Dorpsvisie Hei- en Boeicop versie maart 2023_20211800.pdf

DETAILS

DORPSWOONVISIE HEI- EN BOEICOP Maart 2023

1/56

2/56

DATUM COLLEGEBESLUIT KENMERK

21 maart 2023 44001260.20211800

PROJECT PROJECTLEIDER

20211800 ir. L.C. Snel

OPDRACHTGEVER PROJECTNUMMER

Gemeente Vijfheerenlanden 20211800

AUTEURS STATUS

L. Snel, E. Louwers, J. Jansen en T. Walstra Definitief

4.

INHOUD 1.

2.

Inleiding

4

1.1 1.2 1.3 1.4

4 4 5 5

Hei- en Boeicop 2.1 2.2 2.3

3.

3/56

Waarom maken we een visie? Wat moet de visie doen? Hoe hebben we de visie gemaakt? Hoe leest u deze visie?

5.

6

Ontstaansgeschiedenis van Hei- en Boeicop 6 Huidige situatie 9 Gesprekken met het dorp 12 2.3.1 Gesprek met inwoners 12 2.3.2 Gesprek met maatschappelijke partners en organisaties 14

Beleid en behoefte aan woningbouw

17

3.1

Gemeentelijk beleid 3.1.1 Wonen 3.1.2 De omgevingsvisie 3.1.3 Landschap 3.1.4 Cultuurhistorie 3.1.5 Mobiliteit 3.1.6 Groen 3.1.7 Economie 3.1.8 Gezondheid

17 17 20 20 23 24 25 25 25

3.2

Provinciaal beleid 3.2.1 Omgevingsvisie provincie Utrecht 3.2.2 Interim omgevingsverordening

26 26 30

3.3

Behoefte aan woningbouw

31

6.

Toekomstscenario’s

34

4.1 4.2 4.3 4.4

34 36 38 40

Dorp en landschap verweven Dorp met één kern Dorp met meerdere kernen Wat vindt het dorp hiervan?

Dorpswoonvisie

42

5.1 5.2

42 47

Van scenario’s naar dorpswoonvisie Ontwikkellocaties voor woningbouw

Uitvoering

49

6.1 6.2 6.3

49 49 50

Samenwerking Actieprogramma Tijdlijn

Bijlage 1 Participatieverslag Bijlage 2 Woonbehoefteonderzoek Bijlage 3 Uitbreidingslocatie van Zuilenstraat

1. INLEIDING 1.1

Waarom maken we een visie?

De afgelopen tien jaar zijn er nauwelijks nieuwe huizen gebouwd in Hei- en Boeicop. Hierdoor zijn er onvoldoende woningen beschikbaar, met name voor starters en jonge gezinnen. Daarnaast is net als in heel Nederland sprake van vergrijzing, gezinnen worden kleiner en er zijn meer eenpersoonshuishoudens. Hierdoor neemt het aantal inwoners af en is er minder draagvlak voor voorzieningen en het verenigingsleven. Al deze factoren hebben effect op de toekomst van het dorp. Door goede keuzes te maken kunnen we proberen de negatieve spiraal te doorbreken. Daarvoor is het nodig om in beeld te brengen wat het dorp sterk maakt en wat het nodig heeft, zowel ruimtelijk, sociaal als maatschappelijk. Woningbouw is heel belangrijk voor de toekomst van Hei- en Boeicop, dat is op voorhand duidelijk. Maar het dorp heeft ook vele andere kwaliteiten die we willen beschermen, behouden en benutten. De visie laat daarom juist zien hoe toekomstige ontwikkelingen, inclusief de woningbouw, passen binnen de huidige ruimtelijke kenmerken, de sociaalmaatschappelijke structuur, de economie én het karakter van het dorp en omringende landschap. Als gemeente Vijfheerenlanden stellen we deze dorpswoonvisie op, omdat we het belangrijk vinden dat Hei- en Boeicop een vitaal en verbonden dorp is, nu én in de toekomst. De dorpswoonvisie laat zien welke ontwikkeling het dorp hiervoor nodig heeft.

Nieuwe ontwikkelingen moeten passen bij het dorp, bijdragen aan de kwaliteiten en inspelen op de behoefte. Initiatieven komen niet alleen vanuit de gemeente, maar we zoeken samenwerking met initiatiefnemers, zoals inwoners of corporaties. De dorpswoonvisie biedt een toetsingskader om te bepalen of initiatieven passen bij de beoogde ontwikkeling van het dorp en zorgen voor een vitale toekomst.

Woningbouwmogelijkheden worden niet alleen door gemeente bepaald, maar de provincie heeft hier ook een stem in. Zij hebben een afwegingskader nodig om woningbouw toe te staan, waarbij het belangrijk is dat ontwikkelingen het dorp en het landschap niet aantasten, maar juist versterken. Met deze dorpswoonvisie laten we zien op welke manier en op welke plekken woningbouw goed ingepast kan worden. De visie is hiermee onderdeel van de beoordeling van de provincie om woningenbouw toe te staan. Maar natuurlijk is deze visie ook voor de inwoners van Hei- en Boeicop. Zij zijn trots op hun dorp en willen graag dat het een plek blijft waar niet alleen zij fijn kunnen leven, maar ook hun kinderen en de generaties daarna. Behoud van inwoners, en dus woningbouw, is daarbij essentieel, maar het gaat om meer. Denk aan behoud van de school, de weekmarkt, andere voorzieningen. En dat alles in een veilige en aantrekkelijke woonomgeving. Om dit te verwezenlijken is het belangrijk om zorgvuldig na te denken hoe we dit samen voor elkaar te krijgen. Vandaar dat ook uitgebreid overleg heeft plaatsgevonden met bewoners en vertegenwoordigers van diverse voorzieningen en maatschappelijke partners in het dorp. De visie is een stip op de horizon die bewoners, verenigingen en ondernemers helpt om passende en juiste keuzes te maken om de kracht van hun dorp te behouden, nu en in de toekomst.

1.2

Wat moet de visie doen?

Hoe de toekomst er precies uitziet weten we niet. Maar we hebben wel ideeën over hoe we willen dat de toekomst eruit kan zien en wat goed past bij Hei- en Boeicop. De dorpswoonvisie moet ons helpen om dichterbij de toekomst te komen die we voor ogen hebben. De visie doet dat door richting te geven aan de toekomst door antwoord te geven op de vragen: hoe willen we dat het dorp zich ontwikkeld en welke keuzes moeten we de komende jaren maken om tot die toekomst te komen? Op die manier helpt de dorpswoonvisie om een duurzame toekomst (in de breedste zin van het woord) te waarborgen voor Hei- en Boeicop. Hierbij kijken we niet

4/56

alleen naar ruimtelijke aspecten (waar?), maar ook naar sociale en maatschappelijke aspecten (hoe?). Met de visie stimuleren we initiatieven die bijdragen aan de toekomst. Deze initiatieven kunnen vanuit verschillende hoeken komen, bijvoorbeeld vanuit de gemeente, maar ook vanuit de samenleving. De visie laat zien welke kant we op willen en op wat voor manier initiatieven hierbij passen. Dit creëert duidelijkheid voor het maken van afwegingen en keuzes. Op die manier kunnen we iedereen die actief is in onze leefomgeving inspireren om ideeën waar te maken die passen in de visie.

1.3

Hoe hebben we de visie gemaakt?

De dorpswoonvisie gaat over het (toekomstige) leven in Hei- en Boeicop. Daarom maken we een visie over die toekomst niet alleen, maar betrekken we de mensen die in het dorp leven en werken. De waardevolle kennis van inwoners en maatschappelijke partners en organisaties gebruiken we als inbreng voor de visie. Daarnaast is het belangrijk om samen na te denken over hoe de visie richting moet geven aan initiatieven. Als gemeente hebben we namelijk partners nodig om uitvoering te geven aan de visie en is het belangrijk om mensen mee te krijgen.

1.4

Hoe leest u deze visie?

Vertrekpunten van de visie zijn de huidige opbouw, kwaliteiten en karakteristieken van het dorp. In hoofdstuk 2 leest u hierover meer. We benaderen de huidige status vanuit de historie, een ruimtelijke analyse en de gesprekken die met inwoners zijn gevoerd over hun dorp. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op het gemeentelijk en provinciaal beleid. Hiermee moet de visie rekening houden. Met onderdelen en bevindingen uit hoofdstuk 2 en 3 zijn drie toekomstscenario’s voor Hei- en Boeicop gemaakt. Deze laten zien hoe de toekomst van het dorp eruit kan zien en welke keuzes hierbij horen. Ze helpen om het gesprek te voeren over de toekomst. Er hoeft niet gekozen te worden voor één daarvan, de scenario’s zijn mengbaar. De scenario’s zijn beschreven in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 2, 3 en 4 vormen de ingrediënten voor de uiteindelijke dorpswoonvisie. Aan het einde van elk van deze hoofdstukken is te lezen wat we uit elk hoofdstuk meenemen. De dorpwoonsvisie leest u in hoofdstuk 5. Bij een visie hoort ook een plan voor de realisering (een uitvoeringsprogramma). In hoofdstuk 6 gaan we hierop in en geven we aan welke afspraken daarbij horen.

Het betrekken van alle mensen, maatschappelijke partners en organisaties noemen we participatie. De participatie rond deze visie is in enkele stappen verlopen. We hebben verschillende gesprekken gevoerd met maatschappelijke partners en organisaties die een belangrijke rol hebben voor het dorp. Daarnaast hebben we samen met inwoners gesproken over de toekomst van het dorp. Hierover leest u meer in hoofdstuk 2. Als vervolg hierop hebben we het gehad over de keuzes om tot die toekomst te komen. Dit leest u terug in hoofdstuk 3. Een uitgebreid participatieverslag is opgenomen in bijlage 1.

Figuur 1: Hervormde Hei- en Boeicop 5/56

Na de ontginning veranderde het gebied van een veenmoeras naar een door de mens aangelegd poldergebied. De naam Hei- en Boeicop is afgeleid van de polders in het gebied, namelijk Neder en Over Heicop en Neder en Over Boeicop. Hiertussen loopt de Hei en Boeicopseweg (zie figuur 4).

2. HEI- EN BOEICOP Hei- en Boeicop is een prachtig dorp waar mensen met veel plezier leven. De huidige kwaliteiten willen we behouden en koesteren en vormen een belangrijke voedingsbodem voor de dorpswoonvisie. Daarom gaan we in dit hoofdstuk in op de bijzonderheden en het karakter van Hei- en Boeicop.

2.1

Ontstaansgeschiedenis van Hei- en Boeicop

Tot ongeveer 1200 bestond het gebied rondom Hei- en Boeicop uit een veenmoerasgebied waar rivieren doorheen kronkelen. Dit gebied was nat en drassig. In het gebied tussen de Lek en Linge konden alleen mensen wonen op de hoger gelegen stukken land langs veenstromen (op zogenaamde veenstroomruggen), omdat het gebied hieromheen vaak overstroomde. Om de wateroverlast werd tussen 1000 en 1300 het landschap ontgonnen en werd in 1284 door vijf grootgrondbezitters de Diefdijk aangelegd. Het land rondom de veenstroomruggen werd ontgonnen met cope-ontginningen. Cope betekent perceel. De cope-ontginnen zijn te herkennen aan de rechte stukken land omlijnd door watergangen. Het water gaat richting de watergang waardoor het land ertussen droog kan blijven. Deze structuren zijn nu nog steeds goed zichtbaar in het gebied.

Figuur 3: Oude foto van Hei- en Boeicop

Figuur 4: Kaartje van de polder Neder en Over Heicop en Neder en Over Boeicop met in het midden de Hei- en Boeicopseweg (bron: VHLHB, Het ontstaan van Heien Boeicop) Figuur 2: Geomorfologische kaart

6/56

Hei- en Boeicop is, in tegenstelling tot veel dorpen in het gebied, niet ontstaan op een veenstroomrug, maar op terpen. In de 17e en 18e eeuw stonden er ongeveer 29 boerderijen en 35 hoeven in het dorp.

rijen of geschakelde woningen, deels door de materialiseren en ook door de wijze waarop de woningen zijn georiënteerd op het lint.

Op de kaarten op de volgende pagina is te zien hoe Hei- en Boeicop zich vanaf 1880 heeft ontwikkeld (zie figuur 7). Hierop is te zien dat het dorp tot ongeveer 1980 vooral langs het lint is ontwikkeld. Op de kaarten vanaf 1980 zijn de projectmatige uitbreidingen, aan de zuidzijde van het lint, zichtbaar. De laatste projectmatige ontwikkeling heeft plaatsgevonden aan de noordzijde van het lint (project De Schoolstraat). Ruimtelijk bezien is een duidelijk onderscheid tussen de “nieuwbouw” en de oorspronkelijke bebouwing van het dorp. Deels komt dit door de typologie, veelal

Figuur 6: Oude foto van Hei- en Boeicop

Figuur 5: Kern van Hei- en Boeicop volgens de kadastrale minuut van 1823. Schaal 1:7 500. Tekening T. Brouwers, 1986 (bron: Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren, De Vijfheerenlanden met Asperen, Heukelum en Spijk)

7/56

Figuur 7: Ontwikkeling van Hei- en Boeicop vanaf 1880 (bron: Topotijdreis)

8/56

2.2

Huidige situatie

Het ruimtelijk beeld en de ruimtelijke kwaliteit van Hei- en Boeicop wordt in belangrijke mate bepaald door het karakteristieke lint. Hieraan liggen deels nog zeer gave monumentale gebouwen en de nog vrij gave watergang met bruggen aan de noordzijde van de weg. De omgeving van de kerk vormt door de groene uitstraling rondom én de kwaliteiten van de gebouwen een bijzonder gebiedje in het dorp met natuurlijk ook een belangrijke maatschappelijke betekenis. Tussen de bebouwing door is incidenteel sprake van doorzichten naar het achterliggende landschap, maar in de kern van het dorp is dit minder zichtbaar dan buiten de bebouwde kom (zie figuur 8).

Na de Tweede Wereldoorlog is er ‘grootschaliger’ nieuwe bebouwing aan het dorp toegevoegd. Deels is dit zorgvuldig gedaan, maar soms zo afwijkend in maat, schaal en uitstraling dat de korrelgrootte1 en kwaliteit worden verstoord. Opvallend is dat de oudere, meer projectmatige uitbreidingen parallel langs het lint liggen. Bij de Van Zuilenstraat is dit bijvoorbeeld zichtbaar. De uitbreiding is iets van het lint af geplaatst waardoor er tussen de woningen en het oude lint ruimte is ontstaan voor een ruime groenzone. Dit zorgt voor een zeer acceptabel beeld dat mede door het doorzicht aan de overzijde een bijzondere plek oplevert in het dorp. Meer oostelijk, langs de Van Hallstraat ter hoogte van de sportvelden is ook de parallel langs het lint bebouwing toevoegt. Hier voegt het echter ruimtelijke weinig toe aan het lint, wat komt door de gedateerde huurwoningen en het feit dat de woningen in één aaneengesloten rij aan de Hei en Boeicopseweg zijn geplaatst, waardoor ze afwijken van de stedenbouwkundige structuur van de rest van het lint. Bij de dorpsuitbreiding ten zuiden van het lint wordt de ruimtelijke kwaliteit negatief beïnvloed omdat in de straten veel ruimte is gegeven aan de auto.

De zuidelijke uitbreiding ligt achter het oude lint en door de beperkte zichtrelatie met het achterliggende veenweidegebied ontbreekt hier kwaliteit die op andere plekken in het lint wel aanwezig is. De school ligt helemaal aan de zuidzijde van de uitbreiding en heeft daardoor ook geen ruimtelijke relatie met het karakteristieke lint. Het omringende landschap rond het dorp wordt gekenmerkt door de openheid en strokenverkaveling ervan. Ten noorden van de kern zijn daarbinnen wel diverse meer beplante percelen aanwezig waardoor deels een soort coulisselandschap is ontstaan.

Figuur 8: Zichtlijnen vanuit het dorp naar het omringende landschap

1 Het gehele beeld van grootte van en afstand tussen bebouwing.

9/56

De oorspronkelijke agrarische functie van veel bebouwing is gewijzigd in vooral wonen, deels nog op ruime percelen. Er resteren nog wel enkele agrarische bedrijven nabij en in de kern van het dorp.

Zoals al in de inleiding is aangegeven zijn diverse voorzieningen uit het dorp verdwenen. Vooral voor winkels is onvoldoende economisch draagvlak en zijn bewoners aangewezen op Schoonrewoerd of Lexmond. Gelukkig is er nog wel een weekmarkt en worden op diverse plekken in het lint streekproducten en dergelijken verkocht. Qua sociaal-maatschappelijke voorzieningen is nog een redelijk compleet basisaanbod aanwezig; een basisschool, dorpshuis, kerk en sportvoorzieningen. Van de sportvoorziening maken ook bewoners van Schoonrewoerd en Leerbroek gebruik waardoor deze een regionale functie heeft. Op het gebied van (gezondheids)zorg ontbreekt een (steun)punt. Er is wel een zorgboerderij en een woonzorgcentrum voor ouderen, maar die laatstgenoemde voorziening heeft vooralsnog weinig binding met het dorp en met de overige dorpsbewoners. Tot slot is café-restaurant Het Trefpunt een mooie ontmoetingsplek. Over het algemeen biedt het dorp een verzorgde aanblik, met vooral in het lint een aantal “pareltjes”, zowel qua bebouwing als qua inrichting van tuinen en erven. Op enkele plekken is echter sprake van een veel minder verzorgd beeld, dat daarom ook gelijk opvalt. Twee locaties die in dat opzicht (negatief) uitspringen zijn het gebiedje achter de Van Zuilenstraat en de omgeving van de sportzaal achter de Van Hallstraat.

10/56

Figuur 9: Een aantal pareltjes in Hei- en Boeicop

11/56

Wat nemen we vanuit de historie, de ruimtelijke- en de functionele analyse mee voor de dorpswoonvisie? We vinden het belangrijk om de unieke historische kwaliteiten van dorp en landschap te beschermen, benutten en versterken. Die kwaliteiten hangen sterk samen met het lint, waarbij aan de noordzijde duidelijk meer kwaliteiten bewaard zijn gebleven dan aan de zuidzijde. Naast de karakteristieke en monumentale bebouwing zijn de watergang met bruggen én de meer begroeide percelen aan de noordzijde beeldbepalend. Op enkele plekken is sprake van een rommelig beeld. Ontwikkelingen kunnen helpen daar ook de gewenste en passende kwaliteit te realiseren. Ondanks dat al diverse voorzieningen zijn verdwenen is er toch nog een redelijk basispakket voorhanden. Behoud daarvan is belangrijk voor de leefbaarheid van het dorp.

2.3

Gesprekken met het dorp

Een belangrijke manier om inzicht te krijgen in het leven in en rondom het dorp is het voeren van gesprekken met inwoners, maatschappelijke partners en organisaties in Hei- en Boeicop. Met deze partijen zijn gesprekken gevoerd over de huidige staat van het dorp en hoe zij de toekomst van hun dorp zien. 2.3.1 Gesprek met inwoners Wat vinden inwoners van Hei- en Boeicop zelf van hun dorp? Hoe zien zij de toekomst voor zich? Op maandag 27 juni 2022 werd in het kader van de dorpswoonvisie een eerste bijeenkomst georganiseerd waarin het gesprek hierover centraal stond.

12/56

Figuur 10: Uitnodiging voor de eerste bewonersavond

Hieronder leest u de belangrijkste bevindingen van de eerste avond. Voorzieningen Inwoners geven aan dat het voor de leefbaarheid van Hei- en Boeicop van belang is dat de bestaande voorzieningen gehandhaafd worden. Met name de markt, voetbalclub en school worden genoemd als essentieel voor het dorp. Daarnaast zien ze mogelijkheden om voorzieningen uit te breiden. Er worden verschillende ideeën geopperd, waarbij het duidelijk is dat er momenteel onvoldoende speelplekken of ontmoetingsplekken zijn voor jongeren en we door de vergrijzing meer moeten inzetten op voorzieningen voor senioren. Met het toevoegen van deze voorzieningen liggen er kansen voor andere doelgroepen. Maak bijvoorbeeld de speeltuin ook aantrekkelijk voor ouders zodat zij elkaar daar ook kunnen ontmoeten. Bepaalde voorzieningen zijn van belang voor het welzijn van de Hei- en Boeicoppers. Inwoners vinden het belangrijk om makkelijk toegang te hebben tot sociaal-maatschappelijke voorzieningen, zoals de gemeente, een gezondheidscentrum en kinderopvang. Deze hoeven niet dezelfde functionaliteit te hebben als reguliere voorzieningen, maar door ze bijvoorbeeld te clusteren en op bepaalde tijden open te zijn, kunnen ze wel beter toegankelijk worden gemaakt voor de bewoners. Inwoners zien mogelijkheden om deze voorzieningen te combineren in een multifunctionele accommodatie (MFA).

Landschap Het groene karakter van Hei- en Boeicop is een belangrijke kwaliteit van het dorp. In het dorp is meer vergroening wenselijk. Aandacht voor natuur is hierbij van belang

Figuur 11: Foto van de bewonersavond genomen door Thomas Uittenbogaard

Veiligheid en verkeer De veiligheid van het dorp is belangrijk. Met name als het gaat om verkeer geven inwoners aan dat er een aantal knelpunten zijn, zoals overlast door sluipverkeer, hard rijdende auto’s en vrachtwagens en het ontbreken van goede markering op de wegen. Het dorp moet veiliger worden gemaakt voor langzaam verkeer, zoals voetgangers of fietsers. Op sommige plekken is er geen stoep, is deze te smal of zijn de wegen niet goed toegankelijk voor mensen in een scootmobiel, met een rollator of kinderwagen. Om het dorp bereikbaar te houden is het belangrijk om in te zetten op goed openbaar vervoer. Zo kunnen mensen zonder rijbewijs, zoals kinderen of senioren, ook gemakkelijk naar andere plekken reizen.

13/56

Woningbouw Woningbouw is een belangrijk thema voor inwoners van Hei- en Boeicop. Tijdens de avond geven ze aan dat er momenteel te weinig woningen zijn voor mensen die in het dorp willen wonen, met name voor starters en senioren. Het is belangrijk om bij woningbouw rekening te houden met verschillende doelgroepen en hier de woningen op aan te passen, bijvoorbeeld met levensloopbestendige woningen. Meerdere mensen die uit Hei- en Boeicop komen hebben moeite met het vinden van een woning. Bewoners van het dorp zouden graag zien dat deze groep voorrang krijgt bij het zoeken van een woning. Daarnaast geven ze aan dat meer woningen, en daardoor meer inwoners, zorgt voor voldoende gebruikers van de voorzieningen zodat deze op peil kunnen blijven. Een belangrijke eis voor mogelijk nieuwe woningen is dat ze betaalbaar zijn en zoveel mogelijk in of rondom het bestaande dorp worden gebouwd. Op die manier zijn de afstanden tussen verschillende plekken in het dorp korter en dat maakt het veiliger voor bijvoorbeeld kinderen zodat ze niet ver moeten lopen of doorgaande wegen moeten oversteken. Sociale cohesie Hei- en Boeicop is een sociaal dorp en dat willen inwoners koesteren: het moet veilig en toegankelijk zijn voor iedereen, woningen moeten gebouwd worden voor diverse groepen en de voorzieningen moeten gericht zijn op alle leeftijden, zoals kinderen, jeugd, volwassenen en senioren.

De sociale cohesie is sterk en mensen zetten zich graag in voor het dorp. Dit moet gekoesterd worden en gestimuleerd, bijvoorbeeld door het makkelijk te maken om dingen te organiseren of door initiatieven vanuit de bewoners te ondersteunen. Hei- en Boeicoppers willen graag meedenken over hun dorp en betrokken worden bij beslissingen.

14/56

2.3.2 Gesprek met maatschappelijke partners en organisaties Op de bewonersavond kwam sterk naar voren hoe belangrijk de bestaande voorzieningen zijn voor het leven in het dorp. Ze zorgen ervoor dat het dorp geen ‘slaapdorp’ wordt waar alleen gewoond wordt. Het is daarom belangrijk om deze maatschappelijke partners en organisaties te betrekken bij de visie en hun kijk op de toekomst mee te nemen. In het kader van de dorpswoonvisie is met de volgende maatschappelijke partners en organisaties gesproken: ● Zorgboerderij Huibertshoeve ● Dorpshuis Internos ● Marktmeesters ● Basisschool De Ontdekking ● Werkgroep woningbouw Heicop Vooruit! ● Voetbalclub H.S.S.C.‘61 ● Woningcorporatie Fien Wonen Zorgboerderij Huibertshoeve De Zorgboerdij Huibertshoeve biedt zorg en dagbesteding aan circa 16 cliënten. Daarnaast runnen zij een agrarisch bedrijf met een boomgaard, een moestuin, een kas, stallen met daarin kleine en grote dieren en een wei voor de paarden en koeien. De eigenaren verzorgen de wilde tuin van School De Ontdekking en zij verhuren hun groepsruimte 2-wekelijks op zondag aan een kerk. In de toekomst zouden ze graag willen uitbreiden. Als zij kunnen uitbreiden, dan is er ook een mogelijkheid om senioren en jongeren en mensen uit het dorp en de omgeving te ontvangen in bijvoorbeeld de landwinkel of kinderboerderij.

Dat is nu niet mogelijk, omdat de huidige groep cliënten bij elkaar zit en sommigen niet tegen te veel prikkels kunnen. Bij uitbreiding is er mogelijkheid om de groepen te splitsen. Dorpshuis Internos Internos is het dorpshuis van Hei- en Boeicop. Het gebouw wordt vooral gebruikt voor feesten en verjaardagen. De gebruikers zijn met name inwoners van het

dorp, maar ook van de naastgelegen dorpen zoals Schoonrewoerd. Daarnaast organiseren de eigenaren ook activiteiten voor het dorp. In de toekomst zouden ze graag meer activiteiten willen organiseren voor verschillende leeftijden. Marktmeesters De wekelijkse markt aan de Van Zuilenstraat is een goed bezochte markt. Het is de enige voorziening voor dagelijkse boodschappen in het dorp. De gebruikers komen uit Hei- en Boeicop, maar ook uit omliggende dorpen. Op de markt zijn vijf verschillende kramen, waaronder een visboer, slager, bakker en groente- en kaasboer. De marktmeesters geven aan dat het soms wat krap is op de locatie, omdat de helft van de ruimte wordt ingenomen door parkeerplaatsen. Hierdoor moeten soms wagens verplaatst worden, maar het leidt nooit tot overlast. Basisschool De Ontdekking Basisschool De Ontdekking heeft ruimte voor circa 140 leerlingen, maar het huidige aantal is nu 80 kinderen. Van de leerlingen komt circa 95% komt het dorp, de rest komt uit de naastliggende dorpen. Het schoolgebouw biedt ook ruimte aan een buitenschoolse opvang en een peuterspeelgroep. Daarnaast is op de bovenverdieping een bibliotheek. Deze wordt met name gebruikt door kinderen, omdat deze voor ouderen niet goed toegankelijk is vanwege de trappen. Van de 14 docenten zijn er 2 woonachtig in Hei- en Boeicop.

Hei- en Boeicop vergrijst en er wonen steeds minder gezinnen met kinderen, waardoor het leerlingenaantal op de basisschool afneemt. Voor het voorbestaan van de school zijn schoolgaande kinderen essentieel. Het belang van woningbouw voor jonge gezinnen is daarom groot. De school ligt momenteel aan de rand van het dorp. Graag zouden ze ruimtelijk en functioneel een centrale plek in het dorp innemen. Werkgroep woningbouw Heicop Vooruit! Heicop Vooruit! is een werkgroep die zich inzet voor woningbouw in het dorp. Hun doelstelling is om meer woningen te bouwen de komende jaren. Ze benadrukken met name het belang om snel te starten met woningbouw.

15/56

Voetbalclub H.S.S.C.‘61 Voetbalclub HSSC staat voor Hei- Boeicopse en Schoonrewoerdse sportclub en is opgericht in 1961. De club heeft zo’n 550 leden en is in omvang de tweede club in Vijfheerenlanden. Van oudsher is de club verbonden met Schoonrewoerd en sinds 2005 ook met Leerbroek, Nieuwland en in mindere mate ook met Zijderveld. In deze kernen is geen voetbalclub, waardoor mensen in Hei- en Boeicop komen voetballen. De laatste jaren is meisjesvoetbal steeds populairder, waardoor meer mensen zich aanmelden. De voetbalclub beschikt over 2 wedstrijdvelden en 1 trainingsveld. Het complex is sterk verouderd en voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Met name door het toenemende aantal leden en de populariteit van meisjesvoetbal merkt de club dat de accommodatie niet meer voldoet. Dit is aanleiding geweest om na te denken over toekomstplannen. De voetbalclub ziet kansen om een nieuwe accommodatie te verbinden aan de brede ontwikkeling van het dorp. Ze staan open voor een nieuwe locatie in het dorp, zodat de huidige locatie beschikbaar komt voor herontwikkeling. Woningcorporatie Fien Wonen Woningcorporatie Fien Wonen verhuurt momenteel circa 60 woningen in Hei- en Boeicop, waarvan het grootste deel eengezinswoningen zijn.

Ten tijde van het schrijven van deze visie is Fien Wonen bezig met haar eigen visie op de toekomst, haar strategisch voorraadbeheer en meerjarenprogramma onderhoud. Er geen actieve plannen voor nieuwbouw of herontwikkeling. Wat nemen we vanuit de gesprekken met het dorp mee voor de dorpswoonvisie? De inwoners van Hei- en Boeicop hebben een duidelijke wens, namelijk woningbouw. We zien dat veel andere thema’s daarmee samenhangen, zoals het behoud en voortbestaan van voorzieningen. Ook de maatschappelijke partners en organisaties in het dorp spreken de behoefte aan woningbouw uit. Voldoende inwoners is belangrijk voor hun voortbestaan.

Verkeersveiligheid en ruimte voor spelen zijn ook belangrijke aandachtspunten en wensen die worden benoemd. Dit geldt zowel voor nieuwe woonlocaties als voor het bestaande dorp. Onderliggend aan alle wensen is de wens voor een leefbaar dorp, waar iedereen van alle leeftijden fijn en gezond kan leven. De maatschappelijke partners en organisaties in het dorp voelen een sterke verbondenheid met het dorp en willen zich graag inzetten voor de leefbaarheid van Hei- en Boeicop. Bijna alle partners en organisaties benadrukken het belang van voldoende gebruikers voor hun voorzieningen en de relatie die dat heeft met voldoende inwoners van Hei- en Boeicop.

16/56

3. BELEID EN BEHOEFTE AAN WONINGBOUW Voor de toekomst van Hei- en Boeicop is het belangrijk dat we in samenhang kijken naar verschillende thema’s. De woonopgave is namelijk niet alleen een kwestie van meer woningen, maar heeft ook invloed op het draagvlak voor voorzieningen en de leefbaarheid van het dorp. In dit hoofdstuk gaan we in op het beleid wat we als gemeente hebben, welke doelen daarbij horen en hoe dit samenhangt met de dorpswoonvisie voor Hei- en Boeicop. Dat helpt ons om de beleidsvelden met elkaar te verbinden en een integrale visie te maken voor de toekomst.

3.1

Gemeentelijk beleid

starters en gezinnen. De vraag naar goedkope en middeldure koop- en huurwoningen neemt toe. Gemeentebreed willen we inzetten op tenminste 30% sociale huur- of koopwoningen. De woningvoorraad willen we verduurzamen door nieuwbouwwoningen te bouwen die goed geïsoleerd zijn waardoor de energierekening lager is en door rekening te houden met wateropgave en groen. In de kleine kernen ligt de focus met name op autonome groei, voor de eigen behoefte van de kern. De gemeente richt zich op kleine bouwstromen zodat de inwoners uit de kern hier goed mee uit de voeten kunnen. Elke kern moet vitaal blijven. Daarom is een belangrijk uitgangspunt van de Woonvisie dat in principe in elke kern bouwmogelijkheden zijn. Sterke lokale initiatieven die de bestaande voorraad aanvullen en passen binnen de Ladder voor duurzame verstedelijking2 hebben hierbij voorkeur.

3.1.1 Wonen Woonvisie Vijfheerenlanden Onze gemeente Vijfheerenlanden bestaat uit 16 verschillende woonkernen met elk unieke kenmerken en opgaven. In de Woonvisie ‘Samen sterk, met eigenheid en diversiteit’ staat beschreven voor welke opgaven we als gemeente staan op het gebied van wonen en hoe we deze willen aanpakken. Deze vraagstukken gaan onder andere om de kwantitatieve woonvoorraad, de veranderende samenstelling van huishoudens en demografisch ontwikkeling, de zorgbehoefte en duurzaamheid en energietransitie. In de gemeente neemt het aantal huishoudens toe. De groei van het aantal eenpersoonshuishoudens veroorzaakt 80 tot 85% van de woningbouwopgave tot 2040. Hierdoor is meer vraag naar kleinere, betaalbare woningen. Voor senioren is het belangrijk dat bij nieuwbouw rekening wordt gehouden met levensloopbestendige woningen, zodat zij zorg aan huis kunnen krijgen. Daarnaast willen we als gemeente inzetten op doorstroming, zodat eengezinswoningen vrijkomen voor 2 Een instrument om bij ontwikkeling te toetsen of deze past bij de omgeving en de behoefte.

17/56

Figuur 12: Verdeling woningvoorraad (bron: CBS (2019), bewerking Stec Groep (2019))

Uitvoeringsnotitie woningbouw 2022-2025 Voor de uitwerking van de woningbouwplannen, de dorpswoonvisies en gebiedsontwikkelingen is de woonvisie ‘Samen sterk, met eigenheid en diversiteit’ uit 2020 uitgewerkt in een uitvoeringsnotitie wonen. Hierin zijn de kaders voor de kwantificering en kwalificering van het woningbouwprogramma per kern opgenomen. In principe geldt voor alle kleine kernen in Vijfheerenlanden qua vraag naar extra woningen dat een uitbreiding van 50 woningen gewenst is (zo nodig in het buitengebied, via de vitaliteitsregeling provincie). Het tempo waarin deze woningen worden gerealiseerd is afhankelijk van de grootte van de kern en de actuele druk op de woningmarkt en zal per kern moeten worden bepaald. Door te varieren in tempo kan goed worden aangesloten op de interne vraag vanuit de betreffende kern. Op deze manier wordt afhankelijk van de vraag, behoefte en mogelijkheden per dorp optimaal gebruik wordt gemaakt van de vitaliteitsregeling van de provincie om de maximaal 50 woningen buiten de zogenaamde rode contouren te realiseren. Om te komen tot kwalitatieve kaders en uitgangspunten per kern zijn diverse aspecten belicht die een verschil kunnen maken voor wat betreft de woningbouwopgave per kern. Deze aspecten hebben betrekking op onderwijs, mobiliteit en vergrijzing.

Niet elk aspect vanuit onderwijs, mobiliteit en vergrijzing zal bij elke kern even sterk spelen of van doorslaggevend belang zijn. Ook is het woningbouwprogramma niet altijd doorslaggevend voor de belangen van een betreffend aspect. De effecten van het woningbouwprogramma kunnen wel langjarig van belang zijn, zoals om basisonderwijs in een kern te kunnen blijven bieden. Met name als de huidige woningvoorraad onvoldoende bijdraagt aan de belangen vanuit gemengde woonkernen, onderwijs, economie, mobiliteit en vergrijzing, is het gewenst om dit een plek te geven in de dorpswoonvisies. Omdat bij kleine plannen tot en met 10 woningen het basisprogramma moeilijk of niet uitvoerbaar is, wordt bij het basisprogramma uitgegaan van een plan van tenminste 11 woningen. Het programma in elk plan of een samenstelling van meerdere plannen is als volgt:

18/56

Figuur 13: Basisprogramma vanaf 11 woningen

Via de dorpswoonvisies en gebiedsontwikkelingen worden de uitgangspunten op maat uitgewerkt gericht op de behoefte en vitaliteit van de betreffende kern. Uitkomsten voor Hei- en Boeicop Hei- en Boeicop is één van de kleine kernen in de gemeente. Gezinnen vormen hier de grootste doelgroep. De grootste groei is hier te zien in de groep alleenstaanden en stellen van 65 jaar en ouder. Het is belangrijk om rekening te houden met deze groeide groepen en voldoende woningen en voorzieningen voor deze groepen te behouden. Tegelijkertijd moeten we rekening houden met de groepen die minder hard groeien of zelfs krimpen, zoals stellen tot 35 jaar. Voor een vitaal dorp is het belangrijk dat alle groepen een plek kunnen vinden in het dorp en bijvoorbeeld jongeren uit Hei- en Boeicop die in het dorp willen blijven wonen daar ook de mogelijkheid voor hebben. Het is voor bepaalde voorzieningen, zoals de basisschool, cruciaal dat in het dorp meer jonge gezinnen komen zodat zij voldoende leerlingen hebben. Hei- en Boeicop heeft een woonzorgvoorziening voor ouderen binnen de grenzen van het dorp. Dit verklaart deels het relatief hoge percentage ouderen. Vooralsnog is de binding van bewoners van dit centrum met het dorp beperkt, doordat er geen oorspronkelijke inwoners uit Hei- en Boeicop wonen.

Uitgaande van de noodzaak om bereikbare woningen voor starters (veelal jonge gezinnen) en ouderen te bouwen, zullen veelal rijenwoningen en mogelijk een in

de dorpse schaal passend kleinschalig appartementengebouw moeten worden gerealiseerd. Om een haalbaar plan te maken met circa 50% van de woningen in het betaalbare segment moet de locatie een redelijke omvang hebben; de keuze voor één locatie voor 50 woningen past daarbij. Zo kunnen noodzakelijke investeringen in ontsluiting, technische infrastructuur en landschappelijke inpassing verdeeld worden over het totaal. Daarbij is vanwege de insteek om vooral voor de eigen dorpsbewoners te bouwen een bouwtempo van maximaal 5 woningen per jaar belangrijk. Dit zal ook betekenen dat enige voorinvestering noodzakelijk is.

Figuur 14: Huishoudensontwikkeling per doelgroep voor Hei- en Boeicop (bron: Bijlagen Woonbehoefteonderzoek Vijfheerenlanden, Stec Groep (2020))

19/56

3.1.2 De omgevingsvisie De omgevingsvisie is een integrale langetermijnvisie voor de hele fysieke leefomgeving. Het gaat over alle thema’s die raakvlakken hebben met de fysieke leefomgeving, zoals wonen, werken en mobiliteit, maar ook gezondheid. Hieronder wordt het beleid behandeld wat in relatie staat met de omgevingsvisie. De omgevingsvisie wordt opgebouwd uit een aantal onderdelen, de bouwstenen, die samen de omgevingsvisie vormen. In de bouwstenen notitie worden de bouwstenen beschreven en daarmee de uitgangspunten en de richting van de omgevingsvisie. Alle ontwikkelingen die mogelijk worden gemaakt door de omgevingsvisie worden milieutechnisch getoetst in een milieueffectrapportage, ook wel een OER. Hierin worden de omgevingseffecten integraal in beeld gebracht, zoals geluid, water en bodem. Met behulp van de OER wordt uiteindelijk één strategie gekozen die in de omgevingsvisie wordt vastgelegd. Uitkomsten voor Hei- en Boeicop In de bouwstenen notitie is Hei- en Boeicop aangeduid als ‘Wonen in woonkern’ (zie figuur 15). Dit gebied wordt gekenmerkt door grondgebonden woningen en appartementencomplex met een lage dichtheid. Rondom Hei- en Boeicop geldt het gebiedstype ‘Kernrandzone’. Deze zone is bedoeld voor activiteiten en ontwikkelingen (waaronder de uitbreiding voor wonen of werken).

20/56

Figuur 15: Gebiedstypenkaart Vijfheerenlanden met Hei- en Boeicop rood omcirkeld

3.1.3 Landschap De gemeente staat voor grote opgaven op het gebied van doorontwikkeling van de landbouw, bodemdaling, toekomstbestendig waterbeheer, energietransitie, recreatie en biodiversiteit. Om ervoor te zorgen dat het landschap toekomstbestendig is en ruimte kan bieden voor deze opgaven is de landschapsvisie ‘Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040’ opgesteld. Dit is een eerste stap naar een goede balans tussen alle opgaven in het landelijk gebied. De visie gaat in op zes thema’s: 1. Sterke, toekomstbestendige landbouw; 2. Robuuste en gevarieerde natuur; 3. Klimaatbestendig en robuust; 4. Energie uit het gebied;

5. Ruimte voor recreatie; 6. Het landschap ontsloten. De thematische principes en uitgangspunten zijn integraal uitgewerkt voor de verschillende deelgebieden. Hei- en Boeicop behoort tot deelgebied ‘linten’ met daaromheen de ‘stads- en dorpsranden’. Linten De linten zijn belangrijk voor de identiteit van het landschap doordat langs de linten verschillende functies en bebouwing zijn geclusterd. Dit karakter moet behouden blijven door het lint transparant te houden met doorzichten vanaf de weg op het achterliggende landschap. De woon- en leefkwaliteit moet gewaarborgd worden door het terugdringen van onveilige situaties als gevolg van bijvoorbeeld (vracht)verkeer. Stads- en dorpsranden De stads- en dorpsranden liggen om de kernen heen. Het zijn overgangsgebieden tussen het landschap en de bebouwing. In deze gebieden is het van belang dat toekomstige ontwikkelingen bijdragen aan de kwaliteit van het gebied, goed worden ingepast in het landschap en dat een goede overgang ontstaat en behouden blijft tussen het stedelijk woongebied en het buitengebied. Het landschap rondom Hei- en Boeicop is het ‘veenweidelandschap’. In dit gebied is extra aandacht voor de weidevogels en moet meer ruimte geboden worden voor de boeren. De woningbouwopgave moet voornamelijk binnenstedelijk worden opgelost, maar de stads- en dorpsranden bieden mogelijk ruimte om dit deels op te vangen.

Keuzes hierover worden gemaakt in de Omgevingsvisie. Er liggen kansen om het landschap meer zichtbaard en beleefbaar te maken door barrières voor fietsers en wandelaars op te heffen en meer fietspaden en wandelroutes te maken.

21/56

Uitkomsten voor Hei- en Boeicop Hei- en Boeicop vormt een lint in het landschap. Rondom het dorpslint ligt de dorpsrand met bebouwing (de bebouwde kom). Het landschap rondom het dorp is aangeduid als ‘veenweidelandschap’. In de dorpsrand liggen kansen voor woningbouw, waar rekening moet worden gehouden met het karakter van het landschap. De beleefbaarheid van het dorp kan versterkt worden door meer wandelen fietspaden rondom het dorp aan te leggen. Rondom Hei- en Boeicop dient rekening te worden gehouden met bodemdaling. Dit kan worden tegengegaan door geleidelijke vernatting van het gebied.

Figuur 16: Uitsnede van de visiekaart 'Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040'

22/56

3.1.4 Cultuurhistorie De ruimtelijke kwaliteit van de dorpen en de directe omgeving wordt voor een belangrijk deel bepaald door historie. Deze kwaliteit is in de cultuurhistorische waardenkaart(en) concreet gemaakt. Dit document is daarmee een onmisbaar document als het gaat om uit- en inbreidingsprojecten waar het behoud van het (dorpse)karakter van belang is. Uitkomsten voor Hei- en Boeicop Hei- en Boeicop bevindt zich in de polder “Neder Boeicop” die gekarakteriseerd kan worden als veenontginningen met cope-patroon.

Figuur 17: Uitsnede van de cultuurhistorische waardenkaart

23/56

Het gebied aan de noordzijde van de Hei- en Boeicopseweg wordt voor een groot deel gekenmerkt door het groene karakter. Op de cultuurhistorische waardenkaart is te zien dat hier nog meerder historische groenstructuren zichtbaar zijn. De historische groene lijnen staan in verbinding met de cope-structuur. Vrijwel het gehele lint is aangewezen als historische groen structuur welke in relatie staat met de hoofdstructuurlijn. Daarnaast zijn op meerdere plaatsen historische bospercelen zichtbaar. Aan de zuidzijde van het dorp zijn ook verscheidende historische groenelementen terug te vinden.

De cultuurhistorische waarden zijn een belangrijk uitgangspunt bij nieuwe ontwikkelingen. We willen de waarden namelijk zoveel mogelijk beschermen en waar mogelijk benutten door als element te gebruiken. Uitgangspunten bij nieuwe ontwikkeling: ● Behoud van het groene karakter; ● De slotenstructuur zal mede bepalend zijn voor de inrichting van het plan; ● Een relatief kleine hoeveelheid bebouwing in combinatie met diepe begroeide percelen maakt een geleidelijke overgang naar het landschap goed mogelijk; ● Nieuwe ontwikkelingen zullen zich voornamelijk achter het lint moeten bevinden. Naast de cultuurhistorische landschapselementen staan in Hei- en Boeicop een aantal gebouwen en structuren met cultuurhistorische waarde. Deze zijn op figuur 18 te zien.

Figuur 18: Uitsnede van de cultuurhistorische waardenkaart

24/56

3.1.5 Mobiliteit Op het gebied van mobiliteit hebben we een Mobiliteitsvisie 2040 opgesteld. Deze geeft richting aan het uiteindelijke Mobiliteitsplan 2020-2030. In de visie worden drie doelstellingen genoemd: 1. We kiezen voor een duurzaam verkeer- en vervoerssysteem en streven een optimaal netwerk na voor voetgangers, fietsers en openbaar vervoer. Dit doen we door in te zetten op: a. Goede bereikbaarheid van de kernen door inzet van fietsnetwerken tussen de kernen en snelfietspaden naar omliggende steden; b. Goed ov tussen de hoofdkernen en het omliggende gebied met goede (fiets-)opstappunten en bediening van de eerste en laatste kilometer; c. Doorstroming van de rijkswegen ter voorkoming van overlast op het onderliggend wegennet. 2. Op het gebied van leefbaarheid zetten we in op: a. Het verminderen van overlast veroorzaakt door vrachtverkeer en landbouwverkeer; b. Autoluwer maken van binnensteden met als alternatief fiets en ov; c. Het verminderen van overlast veroorzaakt door autoverkeer. 3. We zetten in op een veilige verkeersstructuur conform de eisen van Duurzaam Veilig Verkeer en een veilige omgeving voor voetgangers en fietsers. Uitkomsten voor Hei- en Boeicop Hei- en Boeicop is met de auto goed te bereiken. Het dorp is met de bus bereikbaar met U-flex. Dat is een flexibel openbaarvervoersysteem waarbij mensen vooraf moeten reserveren. In het dorp zijn twee bushaltes.

Hier rijdt de bus richting Lexmond en richting Leerdam. De Hei- en Boeicopseweg is een belangrijke verkeersader voor fietsverkeer. Hier liggen kansen ten aanzien van fietsveiligheid, bijvoorbeeld door een fietsstrook aan te leggen. De ov-bereikbaarheid is beperkt. Met oog op het toenemende aantal senioren is het wenselijk om de ov-bereikbaarheid te verbeteren.

3.1.6 Groen Op het gebied van groen geldt in de gemeente de Groenstructuurvisie. Deze bouwt voort op het bestaande groenbeleid, maar is aangevuld met thema’s zoals biodiversiteit en klimaatadaptatie. Het behoud en versterken van de groene buitenruimte zet in op twee zaken: 1. Verwezenlijken van een robuust groen geraamte; 2. Een groene reactie op maatschappelijke thema’s. Dit doen we door de structuren te verbinden en herstellen, de variatie in groen te vergroten en de gebiedseigen beplanting toe te laten nemen. Uitkomsten voor Hei- en Boeicop Hei- en Boeicop ligt in een veenweidelandschap met rivierinvloeden. Het behouden en versterken van dit landschap is belangrijk. Vanuit het groenbeleid kan bij ontwikkelingen gestuurd worden op het versterken van een groen geraamte en gebiedseigen beplanting toevoegen. Op gemeenteniveau scoort Hei- en Boeicop tweede als het gaat om hoeveelheid openbaar groen en als het gaat om groen in de private ruimte staat het dorp zelfs op de eerste plaatst.

Figuur 19: Groen in private ruimte en openbaar groen (bron: waarstaatjegemeente.nl)

25/56

3.1.7 Economie Een sterke lokale economie is belangrijk voor het welzijn en welbevinden van inwoners. Als gemeente zetten we in op het verkrijgen, behouden en versterken van toekomstbestendige werkgelegenheid samen met de partners in Vijfheerenlanden. Dit doet we door: 1. Innovatie te stimuleren; 2. Een impuls te geven aan duurzaamheid; 3. Digitalisering te benutten; 4. Het verbeteren van de aansluiting van de opleidingen op de arbeidsmarkt; 5. Een aantrekkelijk ondernemersklimaat te versteken. Door samen te werken met onderwijsinstellingen, het bedrijfsleven en de lokale bevolking kunnen nieuwe initiatieven gekoppeld worden aan nieuwe samenwerkingen, krijgen ondernemers de ruimte om te groeien en creëren we een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Uitkomsten voor Hei- en Boeicop Dit beleidsstuk heeft geen direct relatie met Hei- en Boeicop. 3.1.8 Gezondheid In de gemeente Vijfheerenlanden wonen ongeveer 58.000 mensen. Met het gezondheidsbeleid willen we inzetten op een gezonde leefomgeving en positieve gezondheid voor al deze inwoners. Hierbij horen de volgende strategische doelstellingen: 1. Fysieke en sociale omgeving Vijfheerenlanden is een aantrekkelijke en groene leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en sport, ontmoetingen en sociaal-culturele activiteiten. 2.

Gezondheidsverschillen In Vijfheerenlanden is in wijken met een lage Sociaal Economische Score (SES) gelegenheid voor een gezonde leefstijl en hebben kwetsbare inwoners voldoende gezondheidsvaardigheden en goede mogelijkheid voor participatie. 3. Druk op jeugd en jong-volwassenen

In Vijfheerenlanden is er een sociale omgeving en systeem die de fysieke en mentale gezondheid van jongeren beschermt en hen verleidt tot een gezonde leefstijl. 4. Vitaal oud worden In Vijfheerenlanden nemen ouderen deel aan het maatschappelijke leven en kunnen zij gezond en veilig bewegen in en om huis en in de eigen wijk. 5. Roken, alcohol- en middelengebruik en gezond gewicht In Vijfheerenlanden wordt er een Lokaal Preventieakkoord uitgevoerd waardoor kinderen rookvrij kunnen opgroeien, waardoor het gebruik van alcohol en middelen wordt ontmoedigd en waardoor bewegen en gezonde voeding gestimuleerd wordt zodat kinderen, (jong-)volwassenen en ouderen de mogelijkheid hebben een gezond gewicht te ontwikkelen en/of behouden. 6. Positieve gezondheid In Vijfheerenlanden is er een langjarig proces dat positieve gezondheid en preventie bevordert als belangrijk onderdeel van de samenwerking tussen gemeente, inwoners en maatschappelijke partners, vooral in de sectoren zorg en welzijn. Uitkomsten voor Hei- en Boeicop Met een leefomgeving die uitnodigt om te bewegen en ontmoeten wordt het voor mensen makkelijker om gezond te leven. Bijvoorbeeld doordat het makkelijker is om de fiets te pakken dan de auto. Of door aantrekkelijke buitenruimte waardoor mensen graag buiten zitten en elkaar tegenkomen voor een praatje.

In Hei- en Boeicop is de afstand tot een huisartsenpraktijk en grote supermarkt hoger dan in de rest van Nederland. Voor een vitaal dorp is het belangrijk dat er voldoende voorzieningen in de dorpskern zijn en mensen hier lopend of te voet naar te kunnen. Dat zorgt ervoor dat ze meer bewegen, maar ook voor zelfstandigheid, doordat senioren bijvoorbeeld langer zelf boodschappen kunnen doen. Voor kinderen en jongeren is het belangrijk dat zij voldoende plekken hebben om te bewegen en ontdekken. De sociale cohesie in het dorp is sterk. Mensen voelen zich betrokken en er is veel onderling contact. Dit moet gefacilieerd worden door voldoende mogelijkheden om activiteiten te organiseren.

26/56

Afstand tot voorzieningen in kilometers 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0

4,1

1,0

Afstand tot huisartsenpraktijk

3,7

0,9

Afstand tot grote supermarkt

Hei- en Boeicop

1,1

0,7

Afstand tot kinderdagverblijf

1,1

0,7

Basisonderwijs Afstand tot school

Nederland

Figuur 20: Afstand tot voorzieningen (bron: Kerncijfers wijken en buurten 2021, CBS)

3.2

Provinciaal beleid

3.2.1 Omgevingsvisie provincie Utrecht Vastgesteld op 10 maart 2021 In de omgevingsvisie zijn de integrale lange termijn ambities en doelen van de provincie vastgelegd. Met zeven beleidsthema’s wordt richting gegeven aan de ontwikkeling en de bescherming van een gezonde en veilige leefomgeving. In 2050 wil de provincie een inclusieve en circulaire provincie Utrecht: ● waarin stad en land gezond zijn; ● die klimaatbestendig en waterrobuust is; ● waarin duurzame energie een plek heeft; ● met vitale steden en dorpen; ● die duurzaam, gezond en veilig bereikbaar is; ● met een levend landschap, erfgoed en cultuur; ● die een toekomstbestendige natuur en landbouw heeft.

Figuur 22: Visie U16

Figuur 21: Zeven samenhangende beleidsthema's, bron: provincie Utrecht

In de visie wordt maatwerk aangebracht door onderscheidt te maken in drie regio’s: U16, Amersfoort en Foodvalley. Hei- en Boeicop ligt de Regio U16.

27/56

Aan de westzijde van de U16 ligt het veenweidegebied waarvan Hei- en Boeicop deel uitmaakt. Dit is een waterrijk gebied met een weids en open karakter en een kenmerkende historische verkavelingsstructuur. Het is een belangrijk gebied voor natuur, rust en recreatie. Van oorsprong was het hele gebied bedekt met veen en nog steeds is op veel plekken in de bodem veen te vinden. Het typische patroon van smalle weiden en sloten laat de geschiedenis van de ontwatering en veenontginning zien. Ontwatering maakte het land geschikt als akker- of weidegrond, maar het leidde ook tot daling van de bodem. In dit landschap speelt het vraagstuk van het behouden en versterken van de ruimtelijke kwaliteit terwijl invulling wordt gegeven aan de transities in energie en landbouw en de opgaven van klimaatadaptatie en bodemdaling.

Prognoses wijzen uit dat de provincie de komende decennia fors gaat groeien en dat extra ruimte nodig is om deze groei op te vangen. De provincie hanteert bij de locatiekeuze voor nieuwe verstedelijking de volgende basisprincipes: ● zo veel mogelijk binnenstedelijk/binnendorps (binnen het stedelijk gebied, zie figuur 23) nabij knooppunten; ● daarnaast in overig stedelijk gebied; ● eventuele nieuwe (grootschalige) uitleg koppelen aan hoogwaardig openbaar vervoer en aan (bestaande of nieuwe) knooppunten van de belangrijkste infrastructurele corridors. In aanvulling hierop wil de provincie onder voorwaarden ruimte bieden aan kernen voor kleinschalige uitbreiding van het stedelijk gebied om de lokale vitaliteit of ruimtelijke kwaliteit te vergroten (lokaal maatwerk).

Figuur 23: Kaart vitale steden en dorpen (stedelijk gebied)

Het dorp is aangemerkt als stedelijk gebied (zie figuur 23). Vitale steden en dorpen worden gewaarborgd door de ruimtevraag voor wonen en werken hoofdzakelijk binnenstedelijk en binnen dorpen op te lossen en hierin aandacht te hebben voor bereikbaarheid, klimaatadaptatie, energietransitie, gezondheid en inclusiviteit.

28/56

Vitaliteit kernen In een aantal kernen in de provincie Utrecht staat de vitaliteit onder druk: er is sprake van vergrijzing en gezinsverdunning. Hierdoor dreigt het draagvlak voor voorzieningen en het verenigingsleven weg te vallen. Voor deze kernen geldt echter evenzeer dat primair wordt ingezet op binnenstedelijke (binnendorpse) ontwikkeling waarbij compacter en innovatiever zal moeten worden gebouwd dan tot nu toe gebruikelijk. Daar waar geen binnendorpse mogelijkheden meer zijn faciliteert de provincie deze gemeentelijke ambities door een eenmalige kleinschalige uitbreiding per kern ten behoeve van de lokale vitaliteit tot 50 woningen zonder regionale afweging mogelijk te maken. Daarbij is het belangrijk dat de uitbreiding past bij het karakter van het dorp en dat de ontwikkeling geen onevenredige afbreuk doet aan de kernkwaliteiten van het landschap. Voor een aantal kleinere kernen kan een uitbreiding met maximaal 50 woningen uitkomst bieden, voor andere en grotere kernen is soms een grotere uitbreiding vanuit lokaal perspectief gewenst.

Het gebied waarin Hei- en Boeicop ligt is onderdeel van het Groene Hart en het gebied rond de kern (zoals aangegeven in figuur 24) is aangemerkt als kernrandzone (zie figuur 23). Vanwege de kwaliteiten en mogelijkheden van de kernrandzones vraagt de provincie gemeenten om specifiek beleid gericht op het behouden en versterken van de ruimtelijke kwaliteit. Als dit nodig is voor de realisatie van ruimtelijke kwaliteitsversterking kan met dit beleid ook nieuwe verstedelijking mogelijk worden gemaakt. De aard en omvang van deze verstedelijking moet in redelijke verhouding staan tot de gewenste kwaliteitsversterking en de aard en omvang van de gehele ontwikkeling moet in redelijke verhouding staan tot de kern. Daarbij stimuleert de provincie gemeenten om hun kernrandzone(s) in breder verband te bekijken en hiervoor een integrale ontwikkelvisie op te stellen. Het kernrandzonebeleid maakt deel uit van het beleid voor rood-voor-groen in het landelijk gebied. Rood-voor-groen kan ingezet worden als sprake is van een kwalitatieve opgave waar bijvoorbeeld omzetting van landbouwgrond naar groene functies (zoals natuur) gewenst is, of waar extra beheermiddelen gewenst zijn en waar daarom soms ook de vestiging van stedelijke functies aanvaardbaar is.

Ten noorden van de kern ligt een gebied met aardkundige waarden, dat zijn onderdelen van het landschap die iets vertellen over de natuurlijke ontstaanswijze van het gebied. Deze waarden worden beschermd. Figuur 24: Kaart aantrekkelijke landschappen met kernrandzone (bruin raster)

Het dorp ligt in het veenweidegebied waardoor het tegengaan van bodemdaling een van de opgaven is die hier spelen. In 2030 moet de bodemdaling met 50% worden afgeremd. Rondom het dorp ligt het landbouwgebied. De provincie wil naar een toekomstbestendige landbouwsector toe. Kennisontwikkeling en innovaties gericht op het behoud van rendabele melkveehouderijen in combinatie met het afremmen van bodemdaling en verminderen van CO2-uitstoot worden gestimuleerd.

29/56

De gebieden ten noorden en zuiden van de kern zijn aangemerkt als aandachtsgebied bodemdaling. Daarnaast heeft het landelijk gebied een belangrijke betekenis in de toenemende behoefte aan vrijetijdsbesteding. Het landelijk gebied is aangemerkt als beschermingszone voor de drinkwaterwinning. In het zuidwesten ligt een weidevogelkerngebied. Uitkomsten voor Hei- en Boeicop Het provinciale beleid zet in op het behouden van voorzieningen door middel van het toevoegen van woningen. Hei- en Boeicop is één van de dorpen waar 50 woningen toegevoegd kunnen worden. Hierbij moet rekening worden gehouden met de eisen van de provincie. 3.2.2 Interim omgevingsverordening Vastgesteld op 10 maart 2021 De juridische vertaling van de omgevingsvisie staat in de omgevingsverordening. De regels in deze verordening werken door in ruimtelijke besluiten, zoals bestemmingsplannen en straks onder de Omgevingswet omgevingsplannen. Uitkomsten voor Hei- en Boeicop Hei- en Boeicop is onderdeel van cultuurhistorische waardevol landschap agrarische cultuurlandschap. De Vijfheerenlanden is een typisch Hollands polderlandschap. Centraal hierin is het cope-ontginningscomplex Hei- en Boeicop, één van de grootste aaneengesloten veengebieden van Nederland. Er moet rekening worden gehouden met de waarden van deze cultuurhistorische hoofdstructuur waarbij bescherming en benutting het uitgangspunt zijn.

De kern van Hei- en Boeicop is aangeduid als stedelijk gebied. Hierbinnen zijn stedelijke ontwikkeling toegestaan. In de kernrandzone zijn stedelijke ontwikkelingen onder voorwaarden mogelijk.

30/56

Figuur 25: Wonen, werken en recreëren kaart 1 met kernrandzone (raster)

3.3

Behoefte aan woningbouw

Naast het beleid is het van belang om te kijken naar hoe de bevolking van Hei- en Boeicop is opgebouwd en hoe het gesteld is met de woningvoorraad. Dit zegt iets over de toekomstige woonbehoefte. De gemeente Vijfheerenlanden en de provincie Utrecht maken daarnaast ook woningbouwafspraken die van belang zijn. In deze paragraaf wordt de woonbehoefte onderzocht en gekeken naar de behoefte voor de komende jaren. In bijlage 2 is een uitgebreid woonbehoefteonderzoek opgenomen.

de prognose voorspelt, en dat is slecht voor de vitaliteit. Dit heeft vervolgens negatieve gevolgen voor bijna alle voorzieningen. Als er geen woningen worden toegevoegd, zullen de meeste voorzieningen op termijn verdwijnen. Jongeren trekken noodgedwongen weg uit hun geboortedorp en krijgen maar mondjesmaat de kans om terug te keren. Nu is het vrijwel niet mogelijk om in Hei- en Boeicop een huis te kopen of te huren. Hierdoor blijven kinderen thuis wonen of komen ze na studie elders niet terug naar het dorp.

Memo

Uit de woonvisie en het woonbehoefteonderzoek voor Vijfheerenlanden blijkt dat de prognose voor Hei- en Boeicop uitgaat van een beperkte groei van het aantal huishoudens in de periode 2020-2030, waarbij de groei van de alleenstaanden en stellen tot 35 jaar beduidend kleiner is dan de groei van de andere doelgroepen. In de periode 2030-2040 neemt de doelgroep gezinnen en de doelgroep alleenstaanden en stellen tot 35 jaar in aantal af. De doelgroepen alleenstaanden en stellen 35-65 jaar en alleenstaanden en stellen 65+ zullen wel toenemen, maar minder dan in voorgaande jaren. De woonvisie van Vijfheerenlanden gaat gelet op deze verwachte vergrijzing en gezinsverdunning voor de woonkernen, zoals Heien Boeicop, uit van nultredenproducten en waar nodig ondersteunt de gemeente kleinschalige dorpsgebonden initiatieven voor starters uit de betreffende kernen. De indicatieve woningbehoefte gaat uit van 1 tot 1,5 woning per jaar in de komende 20 jaar. Dit is echter niet voldoende om het voorzieningenniveau en daarmee de vitaliteit van Hei- en Boeicop in stand te houden. Terugkijkend naar de bouwstroom in het verleden en de inhaalvraag, zijn voor behoud van de basisvoorzieningen circa 4 à 5 woningen per jaar nodig.

Om tegenwicht te bieden aan de autonome vergrijzing en gezinsverdunning is het belangrijkste dat jongeren in Hei- en Boeicop kunnen wonen, omdat hiermee de voorzieningen in stand gehouden kunnen worden. Als er geen basisschool meer zou zijn, is het dorp veel minder aantrekkelijk om een gezin te starten of er als jong gezin te gaan wonen. De kern zou hierdoor automatisch sterk vergrijzen zoals

31/56

In de Uitvoeringsnotie woningbouw 2022-2025 is aangegeven dat in principe voor Hei- en Boeicop een uitbreiding van circa 50 woningen (zo nodig in het buitengebied, via de vitaliteitsregeling provincie) gewenst is. Voor nieuwe woningen is levensloopbestendigheid altijd van belang om in de toekomst verschillende doelgroepen te kunnen huisvesten. Experimenteerruimte voor nieuwe woonvormen is wenselijk die aansluit op de behoefte in de betreffende kern. Hei- en Boeicop is een van de kernen waar de kritische grens voor het behouden van basisonderwijs in de kern voor de komende 10 jaar wordt bereikt. Het langjarig kunnen bieden van basisonderwijs hangt af van voldoende leerlingen om een basisschool in stand te houden op een redelijke afstand. De aanwezigheid van (basis)onderwijsvoorzieningen is van groot belang voor jonge gezinnen en jonge gezinnen die op zoek zijn naar een passende woning. Bij de uitwerking van het woningbouwprogramma voor de kern is het daarom van belang om niet alleen in te zetten op woningen voor senioren, maar ook op woningen waarmee meer gezinnen kunnen worden behouden of aangetrokken, zodat er meer kinderen in de kern kunnen wonen. Snelheid is van belang omdat de leerlingaantallen op de basisschool teruglopen, zoals blijkt uit het gesprek met de schooldirecteur.

Het belangrijkste is dat op korte termijn woningen worden toegevoegd door nieuwbouw, transformatie of

door woningsplitsing. Hiermee kan de bevolkingssamenstelling in positieve zin worden beïnvloed. In Hei- en Boeicop wordt daarom ingezet op meerdere sporen: ● Bouwen voor starters: Koopwoningen bouwen voor starters en jonge gezinnen. In agrarische gemeenschappen is kopen of zelfbouw veel gebruikelijker dan huren. Fien Wonen heeft overigens aangegeven ook een aantal eengezinswoningen te willen realiseren. Er wordt vooral ingezet op rijwoningen, al dan niet in collectief particulier opdrachtgeverschap-constructies (CPO), omdat deze relatief betaalbaar zijn. ●

Behoud en verduurzamen huurvoorraad: Ook in Hei- en Boeicop speelt het behoud en het verduurzamen van de bestaande huurwoningen, zodat deze aan blijft sluiten bij de huidige en toekomstige woonwensen. Dit leidt niet tot meer woningen, maar zou er wel aan moeten bijdragen dat iedereen in Heien Boeicop zou moeten kunnen wonen, ook als je als startend gezin geen mogelijkheid hebt om te kopen. Fien Wonen geeft aan actief bezig te zijn met het verduurzamen van haar woningvoorraad, zo zijn er op veel woningen al zonnepanelen geplaatst.

●

Bouwen voor doorstromers: Het is mogelijk om op beperkte schaal te bouwen voor de doorstroming, zodat aan de onderkant van de markt woningen vrij komen voor starters.