Bijlage D Omgevingsvisie

We realiseren een ongelijkvloerse kruising bij het Recht van ter Leede in Leerdam zodat de spoorveiligheid en de doorstroming verbetert. Ook wordt de spoorwegovergang bij de Koendersweg verbeterd en komt er een fietstunnel van Broekgraaf naar Broekgraaf-Noord.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

26

Met opmerkingen [MR12]: Zienswijze 19.1

3.5. We zetten in op een toekomstbestendige landbouw Wat speelt er? De landbouw is en blijft ook in de toekomst een belangrijke drager van ons landelijk gebied en vormt het agrarische karakter van onze gemeente. Onder landbouw verstaan we veeteelt, tuinbouw en akkerbouw. Zij is voedselproducent en de beheerder van een groot deel van ons landschap. In de loop der tijd is het landschap veranderd. In het verleden was er meer akkerbouw dan nu en bijvoorbeeld hennepteelt. Het gebied is in de loop van de tijd steeds lager en natter geworden waardoor het nu voornamelijk in gebruik is als grasland ten behoeve van veeteelt. Het landgebruik heeft gezorgd voor het karakteristieke en waardevolle cultuurhistorische landschap van Vijfheerenlanden wat op veel plekken nog altijd zichtbaar is. We vinden het van belang dat dit unieke landschap zoveel mogelijk in stand wordt gehouden. De landbouw staat aan de vooravond van een transitie naar een duurzamere landbouw. Het streven is een meer natuur inclusieve kringlooplandbouw. De belangrijkste redenen zijn momenteel de stikstofcrisis in relatie tot natuurgebieden en bodemdaling in relatie tot klimaatverandering. Dit laatste speelt in Vijfheerenlanden in mindere mate dan elders in de provincie. Dit heeft mogelijk veel gevolgen voor de agrarische sector in onze gemeente. De landelijke en provinciale overheid hebben hier een leidende rol in.

De landelijke overheid beoogt met het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) een integrale aanpak voor de verbetering van natuur, water en klimaat. wil de overheid vóór 2030 de natuur ruimte bieden voor herstel en versterking, de kwaliteit van water en bodem verbeteren en meer doen tegen klimaatverandering. De provincie is verantwoordelijk voor natuurherstel en structurele vermindering van de stikstofuitstoot en -neerslag in de provincie. Het Rijk heeft daarom aan alle provincies gevraagd om een provinciaal gebiedsprogramma op te stellen (de Gebiedsgerichte Aanpak (GGA)). Hierin stellen de provincies (vóór 1 juli 2023) per gebied de doelen voor stikstof, natuur, water en klimaat vast. De stikstofopgave maakt hier ook integraal onderdeel van uit. Het streven is een meer natuur inclusieve kringlooplandbouw. Het realiseren van de NPLGopgaven betekent dat het landelijk gebied zal moeten veranderen. De landelijke en provinciale overheid hebben hier een leidende rol in. De provincie is verantwoordelijk voor het opstellen van programma's voor het landelijk gebied om hiermee invulling te geven aan nationale doelen. Door de provincie Utrecht is dit uitgewerkt in het Utrecht Programma Landelijk Gebied (UPLG). Hierin stelt de provincie de doelen voor stikstof, natuur, water en klimaat vast.

Voor een toekomstbestendig landelijk gebied en landbouw in Vijfheerenlanden willen we als gemeente bijdragen aan het UPLG en daarmee aan nationale opgaven voor natuur, water en klimaat. We geven daarom ook invulling aan de structurerende keuzes van de beleidsbrief Water en Bodem Sturend en de Nationale Omgevingsvisie. Dit heeft ook (mogelijk veel) gevolgen voor de agrarische sector in onze gemeente. Een sterke toekomstbestendige landbouw is het uitgangspunt bij het invullen van onze rol als gemeente bij deze ontwikkelingen. Transitie naar een duurzamere landbouw is

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

27

Met opmerkingen [MR13]: Zienswijze 9.2, 16.2, 16,3, 16.6, 16.13, 25.8

onafwendbaar. Een duurzame landbouw is een vitale, toekomstbestendige landbouw, waar voedsel- en gewasproductie en landschapsbeheer plaatsvindt in combinatie met een gezonde bodem, schoon water, schone lucht, hoge mate van biodiversiteit en een aantrekkelijk landschap. Sterke toekomstbestendige landbouw is het uitgangspunt bij het invullen van onze rol als gemeente bij deze ontwikkelingen. Het streven is daarom een meer natuur inclusieve kringlooplandbouw. Veel ondernemers in Vijfheerenlanden doen al aan Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer. Er ligt daarmee al een basis voor verdere ontwikkeling richting natuur inclusieve landbouw. Als gevolg hiervan wordt op een aantal plekken ingezet op extensieve landbouw. De verwachting is dat het aantal agrarische bedrijven zal afnemen door gebrek aan opvolging. De vrijkomende gronden kunnen onder andere gebruikt worden voor (een deel van) deze extensivering en voor (een deel van) de voormalige agrarische gebouwen kunnen nieuwe gebruiksmogelijkheden worden gezocht.

Wat willen we bereiken? Samen met alle belanghebbenden wil de gemeente werken aan een aantrekkelijk, vitaal en toekomstbestendig buitengebied., waarin Dat betekent dat de agrariër zijn werk kan doen, er plek is voor recreatie en er ook ruimte is voor herstel van de natuur en biodiversiteit. Onze inzet is een goede balans tussen landbouw, natuur, waterbeheer, het tegengaan van de effecten van bodemdaling, recreatie, het opwekken van duurzame energie en alle andere belangen die spelen in het landelijk gebied. Het streven daarbij is behoud van landbouwgrond. Hierbij geldt het uitgangspunt dat we streven naar natuur inclusieve landbouw. Dat betekent het vervlechten van landbouw en natuur en niet het scheiden ervan. Hiervoor is een andere manier van ondernemen nodig, waarbij de landbouw in balans is met de natuurlijke omstandigheden.

Met opmerkingen [MR14]: Zienswijze 16.2, 16.3

Op deze manier zetten we in op een goede balans tussen landbouw en natuur, waarbij aandacht is voor waterbeheer en het tegengaan van de effecten van bodemdaling. Verder zoveel mogelijk combineren van ruimte vragende opgaven. Andere functies in het buitengebied zoals recreatie en het opwekken van duurzame energie worden bij voorkeur verweven in het landschap. Om transportbewegingen te beperken en de afstand van productie en markt te verkleinen, biedt meer regionale afzet voor een deel van de bedrijven kansen. Hier willen we samen met de agrarische sector mee aan de slag waarbij we agrariërs ondersteunen in de transitie naar een toekomstbestendige landbouw. Daarbij bieden we ruimte voor ontwikkeling en bij het gebied passende nevenactiviteiten. Stoppende agrariërs willen we kansen bieden. Afhankelijk van de plek kan een voormalig agrarisch bedrijf omgevormd worden naar wonen of passende bedrijvigheid. We zien ook ruimte voor agrariërs of voormalige agrariërs om bij te dragen aan de opgaven voor energieopwekking, waterberging, versterking van de biodiversiteit en landschappelijke versterking. Ook wordt ingezet op rendabele innovatieve vormen van ‘nat’ agrarisch gebruik en nieuwe (vezel)gewassen die CO2 opslaan en gebruikt worden voor circulair en biobased bouwen en bv. Agroforestry en andere ecosysteemdiensten (CO2 vastlegging, waterberging, agrarisch natuurbeheer).

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

28

Met opmerkingen [MR15]: Zienswijze 12.1 en 12.2

De teelt van deze gewassen kan strijdig zijn met de ambitie om het open weidelandschap te beschermen en versterken. Deze nieuwe teelten hebben immers invloed op het aanzien van het cultuurhistorisch waardevolle landschap en de gevolgen voor aanwezige en te beschermen weidevogels is onvoldoende bekend. Onderzoek hiernaar zal uitgevoerd moeten worden. Daarmee kunnen we vervolgens de randvoorwaarden bepalen om de teelt van nieuwe gewassen mogelijk te maken. Het is van belang dat deze vorm van ondernemen economisch rendabel is. De vrijkomende landbouwgronden worden primair ingezet om bij te dragen aan de transitie naar een toekomstbestendige landbouw. Landbouwgronden buiten de kernrandzones blijven bij voorkeur in landbouwkundig gebruik.

Hoe gaan we dat doen? •

•

•

In de gemeentelijke landbouwvisie werken we uit hoe we de landbouwsector ondersteunen met de transitie naar toekomstbestendige landbouw, natuurinclusiviteit, de vermindering van uitstoot van stikstof en geur en het zoeken naar nieuwe verdienmodellen. Met de uitwerking van de landbouwvisie zoekt de gemeente zoveel mogelijk aansluiting bij de Gebiedsgerichte Aanpak. Dit resulteert in een concrete uitvoeringsagenda. De agenda is gericht op het behoud en waar mogelijk versterking van de agrarische sector naar een aantrekkelijk, vitaal en toekomstbestendig landschap voor mens, plant en dier. We bieden in het omgevingsplan ontwikkelingsruimte aan agrarische ondernemers die bijdragen aan duurzaamheid, circulariteit, landschappelijke versterking, en die passen bij de mogelijkheden van het lokale bodem- en watersysteem. Vrijkomende agrarische bebouwing kan een nieuwe functie krijgen, passend bij de lokale omstandigheden van bodem, landschap en water.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

29

Met opmerkingen [MR16]: Zienswijze 12.1 en 12.2

3.6. De recreatie in de gemeente past bij onze identiteit Wat speelt er? De behoefte aan recreatie en ontspanning neemt toe door de groeiende bevolking in de regio. Bij de besteding van vrije tijd zoeken mensen steeds vaker mogelijkheden in de eigen omgeving. Vanuit huis een wandeling of fietstocht kunnen maken wordt belangrijker. Vanuit de woonplaatsen kan men niet overal gemakkelijk het buitengebied in voor een wandeling of een fietstocht. Men kan een wandeling in de uiterwaarden van de Lek maken, maar de uiterwaarden van de Linge zijn niet toegankelijk voor wandelaars. Niet alle fietsroutes zijn vrij liggend. Bovendien is er geen rechtstreekse fietsverbinding tussen Leerdam en Vianen. Daarnaast is het niet mogelijk om vanuit of naar het noorden, over de Lek, een rondje te fietsen zonder de Lek met de pont over te steken. Naast lokale vrijetijdsbesteding zien we een groei van recreanten die van verder komen en soms meerdere dagen willen blijven. Onze gemeente heeft hiervoor een aantal campings, B&B ’s, recreatiegebieden, toegankelijke natuurgebieden en aantrekkelijke fietsroutes. Leerdam en Vianen zijn gericht op dagrecreatie. Hier kun je winkelen, een museum bezoeken en er zijn voldoende horecagelegenheden. We zien dat de wensen van recreanten heel divers zijn. De vraag naar kwaliteit, luxe en comfort neemt toe.

Er is vraag naar duurzame concepten, kamperen bij de boer of juist een all-inclusive verblijfsbestemming. Men gaat steeds vaker buiten het hoogseizoen op een korte vakantie. De aandacht voor beleving neemt toe. Men wil iets unieks beleven. Het is belangrijk dat de recreatie in balans is met de mogelijkheden en draagkracht van de leefomgeving. Recreatie kan immers ook overlast geven. Recreatiegebieden en routes worden intensief gebruikt door motorrijders, wielrenners, e-bikes, skaters en wandelaars. Daarnaast is de bereikbaarheid voor hulpdiensten en de veiligheid bij evenementen een belangrijk aandachtspunt. Naast recreatie en toerisme kent de gemeente een aantal terugkerende evenementen van diverse aard en omvang. Evenementen zijn periodieke of eenmalige gebeurtenissen op het gebied van kunst, cultuur, sport, feesten, kermis etc. Deze evenementen vinden plaats in de dorpen en steden, waaronder de historische paardenmarkt en de sleepbootdagen in Vianen. Daarnaast vinden er de laatste jaren in het buitengebied enkele succesvolle muziek evenementen plaats. De evenementen bedienen verschillende doelgroepen binnen de gemeente. Zo is er voor jong en oud wat te doen. Het zijn ontmoetingsplekken, ze geven reuring, naamsbekendheid en economische spin off, zo voegen ze wat toe aan het sociaalculturele leven binnen de gemeente.

Evenementen kunnen echter ook voor overlast zorgen of schade, om die reden is vaak een evenementenvergunning nodig waaraan voorschriften worden verbonden met betrekking tot onder meer geluid, verkeer en parkeren, en indien aan de orde dat het

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

30

Met opmerkingen [MR17]: Zienswijze 13.1, 14.1, 14.2

evenement met behulp van een deskundige ecologisch op zorgvuldige wijze wordt ingepast.

Wat willen we bereiken? We zorgen voor voldoende aantrekkelijke, groene fiets- en wandelroutes die de woonplaatsen met het landelijk gebied verbinden, waardoor bewegen en recreëren voor onze eigen inwoners in hun eigen omgeving gemakkelijker en aantrekkelijker wordt. Hierbij houden we nadrukkelijk rekening met onze minder mobiele inwoners, zodat ook zij overal kunnen komen. We sluiten aan op de doelen van het Integraal Ruimtelijk Perspectief, waarin onze gemeente zich als buitenpoort van de regio kan ontwikkelen. We willen de recreatieve routes naar omliggende gemeenten verbeteren, om ook bovenlokale routes mogelijk te maken. We willen ruimte bieden aan toeristisch recreatieve ontwikkelingen die passen bij onze waarden. Dat betekent dat we vooral kansen zien voor kleinschalige recreatie passend in ons rustige, prachtige buitengebied. We staan geen grootschalige vakantieparken, dagrecreatie of horeca toe. Voorwaarde voor (recreatieve) ontwikkelingen is dat zorgvuldig omgegaan wordt met de landschappelijke en cultuurhistorische waarden. We stellen daar vooraf voorwaarden aan. Zie hiervoor het stappenplan (hoofdstuk 6) en de waardenkaart (hoofdstuk 5). Elk plan is een kans om de waarden te versterken. We willen dat de toeristische sector gericht is op de omgeving en bijdraagt aan de lokale economie.

In samenwerking met andere gemeenten in de regio stimuleren we meerdaags bezoek, waarbij bezoek aan het buitengebied wordt gecombineerd met cultureel erfgoed en oude stadjes met aantrekkelijke centra. Onze landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten versterken, maakt het beleven ervan nog aantrekkelijker voor toerisme.

Hoe gaan we dat doen? •

• •

• • •

•

Recreatieve ontwikkelingen dienen landschappelijk te worden ingepast, dienen aan te sluiten op een recreatief netwerk en een bijdrage te leveren aan de lokale economie. We zetten in op groei van het toerisme en recreatie in de komende jaren, passend bij de schaal en identiteit van de gemeente. We zetten, samen met omliggende gemeenten, in op een compleet, meerdaags recreatief aanbod met verbinding tussen verschillende plekken, routes en recreatievoorzieningen. We doen dat in samenhang met de ontwikkeling van natuur en water, zowel binnen als buiten de woonplaatsen. We zetten ook in op groene verbindingen tussen Lek en Linge. We willen de knooppunten ontwikkelingen tot recreatieve transferia, passend bij de schaal van de gemeente. We willen de identiteit en specifieke hoge kwaliteiten van ons gebied verder promoten. We stimuleren en/of bieden ruimte aan initiatieven die extensieve, kleinschalige recreatie ondersteunt of versterkt, zoals vaarrecreatie, bijvoorbeeld kleinschalige overnachtingsmogelijkheden bij woningen of nieuwe fietsverhuurplekken. De verschillende opgaven in het gebied gaan we waar mogelijk combineren.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

31

3.7. Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbaar voorzieningen Wat speelt er? Vijfheerenlanden heeft een aantal voorzieningenkernen: Vianen, Leerdam, Meerkerk, Ameide, Hoef en Haag en Lexmond. Deze hebben een goed (boven)lokaal voorzieningenniveau. Naast de basisvoorzieningen zijn hier ook supermarkten en (kleinschalige) detailhandel aanwezig. De overige woonplaatsen zijn woonkernen, waarin het accent ligt op wonen. Hier is een beperkt aantal voorzieningen aanwezig, zoals een school, café, dorpshuis en een lokale winkel. Doordat steeds meer aspecten van ons leven online plaatsvinden, met name winkelen en sociale interactie, neemt het draagvlak van voorzieningen af. Leegstand komt, met name in de grotere centra (Leerdam en Vianen) vaker voor. Het ledenaantal van (sport)verenigingen blijft stabiel, maar het is moeilijker om aan voldoende vrijwilligers te komen. Een goed voorzieningenniveau draagt bij aan de gezondheid en het welzijn van mensen en een goede sociale samenhang. Zeker voor de steeds ouder wordende inwoners en inwoners met een beperking, is het belangrijk om in de eigen omgeving toegang te hebben tot voorzieningen waarbij ontmoeting plaatsvindt. Maar ook jongeren hebben behoefte aan ontmoetingsplekken. Daarnaast is het van belang dat voorzieningen en het openbaar gebied ook toegankelijk en bereikbaar zijn voor mensen met een handicap.

Wat willen we bereiken? Gemeente breed hebben we voldoende, voor iedereen toegankelijke en bereikbare voorzieningen. Datzelfde geldt voor het openbare gebied. In de voorzieningenkernen behouden we het aanwezige voorzieningenniveau. Deels betreffen dit boven dorpse voorzieningen zoals voortgezet onderwijs en bepaalde winkels. We zorgen voor aantrekkelijke binnensteden met voldoende detailhandel, horeca en een groene uitstraling. In de woonkernen zetten we in op behoud van de basisvoorzieningen. Onder basisvoorzieningen verstaan we: een basisschool, zorg, een sportveld of sportaccommodatie, een sociale ontmoetingsplek en een marktplein of standplaats. We bieden ruimte aan initiatieven om de bereikbaarheid van voorzieningen in stand te houden, denk aan thuisbezorging of buurtbus. We streven naar multifunctioneel gebruik van voorzieningen, om bestaande locaties ook in te zetten voor andere (sociale) activiteiten. Denk aan het gebruik van een sporthal of sportveld voor evenementen of activiteiten van andere lokale organisaties. Bij nieuwbouwontwikkelingen worden basisvoorzieningen bij de planvorming meegenomen. Ontwikkelingen dragen bij aan de leefbaarheid van de wijk of dorp.

Hoe gaan we dat doen? •

We zetten in op het behoud en de versterking van de basisvoorzieningen in de woonplaatsen.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

32

Met opmerkingen [MR18]: Zienswijze 21.4

•

• • • •

We streven naar inclusiviteit, bereikbaarheid en toegankelijkheid van basis-, zorgen maatschappelijke voorzieningen. We streven naar nabijheid van basisvoorzieningen bij zorg-, woon-zorg- en welzijnsinstellingen. We faciliteren initiatieven die bijdragen aan een goede bereikbaarheid van de voorzieningen in de voorzieningenkernen vanuit de overige woonplaatsen. In nieuwbouwprojecten nemen we voldoende ruimte op voor (maatschappelijke) voorzieningen. We stimuleren meervoudig gebruik van gebouwen. We werken aan aantrekkelijke, levendige binnensteden van Vianen en Leerdam, waarbij balans is tussen wonen, detailhandel, cultuur, recreatie, sport en bewegen en voldoende mogelijkheden voor groen en water.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

33

Met opmerkingen [MR19]: Zienswijze 21.7

3.8. De leefomgeving stimuleert positieve gezondheid Wat speelt er? In een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert worden mensen uitgenodigd tot beweging, elkaar ontmoeten en ontspanning in een prettige, groene omgeving. Positieve gezondheid gaat over (zie figuur 3): • • • • • •

Lichaamsfuncties Mentaal welbevinden Dagelijks functioneren Meedoen Kwaliteit van leven Zingeving.

Figuur 4: Mijn positieve gezondheid (bron: www.iPositivehealth.com)

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

34

Figuur 4: Mijn positieve gezondheid (bron: https://www.iph.nl/positieve-gezondheid/watis-het/ Al deze onderdelen dragen bij aan een positieve gezondheid van onze inwoners. De leefomgeving heeft invloed op verschillende onderdelen. Ruimte voor groen en beweging en mogelijkheden voor onderlinge ontmoeting hebben veel invloed op de positieve gezondheid van mensen. Positieve gezondheid gaat ook over sociale contacten en inclusiviteit, de mogelijkheid om mee te doen en je veilig voelen. Ruimte voor ontmoeting en contact in de publieke ruimte, zowel georganiseerd als ongeorganiseerd draagt bij aan een goede sociale cohesie en betrokkenheid op elkaar (zie ook paragraaf 3.7). Nu we steeds ouder worden, wil men ook zo lang mogelijk gezond blijven. Mensen bewegen meer en roken minder. Daar staat tegenover dat meer mensen te zwaar zijn. Het is daarom belangrijk om gezond gedrag te stimuleren, bewegen is daarvan één onderdeel. Door fietsen, wandelen, spelen en sporten in de directe omgeving mogelijk te maken, kan de fysieke ruimte hier een bijdrage aan leveren. Daarbij gaat het ook over de normale dagelijkse verplaatsingen, bijvoorbeeld naar het werk, naar school of naar de sportclub. Daarnaast kan gezond gedrag bij jongeren gestimuleerd worden door een rookvrije omgeving te creëren, bijvoorbeeld rond scholen. De gemeente kent een groot aantal sportverenigingen die goed bezocht worden.

In onze gemeente zijn op dit moment echter te weinig mogelijkheden voor spelen en bewegen in de directe woonomgeving. De ruimte voor sport, beweging, ontmoeting en recreatie zijn bij voorkeur aantrekkelijke, veilige plekken, plekken waar mensen graag zijn. Mogelijk gecombineerd met groen en water(opvang).

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

35

Met opmerkingen [MR20]: Zienswijze 21.1

Wat willen we bereiken? In de gemeente Vijfheerenlanden moet iedereen kunnen meedoen. We willen een samenleving waarin iedereen dezelfde mogelijkheden heeft. Dat vinden wij belangrijk. Dit betekent voldoende ruimte voor ontmoeting, spelen en bewegen in het groen. We zorgen voor aantrekkelijke groene routes die vanuit de woonplaatsen toegankelijk zijn. Een natuurvriendelijke ingerichte woonomgeving stimuleert niet alleen tot beweging, er worden tevens koele plekken gerealiseerd waardoor hittestress in de bebouwde omgeving vermindert.

Met opmerkingen [MR21]: Zienswijze 25.12

De openbare ruimte moet voor iedereen toegankelijk en sociaal veilig zijn en bijdragen aan verbinding tussen mensen. Waar nodig wordt de kwaliteit verbeterd. We streven ook naar inclusiviteit en toegankelijkheid van voorzieningen, en een ligging bij zorg- , woonzorg- en welzijnsinstellingen. We willen mensen stimuleren gezonde keuzes te maken. Investeren in de korte voedselketen (passend binnen toekomst bestendige landbouw), buurt-moestuinen, gezonde school- en sportkantines op het basis- en voortgezet onderwijs, fastfoodketens gedoseerd toelaten, snackbars niet te dicht bij de scholen te situeren zijn voorbeelden van hoe we hier invulling aan kunnen geven.

Met opmerkingen [MR22]: Zienswijze 21.8

Hoe gaan we dat doen? •

• • • • • •

We vergroten het aanbod van toegankelijke en bereikbare mogelijkheden voor sport, spel, ontmoeting en beweging. Daarbij combineren we dit waar mogelijk met een natuurvriendelijk ingerichte groenstructuur in aansluiting op de woonplaatsen. Denk aan ommetjes vanuit het dorp naar het buitengebied. We zetten in op kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte. We bieden ruimte aan kleinschalige initiatieven die spelen, ontmoeten en bewegen (binnen en buiten) mogelijk maken. We bieden ruimte aan sportieve en culturele activiteiten en verenigingsleven in de wijken en dorpen. We gaan rookvrije zones realiseren rondom scholen, overheidsgebouwen, sportaccommodaties en speeltuinen. Dit werken we uit in het omgevingsplan. We zetten in op gezonde voeding en op de beschikbaarheid van water rondom scholen en speelplekken. Dit werken we uit in het Omgevingsplan. Gezondheid is uitgangspunt bij planvorming. Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan een gezonde omgeving die bewegen, sport en gezonde keuzes mogelijk maakt. Nieuwbouwprojecten bieden voldoende ruimte voor groen, beweging en ontmoeting.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

36

3.9. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving Wat speelt er? Een gezonde en veilige inrichting van de leefomgeving is een belangrijke maatschappelijke opgave. Gezondheid gaat over meer dan niet ziek zijn, het gaat over onze woon- en werkomgeving, over de gebouwen, de openbare ruimte, de lucht, de bodem, het water en omgevingsveiligheid. In een gezonde leefomgeving zijn voldoende mogelijkheden om te bewegen, sporten en spelen, elkaar te ontmoeten (zie hiervoor “De leefomgeving stimuleert een positieve gezondheid”) in een omgeving met een goede omgevingskwaliteit. Naast een veilige en gezonde fysieke leefomgeving betreft dit tevens het belang van aspecten als cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap.

Met opmerkingen [MR23]: Zienswijze 2.1

Milieukwaliteit Rond de snelwegen en andere doorgaande wegen is sprake van een minder goede luchtkwaliteit en een hoge geluidbelasting. Scheiden van wonen en druk verkeer of overlast gevende bedrijven verbetert de luchtkwaliteit en zorgt voor een afname van de geluidhinder in woongebieden. In een aantal dorpen en buurtschappen is sprake van (sluip)verkeer en/of zwaar verkeer waardoor sprake is van geluid, trillingen en onveilige situaties. Steeds vaker geven inwoners aan overlast te ervaren vanwege rook en stank als gevolg van het stoken van hout. De bodem heeft verschillende functies. Een gezonde bodem is van belang voor ons drinkwater, een gezond ecosysteem, maar ook voor onze voedselvoorziening en om op te bouwen. De kwaliteit van de bodem en ondergrond moet passen bij het gebruik. Onze ondergrond wordt steeds intensiever gebruikt, voor bodemenergiesystemen, kabels en leidingen. Verschillende functies kunnen elkaar in de weg zitten. Waar kabels en leidingen in de grond liggen, kunnen geen bomen meer worden geplant.

De klimaatverandering leidt bovendien tot verdroging of juist tot wateroverlast, bodemdaling en verandering van grondwaterstanden (zie ook “We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit”) Veiligheid Het begrip veiligheid heeft meerdere betekenissen: omgevingsveiligheid die samenhangt met risico’s vanwege (zware) industrie en transport, opslag en gebruik van gevaarlijke stoffen. Maar het gaat ook steeds vaker over risico’s als gevolg van klimaatverandering, zoals overstromingsrisico’s, wateroverlast en hittestress. Onze gemeente heeft een middelgrote kans op overstroming vanwege de ligging aan de Lek en dijkring 16. Daarnaast zijn er risico's voor de buitendijkse gebieden van de Linge en het Merwedekanaal. Om veilig en prettig te kunnen wonen in onze gemeente, zijn daarom voorzorgsmaatregelen van belang. Een derde aspect is sociale veiligheid, waarbij inwoners zich veilig voelen op straat en criminaliteit geen ruimte krijgt. Ten vierde is verkeersveiligheid een belangrijk aspect (zie hiervoor “We zetten in op duurzame bereikbaarheid”).

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

37

Met opmerkingen [MR24]: Zienswijze 6.1

Voor omgevingsveiligheidsrisico’s is het belangrijk om risico’s zoveel mogelijk te voorkomen. Dat kan in de eerste plaats om risicovolle activiteiten goed te beschermen en op afstand van kwetsbare functies (wonen, scholen, zorginstellingen) te zetten. Als een gevaarlijke situatie ontstaat, dan moet het negatieve effect zoveel mogelijk worden beperkt en vertraagd, zodat mensen kunnen vluchten. Bovendien moeten hulpdiensten de plek van het incident snel kunnen bereiken. In de inrichting van de leefomgeving moet hier rekening mee worden gehouden. Stikstof De hoeveelheid stikstof die we uitstoten heeft negatieve gevolgen voor onze gezondheid en voor de natuur. Ontwikkelingen mogen geen negatieve effecten hebben voor stikstofgevoelige natuur. Op dit moment kan dat zorgen voor een stagnatie van bouwprojecten, omdat de stikstofuitstoot hierbij te hoog is. Het gaat dan om de bouwfase en de periode na realisatie vanwege de toename van verkeer.

Wat willen we bereiken? Milieukwaliteit De overheid heeft de verantwoordelijkheid voor een veilige en gezonde basis. Samen met onze partners in de regio, waterschappen, provincie en Rijkswaterstaat werken we aan verbetering van de omgevingskwaliteit van onze leefomgeving. Voor verschillende milieuaspecten gelden landelijke en Europese regels. Als het om milieu gaat heeft Nederland in de Europese Unie afspraken gemaakt die altijd en voor alle gemeenten gelden. Deze zijn opgenomen in artikel 3.3 van de Omgevingswet. Dit zijn afspraken over de manier waarop we zorgdragen voor ons milieu. Er zijn vier regels. Deze regels worden de vier milieubeginselen genoemd. Onze omgevingsvisie gaat uit van de vier beginselen: • •

•

•

Het voorzorgsbeginsel. Dit betekent dat we activiteiten voorkomen waarvan we verwachten dat ze negatief zijn voor het milieu. Het beginsel van preventief handelen. We proberen milieuvervuiling zoveel mogelijk te voorkomen. Dit betekent dat we vooraf maatregelen nemen om een negatief gevolg van een activiteit te voorkomen. Denk aan de inzet van de beste technieken zodat er geen luchtvervuiling ontstaat. Het beginsel van bestrijding aan de bron. Dit betekent dat we bij een negatief gevolg als eerste kijken of er iets bij of in de directe omgeving van de activiteit zelf kan worden veranderd. Bijvoorbeeld door vuile lucht af te vangen of door geluiddempende maatregelen bij het bedrijf zelf toe te passen. Het beginsel van de vervuiler betaalt. Dit betekent dat degene die de activiteit uitvoert ook moet betalen voor het voorkomen of opruimen van de negatieve gevolgen.

Omdat de Omgevingswet niet alleen over het milieu gaat, is de doorwerking van het voorzorgsbeginsel en het preventiebeginsel breder dan in het Europese recht. We hebben als gemeente ook de ruimte om op onderdelen een eigen lijn te kiezen en verschillen te maken waar dat nodig is. Want elk gebied is anders en vraagt maatwerk.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

38

Daarom werken we naast bovengenoemde beginselen vanuit de volgende uitgangspunten: • • • •

De kwaliteitseisen die door het Rijk zijn vastgesteld, vormen het minimale niveau. Waar mogelijk gaan we verder dan de wettelijke normen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen streven we naar behoud van de aanwezige milieukwaliteit en wordt deze bij voorkeur zelfs verbeterd. We zorgen dat de milieukwaliteit in een gebied aansluit bij de functie van een gebied. We willen onze bodem gezond houden. We hebben een gezonde bodem en ondergrond en een veerkrachtig watersysteem nodig voor de productie van gezond voedsel, een toename van de biodiversiteit en een goede drinkwaterkwaliteit. De kwaliteit van de bodem is zodanig dat bescherming van gezondheid van mens, dier en plant geborgd is.

Veiligheid We liggen in een gebied met een middelhoog risico op overstroming vanwege de rivieren. Veilig wonen in het rivierengebied betekent bescherming tegen dit overstromingsrisico op orde hebben. Samen met onze partners zorgen we dat de evacuatieroutes op orde zijn. We werken mee aan de dijkversterkingstrajecten en ruimte voor waterberging, waarbij we nadrukkelijk aandacht vragen voor het behoud van de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving voor omwonenden. Samen met onze veiligheidspartners werken we aan een leefomgeving met zo min mogelijk veiligheidsrisico’s. Vroegtijdig in het proces nemen we het veiligheidsaspect mee, zodat de inrichting kan bijdragen aan het zoveel mogelijk voorkomen, beperken en vertragen van risico’s. Zowel vanuit het waterschap als vanuit het Rijk worden regels gesteld over buitendijkse ontwikkelingen, deze zijn uitgangspunt bij initiatieven. Dit houdt in dat er weinig tot geen ruimte is voor buitendijkse ontwikkelingen. Echter, we zullen niet per definitie ook alle (kleine) buitendijkse ontwikkelingen verbieden. Hierbij moet gedacht worden aan (vervangende) nieuwbouw van schuurtjes en recreatieve bebouwing zoals stacaravans. Per initiatief moet bekeken worden of het toelaatbaar is.

Met opmerkingen [MR25]: Zienswijze 6.2 en 25.18

Bij ruimtelijke inrichting hanteren we daarom het uitgangspunt ‘bodem en water sturend’. Op voorhand sluiten wij echter, op basis van dit principe, geen gebieden uit voor woningbouw/ werklandschappen. Belangrijkste reden hiervoor is, dat we dan in Vijfheerenlanden geen enkele geschikte uitbreidingslocatie hebben, waardoor onze woningbouwopgave niet te realiseren is. We geven invulling aan het begrip ‘bodem en water sturend’ door het stellen van bindende voorwaarden aan klimaat adaptieve inrichting bij ruimtelijke initiatieven.

Met opmerkingen [MR26]: Zienswijze 9.1, 9.16 en 25,18

Stikstof Het is van belang om maatregelen te treffen om de uitstoot van stikstof, en daarmee de stikstofdepositie, te beperken. Vanuit het rijk zijn maatregelen aangekondigd. In de eerste plaats moet het aantal piekbelasters uit de industrie verminderen. Daarnaast wil het rijk de hoeveelheid vee verminderen. Dat leidt tot veranderingen van agrarische

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

39

gebieden en heeft grote gevolgen voor landbouwbedrijven. Inzetten op een toekomstbestendige landbouw is één van de maatregelen (paragraaf 3.5). Een toekomstbestendige landbouw. Bij bouwprojecten kan de uitstoot van stikstof beperkt worden door gebruik te maken van elektrische machines in plaats van machines die lopen op diesel.

Hoe gaan we dat doen? Milieukwaliteit •

•

•

• • • •

In het omgevingsplan hanteren we de wettelijke normen voor geluid, luchtkwaliteit, geurhinder en bodemkwaliteit als uitgangspunt. Hierbij bekijken we de onderwerpen uit de bruidsschat en maken daar nog keuzes over. Daarnaast gelden bij nieuwe woningbouwinitiatieven het bestaande hogere waardenbeleid en de geurverordening als uitgangspunt. Bij nieuwe ontwikkelingen zetten we in op een goede omgevingskwaliteit als onderdeel van een gezonde leefomgeving. Dat betekent het voorkomen of beperken van geluidoverlast vanwege verkeer en van risico’s en overlast door bedrijvigheid. We gaan een toetsingskader opstellen (in U10 verband en/of in samenwerking de provincie) om een gezonde en veilige leefomgeving vooraan in het planproces mee te kunnen nemen. Om luchtvervuiling en geluidsoverlast terug te dringen werken we onder andere met de provincie samen. Om te borgen dat bedrijfsactiviteiten geen overlast of risico’s vormen voor omliggende woningen gaan we beleid opstellen over milieuzonering. We stellen een visie op de ondergrond op om bij nieuwe ontwikkelingen de belangen, functies en doelen van de ondergrond af te kunnen wegen. We stellen voorwaarden aan de toepassing van grond. Toepassing van grond kan alleen als dat milieu hygiënisch verantwoord is. Dit is vastgelegd in het regionale bodembeleid.

Veiligheid • • • • •

•

We werken samen met Rijkswaterstaat en het waterschap aan veiligheid achter de dijken. Samen met onze partners werken we aan goede evacuatieroutes. Bij dijkversterkingsprojecten zoeken we naar mogelijkheden voor de combinatie met recreatie en natuurontwikkeling. We gaan het (nieuwe) begrip omgevingsveiligheid verdere invulling geven (o.a. kwetsbare functies, routering gevaarlijke stoffen). We nemen de veiligheidsaspecten vooraan in het planproces mee in de afweging en doen dit in overleg met onze veiligheidspartners. Belangrijk onderwerp hierbij is het uitwerken van het principe ‘bodem en water sturend’ bij ruimtelijke inrichting. Het opstellen van bindende voorwaarden aan klimaat adaptieve inrichting bij ruimtelijke initiatieven is hier een onderdeel van. We zetten in op het voorkomen van ondermijning en criminele activiteiten en we hebben hierbij bijzondere aandacht voor vakantieparken, leegstaande panden en dergelijke.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

40

Met opmerkingen [MR27]: Zienswijze 9.1 en 9.16

Stikstof • •

Bij ontwikkelingen houden we rekening met de gevolgen voor stikstofgevoelige natuurgebieden. Voor de landbouw stellen we een landbouwvisie op (zie “We zetten in op een toekomstbestendige landbouw”).

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

41

3.10. We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit Wat speelt er? Klimaatadaptatie Vijfheerenlanden is een waterrijke gemeente, met twee rivieren, grote watergangen en een grote hoeveelheid sloten en weterringen. Bodemtypes die voorkomen in Vijfheerenlanden zijn klei- en veengrond. De veengrond in Vijfheerenlanden is in sommige delen afgedekt met klei. Bodemdaling door veenoxidatie komt op ongeveer de helft van het oppervlak voor en is grotendeels tussen 0-4 mm en op een paar punten 4-6 mm per jaar. Dit is relatief laag in vergelijking met het gebied met puur veen en dikkere veenpakketten in andere gebieden. De veenweidegebieden in de gemeente zijn daardoor beperkt gevoelig voor bodemdaling. Het stedelijk gebied is op een aantal plekken gevoelig voor wateroverlast bij heftige regenval. Droogte en wateroverlast vragen beide dat we ons hierop voorbereiden en onze leefomgeving hiertegen weerbaar maken (klimaat adaptief). Voldoende ruimte voor groen en water zorgt ervoor dat water beter wordt vastgehouden en opgenomen in de bodem. Niet alleen in het buitengebied is dit van belang, ook in het stedelijk gebied moet voldoende groen en open water zijn (of andere manieren om water op te vangen en vast te houden) om de warmte, de droogte en hevige regenval op te kunnen vangen en het water vast te houden. Groen en water gaan hittestress en verdamping tegen.

Biodiversiteit De variatie aan planten en dieren neemt steeds verder af. Het is belangrijk dat natuurgebieden verbonden zijn en er voldoende rust en ruimte is voor de ontwikkeling van natuurwaarden. Niet alleen de beschermde natuurgebieden, maar elk stukje groen is waardevol als leefgebied voor dieren en planten. De veenweidengebieden zijn door hun weidse openheid en stilte geschikt voor weidevogels. Om de weidevogels zo min mogelijk te hinderen, zijn delen van het gebied aangewezen als weidevogel- en/of stiltegebied. De snelwegen en het Merwedekanaal vormen een barrière voor de verspreiding van soorten. Ook is de biodiversiteit op klassiek beheerde agrarische gronden en de naastgelegen sloten laag.

Wat willen we bereiken? Klimaatadaptatie De gemeente heeft met het ondertekenen van de Regionale Adaptatie Strategie (de RAS) afgesproken dat we in 2040 een klimaat adaptieve samenleving zijn, waarin we de gevolgen van klimaatverandering onder controle hebben en houden. Dat betekent dat we de komende jaren gaan werken aan voldoende groen en ruimte voor (de opvang van) water, zowel binnen als buiten de bebouwde kom en zowel binnen als buiten de dijken, voldoende koelte- en schaduwplekken en zwemwater.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

42

Met opmerkingen [MR28]: Zienswijze 16.6

Biodiversiteit We zijn ons steeds meer bewust dat het belangrijk is biodiversiteit te behouden en te vergroten, zowel binnen als buiten de woonplaatsen. Waardevolle natuurgebieden worden behouden en beschermd en ecologische verbindingen hiertussen en met de dorpen en wijken, worden gelegd of verbeterd. Door de transitie van de klassieke landbouw naar een meer natuur inclusieve landbouw vorm te geven, zal ook in agrarische gebieden de biodiversiteit verhogen. Andere functies, zoals recreatie, mogen de natuurwaarden niet aantasten. In de woonplaatsen willen we een toename van groen met natuurwaarden. Voor het verbeteren van de biodiversiteit gaan we de Natura 2000en andere natuurgebieden meer met elkaar in verbinding brengen, zodat een robuust groen ecologisch netwerk ontstaat. Om dit daadwerkelijk te kunnen realiseren zullen de barrières bij de snelwegen en het Merwedekanaal moeten worden weggenomen. Als regionale groenstructuur gaat het om de bescherming en versterking van de zone Zouweboezem-Lek en ten zuiden van Vianen, de verbinding van de Zouweboezem, via Bolgerijnen naar de Hollandse Waterlinie (Diefdijk - Linge). De natuurgebieden dienen ook als ‘spons’ om regenwater op te vangen tijdens natte perioden en als waterbuffer voor droge perioden.

Naast deze ‘grote’ groenstructuur is een fijnmazige groenblauwe dooradering van het gebied noodzakelijk (voor ecologie en recreatie). Denk aan natuurlijke oevers langs sloten en vaarten (‘prachtlinten’) en nieuwe beplantingen met knotwilgen, geriefhout en pestbosjes, hakhout en houtsingels (‘kleine landschapselementen’). De open veenweidegebieden zijn een belangrijk leefgebied voor weidevogels zoals onder andere de grutto. Het is daarom van belang om deze gebieden open te houden, te vernatten en om te vormen tot gevarieerd grasland. In het landelijk gebied streven we zo naar 10% groenblauwe dooradering. In de woonplaatsen streven we naar meer vergroening en afname van de verharding. Daarmee nemen hittestress, droogte en wateroverlast af. Het groenblauwe netwerk binnen de woonplaatsen moet aansluiten op het groenblauwe netwerk in het buitengebied. Bij nieuwbouwplannen wordt vergroening een voorwaarde (‘Groen groeit mee’). Bij stedelijke ontwikkelingen groeit het groen evenwichtig mee, zowel kwantitatief als kwalitatief. Daarbij moet zowel ruimte zijn voor recreatie als voor de ontwikkeling van natuurwaarden. Het bodem- en watersysteem krijgt een sturende rol bij de inrichting van de leefomgeving, om klimaatadaptatie zo goed mogelijk vorm te geven.

Hoe gaan we dat doen? •

•

Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen worden zoveel mogelijk natuur inclusief en klimaat adaptief uitgevoerd. Dit doen we door invulling te geven aan de door de gemeente ondertekende afspraken in het convenant Duurzame Woningbouw, de ‘Afspraken Klimaatbestendig Bouwen Utrecht’ en de ‘Regionale Adaptatie Strategie’. Nieuwe ontwikkelingen dragen daardoor bij aan de verbetering van de biodiversiteit en een gezonde en veilige leefomgeving. Groen is van onomstotelijke waarde als het gaat om de gezondheid van inwoners, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Samen met de provincie Utrecht en de regio zetten we gezamenlijk de schouders onder een versnellingsprogramma gericht op meer groen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen: Groen Groeit Mee! Zo werken

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

43

Met opmerkingen [MR29]: Zienswijze 25.21

•

•

• •

•

•

we aan een goede mix van toegankelijk groen, duurzame landbouw, veerkrachtige natuur, beleefbaar landschap en zichtbaar water. Bodem en water zijn sturend bij locatiekeuzes en inrichting (zie ook paragraaf 3.9 onder ‘veiligheid’). Dit geldt voor wonen, werken en landbouw. Dit werken we uit in de bodemvisie. We realiseren een robuust raamwerk van groenstructuren, groene stapstenen en (monumentale) bomen waar mogelijk in combinatie met wandel- en fietspaden. Aanleg en beheer is zoveel mogelijk natuur inclusief en gericht op behoud en/of herstel van de biodiversiteit. We zetten in op de bescherming, versterking van en verbinding tussen natuurgebieden. We bieden ruimte aan nieuwe vormen van landgebruik die bijdragen aan het beheer en behoud van voor de natuur waardevolle gebieden. We hanteren een richtlijn voor stedelijke natuur ten behoeve van een gezonde leefomgeving en werken dit uit in de Groenstructuurvisie. We zoeken naar mogelijkheden om ruimtegebruik te intensiveren in combinatie met ruimte voor groen en water, om het oppervlakte verharding te minimaliseren. Bijvoorbeeld door multifunctioneel gebruik van gebouwen of hoger bouwen. We stimuleren initiatieven van inwoners, organisaties en bedrijven die bijdragen aan de versterking van natuurwaarden, biodiversiteit en klimaatbestendigheid.

Denk aan het gezamenlijk vergroenen van een speeltuin in de buurt, groenblauwe schoolpleinen of het gezamenlijk realiseren van groene daken. We zetten ons in om wateroverlast in woonwijken en stads-/dorpscentra te voorkomen.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

44

Met opmerkingen [MR30]: Zienswijze 9.1 en 9.16

3.11. We zetten in op een duurzame, energie - en klimaat neutrale inrichting. Wat speelt er? De samenleving wordt zich steeds bewuster van het belang van het gebruik van duurzame energie, en de overgang naar een circulaire maatschappij samenleving om de gevolgen van klimaatverandering zoveel mogelijk te beperken. De rijksoverheid heeft in het Klimaatakkoord (www.klimaatakkoord.nl) het volgende afgesproken: • • • • • •

De CO2 uitstoot moet in 2050 ten opzichte van 1990 95% en in 2030 55% minder zijn. In 2050 is de mobiliteit vrij van emissies. In 2050 is de industrie circulair en heeft een zo laag mogelijke uitstoot. In 2050 functioneert het landgebruik en de landbouw in zo klein als mogelijk en zo groot als nodige gesloten kringlopen. Bovendien is afgesproken dat in 2050, 7 miljoen woningen en 1 miljoen gebouwen van het aardgas af zijn. Als eerste stap is de doelstelling dat in 2030 de eerste 1,5 miljoen bestaande woningen verduurzaamd zijn.

Duurzame energie Per regio zijn afspraken gemaakt over het opwekken van duurzame energie via wind en zon, via de Regionale Energie Strategie (RES). Het RES-bod van Vijfheerenlanden voor duurzame opwek bedraagt minimaal 0,072 TWh in 2030. Steeds meer bedrijven en particulieren hebben zonnepanelen. Ook andere vormen van duurzame energie worden gebruikelijker, zoals onder andere een warmtepomp of warmte-koudeopslag. Doordat we steeds meer energie zelf opwekken en terug leveren aan het energienet, ontstaat erop steeds meer plekken in Nederland een overbelasting van het elektriciteitsnet. Dit kan grote gevolgen hebben, bijvoorbeeld doordat zonnepanelen en/of windturbines hun elektriciteit niet kunnen leveren of dat er voor nieuwe gebouwen geen ruimte meer is op het elektriciteitsnet. Op dit moment is er in Vijfheerenlanden nog voldoende netcapaciteit. In de toekomst kan het realiseren van woningbouw- en werklocaties stagneren als de huidige netcapaciteit niet vergroot wordt. Huidige wetgeving biedt vooralsnog geen ruimte om een lokaal zelfvoorzienend netwerk te realiseren. Niet alleen moeten we energie duurzaam opwekken in plaats van via fossiele brandstoffen, we moeten ook inzetten op energiebesparing. Ook de inrichting en het ontwerp van de openbare ruimte en bebouwing moeten hieraan bijdragen.

Nieuwe woningen krijgen geen gasaansluiting meer en er is aandacht voor isolatie en duurzaam materiaalgebruik. Toch ligt het aandeel hernieuwbare energie nog iets achter op het Nederlands gemiddelde.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

45

Met opmerkingen [MR31]: Zienswijze 9.32

Circulaire maatschappij samenleving

Met opmerkingen [MR32]: Zienswijze 9.32

Het doel van circulariteit is: streven naar een wereld zonder afval. Restproducten zijn de grondstoffen voor nieuwe producten, of worden weer opgenomen door de natuur.

Wat willen we bereiken? Vijfheerenlanden heeft de volgende ambities om de doelstellingen uit het Klimaatakkoord te kunnen bereiken: •

• •

In U16-verband werken we aan de doelstelling om in 2030 70% van alle elektriciteit duurzaam op te wekken. Tot 2030 geven we invulling aan de realisatie van het RES-bod van Vijfheerenlanden voor duurzame opwek van 0,072 TWh in 2030. In 2030 is 70% van het maatschappelijk vastgoed voor zover mogelijk CO₂neutraal. In 2030 is in Vijfheerenlanden het energiegebruik bij bedrijven en in de gebouwde omgeving met 45% gereduceerd ten opzichte van 1990.

Dat doen we in de eerste plaats door in te zetten op het verminderen van energiegebruik, bijvoorbeeld door het stimuleren van isolatie van woningen. We streven naar een sterke stijging van het aandeel hernieuwbare energie en het aandeel elektrisch vervoer en deelvervoer. We bieden ruimte aan innovaties en experimenten om energieproductie, - opslag en – gebruik in een lokaal netwerk mogelijk te maken. Wanneer landelijke wetgeving hier ruimte voor biedt nemen we bij de ontwikkeling van nieuwe werklandschappen hiervoor de benodigde maatregelen. Duurzame energie We bieden ruimte aan het opwekken van duurzame energie en behalen daarmee ons RES-bod van minimaal 0,072 TWh in 2030. Met de windturbines bij Autena wordt in 2023 een groot deel hiervan al opgewekt. Voor de realisatie van het RES-bod wordt tot 2030 maximaal ingezet op invulling van het onbenut potentieel voor zon op dak. Vooral grote(re) onbenutte dakvlakken komen in aanmerking. Vijfheerenlanden stimuleert de invulling van deze ruimte door o.a. voorlichting, ontzorging en subsidie. Naast de mogelijkheden voor zon op dak geeft Vijfheerenlanden ruimte voor het opwekken van energie door zon op grond projecten t.b.v. eigen gebruik. De bijdrage aan het RES-bod van deze mogelijkheid is naar verwachting beperkt maar voorziet wel in een behoefte. Ook wordt ruimte gegeven voor kleine windturbines t.b.v. eigen gebruik.

Daarnaast geven we ruimte aan innovaties op het gebied van duurzame energie. Vijfheerenlanden onderkent het belang van elektrische energie opwek door windprojecten en heeft daarvoor kaders gesteld. In hoeverre in de periode tot 2030 daadwerkelijk windprojecten nodig zijn zal blijken uit jaarlijkse monitoring op het spoor ‘zon’. Voor het plaatsen van windturbines zijn drie zoekgebieden vastgelegd op de visiekaart, deze maken onderdeel uit van de het locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden (bijlage 6).

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

46

In het kader van de Transitievisie Warmte gaan we het aardgasvrij maken van woningen en het zoeken naar alternatieve warmtebronnen stimuleren. Circulaire samenleving We gaan stappen zetten naar een circulaire gemeente. We hebben de volgende doelen: •

• • •

In 2030 is de gemeente Vijfheerenlanden 50% circulair en in 2050 is de gemeente Vijfheerenlanden 100% circulair. Dit betekent dat in 2050 in Vijfheerenlanden geen (rest)afval en verspilling meer bestaat. In 2030 is de leefomgeving in Vijfheerenlanden schoon en wordt overlast door zwerfafval verminderd. In 2050 is de mobiliteit in Vijfheerenlanden innovatief en schoon. Vervoersbewegingen zijn zonder emissies en vrij van fossiele brandstof. In 2050 is de bedrijvigheid in Vijfheerenlanden zoveel mogelijk schoon en emissie-loos.

We stimuleren onze inwoners en bedrijven om materiaal opnieuw te gebruiken, afval te scheiden en minder afval te produceren. Om circulariteit mogelijk te maken, bieden we ruimte aan bedrijven die hierin een belangrijke schakel vormen. Hiervoor werken we samen in de regio.

Hoe gaan we dat doen? •

•

•

•

•

• •

Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen worden tenminste energieneutraal en zoveel mogelijk circulair uitgevoerd. We streven ernaar dat ontwikkelingen energie produceren. Daarbij passen we maatwerk toe. We zetten in op het terugdringen van het energiegebruik en het aardgasvrij maken in het bestaande bebouwde gebied, de bestaande woningvoorraad en overige bebouwing. We geven invulling aan het RES-bod en zetten daarbij tot 2030 in op ’zon op dak’. Daarnaast anticiperen we op de eventuele noodzaak om voor 2030 ook in te zetten op windenergie, mochten we het RES-bod niet halen met alleen zon op dak. In drie zoekgebieden zal via een project-MER onderzocht worden of initiatieven voor het plaatsen van windturbines kansrijk zijn. We faciliteren de benodigde ruimte voor het energienetwerk en de opslag van energie. Het uitgangspunt daarbij is vraag en aanbod dichtbij elkaar te realiseren. We staan open voor nieuwe manieren van vervoer en opslag. Daarbij is veiligheid een randvoorwaarde. We stimuleren een lokale, circulaire en energie neutrale economie door voorzieningen te realiseren die inwoners en ondernemers stimuleren circulair te handelen. Zo kunnen bedrijven terecht bij het lokale materialencentrum om grondstoffen voor hun bedrijfsvoering te zoeken.

Via het energieloket Vijfheerenlanden Jouw Huis Slimmer helpen we inwoners met vragen over energiebesparing en het energiezuinig maken van hun woning. We gaan, als onderdeel van een op te stellen Bodemvisie, beleid ontwikkelen voor het toepassen van koude-warmte opslag in de bodem bij nieuwbouwprojecten en in bestaande woonwijken.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

47

4. De waardenkaart 4.1. Wat staat er op de waardenkaart? De waardenkaart beschrijft de belangrijke bestaande waarden en kwaliteiten van de gemeente Vijfheerenlanden, die we graag behouden en versterken. De waardenkaart is tot stand gekomen op basis van een brede inbreng vanuit de ambtelijke organisatie en bewoners, ondernemers, organisaties en andere belanghebbenden. Vijfheerenlanden kent binnen een relatief klein gebied heel veel rijkdommen. Dat omvat waardevolle landschappen, sociaal-maatschappelijke waarden, cultuurhistorisch waardevolle plekken en monumenten. De waardenkaart geeft de belangrijkste waarden weer op kaart en beschrijft deze in tekst. Op de waardenkaart hebben we deelgebieden opgenomen, namelijk: Geborgen grienden Halfopen griendenlandschap, Langs de rivier Stroomruggen, Natte land van de Lek en de Linge Uiterwaarden en Weidse veenweide Veenweidelandschap. Deze deelgebieden zijn gebaseerd op het gebruik en de landschappelijke kenmerken. Ook zijn de woonplaatsen, waardevolle plekken en stiltegebieden aangeduid. De waarden die we willen beschermen zullen een plek krijgen in het omgevingsplan, waardoor deze bij een ruimtelijke ontwikkeling beschermd worden. Het is niet mogelijk om alle cultuurhistorische waarden op de waardenkaart aan te geven. Om daar recht aan te doen verwijzen wij naar de Cultuurhistorische waardenkaart.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

48

Met opmerkingen [MR33]: Ambtshalve wijziging Benaming landschapstypen

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

49

Aangepaste kaart en legenda:

Met opmerkingen [MR34]: Ambtshalve wijziging aanpassen waardenkaart en legenda

Figuur 5: De waardenkaart

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

50

Werking van de waardenkaart Wij vinden het belangrijk dat initiatieven en ontwikkelingen aansluiten bij de waarden en kernkwaliteiten van Vijfheerenlanden, zoals deze zijn verbeeld op de waardenkaart en zijn beschreven. De te beschermen waarden staan centraal. Ontwikkelingen worden getoetst aan de waarden en versterken de waarden zo mogelijk. Daarnaast worden ontwikkelingen getoetst aan beleid en regels van de gemeente. Ook wordt beoordeeld of meerdere ontwikkelingen in een gebied niet leiden tot stapeling van negatieve effecten op de waarden.

Waarden van Vijfheerenlanden Het land van Vijfheerenlanden is gemaakt door de rivieren. Het veenpolderland tussen de Gelderse grens en het gekanaliseerde riviertje Zederik is sterk beïnvloed door de rivieren, waaronder de Lek. Door inklinking van het ook aanwezige veen kwamen de rivierafzettingen relatief hoog te liggen. De Vijfheerenlanden werden daardoor een gebied van hoger gelegen stroomruggen en lagergelegen veengebieden. Vooral in de buurt van de Lek en Linge is lokaal sprake van een vrij onregelmatige verkaveling, terwijl op de lagergelegen gronden grienden met populierenplantages voorkomen. In Vijfheerenlanden vinden we karakteristieke strookvormige kavels met lintdorpen. Zowel op de Linge- als Lekoeverwal liggen oud steden, waarvan de woonplaats een rechthoekig stratenpatroon vertoont. Op de Lekoeverwal zijn dat Ameide en Vianen. Op de Lingeoeverwal is dat Leerdam. De streek wordt tegenwoordig doorsneden door de autosnelwegen, die Utrecht met Breda en Den Bosch verbinden. Te beschermen kwaliteiten: • • • • • • • • • • • •

Diversiteit van droge en natte landschappen, rijk aan natuurwaarden met diverse beschermde natuurgebieden. Rijk aan cultuurhistorische waarden. Onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Onderdeel van het inundatiegebied van de Oude Hollandse Waterlinie. Rivieren, waterwegen en aanwezigheid van veel water. Fiets- en wandelmogelijkheden, recreatiemogelijkheden op en langs de rivieren. Aanwezigheid van cultuurhistorisch waardevolle dorpsharten en stadscentra. Merwedekanaal als cultuurhistorische lijn in het landschap. Grote sociale samenhang. Voldoende voorzieningen, ook in dorpen. Voldoende werkgelegenheid. Groot ‘stil gebied’, met alleen ‘gebiedseigen geluiden’.

4.2. Waarden van dorpen en wijken De inwoners geven in de enquête over de omgevingsvisie aan wat zij van waarde vinden in hun dorp, stad of wijk. Deze waarden zijn niet altijd weer te geven op kaart, maar zeggen wel iets over de identiteit van de verschillende dorpen en wijken. In het

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

51

participatieverslag wordt dit uitgebreid weergegeven (bijlage 3), hieronder volgt een samenvatting per dorp of wijk. Ameide De inwoners benoemen als kernwaarden van hun stad vooral rust en ruimte, groene omgeving en omzien naar elkaar. Woorden die bij Ameide horen zijn gemoedelijk, rustig, nuchter en ons kent ons. Inwoners zijn het meest trots op het rustige mooie dorp en omgeving, de sociale cohesie en de voorzieningen. Everdingen De inwoners benoemen als kernwaarden van hun dorp vooral omzien naar elkaar, groene omgeving en rust en ruimte. Woorden die bij Everdingen horen zijn modern, ondernemend, gezellig en rustig. Het meest trots zijn de inwoners op de gemeenschapszin, het dorpswinkeltje en de groene ligging. Hagestein De inwoners benoemen als kernwaarden van hun dorp vooral rust en ruimte, groene omgeving en ons-kent-ons. Woorden die bij Hagestein horen zijn rustig, gemoedelijk en veilig. Inwoners zijn trots op de sociale cohesie en de groene en mooie omgeving. Hei- en Boeicop De inwoners benoemen als kernwaarden van hun dorp vooral rust en ruimte, groene omgeving en ons kent ons. Woorden die bij Hei- en Boeicop horen zijn gemoedelijk, nuchter en rustig. Inwoners zijn het meest trots op de sociale cohesie, de rustige, mooie en groene omgeving en de aanwezigheid van voorzieningen.

Hoef en Haag De inwoners benoemen als kernwaarden van hun dorp vooral rust en ruimte en de groene omgeving. Daarnaast vinden verschillende inwoners het van waarde dat alles nieuw is. De inwoners vinden Hoef en Haag modern, ondernemend, gezellig en rustig. Zij zijn trots op de uitstraling en de mooie bouw, de omgeving met groen en water, de kindvriendelijke opzet en de bereidheid van inwoners echt iets van het nieuwe dorp te maken. Kedichem De inwoners benoemen als kernwaarden van hun dorp vooral omzien naar elkaar de rust en ruimte en het rijke verenigingsleven. Woorden die bij Kedichem horen zijn gemoedelijk, nuchter en betrokken. Inwoners zijn het meest trots op de sociale cohesie, de rustige, mooie en groene omgeving en de aanwezigheid van voorzieningen.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

52

Leerbroek De inwoners benoemen als kernwaarden van hun dorp vooral rust en ruimte, groene omgeving en de kerkgemeenschap. Woorden die bij Leerbroek horen zijn gelovig, traditioneel en veilig. Inwoners zijn het meest trots op het groene en landelijke karakter, de rust en de behulpzaamheid van de inwoners. Leerdam centrum De inwoners benoemen als kernwaarden van hun wijk vooral alles bij de hand, de ontstaansgeschiedenis en de groene omgeving. Woorden die bij Leerdam (centrum) horen zijn traditioneel, gewoon en gelovig. Inwoners zijn het meest trots op de voorzieningen (de winkels, de markt op donderdag en vrijdag) en de geschiedenis. Specifiek worden de haven, de oude stadsmuur, en De Glasblazerij genoemd. Leerdam-Noord De inwoners benoemen als kernwaarden van hun wijk vooral de groene omgeving, de rust en ruimte en alles bij de hand. Woorden die bij Leerdam-Noord horen zijn rustig, gewoon en gemoedelijk. Inwoners zijn het meest trots op het groen, de rust en de sociale cohesie/saamhorigheid. Bewoners helpen elkaar, indien nodig. Ook het glas wordt veelal genoemd. Leerdam-Oost De inwoners benoemen als kernwaarden van hun wijk vooral de groene omgeving, alles bij de hand en de rust en ruimte. Woorden die bij Leerdam-Oost horen zijn rustig, gewoon en veilig.

Inwoners zijn het meest trots op de natuur (het groen en de Linge), de rust en de omgangsvormen van bewoners (bewoners die elkaar helpen, sociale controle, vriendelijkheid). Leerdam-West De inwoners benoemen als kernwaarden van hun wijk vooral alles bij de hand, groene omgeving en de rust en ruimte. Woorden die bij Leerdam-West horen zijn gewoon, traditioneel, levendig en rustig. Inwoners zijn het meest trots op de saamhorigheid (groepsgevoel, omzien naar elkaar), de voorzieningen (goede winkel- en zorgvoorzieningen, alles bij de hand) en het multiculturele karakter van de wijk. Lexmond De inwoners benoemen als kernwaarden van hun dorp vooral groene omgeving, rust en ruimte en omzien naar elkaar. Woorden die bij Lexmond horen zijn gemoedelijk, veilig, ondernemend en rustig. Inwoners zijn het meest trots op de saamhorigheid/ons-kent-ons (men kent elkaar en kijkt naar elkaar om), de natuur en het mooie dorp/omgeving aan de Lek.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

53

Meerkerk De inwoners benoemen als kernwaarden van hun dorp vooral rust en ruimte, groene omgeving en omzien naar elkaar. Woorden die bij Meerkerk horen zijn gemoedelijk, gewoon, rustig en nuchter. Inwoners zijn het meest trots op ons kent ons dorp, waar mensen naar elkaar omkijken, de mooie groene omgeving en het verenigingsleven met veel betrokken/enthousiaste mensen. Nieuwland De inwoners benoemen als kernwaarden van hun dorp vooral groene omgeving, onskent-ons en rust en ruimte. Woorden die bij Nieuwland horen zijn rustig, nuchter, gelovig en gemoedelijk. Inwoners zijn het meest trots op het gemeenschapsgevoel, de rust en het omzien naar elkaar. Oosterwijk De inwoners benoemen als kernwaarden van hun dorp vooral rust en ruimte, groene omgeving en omzien naar elkaar. Woorden die bij Oosterwijk horen zijn gemoedelijk, rustig en pittoresk. Inwoners zijn het meest trots op de mooie groene omgeving, de sociale betrokkenheid, het ons-kent-ons. Schoonrewoerd De inwoners benoemen als kernwaarden van hun dorp vooral groene omgeving, rust en ruimte en de kerkgemeenschap. Woorden die bij Schoonrewoerd horen zijn gemoedelijk, gelovig, ons-kent-ons en rustig. Inwoners zijn het meest trots op de betrokkenheid (het omzien naar elkaar, gemoedelijkheid en belangstelling), de voorzieningen (een levendig dorp, de dag winkel) en de rustige omgeving.