deelprogramma’s hebben geleid tot: Uitbreiding van hulp aan inwoners met financiële problemen en verbeterd bereik van de inkomens ondersteunende regelingen en de aanpak energie armoede. Voor gezondheid en Opgroeien staat positieve gezondheid en preventie centraal. De preventie projecten zijn uitgebreid. De visie Sterke Sociale Basis is vastgesteld en de uitvoering is in gang gezet. In De Hagen (Vianen) zijn positieve resultaten behaald, maar aandacht blijft nodig voor veiligheid en samenwerking. Van de ontwikkelopdrachten zijn de Doorontwikkeling Sociaal Team en Sociaal Loket, Regionale Samenwerking, Preventie en wijkgericht werken, Inkoop en Subsidie en Eén begroting sociaal domein afgerond en (worden) geborgd in regulier beleid. Vraaggericht werken vanuit de opgave heeft tot het Programmaplan Transformatie Sociaal Domein geleid. Inwonerparticipatie, Strategisch partnerschap, Sturingsstrategie en Kwaliteitsnormen verdienen extra aandacht.

Het is sterk aanbevolen om in de doorontwikkeling van het team beleid en binnen de nieuwe programmalijnen van het team deze ontwikkelopdrachten verder uit te werken.

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 23

2.a. Welke ontwikkelingen zijn in gang gezet met de uitvoering van de deelprogramma’s van het Programmaplan Transformatie sociaal domein? Er vindt een verandering in werk en denkwijze plaats. Vanuit de deelprogramma’s is een aanmerkelijke impuls aan preventie gegeven en wordt meer uitgegaan van eigen kracht en de kracht van de samenleving. 2.b.Worden deze ondersteund door de ontwikkelopdrachten uit de SMA? De ontwikkelopdrachten Door ontwikkelen Sociaal Loket en sociaal team, Regionale samenwerking, Preventie en wijkgericht werken, en Inkoop en Subsidie hebben deze ontwikkeling ondersteund. De behoefte aan verdere uitwerking van de sturingsstrategie en kwaliteitsnormen is groot. 3. Geven de uitkomsten van de evaluatie aanleiding tot bijstelling van de SMA? De SMA heeft richting gegeven, maar is deels ingehaald door ontwikkelingen. Veel onderdelen zijn nu onderdeel van het dagelijks werk waardoor de SMA als afzonderlijke opgave afgerond kan worden en de borging plaatsvindt in de bestaande opgaven (en ombuigingen) van het Sociaal Domein. De evaluatie geeft geen aanleiding om de visie op het Sociaal Domein en de richting van de transformatie van het Sociaal Domein zoals opgenomen in de SMA, te willen veranderen.

Conclusie De SMA geeft visie op het Sociaal Domein en geeft richting aan de transformatie zonder de weg er naar toe vast te leggen. Daarmee geeft de SMA ruimte om in te spelen op ontwikkelingen, ervaringen toe te passen en zo nodig de focus te verleggen. De ontwikkelopdrachten opdrachten uit de SMA zijn inmiddels uitgevoerd, geborgd in de bestaande opgaven of ingehaald door de tijd. Dat gedeelte van de SMA is als afgerond te beschouwen. De deelprogramma’s uit het Programmaplan Transformatie Sociaal Domein zijn deels afgerond of geborgd in de bestaande opgaven. Het programmaplan is daarmee ook afgerond. Met de SMA en het programmaplan is tot nu toe veel aandacht uitgegaan naar de ontwikkeling van nieuwe dingen en werkwijzen. Maar verandering betekent ook afscheid nemen van bekende werkwijzen en vertrouwde opvattingen. De SMA noemt dat ook. In de fase waarin het veranderingsproces zich nu bevindt, namelijk brede toepassing in het Sociaal Domein van de andere werk en denkwijze, met een focus op de beweging naar de voorkant, is het aanbevolen er rekening mee te houden dat bestaande werkwijzen aanpassing behoeven. Dat geldt niet alleen voor de gemeentelijke organisatie maar ook voor onze partners. Als visie- en richtinggevend document voor de transformatie van het Sociaal Domein blijft de SMA relevant.

Het transformatie proces gaat als onderdeel van de team- en organisatie ontwikkeling, en in nauwe samenwerking met de partners, een nieuwe fase in.

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 24

BIJLAGE 1: DE ONTWIKKELOPDRACHTEN

1. Organisatie en werkwijze gemeentelijke teams Sociaal Domein 1 Vraaggericht werken vanuit de opgaven gaat over werkwijze, houding en gedrag. In het bijzonder van de beleidsadviseurs. 2 Door ontwikkelen Sociaal Loket en sociaal team gaat over de inrichting, organisatie en werkwijze van het Sociaal Team en het Sociaal Loket. 3 Regionale samenwerking gaat over de deelname aan de regionale overleggen 4 Preventie en wijkgericht werken gaat over organiseren van de sociale basis, legt nadruk op sociale kaart, netwerken en signaleringsfunctie. 2. Samenwerking (hoe werken wij samen met inwoners en partners, 5, 6 en 8) 5: Inwonerparticipatie. Nadruk op samenwerking met de wijkambassadeurs. 6: Strategisch partnerschap. Nadruk op contractuele relatie, vertrouwensband, taakverdeling, verschillende rollen (opdrachtgever <-> strategisch partner) 8: Inkoop en subsidie. Naast verduidelijken wanneer inkoop en wanneer subsidie, ook aandacht voor ketenaanpak (en ketensamenwerking) 3. Monitoring en sturing (gebruik van data, informatie en onderzoeken). 7 Sturingsstrategie 9 Kwaliteitsnormen 10, financiële monitoring en sturing. Eén begroting Sociaal Domein. Nadruk op 1 programma Sociaal Domein in de begroting, overzicht over-, en inzicht in de bestedingen. En doorontwikkeling naar ontschotten financiële stromen.

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 25

BIJLAGE 2: DE UITGANGSPUNTEN 1. De inwoners staan centraal 2. Keuzevrijheid van inwoners wordt gerespecteerd 3. Ondersteuning is dicht bij de leefwereld van de inwoners georganiseerd 4. Activiteiten dragen bij aan een veilige buurt en thuis 5. Er is sprake van een inclusieve samenleving 6. Preventie staat voorop 7. Er wordt integraal en zonder schotten samengewerkt 8. Samenwerking is op basis van strategisch partnerschap 9. Er wordt gewerkt volgens de bedoeling 10. Normaliseren is de norm 11. Goede voorbeelden uit het land worden optimaal gebruikt

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 26

BIJLAGE 3: RESULTATEN VAN DEELPROGRAMMA ARMOEDE EN SCHULDEN Armoede en Schulden Doel a: Inwoners die hun rekeningen niet meer kunnen betalen, krijgen hulp bij het op orde brengen van hun financiën. - De hulp aan inwoners die hun rekeningen niet meer kunnen betalen is uitgebreid met een vroeg signaleringssysteem, de subsidiëring aan lokale partners is structureel gemaakt en/ of uitgebreid. De kredietbank van Avres kan een vergelijkbare functie vervullen als een Opkoopfonds. En er is een pilot gestart met een Jongeren Perspectieffonds. Doel b. Kinderen kunnen sporten en spelen in Vijfheerenlanden, ongeacht de portemonnee van hun ouders. - De financiering van de kind regelingen is structureel in de begroting opgenomen - In 2022/23 is de VHL pas voor kinderen geïntroduceerd. Het gebruik neemt toe. Doel c. We bereiken meer kinderen in armoede met onze regelingen. We vragen om aandacht voor de invloed van armoede op scholen. - In 2022 bereikt St. Leergeld 794 kinderen, in 2024 1088 - Vanaf 2024 worden scholen betrokken in verband met vroeg signalering. De kwartiermaker kinderarmoede versterkt de signaleringsfunctie van de scholen. Doel d. De rekening van de energietransitie komt niet op de deurmat van arme gezinnen. - Aanpak energie armoede, gericht op lage inkomens huishoudens (onder de 130% van het bestaansminimum).

Aanbod van kleine preventie maatregelen, adviezen van energiecoaches, introductie Witgoed regeling (inruilen van oude energie slurpende apparaten voor nieuwe energie zuinige apparaten). e. Er is een laagdrempelig aanbod van voorzieningen voor iedereen die het nodig heeft. Er is doorlopend gecommuniceerd over het bestaande aanbod (o.a. meterkastkaart, de folder Hulp bij geldzaken Vijfheerenlanden en een animatie filmpje) Het gebruik van de bestaande regelingen is toegenomen. Het gebruik door ouderen van de bestaande regelingen is toegenomen.

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 27

BIJLAGE 4: RESULTATEN VAN DEELPROGRAMMA OPGROEIEN IN VIJFHEERENLANDEN Het deelprogramma bestaat uit verschillende projecten: Onderwijs Achterstanden beleid; Opgroeien in Vijfheerenlanden; Kansrijke Start; OKO (opgroeien in een kansrijke omgeving)JoGG; en Gezonde School. Met JoGG en Gezonde School is er een overlap met het deelprogramma Gezondheid. In het Programmaplan Transformatie Sociaal Domein zijn de hoofddoelen voor deze projecten opgenomen. Aandachtspunten in het deelprogramma zijn: creëren van eigenaarschap, betrekken van inwoners, benoemen van resultaten en indicatoren. Er is een netwerk Opgroeien opgericht. Drie tot vier keer per jaar wordt met en voor het netwerk een conferentie georganiseerd. Vanuit het netwerk worden problemen geïdentificeerd en projecten uitgevoerd in antwoord op wat nodig is. Er is een stuurgroep Opgroeien samengesteld uit interne beleidscollega’s en externe partners. 2.Onderwijs Achterstanden Beleid “ Naar een goede start voor alle kinderen in de gemeente Vijfheerenlanden” Doel: Zorgen voor een goede basis, waarin voldoende en kwalitatief goede voorzieningen beschikbaar en toegankelijk zijn voor alle kinderen en een plus daar waar nodig en gewenst.

Omdat het gemeentelijk Onderwijs Achterstanden Beleid vooral betrekking heeft op voor- en vroegschoolse educatie is de doelgroep aangepast van “ alle kinderen” naar kinderen in de leeftijd van 0-6 jaar. Resultaat: De nota ‘Naar een goed start voor alle kinderen in Vijfheerenlanden’ is geëvalueerd. Uit de evaluatie blijkt dat het aanbod van voorzieningen, indicatie en toeleiding naar Voorschoolse Educatie op orde zijn. Ook het aanbod Peuterplus, Opstapje en Schakelklassen zijn op orde. Aandacht is nodig voor het gebruik van de voorschoolse voorzieningen en het bereik van kinderen met een Voorschoolse Educatie indicatie. . Daarnaast vergt de doorgaande jeugdhulplijn aandacht, evenals de overgang van kinderopvang naar basis onderwijs, de betrokkenheid van ouders en van de bibliotheek. 3.OKO; Met ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) werken gemeenten op een data gestuurde, community-based en evidence-based wijze aan het verbeteren van het welbevinden van jongeren en aan het voorkomen van het gebruik van alcohol, drugs en tabak door jongeren. Doelgroep zijn jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar en hun omgeving, dat wil zeggen het gezin, de school, de vrijetijdsbesteding en hun vrienden (peers). De GGD heeft de jeugdgezondheidsmonitor uitgevoerd. In 2024 zijn de resultaten opgeleverd en heeft een dialoogsessie en beleidsvorming plaatsgevonden.

Er zijn 2 speerpunten vastgesteld; 1) Ouders bewust maken en versterken in hun opvoedrol. 2) Werken aan een positief schoolklimaat met aandacht voor sociale en emotionele vaardigheden Resultaten in uitvoering: Ideeën en plannen uitwerken over opvoed ondersteuning en voorlichting voor ouders. En plannen uitwerken voor bevorderen betrokkenheid bij school door ouders en kind. Uitvoering start naar verwachting in Q3 2025. 4.Gezonde School Aanpak

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 28

Het doel van de Gezonde school aanpak is een gezonde leefstijl in het DNA van de school te brengen . dit lukt door met een stappenplan te werken aan een gezondheidsthema dat de school zelf kiest.

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 29

BIJLAGE 5: RESULTATEN VAN DEELPROGRAMMA GEZONDHEID Doel 1. Verbetering van de leefstijl en weerbaarheid van de jeugd Resultaat: Vijfheerenlanden is JoGG gemeente. JoGG zet zich in voor een gezonde omgeving, specifiek gericht op het opgroeiende kind. Er is een JoGG regisseur aangesteld. Er is extra budget voor de Gezonde School. Sinds 2022 is VHL aangesloten bij Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Samenwerking met onderwijs in het deelprogramma Opgroeien georganiseerd, omdat alle projecten met jeugd en gezondheid een basis hebben in school Doel 2. Bevorderen van maatschappelijke participatie en autonomie en tegengaan van psychosociale problematiek bij kwetsbare groepen Resultaat: Positieve gezondheid (denken vanuit welbevinden, en niet meer vanuit ziekte) is verankerd in het gezondheidsbeleid en in de visie Sociale Basis. Doel 3. Bevorderen van gezond gewicht bij volwassenen en ouderen. Resultaat: Het aanbod trainingen Valpreventie is uitgebreid in de gemeente. Team Sport Service coördineert de trainingen. De samenwerking met Huisartsen en Zorg wordt versterkt om in de hele gemeente valpreventie en de Gezonde Leefstijl Interventie aan te bieden. Er wordt onderzocht of in Vianen de Gezonde Leefstijl Interventie uitgebreid kan worden met een beweegprogramma. Doel 4.

Bevorderen van een groene en veilige fysieke leefomgeving die sport, bewegen, ontmoetingen en ontspanning faciliteert en hittestress vermindert. Resultaat: Gezondheid is als pijler opgenomen in de omgevingsvisie. Er wordt input geleverd vanuit Welzijn, Gezondheid en de omgevingsvisie (vanuit de pijler Gezonde Leefomgeving) aan de ambitie documenten die worden gebruikt bij de realisatie van nieuwe woningen. Er is aandacht voor sociale ontmoetingsplekken en voldoende (Welzijns) voorzieningen. Het Lokaal Hitteplan is gerealiseerd en wordt jaarlijks geactualiseerd en in hitteperiodes onder de aandacht gebracht Doel 5. Zorgen voor rookvrije ruimte en rookvrij opgroeien Resultaat in ontwikkeling: opstellen van een convenant met de sportverenigingen om alle sportverenigingen rookvrij te maken en aandacht de vragen voor NIX 18. De GGD heeft een plan opgesteld voor rookvrij opgroeien. Doel 6: Verhogen van de vaccinatiebereidheid Resultaat: Gemeente en GGD zetten zich gezamenlijk in, in campagnes om de vaccinatiebereidheid te vergroten.

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 30

BIJLAGE 6: RESULTATEN VAN DEELPROGRAMMA DOORONTWIKKELING SOCIAAL TEAM EN TOEGANG Sociaal team en Toegang Resultaat: De werkprocessen zijn in kaart gebracht. Er is een opleidingsplan en een cultuurdocument opgesteld. Uitvoering vindt plaats. De positionering van het Sociaal Team binnen het Sociaal Domein, de multidisciplinaire werkwijze en het uitgangspunt van een 0-100 team, zijn vastgelegd in het Hernieuwd Kader Sociaal Team. De implementatie vindt plaats. Af te ronden resultaten: Verlichten administratieve lasten en verbeteren registratie. Doorontwikkeling van de Toegang.

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 31

BIJLAGE 7: RESULTATEN VAN DEELPROGRAMMA STERKE SOCIALE BASIS Resultaten: De Visie Sociale Basis is vastgesteld (6-2-2025). In de visie is de definitie van sociale basis opgenomen. In de visie zijn de verschillende bewegingen en thema’s met elkaar verbonden en is de rol van de gemeente binnen de sociale basis beschreven. Voor het overzicht van de financieel ondersteunde en onafhankelijke partijen in de sociale basis en hun expertise/aandachtsgebied zijn de activiteiten in de gemeenschappelijke en institutionele sfeer in beeld gebracht. . Het Versterkingsplan Sociale Basis: Wordt het plan van visie naar praktijk. De borging van de visie is onderdeel van het plan van Visie naar Praktijk.

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 32

BIJLAGE 8: RESULTATEN VAN DEELPROGRAMMA (WIJKAANPAK) DE HAGEN De wijkaanpak is in 2023/2024 geëvalueerd. De raad is per Raads informatiebrief geïnformeerd over de uitkomsten. Resultaten 1. Operationele doelen: Voor het meten van het effect van de inspanningen vanuit de wijkaanpak is gebruik gemaakt van de Monitor Sociale Kracht. In dit 2 jaarlijks onderzoek wordt onder andere de beleving van veiligheid, sociale samenhang, participatie en de staat van de openbare ruimte gemeten. Het streven is dat het veiligheidsgevoel in de wijk en de waardering van de sociale samenhang, participatie en de staat van de openbare ruimte op het gemiddelde komen van Vijfheerenlanden. Tussen 2020 en 2022 zien we een positieve ontwikkeling op de vier thema’s. Tussen 2022 en 2024 neemt de waardering weer af. Met name het veiligheidsgevoel is afgenomen en terug op het niveau van 2020. Een mogelijke reden hiervoor zijn de incidenten (aanslag op een woning en een probleem met een verwarde persoon) die zich in 2024 hebben voorgedaan. (Voor tabel naar bijlage verwijzen). 2. Resultaten: Met de projecten Tegengaan Jonge Aanwas, Vreedzame School, Vreedzame Wijk (Kinderwijkraad), de gezamenlijke voorbereiding van Oud en Nieuw, activiteiten voor jongeren op oudejaarsdag, voorlichting over preventie van criminaliteit, de PGA aanpak is ingezet op voorkomen van criminaliteit en overlast.

Tegengaan Jonge Aanwas en Vreedzame school / vreedzame wijk dragen met name bij aan weerbaarheid tegen verleidingen en groepsdruk. Resultaten zijn bewustwording bij kinderen en jongeren en samenwerking tussen betrokken partijen binnen de genoemde projecten. De inzet van opbouwwerk en de samenwerking tussen Team sportservice, Gro-Up, BindkrachtVHl, GGDru, inwoner initiatieven in de Prenter, St. De Hagen en inwoners, hebben geleid tot meer ontmoetings activiteiten in de wijk en in de Prenter. Meedoen is bevorderd door de samenwerking tussen bestaande voorzieningen te versterken en de voorzieningen in de Prenter te concentreren. Vanuit de Prenter ondersteunen de Wijkwinkel (geld en regelzaken) en MaatjeVHL (hulp bij schulden) inwoners om de eigen financiële situatie te verbeteren. Het Werkcafé en Bewegen werkt (Avres) ondersteunt inwoners om weer aan het werk te gaan. De beweegactiviteiten van Team Sportservice dragen bij aan gezondheid en welzijn. Bevorderen van taalvaardigheid is een aandachtspunt. Een project ter bevordering van taalvaardigheid in samenwerking met de bibliotheek staat in de startblokken. Inmiddels is het Taalcafé al actief vanuit de Prenter. Kinderen groeien op met kansen, dat is de ambitie.

Met de inzet op vreedzame school, Vreedzame wijk, Gezonde School, aanwezigheid school maatschappelijk werk, inzet jongerenwerk, deelname Rijke schooldag, naschoolse creatieve les, gezondheidsmarkt, is de aandacht gericht op het opvoedklimaat in de wijk. De kinderen worden via de scholen

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 33

en de lessen bereikt. Of ze het geleerde altijd toepassen is de vraag, maar ze weten het wel. Bereiken van de ouders blijft een aandachtspunt. De buitenruimte in de wijk is verbeterd door bij de vervanging van riolering ook aanpassingen in de openbare ruimte te doen. Met de zwerfafvalacties dragen kinderen en inwoners bij aan een schone leefomgeving. De speelvoorziening en de sport voorzieningen in de Vijfheerenlanden buurt bieden aanleiding tot beweging en met ontmoeting . Met de plaatsing van een multifitness toestel zijn de sport voorzieningen uitgebreid. Vervanging van de ondergrond van de voetbalkooi en aanpassingen aan de inrichting van het Grote Geusplein ter verbetering van de ontmoetingsfunctie van deze openbare ruimte staat nog op de wensenlijst. Aanbevelingen uit de evaluatie: Continueer de extra aandacht voor deze wijk. Borg die aandacht in regulier beleid, opdrachten en subsidie afspraken; organiseer de samenwerking steviger en communiceer gezamenlijk. Gemeente zorg voor een verbinder en continueer de samenlevingsopbouw. Speel gezamenlijk in op de uitdagingen in de wijk zoals multiproblematiek, verward gedrag, en criminaliteit. Resultaat in uitvoering: Borging van het programma en realisatie van de aanbevelingen uit de evaluatie.

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 34

BRONVERMELDINGEN Audit projecten in het Sociaal Domein. Een onderzoek naar de effectiviteit van (investerings) projecten in het Sociaal Domein van de gemeente Vijfheerenlanden. Evaluatie: Naar een goede start voor alle kinderen in Vijfheerenlanden. Beleidsnota vooren vroegschoolse educatie 2021-2024 (concept) Groeipijn. Advies deskundigen commissie Hervormingsagenda Jeugd. 2025 Kadernota 2026-2029 Programmaplan Transformatie Sociaal Domein. ‘gezamenlijk aan de slag met de opgaven van de SMA’ 2023 Sociaal Maatschappelijke Agenda gemeente Vijfheerenlanden. Van Transitie naar Transformatie 2020 Transities en transitiemanagement. Snel studie. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. 2022

Koers houden op visie; Evaluatie Sociaal Maatschappelijke agenda 35