Bouwstenen voor beleidskader verblijfsrecreatie Vijfheerenlanden 2024
Tekst van het document
Bouwstenen voor beleidskader Vijfheerenlanden Beleidskader verblijfsrecreatie Vijfheerenlanden
Colofon ©Gemeente Vijfheerenlanden, april 2024 Auteurs
Gemeente Vijfheerenlanden Femke Broeren-Poldner Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd J. (Jan Jaap) Thijs F. (Fleur) Brinkman R. (Rozemarijn) Pool Oude Kraan 72 6811 LL Arnhem Tel: 06 51174193 Mail: thijs@ruimteenvrijetijd.nl www.ruimteenvrijetijd.nl
Beeldmateriaal
Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Marketingorganisatie Tussen Lek en Linge
2
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
Inhoud 1
Inleiding ............................................................................. 5 1.1 Aanleiding .................................................................... 5 1.2 Totstandkoming beleid ................................................... 5 1.3 Identiteit van Vijfheerenlanden ....................................... 5 1.4 Leeswijzer .................................................................... 6
2
Verblijfsrecreatie in Vijfheerenlanden ..................................... 8 2.1 Sector in beeld ............................................................. 8 2.2 Vitaliteit verblijfsrecreatie ............................................ 11
3
Leefstijlvinder: vraag en aanbod .......................................... 14 3.1 Kansrijke ontwikkelmogelijkheden ................................. 14 3.2 De stijl- en avontuurzoeker in beeld .............................. 14
4
Beleidsmatige context ........................................................ 18
5
Trends en ontwikkelingen ................................................... 22
6
Verkennende gesprekken en inwonersonderzoek ................... 25 6.1 Verkennende gesprekken ............................................. 25 6.2 Inwonersonderzoek ..................................................... 27
7
Analyse en uitgangspunten ................................................. 29 7.1 SWOT-analyse ............................................................ 29 7.2 Conclusies .................................................................. 31 7.3 Uitgangspunten voor nieuwe initiatieven ........................ 32
Bijlage 1: bronnenlijst ............................................................... 35 Bijlage 2 Uitleg leefstijlvinder ..................................................... 36 Bijlage 3: Overzicht leefstijlkleuring per bedrijf* ........................... 38 Bijlage 4: Uitgebreide leefstijlonderzoek ...................................... 40
3
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
4
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
1 Inleiding
voor het beoordelen van nieuwe initiatieven zodat we onze gewilde ontwikkelrichting kunnen waarborgen.
“De duurzame en recreatief aantrekkelijke overnachtingen passen bij het buitengevoel dat gemeente Vijfheerenlanden oproept door de ligging tussen de twee prachtige rivieren, de uitgestrekte landerijen en de rijke historie” (Beleidsvisie toerisme en recreatie gemeente Vijfheerenlanden 2022-2032)
1.2 Totstandkoming beleid Om een beeld te krijgen van het gebied is er eerst een gebiedsbezoek gedaan. Voor de totstandkoming van dit beleid is een deskstudie naar relevant beleid en onderzoeken uitgevoerd. Ook zijn er interviews met verschillende stakeholders uit de gemeente gehouden. Om een goed beeld te krijgen van het aanbod in verblijfsrecreatie is een leefstijlanalyse uitgevoerd. Als laatste is een SWOT-analyse uitgevoerd om zo uitgangspunten voor nieuwe initiatieven te creëren. De totstandkoming van dit beleid is begeleid door het Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd.
1.1 Aanleiding In het uitvoeringsprogramma toerisme en recreatie Vijfheerenlanden 2022-2023 hebben we als gemeente Vijfheerenlanden een aantal strategische lijnen uitgezet om de vrijetijdseconomie te versterken. Eén van de algemene doelstelling is om 20% meer overnachtingen te hebben per 2032. Hierbij willen we verblijfsrecreatie ontwikkelen die aantrekkelijk en kleinschalig is en tegelijkertijd het bestaande aanbod aanvult.
1.3 Identiteit van Vijfheerenlanden “Ga op pad Tussen Lek & Linge. Ontdek de mooiste plekken tussen de rivieren, zoals de historische steden met ieder hun eigen karakter. Ontmoet elkaar, Onthaast in de prachtige natuur en doe soms even lekker helemaal niks...”(Marketingorganisatie Tussen Lek en Linge, 2024)
We hebben als gemeente verschillende type accommodaties, waaronder campings, bed & breakfasts en hotels. Net als in veel andere gemeenten is de sector volop in beweging. Zo is de gemiddelde leeftijd onder campingeigenaren relatief hoog, waardoor een overname van bedrijven te verwachten is. En zijn recentelijk twee naast elkaar gelegen campings opgekocht door Topparken. Daarnaast is door de aard van het gebied (veel natuur als onderdeel van de NNN) niet overal evenveel mogelijk qua ontwikkelingen. Op dit moment krijgt de gemeente aanvragen voor nieuwe initiatieven en verwachten we er nog meer door de beweging in de sector. Met dit beleid willen we meer inzichten geven in waar we met de sector naartoe willen. Daarnaast willen we ook handvatten creëren
Zoals de marketingorganisatie schetst is Vijfheerenlanden een gemeente tussen de Lek en de Linge waar veel te doen is op het gebied van cultuur en natuur en waar je kan onthaasten van het dagelijkse leven. De gemeente bestaat uit een groot landelijk gebied en drie steden. Ameide is een van de oudste steden van graafschap Holland. Er staan veel monumenten, zoals het oude stadhuis en de Hervormde Kerk. Vrijstad Vianen is een middeleeuwse en monumentale stad. De stad is 190 Rijksmonumenten rijk en heeft veel terrassen waar je heerlijk kan vertoeven. Leerdam is dé glasstad van Nederland sinds 5
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
1765. Met de komst van de glasfabriek ontstond er in de 18e eeuw een grote glasindustrie in Leerdam, dit is tot de dag van vandaag nog steeds zichtbaar.
van het inwonersonderzoek en de verkennende gesprekken die met diverse stakeholders gevoerd zijn. In hoofdstuk 7 zetten we de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van de verblijfsrecreatiesector in Vijfheerenlanden uiteen.
De natuur ontdekken kan in Vijfheerenlanden zowel via land of water. Zo kan je als bezoeker de Lek en Linge bevaren en kan er gewandeld worden in de verschillende natuurgebieden. Een hiervan is de Zouweboezem, een oase van rust waarin graslanden, rietvelden en water elkaar afwisselen. Hier vind je diverse flora en fauna. Het gebied kan ook per fiets ontdekt worden. Zo zijn er diverse fietstochten die over oude dijkjes gaan, of langs het water, de boomgaarden, natuurgebieden en verschillende steden en dorpen. Daarnaast maakt Vijfheerenlanden ook nog deel uit van de Hollandse Waterlinies. Dé plekken waar natuur en geschiedenis bij elkaar komen. Zo is er nog een oud fort in het gebied; Fort Everdingen, waar een bierbrouwerij en camping zijn gevestigd. In het gebied wordt veel voedsel geproduceerd, waardoor er veel streekproducten te proeven zijn. Er wordt fruit geteeld, Leerdammer kaas gemaakt en bier geproduceerd bij Fort Everdingen.
1.4 Leeswijzer Hoofstuk 2 gaat in op de huidige verblijfsrecreatiesector in Vijfheerenlanden. In hoofdstuk 3 kijken we naar het aanbod van verblijfsrecreatie voor verschillende doelgroepen en vergelijken we deze met de vraag. Hoofdstuk 4 beschrijft de relevante beleidsmatige context voor het beleid verblijfsrecreatie. Hoofdstuk 5 geeft de belangrijkste en meest relevante trends weer. Hoofdstuk 6 geeft een samenvatting 6
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
7
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
2 Verblijfsrecreatie in Vijfheerenlanden Dit hoofdstuk gaat in op het huidige aanbod van verblijfsrecreatie in de gemeente Vijfheerenlanden. We beschrijven eerst de sector en de verschillende type verblijfsrecreatie in Vijfheerenlanden. Daarnaast gaan we in op de vitaliteit van de sector.
2.1 Sector in beeld De gemeente biedt veel verschillende verblijfsrecreatie; hotels, bed & breakfast’s, vakantieparken, campings, jachthavens, en particulier verhuur zoals via AirBnB. Uit de monitor toerisme en recreatie (2021) blijkt dat er jaarlijks zo’n 200.000 toeristischrecreatieve overnachtingen in de gemeente zijn (zonder vaste plekken). Hierin hebben hotels een aandeel van circa 48% en campings en mini-campings een aandeel van 39,4%. Onderstaande tabel geeft een overzicht van het aantal accommodaties per type verblijfsrecreatie.
Type
Aantal
Campings
14
Hotels
4
B&B’s
28
Camperplaatsen
3
Jachthavens
6
Groepsaccommodaties
3
Vakantiewoningen
8
Particuliere verhuur
47*
Op basis van: Gemeente Vijfheerenlanden (2022b), Adviesrapport kleinschalig verblijfsrecreatie, Gemeente Vijfheerenlanden (2022a) Uitvoeringsprogramma toerisme en recreatie en een online check. *Het is niet duidelijk hoeveel woningen daadwerkelijk particulier verhuurd worden. Dit is een schatting op basis van de beschikbare data.
Campings Onder campings verstaan we verblijfsrecreatie terreinen met (volledig of gedeeltelijk) toeristische slaapplaatsen, waarop kan worden overnacht in tenten, toercaravans, campers, tenthuisjes of trekkershutten. Evenals terreinen met een aantal zomerhuisjes, stacaravans, (vakantie)bungalows of (vakantie-) appartementen, die hoofdzakelijk voor verhuur door de exploitant of beheerder van het complex beschikbaar zijn. De verblijfsrecreatie terreinen kunnen ook kleinschalig zijn. Een kleinschalig kampeerterrein (mini-camping) heeft een beperkt aantal standplaatsen, is ondergeschikt aan de
8
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
hoofdfunctie en wordt gerund door de hoofdbewoner als nevenactiviteit.
Vijfheerenlanden heeft één hotel van een grote hotelketen in de gemeente. Bij de kruising van de A2 en A27 ligt van der Valk Hotel Vianen. Het hotel heeft 202 kamers. Door de hoeveelheid kamers heeft het hotel een groot aandeel in de toeristisch-recreatieve overnachtingen in de gemeente. Een aanzienlijk aandeel wat in dit hotel verblijft is zakelijk 3.
De gemeente heeft een behoorlijk aantal mini-campings (zonder recreatieve bestemming, met maximaal 25 plekken), campings met tussen de 40 à 50 plekken, maar ook een stuk of 3 grootschaligere campings (met meer dan 100 plekken). De grootschalige campings hebben vaak jaarplaatsen. Uit de monitor blijkt dat in 2019 ongeveer 370 vaste kampeerplaatsen (jaar- en seizoensplaatsen) bezet waren 1. De minicampings zijn veelal gevestigd bij de boer. Naast kampeerplaatsen bieden sommige campings ook verhuuraccommodaties, zoals lodges en hutten, aan.
De rest van de hotels zijn kleinschalig, deze worden allemaal zelfstandig geëxploiteerd. Het Posthuys is een boetiekhotel met 9 kamers en gevestigd in een oud postkantoor in Leerdam. Hotel aan de Linge gevestigd in Kedichem ligt aan de Linge en heeft 8 kamers. De Gouden Leeuw is een hotel/pension in Lexmond met 4 kamers, waarbij sanitair gedeeld wordt.
Recentelijk zijn er twee campings verkocht aan campingketen TopParken. Deze campings worden omgetoverd tot één gezamenlijk park bestaande uit 115 chalets. De locatie van deze camping is in de uiterwaarden, waardoor de recreatieobjecten buiten het seizoen van het terrein moeten worden gehaald2.
B&B’s Een Bed & Breakfast (B&B) is kleinschalig, gevestigd in bestaande bebouwing, ondergeschikt aan de woonfunctie en wordt gerund door de hoofdbewoner als nevenactiviteit. De B&B’s in de gemeente staan voornamelijk op een boerenerf. Enkele van de B&B’s liggen in het centrum van de steden of anders niet boerderij gerelateerd.
Hotels Een hotel is een accommodatie met slaapplaatsen voor logiesverstrekking in overwegend één- en tweepersoonskamers tegen boeking per nacht, waar afzonderlijke maaltijden, kleine etenswaren en dranken kunnen worden verstrekt.
Camperplaatsen Een camperplaats is een speciaal voor campers ingerichte parkeerplaats, niet op een verblijfsrecreatieterrein gelegen. Hier mag de camper worden geparkeerd en is recreatief overnachten toegestaan. Een camper of kampeerauto is een
1 Gemeente Vijfheerenlanden. (2021). Monitor toerisme en recreatie 2019-
3 Gemeente Vijfheerenlanden. (2022). Uitvoeringsprogramma toerisme en
2020 2 AD (2023). Plannen voor vakantiepark Lexmond zijn concreet (en dit zijn ze).
recreatie Vijfheerenlanden 2022-2032 versie ter besluitvorming
9
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
motorvoertuig, dat is ingericht om in te overnachten en te verblijven.
We kunnen deze signalen op dit moment niet staven met harde data.
Twee gemeentelijke camperplaatsen (camperplaatsen die beheerd en geëxploiteerd worden door de gemeente) bevinden zich in Leerdam en een derde bevindt zich in Vianen. De meesten camperplaatsen hebben vier plekken waar je maximaal 72 uur mag staan. Een overnachting met een camper in de gemeente kost €8,80 plus toeristenbelasting. Daarnaast zijn er nog vijf niet-gemeentelijke plekken waar camperaars terecht kunnen. Deze camperplaatsen bevinden zich op verschillende campings in de gemeente 4.
Groepsaccommodaties Groepsaccommodaties zijn accommodaties met logiesverstrekking overwegend aan personen in groepsverband met slaapgelegenheid in kamers, zalen, huisjes, tenthuisjes, appartementen en/of tenten die gasten mogelijk met vreemden moeten delen. Bijvoorbeeld: een kampeerboerderij, (kinder)vakantiehuis, kamphuis of natuurvriendenhuis. De groepsaccommodaties in de gemeente bevinden zich in Hei-en Boeicop, Ameide en Kedichem. De woningen zijn omringd met de natuur en bevinden zich op een boerenerf of in een plattelandssetting.
Jachthavens Een jachthaven is een haven waar met een pleziervaartuig tegen betaling aan steigers of kade kan worden aangelegd. Een jachthaven kan door zowel de gemeente als door verenigingen en bedrijven geëxploiteerd worden. De jachthavens kunnen veel voorzieningen hebben; zoals sanitaire gebouwen, stroomaansluiting en een restaurant, of heel weinig.
Vakantiewoningen Losse recreatiewoningen zijn solitaire bungalows en/of huisjes die niet op een verblijfsrecreatie terrein zijn gelegen. De vakantiewoningen in Vijfheerenlanden bevinden zich langs de dijk, in een natuurgebied en in de centra van de steden. Hierbij zit één wat bijzondere accommodatievorm bij, namelijk een blokhutboot. Op de blokhutboot kan verbleven worden, en kan gebruikt worden om over de Linge te varen.
De meeste jachthavens in Vijfheerenlanden bieden zowel vaste ligplaatsen als ligplaatsen voor passanten aan. Er zijn ongeveer 350 vaste ligplaatsen in de gemeente5. Deze jachthavens bevinden zich voornamelijk in (de buurt van) Vianen, Leerdam en Lexmond. Als gemeente krijgen we vanuit de markt signalen dat er niet genoeg aanlegplekken zijn en dat voornamelijk langs de Linge aanlegplaatsen worden gemist.
Particuliere verhuur Bij particuliere verhuur verhuurt iemand een ruimte in zijn woning of de volledige woning tijdelijk als logiesaccommodatie, bijvoorbeeld via een platform zoals AirBnB of Expedia. In de gemeente vindt ook particuliere verhuur plaats. Zo worden via
4 Gemeente Vijfheerenlanden. (2022). Adviesrapport kleinschalig
5 Gemeente Vijfheerenlanden. (2021). Monitor toerisme en recreatie 2019-
verblijfsrecreatie
2020
10
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
de website ‘Vrienden op de fiets’ op 11 plekken in de gemeente verblijfsaccommodatie verhuurd. Deze accommodaties kunnen de vorm hebben van een logeerkamer, tuinhuis, (sta)caravan of woonboot.
jachthavens en campings en bungalowparken. Een aantal bedrijven uit Vijfheerenlanden zijn toen meegenomen onder de regio ‘Het Groene Hart’. Bij een vitaliteitsonderzoek wordt gekeken naar de toeristisch-recreatieve kwaliteit en perspectief dat aanwezig is bij een bedrijf. In geval dat de kwaliteit en het perspectief goed zijn, is een bedrijf vitaal. Hieronder zal de vitaliteit van de bedrijven die destijds meegenomen zijn in het onderzoek besproken worden. Belangrijk om te vermelden is dat deelname anoniem was, daarom worden hieronder geen namen vermeld.
Ook zijn er 36 Airbnb’s in Vijfheerenlanden 6. Om het in perspectief te brengen kan het aantal Airbnb’s vergeleken worden met de omliggende gemeenten. Gemeente Molenlanden heeft in totaal 30 Airbnb’s en gemeente Gorinchem acht. Vijfheerenlanden heeft in totaal meer Airbnb’s. Maar per vierkante kilometer heeft Vijfheerenlanden gemiddeld minder Airbnb’s dan Gorinchem. Het aantal Airbnb’s in Vijfheerenlanden en Molenlanden is redelijk vergelijkbaar.
Campings Er is op vier campings in Vijfheerenlanden gekeken naar de vitaliteit. Uit het onderzoek blijkt dat twee van de vier campings vitaal zijn. De niet- vitale parken hebben te maken met bewoning of mindere kwalitatieve uitstraling. Dat ongeveer de helft van de onderzochte parken uit Vijfheerenlanden vitaal zijn komt overeen met het beeld van de regio ‘Het Groene Hart’.
Het gaat hier om het actieve aanbod op het moment van zoeken. Dit was gedurende het laagseizoen, het kan dus mogelijk zijn dat er in werkelijkheid meer Airbnb’s aanwezig zijn, maar niet verhuurd werden op het moment van zoeken. Hoeveel huizen/kamers er in werkelijkheid worden verhuurd via Airbnb is daarom niet duidelijk. Daarnaast is Airbnb niet het enige platform waar particuliere verhuur plaatsvindt. Ook op websites zoals booking.com of Expedia vindt particuliere verhuur plaats. Tevens kunnen ook B&B-, hotelkamers en chalets via het Airbnb verhuurd worden. Hierdoor kan een deel van Airbnb’s ook dubbel zijn met de andere categorieën.
De gemeente heeft relatief veel kleinschalige campings. De kleinschaligheid zorgt ervoor dat er vaak minder voorzieningen aanwezig zijn. De exploitatie van de kleinschalige campings wordt vaak als nevenactiviteit gedaan. Dit zorgt ervoor dat de bedrijven vaak minder ontwikkelkansen hebben (ZKA Leisure Consultants, z.d.). Door de kleinschaligheid is de investeringskracht beperkt. Ook kan het zijn dat de eigenaar niet sterk afhankelijk is van de bedrijfsresultaten en dus de financiële prikkel om een onderscheidend concept neer te zetten minder groot is. Het kan echter ook andersom werken: kleinschalige accommodaties kunnen ook uit passie van de
2.2 Vitaliteit verblijfsrecreatie In 2020 heeft het Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd voor de provincie Utrecht een vitaliteitsonderzoek recreatieparken en jachthavens gedaan in de provincie. In het onderzoek werd onder andere per regio gekeken naar de vitaliteit van de
6 Op basis van gegeven van Airdna.com, geraadpleegd op 13-3-2024
11
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
eigenaar ontstaan zijn en daarmee leiden tot een prachtig, gastvrij product. Kleinschalige campings zijn financieel echter vaak wel kwetsbaar.
Jachthavens Van de zes jachthavens die in de gemeente liggen hebben drie meegedaan aan het vitaliteitsonderzoek. Alle drie de havens zijn vitaal. Daarbij valt Vijfheerenlanden in een vaargebied met rivieren waar vooral gevaren wordt met motorboten; een gunstig segment in watersport op dit moment.
12
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
3 Leefstijlvinder: vraag en aanbod
Figuur 2.1 Leefstijlkleuring van verblijfsrecreatie in Vijfheerenlanden
Dit hoofdstuk gaat in op wie de gast is van de verblijfsrecreatie in Vijfheerenlanden en welke gasten de verblijfsrecreatie momenteel aantrekt, de vraag wordt afgezet tegenover het aanbod. We maken hierbij gebruik van de leefstijlvinder, waarmee bezoekers worden ingedeeld op basis van hun wensen en behoeften tijdens vakantie. Voor een uitgebreide uitleg van alle verschillende leefstijlen, zie Bijlage 2 Uitleg leefstijlvinder.
3.1 Kansrijke ontwikkelmogelijkheden In bijlage 4 is een analyse van vraag en aanbod te vinden met behulp van de Leefstijlvinder; een manier om naar doelgroepen te kijken op basis van karakterkenmerken en belangrijke waarden. In deze analyse is gekeken voor welke groepen er veel aanbod is in de gemeente en voor welke groepen juist minder. Figuur 3.1 geeft een weergave van de uitkomst. In Bijlage 3: Overzicht leefstijlkleuring per bedrijf van dit document vindt u per bedrijf een overzicht van de aantrekkelijkheid voor de verschillende leefstijlen. Er is ten overstaan van de vraag erg veel aantrekkelijk aanbod voor de verbindings- en harmoniezoeker en er is weinig aantrekkelijk aanbod voor de avontuur- en stijlzoeker7. Ontwikkelingen voor stijlzoekers en avontuurzoekers zijn dus zeer kansrijk. Een andere kansrijke doelgroep is de plezierzoeker. Deze groep houdt ervan als er wat te beleven is en gaat graag met een groep naar wat grootschaligere accommodaties. De plezierzoeker past daarbij minder goed bij Vijfheerenlanden.
3.2 De stijl- en avontuurzoeker in beeld De stijl- en avontuurzoeker zijn beide wat meer op zichzelf gericht, ze doen graag hun eigen ding en willen minder bezig zijn met anderen. Stijlzoekers zijn actieve en zelfverzekerde gasten. Ze weten wat ze willen en gaan voor luxe en comfort, hoe exclusiever hoe beter. Een accommodatie met goede voorzieningen en stijlvolle inrichting past echt bij hen. De avontuurzoeker daarentegen hecht wat minder waarde aan luxe. Zij gaan écht voor de beleving, het avontuur, zelfontwikkeling. Van hen mag een accommodatie wat meer back-to-basic zijn. Vakantie staat voor hen in het teken van zelfontwikkeling en nieuwe ervaringen, niet meegaan met de massa. Vooral de avontuurzoeker zou goed passen bij gemeente Vijfheerenlanden, aangezien zij vaak gaan voor
7 Bij kleinschalig aanbod zien we relatief wel veel aanbod voor de
maar op tot weinig bedden in totaal. Vandaar dat we het nog wel als een kansrijke doelgroep wordt benoemd.
avontuurzoeker. Omdat het gaat om kleinschalig aanbod gaat, telt dat echter
14
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
kleinschalige accommodaties met natuurbeleving. Op de volgende pagina staan voorbeelden van huidig aanbod in de gemeente voor deze groepen.
15
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
Bron: In de Rozenhof, Google Foto’s
Bron: De Blokhutboot, Google Foto’s
In de Rozenhof is aantrekkelijk voor de stijlzoeker.
De Blokhutboot is aantrekkelijk voor de avontuurzoeker.
De stijlvolle en klassieke inrichting zal de stijlzoeker zeker aanspreken. De accommodatie is een rijksmonument en ziet er dus ook van buiten prachtig uit. Ook ligt er een enorme tuin omheen, waardoor stijlzoekers hier de rust en ruimte hebben die ze zoeken. Daarnaast is er veel privacy, ook dat is voor de stijlzoeker belangrijk. Zij waarderen het gevoel van exclusiviteit. Daarnaast vinden ze kwalitatief hoogwaardig eten en drinken belangrijk.
Slapen op een boot en midden in de natuur, dat is echt wat voor de avontuurzoeker. Verassende locaties, zoals op het water, trekt hen erg aan. Ook zal het de avontuurzoeker aanspreken dat je zelf je eigen ligplaats kan bepalen. Op sommige plekken kun je aan wal een kampvuurtje maken en dat kan de avontuurzoeker zeker waarderen. Van binnen is de blokhutboot vrij eenvoudig ingericht, maar dat vindt de avontuurzoeker geen probleem. 16
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
17
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
4 Beleidsmatige context
aantal bezoekers en inwoners. Het huidige aanbod is goed gewaardeerd, maar relatief eenzijdig. Het ontbreekt bijvoorbeeld aan unieke vormen van accommodaties zoals thematische verblijfsaccommodaties of accommodaties in karakteristieke panden of op het water. De volgende doelstellingen zijn geformuleerd voor het jaar 2032: ▪ Aantal overnachtingen laten stijgen met 20%; ▪ Aantal overnachtingsmogelijkheden laten stijgen met 15%, waarvan het aantal b&b’s met 10%.
In dit hoofdstuk bespreken we bestaand beleid met relevantie voor het verblijfsrecreatieve beleid in Vijfheerenlanden. Beleidsvisie en uitvoeringsprogramma toerisme en recreatie gemeente Vijfheerenlanden 2022-2032 Voor een periode van tien jaar is er een visie en bijbehorend uitvoeringsprogramma vastgelegd voor de vrijetijdssector in de gemeente. Hierin staan de volgende vijf ambities centraal: 1. De steden en het buitengebied zijn met elkaar verbonden; 2. Alle wandel-, fiets- en vaarroutes zijn recreatief aantrekkelijk; 3. Recreatie draagt positief bij aan de leefbaarheid en omgeving; 4. Er is een ruim aanbod van kleinschalige overnachtingsmogelijkheden; 5. Recreatie wordt ontwikkeld in samenwerking met (lokale) samenwerkingspartners.
Gemeente Vijfheerenlanden streeft met deze doelstellingen een gematigde groei na. Belangrijk is dat er overnachtingslocaties worden gecreëerd die passen bij de gemeente en het huidige aanbod aanvullen. Dit betekent dat nieuwe verblijfsaccommodaties kleinschalig zijn. ‘Kleinschalig’ wordt in de beleidsvisie gedefinieerd als verblijfsaccommodaties waar niet meer dan 100 mensen kunnen overnachten. Ook is er oog voor natuur, dus verblijfsrecreatie past bij het landschap en heeft aandacht voor duurzaamheid. Voor de volgende accommodatievormen ziet de gemeente vooral mogelijkheden: overnachten bij de boer, natuurcampings, camperplaatsen en b&b’s.
De vierde ambitie: ‘er is een ruim aanbod van kleinschalige overnachtingsmogelijkheden’ is meest relevant voor de visie verblijfsrecreatie en zal middels de huidige visie verder worden uitgewerkt. Hierbij is ook aandacht voor de derde en vijfde ambitie, want de ontwikkeling van kleinschalige overnachtingsmogelijkheden zal positief moeten bijdragen aan de leefbaarheid en omgeving én aan de samenwerking met lokale partners.
Omgevingsvisie Vijfheerenlanden 2040 De omgevingsvisie van Vijfheerenlanden heeft de ambitie dat ‘de recreatie in de gemeente past bij onze identiteit’. Recreatie moet passen bij de landschappelijke en cultuurhistorische waarden van de gemeente. Voor nieuwe plannen is de grondhouding van de gemeente ‘ja, mits’, ze staan dus open voor nieuwe plannen: “elk plan is een kans om de waarden te versterken”. Wel zijn er een aantal beschermde gebieden in de gemeente waar rekening mee moet worden gehouden. Hier zijn ‘bouwactiviteiten’ in principe niet toegestaan en deze
De huidige situatie in Vijfheerenlanden wordt omschreven als ondertoerisme, wat betekent dat er op geen van de fysieke domeinen structureel negatieve effecten worden ervaren. Alleen de recreatiemobiliteit op piekmomenten is een aandachtspunt. Belangrijk voor de gemeente is het voorkomen van overtoerisme en het beschermen van balans tussen het 18
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
Afbeelding 4.1 Beschermde gebieden in de gemeente Vijfheerenlanden
visie is ‘ruimte voor recreatie’ en hierbij horen de volgende doelstellingen: ▪ Een gevarieerd en jaarrond dag- en verblijfsrecreatief aanbod waarmee de aantrekkelijkheid van de gemeente wordt vergroot; ▪ Gebiedspromotie waarmee de trekkers van de gemeente (zoals de rol van het water en de cultuurhistorie) bekender worden in de omgeving; ▪ Bestaande iconen, zoals historische boerderijen en molens, zichtbaar houden; ▪ Ontwikkelen van oever- en waterrecreatie mét behoud van de rust; ▪ Behouden en versterken van het militaire landschap door de ontwikkeling van recreatieve voorzieningen rondom de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De landschapsvisie benadrukt dat er meer verblijfsrecreatieve ondernemingen bij kunnen, mits deze passen bij het landschap en het karakter van het gebied. Dit karakter wordt als volgt omschreven: “Vijfheerenlanden biedt rust en ruimte in een dichtbevolkte regio”. Een groot deel van Vijfheerenlanden is stiltegebied, in deze gebieden is extensieve recreatie gewenst.
gebieden zijn uitgesloten van nieuwe ontwikkelingen. Deze gebieden zijn afgebeeld in Afbeelding 4.1. Het gaat om de stiltegebieden, de natuurgebieden, UNESCO gebieden en waterwingebieden. Oftewel alle gebieden behalve de rode en roze gebieden in bovenstaande kaart, dit maakt uitbreiding van verblijfsrecreatie in het grootste deel van de gemeente (het buitengebied) op dit moment erg lastig.
VAB-aanpak 2024-2026 Provincie Utrecht Naar verwachting zullen er 500 agrarische bedrijven in de provincie Utrecht stoppen voor 2030. Hierdoor komt er minimaal 1.2 miljoen m2 agrarische bebouwing vrij waarvan ongeveer 2/3 deel gesloopt zal worden. De provincie Utrecht wil boeren en bedrijfsopvolgers van agrarische ondernemingen inzicht geven in alternatieve mogelijkheden voor het gebruik van hun erf. Hiervoor is de VAB-aanpak van de Provincie Utrecht opgesteld met de titel: ‘Erven met perspectief’. Het is van belang dat vrijgekomen agrarische bebouwing (VAB) nuttig wordt herbestemd, een van de mogelijkheden is het
Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 Een van de bouwstenen van de omgevingsvisie is de landschapsvisie. De landschapsvisie gaat concreet in op het landschap en de domeinen die daar invloed op hebben, zoals bijvoorbeeld: landbouw, natuur, waterbeheer, bodemdaling, recreatie en duurzame energie. Een van de ambities van deze 19
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
creëren van verblijfsaccommodaties. Echter is momenteel de regel dat verblijfsrecreatie uitsluitend een nevenfunctie mag zijn van de hoofdfunctie agrarisch. Mogelijk wordt dat in de toekomst vanuit provinciaal beleid nog verruimd, zodat deze niet altijd meer ondergeschikt hoeven te zijn aan de hoofdfunctie. Hierbij geldt de voorwaarde dat de nevenfunctie door mogelijke groei niet zorgt voor extra negatieve effecten voor de omgeving, indien de activiteit bijdraagt aan de recreatiemogelijkheden voor woonwijken waaraan in het gebied nadrukkelijk behoefte bestaat of indien de activiteit past binnen de gebiedsontwikkelingen. Daarover moet echter nog een besluit worden genomen. Omgevingswetprogramma recreatie en toerisme 20222025 Het omgevingswetprogramma toerisme en recreatie van de Provincie Utrecht is ook van invloed op gemeente Vijfheerenlanden. Het beleid verblijfsrecreatie richt zich enerzijds op vitale en duurzame verblijfsrecreatie met specifieke aandacht voor vakantieparken. Oneigenlijk gebruik van recreatiewoningen, zoals permanente bewoning, criminaliteit en ondermijning, wordt hiermee aangepakt. Ook is er vanuit de provincie behoefte aan een overzicht van de vraag en aanbod van verblijfsrecreatie, hier zit momenteel een kennishiaat. Anderzijds is er beleid gericht op verblijfsrecreatie in NNN-gebieden. In deze gebieden is uitbreiding van verblijfsrecreatie lastig.
Er zijn wel mogelijkheden voor ontwikkeling van bestaande verblijfsrecreatie, mits deze ontwikkelingen kleinschalig zijn en meerwaarde bieden voor de natuur.
20
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
21
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
5 Trends en ontwikkelingen De volgende trends en ontwikkelingen zijn relevant voor de verblijfsrecreatie in Vijfheerenlanden. ▪
▪
▪
Steeds meer oog voor duurzaamheid bij zowel bezoeker als ondernemer We zien dat consumenten bereid zijn om duurzamere keuzes te maken, ook zijn ze bereid om hier extra voor te betalen. Echter maken consumenten nog niet altijd de duurzamere keuze. Daarom wordt er door NBTC gepleit dat ondernemers consumenten een handje helpen door duurzame keuzes aan te bieden en makkelijk te maken (NRIT, 2022). Natuur rondom accommodatie (zeer) belangrijk voor vakantieganger Aan natuur wordt door de vakantieganger grote waarde gehecht. Zo vindt een meerderheid van de vakantiegangers (60%) natuur rond de accommodatie belangrijk of zeer belangrijk. Hiermee vinden zij natuur belangrijker dan de faciliteiten van de recreatievoorzieningen (55%). Het meest belangrijk blijft echter wel hygiëne (90%) (NRIT, 2023). Kansen voor het spreiden van bezoekers in ruimte en tijd Het aantal recreanten neemt toe en er is meer vraag naar recreatie in de natuur. Dit samen maakt dat er een druk kan ontstaan op natuurgebieden en de bestemming in z’n geheel. Seizoensverlenging kan hiervoor een oplossing zijn met grote potentie. Door vergrijzing zijn er steeds meer ouderen die buiten het seizoen om op vakantie gaan, maar ook jongeren die werken op afstand zijn hierbij een goede doelgroep om op te richten.
22
▪
Toegenomen aandacht voor toegankelijkheid Toegankelijkheid gaat verder dan ervoor zorgen dat een accommodatie rolstoelvriendelijk is. In de vrijetijdssector is steeds meer aandacht voor verschillende vormen van toegankelijkheid (NRIT, 2022). Dit zien we bijvoorbeeld door de ontwikkeling van prikkelarme omgevingen, het wegnemen van drempels, het realiseren van bordjes met dat hulphonden altijd welkom zijn en alternatieve offline mogelijkheden voor reserveringen of informatievoorziening.
▪
Verblijfsaccommodaties worden steeds unieker Overnachten in een werkzame molen, je tent opzetten op een platform hoog in de bomen of ronddobberen op een kampeervlot: we zien steeds uniekere verblijfsaccommodaties voorbij komen. Vooral de jongere generatie, van 25 tot 35, heeft veel interesse in deze bijzondere of zogezegd ‘Instagram waardige’ verblijfsvormen (NRIT, 2024).
▪
Campers winnen in populariteit, vooral onder jongeren De vraag naar campers is in 2023 flink gestegen, in totaal is het aantal campers en caravans met 7% gestegen. Alhoewel deze groep nog relatief klein is, zien we de grootste stijging in de leeftijdsgroep onder de 25 jaar, hier steeg het aantal mobiele kampeermiddelen maar liefst met 53% (NKC, 2023). Vooral de onafhankelijkheid die je hebt met een camper of caravan wordt gewaardeerd.
▪
Slapen bij de boer in trek Vakantiegangers zijn steeds vaker op zoek naar een lokale beleving en dit mag iets meer ‘back to basic’ zijn. Slapen bij de boer ofwel agrotoerisme is hierdoor enorm in trek. CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
Met een tentje op het boerenerf, dichtbij de dieren en wellicht meehelpen met de werkzaamheden zorgt voor een volledig ervaring. We zien hierdoor ook een groeiend aantal boeren die verblijfsrecreatie combineren met hun agrarische activiteiten. Voor boeren draagt het bij aan een diversificatie van hun verdienmodel en ook draagt deze trend bij aan de beleving en herwaardering van de streek en het platteland (NBTC, 2023). ▪
Minder kamperen en meer verhuren Er is een hoger rendement te behalen met verhuureenheden in plaats van kampeerplaatsen. In twintig jaar tijd is het aantal toeristische kampeerplaatsen op vakantieparken afgenomen met 8%, het aantal jaarplaatsen met 4% en het aantal verhuureenheden is juist toegenomen met 77% (CELTH, Erasmus UPT & NRIT, 2022). Daarnaast zien we ook meer luxe op kampeerterreinen, denk aan privé sanitair bij de kampeerplek en glampingtenten. Dit heeft ertoe geleid dat er minder keuze is binnen het goedkopere segment (Pretwerk, 2024).
▪
Ketenvorming en projectontwikkeling De afgelopen jaren zijn veel vakantieparken en campings overgenomen door grote bedrijven. Het gaat om (vaak buitenlandse) investeerders die mindere vitale campings overnemen en deze een grote kwaliteitsimpuls geven. Deze ontwikkeling heeft twee kanten. Enerzijds zorgt het vaak voor een groei in toeristische kampeerplekken of accommodaties met aandacht voor kwaliteit. Anderzijds hebben deze parken vaak minder binding met de omgeving, hebben ze veel voorzieningen (zoals een supermarkt of restaurant) op het park waardoor voorzieningen in de gemeente er maar weinig van merken
en is er vaak minder keuze voor de toerist in het goedkopere segment. Ook is uitponding soms een verdienmodel voor projectontwikkelaars; als daarbij geen goede juridische handhaafbare afspraken over gebruik, verhuur en onderhoud worden gemaakt, kan dit risico’s geven voor de toekomst. ▪
23
Ruimte voor recreatie beperkt De druk op de ruimte neemt toe. Verschillende sectoren concurreren om dezelfde ruimte: woningbouw, de energietransitie, de natuur én toerisme en recreatie. Ruimte om te recreëren is echter essentieel. Zeker als je bedenkt dat het aantal verblijfs-, daggasten en inwoners zal groeien zonder daar actief op in te zetten. Daarom wordt gezocht naar alternatieve plekken om te recreëren en verblijven, zo zien we bijvoorbeeld dat monumentale panden nieuwe functies krijgen.
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
24
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
6 Verkennende gesprekken en inwonersonderzoek
gemeente veel bezoekers uit de Randstad aantrekt. Anderzijds komen er veel gasten naar Vijfheerenlanden omdat het centraal ten overstaan van trekpleisters ligt. Hierbij wordt een toename gezien van gasten uit het buitenland. Buitenlandse gasten zouden vanuit de gemeente verschillende kenmerkende trekpleisters van Nederland bezoeken zoals de Efteling, Kinderdijk, Amsterdam en Utrecht. Vooral de ligging nabij Utrecht wordt meermaals benoemd, een gesprekspartner geeft aan dat Vijfheerenlanden momenteel een goedkope uitvalsbasis is voor het dure Utrecht met goede bereikbaarheid naar de stad. Als constatering wordt meegegeven dat de gemeente ook qua verblijfsrecreatie kan profiteren van de vele voorzieningen in de omgeving, de gemeente hoeft niet alles zelf ‘in huis’ te hebben.
Het volgende hoofdstuk zal de inzichten uit de verkennende gesprekken en het inwonersonderzoek beschrijven.
6.1 Verkennende gesprekken Voor de ontwikkeling van dit beleid zijn acht verkennende gesprekken gevoerd met stakeholders en partners (ondernemers, provincie, organisaties). In deze paragraaf geven we de belangrijkste uitkomsten weer Vijfheerenlanden is gelegen in een karakteristiek oerHollands polderlandschap Alle gesprekspartners zijn erg positief over wat de gemeente te bieden heeft aan recreanten en toeristen. Ook de marketing, middels ‘Tussen Lek en Linge’ is volgens de gesprekspartners goed op orde. Vooral het landschap, de vele natuur en de cultuurhistorie worden erg gewaardeerd. Hierbij prijst een van de gesprekspartners ook de fietspaden tussen de weilanden waar gemotoriseerd verkeer niet is toegestaan. Dit helpt bij het behoud van de rust in het gebied en versterkt de unieke beleving. De gesprekspartners vragen aandacht voor het volgende: ▪ Bescherm het mooie landschap, de natuur en de stilte; ▪ Waardeer en behoud de huidige gast; ▪ Voeg beleving toe aan unieke elementen van de gemeente, zoals de cultuurhistorie en het water.
De verblijfssector in Vijfheerenlanden is een sector in ontwikkeling De huidige verblijfsrecreatie in Vijfheerenlanden wordt meermaals omschreven als kleinschalig. Er wordt benadrukt dat dit ook behouden moet worden. Massalere accommodaties zouden minder passen bij de gemeente en de huidige gast. Er zou nog wel ruimte zijn voor meer (kleinschalige) accommodaties, zowel qua fysieke ruimte als qua marktruimte (zonder dat dat overigens nader is onderzocht). Meer bezoekers en gasten zouden bijvoorbeeld helpen om het winkelaanbod in de kernen op peil te houden. Kansrijke accommodatievormen die worden gezien zijn: kamperen bij de boer, back-to-basic accommodaties, accommodaties in historische panden en camperplekken. Een van de gesprekspartners benadrukt bij de camperplekken wel het belang van een ontvangst, zodat ook hen geïnformeerd worden over mogelijkheden in de gemeente. Een uitdaging wordt wel gezien in netcongestie, oftewel overbelasting van het elektriciteitsnetwerk.
Vijfheerenlanden haalt veel voordeel uit centrale ligging De voordelen van de centrale ligging zijn tweeledig, zo blijkt uit de verkennende gesprekken. Enerzijds komen gasten soms van ver. Binnenlandse gasten komen uit verschillende delen van Nederland, maar de gesprekspartners zien vooral dat de 25
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
Een aantal adviezen worden meegegeven aan de gemeente: ▪ Houd het aantal gasten beheersbaar; ▪ Bedenk wat je wilt in de gemeente, zoals: ▪ Spreiding van de verblijfsrecreatie over de gemeente; ▪ Geen extra druk op het verkeer; ▪ Voorzieningen (op bijvoorbeeld vakantieparken) die ook toegankelijk zijn voor inwoners uit de gemeente; ▪ Samenwerking met ondernemers en tussen ondernemers onderling. ▪ Stel voorwaarden aan nieuwe accommodaties, zoals: ▪ Streekeigen (bijvoorbeeld een boerderij); ▪ Duurzaam (bijvoorbeeld energieneutraal); ▪ Landschappelijk ingepast (bijvoorbeeld door natuurlijke elementen); ▪ Kleinschalig, niet massaal; ▪ Accommodaties van kwaliteit; ▪ Uniforme accommodaties op een vakantiepark; ▪ Bescherming van de natuur; ▪ Behoud van cultuurhistorische elementen; ▪ Inclusie van de natuur.
deze ondernemingen niet ingeschreven staat. Hierdoor dragen deze ondernemingen geen toeristenbelasting af, waardoor de gemeente inkomsten misloopt en het is oneerlijk ten overstaan van de rest van de ondernemers. Ook is het hierdoor lastig om zicht en controle te hebben op deze ondernemingen. Denk hierbij aan controles op brandveiligheid en kwaliteitsbehoud. Hierover worden de volgende punten genoemd: ▪ Zorg dat je zicht hebt op de sector, wie onderneemt er waar?; ▪ De hele gemeente heeft baat bij kwaliteitsbehoud van individuele ondernemingen. Regelgeving zou te rigide zijn voor nieuwe initiatieven of uitbreiding De grootste belemmering die in de gesprekken naar voren komt is het proces van regelgeving. Het zou bijvoorbeeld ingewikkeld zijn om inzicht te krijgen in de regels, voor ondernemers is het lastig begrijpen waarom iets wel of niet mag. De ingewikkelde regelgeving en soms rigide houding van de gemeente (bijvoorbeeld over de vraag wat precies een ‘bouwwerk’ is) zou initiatiefnemers afschrikken. Ook zouden onderdelen binnen de gemeente verschillen in hun houding ten overstaan van nieuwe plannen: vanuit de afdeling toerisme en recreatie wordt een initiatief eerst toegejuicht, maar bij ruimtelijke ordening loopt het daarna vast. Ook zou regelgeving nogal verschillen tussen de verschillende voormalige gemeenten die samen Vijfheerenlanden zijn geworden.
Het volgende advies wordt meegegeven: ▪ Er is behoefte aan een afwegingskader verblijfsrecreatie met duidelijke voorwaarden (waar met voorliggend beleid invulling aan wordt gegeven). ▪ Kom langs bij bedrijven om de situatie in het echt te zien, zodat elke afweging niet alleen op basis van papier wordt
Verblijfsrecreatie is voor veel ondernemers geen hoofdverdienste In Vijfheerenlanden zouden veel ondernemers verblijfsrecreatie ‘erbij doen’ naast hun werk. Er zijn bijvoorbeeld veel mogelijkheden voor kamperen bij de boer en b&b’s bij de woning. Reden hiervoor is dat recreatie vanuit het bestemmingsplan alleen mag als bijverdienste en niet als hoofdverdienste. In de gesprekken komt naar voren dat dit enerzijds zorgt voor kleinschalig aanbod dat niet de massa aantrekt. Anderzijds worden er ook bedenkingen bij geplaatst. Er zouden bijvoorbeeld veel wisselingen zijn in de sector, ondernemers die erbij komen of juist stoppen. Maar de grootste twijfels zijn er bij het vermoeden dat een deel van 26
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
gemaakt, maar ook op basis van de daadwerkelijke situatie. Wijs een aanspreekpunt aan waar ondernemers heen kunnen met hun vragen, die ook als loods door de gemeentelijke organisatie kan dienen.
6.2 Inwonersonderzoek De gemeente heeft een inwonersonderzoek uitgevoerd met als thema recreatie in Vijfheerenlanden. Het onderzoek ging onder andere in op de houding van de inwoners ten opzichte van recreatie en de ontwikkeling van toeristisch overnachten in de gemeente. Hieronder is een opsomming gegeven van de relevante informatie voor het verblijfsrecreatie beleid. ▪ ▪ ▪
▪
Driekwart van de inwoners vindt dat een groei van het aantal toeristen de lokale economie versterkt. De inwoners vinden dat een b&b of pension het beste past binnen de gemeente. De inwoners vinden gemeentelijke camperplaatsen, campings en bungalowparken minder bij de identiteit van de gemeente passen. Opvallend is wel dat 41% van de inwoners meer camperlocaties wil en 37% wil dat het huidige aantal behouden blijft. Bij uitbreiding van het verblijfsrecreatieve aanbod gaat de voorkeur van inwoners naar meer b&b’s en pensions.
27
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
28
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
7 Analyse en uitgangspunten
▪
In dit hoofdstuk geven we een korte analyse van de verblijfsrecreatie in Vijfheerenlanden op basis van voorgaande bouwstenen en geven een aanzet voor uitgangspunten voor nieuwe initiatieven.
7.1 SWOT-analyse
▪
Een SWOT-analyse geeft de sterke en zwakke punten en kansen en bedreigingen weer. In de SWOT-analyse wordt onderscheid gemaakt tussen een interne en externe analyse. De interne analyse betreft aspecten waar de gemeente zelf invloed op uit kan oefenen. Kansen en bedreigingen bevinden zich buiten de invloedsfeer van de gemeente, maar hierop kan wel worden ingespeeld. De SWOT-analyse helpt om inzichtelijk te maken aan welke speerpunten en opgaven gewerkt moet worden.
Zwaktes ▪
Sterktes ▪
▪
Onderscheidend kleinschalig aanbod In Vijfheerenlanden is veel kleinschalig aanbod te vinden. Daarbij is vooral dat kleinschalige aanbod nog redelijk divers qua beleving en biedt een aantal onderscheidende concepten aan. Zo is er relatief veel kleinschalig aanbod voor de avontuurzoeker te vinden. Deze bijzondere beleving past ook bij de ambities van de gemeente om juist kleinschalig onderscheidend aanbod te ontwikkelen. Hoge mate van cultureel en cultuurhistorisch erfgoed Het cultureel en cultuurhistorisch erfgoed in Vijfheerenlanden is sterk aanwezig, onder meer met Vrijstad Vianen, Glasstad Leerdam, maar ook met de Nieuwe en Oude Hollandse Waterlinie, de bijbehorende forten en de Diefdijklinie, molens, steenfabrieken en historische boerderijen.
Centrale ligging in Nederland Vijfheerenlanden ligt zeer centraal in Nederland. Dat maakt dat verblijfsrecreanten de gemeente als uitvalsbasis kunnen gebruiken om de highlights van Nederland te bezoeken (Kinderdijk, Amsterdam, de Efteling etc.). Typisch Nederlands rivierenlandschap De Lek en de Linge begrenzen het gebied of liggen er middenin. Het maakt dat de gemeente een typisch Nederlands rivierenlandschap te bieden heeft. In combinatie met andere Oer-Hollandse elementen, zoals molens en oude steden kan je Nederland in het klein beleven. Daarbij wordt dit landschap ook nog eens enorm gewaardeerd en erkend door ondernemers, die aangeven dat dit landschap behouden dient te blijven.
▪
▪
29
Kleinschalig karakter van het aanbod brengt kwetsbaarheid met zich mee In de kleinschaligheid van het aanbod ligt ook een kwetsbaarheid besloten: een beperktere investeringskracht en een grote afhankelijkheid van de passie van de initiatiefnemer, voor wie het niet het hoofdinkomen vormt. Over het algemeen is het aanbod eenzijdig Het verblijfsrecreatieve aanbod in zijn totaliteit is niet zo divers (de diversiteit is vooral te vinden bij kleinschalige aanbieders). Vooral de verbindingszoeker vindt veel aantrekkelijk aanbod. Gemeentelijke regelgeving wordt als niet helder en belemmerend ervaren Ondernemers hebben het sterke gevoel dat er nu maar weinig mogelijkheden zijn, vooral in het buitengebied en dat er zeer stringente regelgeving geldt én wordt CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
▪
toegepast. Dat maakt de ontwikkeling van bedrijven maar beperkt mogelijk. Er zijn daarbij nog verschillen in beleid tussen de verschillende ‘oude’ gemeenten van voor de fusie; dat beleid is nog niet geharmoniseerd. Vitaliteit van de verblijfsrecreatie vraagt aandacht Uit het vitaliteitsonderzoek komt naar voren dat er bij een aantal campings vitaliteitsproblemen zijn, die aandacht vragen.
▪
gasten, waarbij Duitsers en Belgen nog steeds de grootste groep vormen. Vraag naar onderscheidende concepten Er is een toenemende vraag naar bijzondere overnachtingsconcepten; de reeds gestelde ambitie van Vijfheerenlanden om deze ruimte te geven, springt in op deze trend. Daarbij geven inwoners aan dat dat ze in geval van uitbreiding graag b&b’s en pensions zien.
Bedreigingen Kansen ▪
▪
▪
▪
Nog geen sprake van overtoerisme In het toeristisch beleid is geconstateerd dat er sprake is van onderbenutting van het potentieel van toerisme: dat betekent dat een geleide groei van toerisme nog kan bijdragen aan leefbaarheid en de realisatie van maatschappelijke opgaven in de gemeente. Vrijkomende agrarische bebouwing en de opkomst van agrotoerisme De provincie ziet verblijfsrecreatie als één van de mogelijkheden om invulling te geven aan vrijkomende agrarische bebouwing en gaat de regelgeving hieromtrent mogelijk verruimen. Daarnaast zien we dat er vanuit de markt een toenemende interesse in verblijven bij de boer en plattelandsbeleving bestaat. Groei van het (camper)toerisme en aantal buitenlandse gasten Het toerisme is nog steeds een groeiende sector en er wordt een blijvende groei verwacht. Vooral bij camperaars is nog steeds een sterke groei zichtbaar. Een groei in camperplekken mag dan ook van iets meer dan 40% van de inwoners. Daarnaast wordt er een (sterke) groei verwacht van het aantal buitenlandse
▪
▪
▪
30
Ontwikkelingsmogelijkheden buitengebied zeer beperkt Zowel vanuit provinciaal als gemeentelijk ruimtelijk beleid zijn de ontwikkelmogelijkheden voor verblijfsrecreatie in het buitengebied zeer beperkt. Verdere toename van bebouwing in het buitengebied is maar zeer beperkt mogelijk. Ook in de uiterwaarden zijn er sterke beperkingen in de ontwikkelingsmogelijkheden. Overnames en ketenvorming brengt risico’s met zich mee zonder goede afspraken Bij overnames is er een toenemende interesse van ketens en/of projectontwikkelaars. Dit kan zonder goede afspraken over de relatie met de omgeving en bij uitponding rondom gebruik en onderhoud risico’s voor de toekomst met zich meebrengen. Het is van belang om deze initiatieven in goede banen te leiden. Grote druk op de ruimte De centrale ligging van de gemeente brengt ook met zich mee dat de druk op de ruimte extra groot is: vele functies (o.m. wonen, infrastructuur, landbouw, natuur én recreatie strijden om dezelfde beperkte ruimte). Netcongenstie Net als op veel plekken in Nederland is het elektriciteitsnet overvol. Dat kan beperkingen met zich meebrengen voor nieuwe aansluitingen, ook vanuit verblijfsrecreatie. CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
▪
▪
Geen volledig zicht op kleinschalige en particuliere initiatieven Er is nog geen volledig zicht op de hoeveelheid kleine en particuliere initiatieven en de indruk bij ondernemers bestaat dat niet alle initiatieven bekend zijn bij de gemeente. Dat leidt tot mogelijke wildgroei en oneerlijke concurrentie. Beperkte toegankelijkheid gebied door mobiliteitsbeperkingen Vijfheerenlanden ligt in een regio met grote verkeersdrukte en filevorming. Om sluipverkeer tegen te gaan, worden maatregelen genomen die mogelijk ook beperkingen voor bezoekers aan verblijfsrecreatie met zich meebrengen. De capaciteit van de kleine dijkwegen is beperkt.
te maken om meer onderscheidend kleinschalig aanbod te creëren, mogen we ook hoge ambities hebben als het gaat om onderscheidenheid. Daarbij zien we kansen om verblijfsrecreatie ook te laten bijdragen aan het behoud en de ontwikkeling van erfgoed, dat bovendien kan bijdragen aan onderscheidende concepten. Dat vraagt mogelijk wel een aanpassing in de ruimtelijke kaders die er nu liggen: die worden als te beperkend en niet helder ervaren. Juist onderscheidende concepten vragen soms te denken in mogelijkheden in plaats van in beperkingen en dat brengt uitdagingen met zich mee. Er is op dit moment onvoldoende zicht op particuliere aanbieders van logies. Dat brengt bij ondernemers in de sector ook enige onrust met zich mee en het gevoel van een oneerlijk speelveld. Het helder in kaart brengen, registreren en monitoren van de omvang van deze deelsector lijkt belangrijk; op basis daarvan zou eventueel aanvullend beleid kunnen worden opgesteld.
7.2 Conclusies De centrale ligging in combinatie met het typisch Nederlandse landschap met rivieren, molens en veel cultuurhistorisch erfgoed maakt Vijfheerenlanden een ideale plek om in te verblijven, vooral voor de groeiende buitenlandse markt. Het verder uitnutten van deze Nederlandse beleving en centrale ligging biedt kansen voor de verblijfsrecreatie; idealiter is die Nederlandse beleving ook voelbaar in accommodaties. Het kan daarbij wel een uitdaging zijn om bezoekers niet alleen te laten overnachten in het gebied, maar ook te laten genieten van al het moois wat de gemeente zelf te bieden heeft.
De kleinschaligheid van verblijfsrecreatie is enerzijds een kracht in onze gemeente: het past bij ons DNA en we zien dat er al veel onderscheidend aanbod wordt geboden. Die kracht willen we behouden en tegelijkertijd de kwetsbaarheid van de kleinschaligheid (beperkte investeringskracht of mogelijk soms (lang niet altijd!) een wat hobbymatige aanpak) beperken door ook te kijken hoe we kleinschalige ondernemers kunnen verbinden, faciliteren en ondersteunen bij verdere professionalisering en kennisontwikkeling.
De druk op de ruimte in combinatie met beperkte ruimtelijke ontwikkelmogelijkheden maakt dat wát we met elkaar aan verblijfsrecreatie in de gemeente Vijfheerenlanden ook echt iets onderscheidends zou moeten zijn. We hebben immers maar beperkt ruimte te ‘vergeven’ en om onze ambities waar 31
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
7.3 Uitgangspunten voor nieuwe initiatieven
2. Een initiatief is toekomstbestendig: ▪ Wordt altijd bedrijfsmatig geëxploiteerd ▪ Wordt bij voorkeur niet uitgepond, maar indien wel worden er strikte voorwaarden gesteld over o.m. splitsing in appartementsrechten. ▪ Er wordt actief ingezet op toeristisch gebruik en niet anderszins: geen opvang arbeidsmigranten, geen tijdelijke of permanente bewoning etc. ▪ Het nieuwe initiatief heeft een uitstraling die past bij de markt, actuele trends en ontwikkelingen en de omgeving. ▪ Accommodaties en faciliteiten die niet meer in goede staat zijn, worden vernieuwd en/of opgeruimd door de initiatiefnemer. ▪ De beoogde exploitant committeert zich voor minimaal 5 jaar aan de exploitatie. Ook daarna dient de centrale toeristische verhuur geborgd te zijn.
Voor initiatieven in de verblijfsrecreatie waar medewerking van ons als gemeente voor nodig is (via vergunningverlening en/of een bestemmingsplanwijziging) gelden in ieder geval de volgende uitgangspunten: NB deze uitgangspunten willen we nader uitwerken 1. Een initiatief biedt inwonersprofijt en legt de relatie met de omgeving: ▪ Biedt indien mogelijk faciliteiten of evenementen die ook door inwoners gebruikt of bezocht kunnen worden (denk ook aan combinaties met het verenigingsleven) of zoekt actief de samenwerking op met lokale organisaties. ▪ Werkt waar mogelijk samen met het lokale bedrijfsleven om inwoners en bedrijven ook in het gebied te laten profiteren van de komst van toerisme. ▪ Het initiatief past bij het karakter van de omgeving en wordt landschappelijk ingepast, waarbij eventuele bebouwing in verhouding staat tot het landschap. ▪ De gebruikte beplanting is inheems en past bij de regio. ▪ Er wordt bijgedragen aan de ruimtelijke kwaliteit en beleefbaarheid van de omgeving, door bijvoorbeeld het omliggende gebied, waar mogelijk, recreatief te ontsluiten.
3. Een initiatief is duurzaam: ▪ De mogelijkheden tot hergebruik van (bouw)materialen van bestaande locaties of faciliteiten worden verkend. ▪ Het concept heeft aantoonbaar nagedacht over energieneutraliteit en minimaal energiebeperking en afname schone energie. Ook dient er aandacht te zijn voor de afvalstromen. ▪ Het initiatief is natuurinclusief, met aandacht voor de buitenruimte en eventueel terreininrichting van de accommodatie. ▪ Het initiatief heeft aandacht voor toegankelijkheid van mensen met een beperking.
32
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
4. Een initiatief is onderscheidend en passend bij het DNA: ▪ Springt in op de avontuur- of stijlzoeker of op een andere manier aantoonbaar onderscheidend in de markt8. ▪ Haakt bij voorkeur in op het DNA van het gebied en maakt deze ook beleefbaar: het rivierenlandschap en het erfgoed. NB dit vraagt van de gemeente minder stringente regels als het gaat om wat er wel of niet mag!
8 Eventueel kan het ook gaan om de plezierzoeker, voor wie er immers nog
voorzieningenniveau en een wat omvangrijkere accommodatie met veel reuring. Deze achten we minder kansrijk binnen Vijfheerenlanden.
geen aanbod is. Deze groep vraagt echter om een relatief hoger
33
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
34
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
Bijlage 1: bronnenlijst ▪
▪
▪
▪ ▪ ▪
▪
▪
▪
▪
NKC. (2023). Camper populair bij jonge gezinnen en jongvolwassenen. Verkregen van: https://www.nkc.nl/campernieuws/2023/oktober/jongegezinnen-en-jongvolwassenen-kiezen-massaal-voor-de-camperna-corona/ NRIT. (2023). Trends in caravans en campers 2023. Verkregen van: https://www.nritmedia.nl/kennisbank/46835/Trends_in_caravans _en_campers_2023/ NRIT. (2024). Vakantieparken laten omzet liggen. Verkregen van: https://www.nritmedia.nl/kennisbank/47234/Vakantieparken_lat en_omzet_liggen/?topicsid=6 Glamping.nl. (2024). Trends in 2024 in Camping en Glamping. Verkregen van: https://www.glamping.nl/glamping-trends-2024/ Pretwerk.nl. (2024). Trends in leisure 2024. Verkregen van: https://pretwerk.nl/insight/trends-in-leisure-2024/85076 CELTH, Erasmus UPT, & NRIT. (2022). Onderzoek Opkopen vakantieparken. Verkregen van: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/06/01 /onderzoek-opkopen-vakantieparken NBTC. (2022). Op weg naar klimaatneutraal toerisme. Verkregen van: https://www.nbtc.nl/nl/site/artikel/koersdocument-op-wegnaar-klimaatneutraal-toerisme.htm NRIT. (2022). Toerist wil wel rekening houden met duurzaamheid maar dat lukt nog niet altijd. Verkregen van: https://www.nritmedia.nl/kennisbank/45768/toerist-wil-welrekening-houden-met-duurzaamheid-maar-dat-lukt-nog-nietaltijd/?topicsid=19 NRIT. (2022). Onderzoek naar toegankelijkheid in recreatiesector. Verkregen van:
▪
▪ ▪
▪ ▪
35
https://www.nritmedia.nl/kennisbank/45258/onderzoek-naartoegankelijkheid-in-recreatiesector/?topicsid= Gemeente Vijfheerenlanden. (2021). Monitor toerisme en recreatie 2019-2020 Gemeente Vijfheerenlanden. (2022). Uitvoeringsprogramma toerisme en recreatie Vijfheerenlanden 2022-2032 versie ter besluitvorming Gemeente Vijfheerenlanden. (2022). Adviesrapport kleinschalig verblijfsrecreatie AD (2023, juli). Plannen voor vakantiepark Lexmond zijn concreet (en dit zijn ze). AD.nl. Geraadpleegd op 12 februari 2024, van https://www.ad.nl/vijfheerenlanden/plannen-voorvakantiepark-lexmond-zijn-concreet-en-dit-zijn-ze~a37adc1b/ ZKA Leisure Consultaints. (z.d.). Dashboard Impact Toerisme Vijfheerenlanden AirDNA. (2024). Geraadpleegd op 13 maart 2024, https://app.airdna.co/data/nl
CONCEPT BELEID VERBLIJFSRECREATIE VIJFHEERENLANDEN, 2024
Bijlage 2 Uitleg leefstijlvinder
harmonie en gezelligheid. Er voor elkaar zijn, dat is toch hartstikke normaal?
De leefstijlen geven inzicht in het gedrag, waarden en behoeften van recreanten en toeristen op basis van psychologische en sociologische kenmerken. De leefstijlsegmentatie onderscheidt zeven doelgroepen, ook wel leefstijlen genoemd, met allemaal een eigen vrijetijdsprofiel. Dit zijn de volgende zeven leefstijlen: Avontuur-, Plezier-, Harmonie-, Verbindings-, Rust-, Inzicht en Stijlzoekers. Deze Leefstijlvinder is het uitgangspunt voor de analyse van vraag en aanbod.
Rustzoekers Rustzoekers vinden zichzelf hele gewone mensen. Ze omschrijven zichzelf als kalm, behulpzaam, bedachtzaam en zachtaardig. Ze houden van rust en regelmaat, en voelen zich het meest op hun gemak in hun eigen, vertrouwde omgeving. Ze vinden het fijn als ze lekker hun eigen gang kunnen gaan, en vinden het dan ook niet erg om alleen te zijn. Ze houden ervan om op hun gemak thuis te zijn, een beetje te tuineren, te klussen en tv te kijken. Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.
Harmoniezoekers Harmoniezoekers zijn hartelijke, gezellige mensen, met veel interesse in anderen. Ze omschrijven zichzelf als gemoedelijk, vrolijk en zachtaardig. In het leven hechten ze veel belang aan geborgenheid, gastvrijheid en vriendschap. Ze nemen de tijd voor het gezin, trekken er graag op uit met (of naar) familie, vrienden en kennissen, en vinden een goede relatie met buren en familie heel belangrijk. Het hoeft voor hen allemaal niet zo vreemd; doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg.
Inzichtzoekers Inzichtzoekers zijn bedachtzame, serieuze en intelligente mensen. Ook omschrijven zij zichzelf als evenwichtig en zakelijk. Ze vinden het niet erg om alleen te zijn, want dan kunnen ze mooi hun eigen gang gaan. De rust en ruimte om hen heen die ze daardoor verkrijgen vinden ze fijn. Belangrijke waarden voor Inzichtzoekers zijn rationaliteit, daadkracht, privacy/rust en ‘doe maar gewoon’. Maar ook vrijheid om te doen wat ze willen is erg belangrijk voor ze. Als ze niet op pad gaan naar culturele activiteiten of natuur, dan vinden ze het ook heerlijk om rustig thuis te zijn, een beetje te klussen, TV te kijken en het nieuws te volgen. Ze houden van informatie; ‘meten is weten’!