Bijlage D Omgevingsvisie

OMGEVINGSVISIE VIJFHEERENLANDEN 31 oktober 2023

Tekst aangepast naar aanleiding van zienswijzen. Tekst aangepast naar aanleiding van ambtshalve wijzigingen.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

1

Voorwoord Voor u ligt de omgevingsvisie Vijfheerenlanden: het kader voor nieuw beleid en voor ruimtelijke ontwikkelingen. In veel andere gemeenten is een omgevingsvisie het uitgangspunt voor themavisies zoals een woonvisie en een mobiliteitsvisie. In Vijfheerenlanden ging dat andersom: door de herindeling moesten alle themavisies al in 2021 geharmoniseerd zijn. Toen dat gedaan was, zijn we gestart met de omgevingsvisie: één verhaal voor de ruimtelijke toekomst van Vijfheerenlanden. Deze omgekeerde volgorde vormde een grote uitdaging. Dit maakte het proces extra complex: het was een puzzel om alles een goede plek te geven. Het voordeel was wel, dat we alles wat er lag erin konden stoppen en dus niet bij nul begonnen. Zo is er dankbaar gebruik gemaakt van landelijke, provinciale en regionale plannen, maar ook van eigen koersdocumenten als de strategische visie Vijfheerenlanden en het coalitieakkoord. Deze omgevingsvisie is bij uitstek een integrale visie, waarin veel disciplines zijn verwerkt, zowel uit het sociaal als het fysiek domein. De waarden van Vijfheerenlanden zijn opgehaald in een participatieproces, via de weekmarkten, een enquête en meerdere bijeenkomsten. Daarbij is de verscheidenheid van alle woonplaatsen nog duidelijker geworden. Ook de groene omgeving, de rust en de ruimte worden gewaardeerd. De waarden zijn verankerd in een waardenkaart.

Nieuwe ontwikkelingen moeten een meerwaarde hebben voor de waarden die we willen behouden of versterken. Een nieuwe duurzame woonwijk moet bijvoorbeeld op een geschikte plek komen voor woningbouw, in een groene en waterrijke omgeving. Deze omgevingsvisie vormt ook het kader voor het omgevingsplan. Wat er precies wel en niet mag, wordt namelijk opgenomen in het omgevingsplan. Dit gaat ons helpen om te zorgen voor een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving met 2040 als stip op de horizon. Een mooie uitdaging! Teus Meijdam wethouder

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

2

Samenvatting De Omgevingsvisie van gemeente Vijfheerenlanden gaat over de toekomst van onze dorpen en steden en van het buitengebied en laat zien wat we belangrijk vinden voor de fysieke leefomgeving. De visie richt zich op mogelijkheden om te wonen, werken, recreëren, ondernemen, maar ook op een gezond, duurzaam en veilig leefklimaat. De omgevingsvisie vormt het kader voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen, toekomstig beleid en het omgevingsplan. We kijken ver vooruit, tot 2040. Welke doelen heeft de gemeenteraad dan behaald en wat voor gemeente is Vijfheerenlanden? Bij het realiseren van deze doelen (wat willen we bereiken?) houden we als leidraad het behouden van een vitale samenleving aan, dit is als het ware ons kompas naar een betere leefomgeving. Hoe we dat bereiken is uitgewerkt in 11 ambities (hoe gaan we dat doen?) en een visiekaart. Voor elke ambitie is uitgewerkt wat we willen bereiken en hoe we dat gaan doen. Daarnaast is een waardenkaart opgesteld, waarop is aangegeven welke (landschappelijke) waarden wij belangrijk vinden in onze gemeente. Deze waarden willen we zoveel mogelijk behouden en versterken.

Met opmerkingen [MR1]: Ambtshalve wijziging Wijzigen en invoegen plaatjes

In onderstaande figuur wordt dit alles zeer beknopt weergegeven.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

3

Figuur 1: Schematische weergave opbouw en inhoud omgevingsvisie Om de keuzes en ambities aan te laten sluiten bij hoe de inwoners en andere belanghebbenden, zoals ondernemers de toekomst zien, is een communicatie- en participatietraject uitgevoerd. Aan alle inwoners is gevraagd wat zij van belang vinden voor hun leefomgeving. Dit is onder meer terug te zien in de waardenkaart. De gemeente-atlas beschrijft de huidige situatie in de gemeente Vijfheerenlanden op basis van beschikbare kennis en data. De atlas gaat in op de thema’s wonen, voorzieningen, mobiliteit, leefbaarheid, economie, gezondheid, milieu, biodiversiteit, energie en klimaat. Zoveel mogelijk zijn de gegevens op kaart of in grafieken opgenomen. Door middel van een omgevingseffectrapportage (de plan-OER) zijn de verschillende ambities onderzocht. Het plan-OER laat zien of er voor alle ontwikkelingen en ambities voldoende ruimte is en toont op hoofdlijnen wat de (milieu)effecten zijn. De gegevens in de gemeente-atlas zijn als uitgangspunt gebruikt voor de plan-OER.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

4

Inhoudsopgave Voorwoord.............................................................................................. 2 Samenvatting ......................................................................................... 3 1. Inleiding ............................................................................................. 9 1.1 Opbouw omgevingsvisie ................................................................... 9 Participatie ........................................................................................ 9 Gemeente-atlas ............................................................................... 10 Omgevingseffectrapportage ............................................................... 10 1.2 Leeswijzer .................................................................................... 10 1.3 Website omgevingsvisie .................................................................. 10 2. Vijfheerenlanden in 2040 .................................................................... 11 2.1. Hoe zien we 2040 voor ons? ........................................................... 11 2.2. Onze doelen: wat willen we bereiken voor 2040 ................................ 12 Landschap, water en groen ................................................................ 12 Wonen ...........................................................................................

12 Werken .......................................................................................... 12 Mobiliteit ........................................................................................ 12 Energietransitie ............................................................................... 12 2.3. Kompas voor een vitale samenleving ............................................... 13 Leefbaarheid ................................................................................... 13 Een gezonde leefomgeving ................................................................ 14 Een veilige leefomgeving ................................................................... 14 Een duurzame leefomgeving .............................................................. 14 3. Onze ambities ................................................................................... 16 3.1. We bouwen woningen naar behoefte................................................ 16 Wat speelt er? ................................................................................. 16 Wat willen we bereiken? .................................................................... 16 Hoe gaan we dat doen? ..................................................................... 18 3.2.

We versterken en behouden onze landschappelijke en cultuurhistorische waarden ............................................................................................ 19 Wat speelt er? ................................................................................. 19 Wat willen we bereiken? .................................................................... 19 Hoe gaan we dat doen? ..................................................................... 20

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

5

3.3. We zorgen voor duurzame werkgelegenheid .................................... 21 Wat speelt er? ................................................................................. 21 Wat willen we bereiken? .................................................................... 22 Hoe gaan we dat doen? ..................................................................... 23 3.4. We zetten in op duurzame bereikbaarheid ....................................... 24 Wat speelt er? ................................................................................. 24 Wat willen we bereiken? .................................................................... 24 Hoe gaan we dat doen? ..................................................................... 25 3.5. We zetten in op een toekomstbestendige landbouw ........................... 27 Wat speelt er? ................................................................................. 27 Wat willen we bereiken? .................................................................... 28 Hoe gaan we dat doen? ..................................................................... 29 3.6. De recreatie in de gemeente past bij onze identiteit .......................... 30 Wat speelt er? .................................................................................

30 Wat willen we bereiken? .................................................................... 31 Hoe gaan we dat doen? ..................................................................... 31 3.7. Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbaar voorzieningen ............. 32 Wat speelt er? ................................................................................. 32 Wat willen we bereiken? .................................................................... 32 Hoe gaan we dat doen? ..................................................................... 32 3.8. De leefomgeving stimuleert positieve gezondheid .............................. 34 Wat speelt er? ................................................................................. 34 Wat willen we bereiken? .................................................................... 36 Hoe gaan we dat doen? ..................................................................... 36 3.9. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving ........................ 37 Wat speelt er? ................................................................................. 37 Wat willen we bereiken? .................................................................... 38 Hoe gaan we dat doen? ..................................................................... 40 3.10.

We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit ...................................................................................... 42 Wat speelt er? ................................................................................. 42 Wat willen we bereiken? .................................................................... 42 Hoe gaan we dat doen? ..................................................................... 43 3.11. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaat neutrale inrichting.45 Wat speelt er? ................................................................................. 45

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

6

Wat willen we bereiken? .................................................................... 46 Hoe gaan we dat doen? ..................................................................... 47 4. De waardenkaart ............................................................................... 48 4.1. Wat staat er op de waardenkaart? ................................................... 48 Werking van de waardenkaart ............................................................ 51 Waarden van Vijfheerenlanden ........................................................... 51 4.2. Waarden van dorpen en wijken ....................................................... 51 4.3. Natte land van Lek en Linge Uiterwaarden ........................................ 55 Te beschermen waarden ................................................................... 56 Mogelijke ontwikkelingen ................................................................... 56 4.4. Langs de rivier Stroomruggen......................................................... 56 Te beschermen waarden ................................................................... 57 Mogelijke ontwikkelingen ................................................................... 58 4.5. Geborgen Grienden Halfopen griendenlandschap ............................... 58 Te beschermen waarden ...................................................................

58 Mogelijke ontwikkelingen ................................................................... 59 4.6. Weidse Veenweide Veenweidelandschap ........................................... 59 Te beschermen waarden ................................................................... 59 Mogelijke ontwikkelingen ................................................................... 60 5. De visiekaart ..................................................................................... 61 5.1. Relatie met de plan-OER ................................................................ 62 Passende beoordeling ....................................................................... 64 5.2. Ontwikkelen buiten de zoekgebieden ............................................... 65 6. Proceswijzer...................................................................................... 67 6.1. Ik heb een plan ............................................................................ 67 6.2. Stappen om verder te komen met uw idee........................................ 67 7. Achtergronden................................................................................... 69 7.1. Wat is een omgevingsvisie? ............................................................ 69 7.2. Hoe is de visie tot stand gekomen? .................................................

69 Omgevingseffectrapportage ............................................................... 70 Passende beoordeling ....................................................................... 71 8. Uitvoering......................................................................................... 72 8.1. Wijk- en dorpsgericht werken ......................................................... 72 Wat willen we bereiken? .................................................................... 72 Hoe gaan we dat doen? ..................................................................... 72

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

7

8.2. Regionale samenwerking ............................................................... 72 Wat willen we bereiken? .................................................................... 72 Hoe gaan wij dit doen?...................................................................... 73 8.3. Samenhang met ander beleid ......................................................... 74 Evalueren en monitoring ................................................................... 74 Programma’s ................................................................................... 74 Omgevingsplan ................................................................................ 75 9. Financiën .......................................................................................... 76 9.1. Financiële bijdrage gebiedsontwikkeling ........................................... 76 9.2. Vestiging Wet voorkeursrecht gemeenten ......................................... 76 10. Verantwoording ............................................................................... 79 10.1. Lokaal beleid en visies ................................................................. 79 10.2. Regionaal en provinciaal beleid ..................................................... 79 10.3. Landelijk beleid en wetgeving .......................................................

80 De Omgevingswet ............................................................................ 80 Het klimaatakkoord .......................................................................... 80 Klimaatadaptatie .............................................................................. 81 10.4. Mondiale Global goals .................................................................. 81 Bijlagen ............................................................................................... 83 Bijlage 1: Begrippenlijst ....................................................................... 84 Bijlage 2: Global goals in de Omgevingsvisie ........................................... 87 Bijlage 3: Participatieverslag................................................................. 91 Bijlage 4: Gemeenteatlas ..................................................................... 91 Bijlage 5: Omgevingseffect rapportage ................................................... 91 Bijlage 6: Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden ................................... 91 Bijlage 7: Passende beoordeling ............................................................ 91

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

8

1. Inleiding De omgevingsvisie van gemeente Vijfheerenlanden laat zien wat de gemeente belangrijk vindt voor onze fysieke leefomgeving. Het gaat over de toekomst van onze dorpen en steden en van het buitengebied. De visie richt zich op mogelijkheden om te wonen, werken, recreëren, ondernemen, maar ook op een gezond, duurzaam en veilig leefklimaat. Het is dus een integrale visie die breder kijkt dan alleen vanuit de (klassieke) ruimtelijke ordening. Het laat onze ambities zien voor de toekomst. We kijken ver vooruit, tot 2040. De Omgevingsvisie is zelfbindend: ze bindt alleen het bestuursorgaan dat het document heeft vastgesteld, de gemeenteraad van Vijfheerenlanden. De omgevingsvisie bevat dus geen regels voor inwoners, bedrijven of andere overheden. De gemeente moet bij het opstellen van nieuw beleid en bij het opstellen van het omgevingsplan rekening houden met de omgevingsvisie. De omgevingsvisie vormt het kader voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente. Over de rol die de gemeente heeft bij het realiseren van de opgaven en ambities, zegt de gemeenteraad in de strategische visie ‘De juiste balans voor goed samenleven in Vijfheerenlanden’ (februari 2021) het volgende: “De gemeente heeft een eigen plaats bij het bevorderen van het goede leven. (…) Soms als partner bij het stimuleren van gewenste ontwikkelingen.

Soms als overheid die vanuit het algemeen belang keuzes maakt en belangentegenstellingen beslecht.”

1.1 Opbouw omgevingsvisie De visie geeft ons toekomstbeeld voor 2040. Welke doelen heeft de gemeenteraad dan behaald en wat voor gemeente is Vijfheerenlanden? Bij het realiseren van deze doelen houden we als leidraad het bereiken van een vitale samenleving aan, dit is als het ware ons kompas. Dit is uitgewerkt in 11 ambities en een visiekaart. Daarin leest en ziet u met welke doelen en ambities we aan de slag willen gaan de komende jaren. Op onze waardenkaart kunt u vinden welke waarden wij belangrijk vinden in onze gemeente. Deze waarden willen we zoveel mogelijk behouden en versterken. Met deze visie willen we iedereen uitnodigen om bij te dragen aan een duurzame, gezonde en veilige leefomgeving in onze gemeente. In onze proceswijzer leest u hoe u als initiatiefnemer, een ruimtelijk plan of idee kunt indienen bij de gemeente.

Participatie Om de keuzes en ambities aan te laten sluiten bij hoe de inwoners (en andere belanghebbenden, zoals ondernemers) de toekomst zien, is een communicatie- en participatietraject uitgevoerd. Aan alle inwoners is gevraagd wat zij van belang vinden voor hun leefomgeving. In het participatieverslag, opgenomen als bijlage 3, staat beschreven wat is ingebracht. Dit is onder meer terug te zien in de waardenkaart.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

9

Gemeente-atlas Voordat de omgevingsvisie is opgesteld heeft de gemeente de huidige staat van de leefomgeving in beeld gebracht in de gemeente-atlas. De gemeente-atlas beschrijft de huidige situatie in de gemeente Vijfheerenlanden op basis van beschikbare kennis en data. De atlas gaat in op de thema’s wonen, voorzieningen, mobiliteit, leefbaarheid, economie, gezondheid, milieu, biodiversiteit, energie en klimaat. Zoveel mogelijk zijn de gegevens op kaart of in grafieken opgenomen. De gemeente-atlas is opgenomen als bijlage 4.

Omgevingseffectrapportage Door middel van een omgevingseffectrapportage (de plan-OER) zijn de verschillende ambities onderzocht. Het plan-OER laat zien of er voor alle ontwikkelingen en ambities voldoende ruimte is en toont op hoofdlijnen wat de (milieu)effecten zijn. Ook wordt inzicht gegeven in strijdigheid tussen doelen en ambities. De gegevens in de gemeenteatlas zijn als uitgangspunt gebruikt voor de plan-OER. De plan-OER is opgenomen als bijlage 5. Het locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden (bijlage 6) en de passende beoordeling (bijlage 7) zijn onderdeel van de plan-OER.

1.2 Leeswijzer In hoofdstuk 2 geven we een beschrijving van ons wensbeeld, wat voor gemeente willen we dat Vijfheerenlanden in 2040 is? Ziet de gemeente er nog net zo uit als nu of is er veel veranderd? Hier beschrijven we de doelen waar we als gemeente op inzetten en het kompas dat ons richting geeft bij het bereiken van onze doelen. Om dit te realiseren beschrijven we in hoofdstuk 3 de 11 ambities die we daarbij hebben. Hoofdstuk 4 gaat over de waardenkaart. Deze beschrijft de belangrijke bestaande waarden en kwaliteiten van de gemeente Vijfheerenlanden, die we graag behouden en versterken. Hoofdstuk 5 toont de visiekaart. Op deze kaart staan de keuzes die specifiek gebiedsgericht zijn. De andere keuzes zijn meer algemeen en overkoepelend. Hoofdstuk 6 beschrijft de proceswijzer voor het indienen van ruimtelijke initiatieven. Hoofdstuk 7 beschrijft hoe we de omgevingsvisie tot uitvoering brengen, hoofdstuk 8 gaat in op de achtergronden, hoofdstuk 9 op financiën en hoofdstuk 10 betreft de verantwoording. Hier wordt beschreven wat uitgangspunten zijn geweest bij het opstellen van de omgevingsvisie. Als bijlage 1 is een begrippenlijst opgenomen.

1.3 Website omgevingsvisie De omgevingsvisie krijgt de vorm van een website, deze is nog in ontwikkeling. Onderhavig rapport is een print-weergave van alle teksten die opgenomen worden. Op de website kunt u de visiekaart en de waardenkaart gedetailleerd bekijken door in te zoomen. De gemeente-atlas, de plan-OER en het participatieverslag worden opgenomen als pdf.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

10

2. Vijfheerenlanden in 2040 2.1. Hoe zien we 2040 voor ons? In 2040 is het goed leven in Vijfheerenlanden. Vijfheerenlanden wordt gekenmerkt door een groen hart met rust en ruimte. Een bijzonder landschap met hoge cultuurhistorischeen natuurwaarden, ook op nationaal niveau. Hierin liggen kleine tot middelgrote woongemeenschappen (buurtschappen, bebouwingslinten, dorpen en historische steden) met benodigde voorzieningen, met een eigen identiteit die door de jaren heen levend is gehouden. Iedereen, inwoners en bezoekers genieten van dit mooie gebied, de rust en de ruimte. Hier kun je heerlijk fietsen en wandelen en genieten van een ijsje bij de boer. Op zo’n manier, dat het hier goed toeven is voor wie in Vijfheerenlanden woont en werkt. In het buitengebied hebben agrariërs hun bedrijfsvoering in de loop van de jaren aangepast en verduurzaamd. Deels is het grasland omgevormd tot teelten die beter bestand zijn tegen de klimaatverandering. De natuurwaarde en de biodiversiteit van het agrarisch gebied is versterkt. Natuurgebieden zijn uitgebreid en met elkaar verbonden. Het buitengebied is grotendeels toegankelijk voor wandelaars en fietsers. Grote hoeveelheden neerslag kunnen goed worden verwerkt, zowel in het buitengebied als binnen het stedelijk gebied. We zijn weerbaar tegen overstromingen en er zijn voldoende koele plekken voor mens en dier.

Ontwikkelingen rondom de woonplaatsen zijn en worden zoveel mogelijk in balans met de natuur en de cultuurhistorie uitgevoerd. Zo zijn er een aantal werklandschappen ontwikkeld, geïntegreerd in het landschap, waar ruimte is voor lokaal en regionaal ondernemen. In de wijken en dorpen hebben inwoners een grote rol bij het ontwikkelen van hun leefomgeving. Aandacht voor een veilige, gezonde en duurzame leefomgeving is daarbij vanzelfsprekend. Noodzakelijke voorzieningen zijn in de woonomgeving aanwezig of goed te bereiken. Denk aan de boodschappen, zorg, sociale ontmoeting en beweging. Door de overstap van fossiele brandstoffen naar duurzame vormen van energie is de uitstoot van schadelijke stoffen fors minder geworden. Dit is positief voor de kwaliteit van de leefomgeving. Het opwekken van duurzame energie doen inwoners deels zelf of samen, passend in de eigen woonomgeving. Op het gebied van mobiliteit is er veel veranderd. Duurzame mobiliteit is een logische keuze. Voor de korte afstand worden alternatieve vormen van vervoer gebruikt, waarbij de fiets nog altijd populair is. Dit alles heeft het landschap in een aantal gebieden een ander aanzien gegeven. In andere gebieden is het cultuurhistorisch waardevolle landschap zoals het altijd al was en zijn oude structuren nog zichtbaar en juist versterkt.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

11

2.2. Onze doelen: wat willen we bereiken voor 2040 De bloei leidt tot groei en dat betekent een grote vraag naar ruimte voor wonen, werken en een aantal complexe maatschappelijke opgaven. Opgaven die voortkomen uit ontwikkelingen zoals klimaatverandering en de transitie van de landbouw. De ruimte die dit vraagt heeft effect op de leefbaarheid en op het landschap in onze gemeente. De ontwikkelingen zijn vertaald in vijf doelen die wij als gemeente tot 2040 willen bereiken:

Landschap, water en groen De komende jaren werken we aan een buitengebied waarin natuur, de agrarische activiteiten en recreatie met elkaar in balans zijn. Hierbij hebben we oog voor het landschap dat door de eeuwen heen zijn huidige vorm heeft gekregen en deels van nationaal belang is. Ons buitengebied wordt steeds meer aangepast aan de effecten op bodem, water en we zetten in op een toename van de biodiversiteit.

Wonen We bouwen ongeveer 5.000 woningen tot 2040. Dit zal zowel via inbreiding (binnen de dorpen en steden) als uitbreiding (tegen de randen van de dorpen en steden) gebeuren. Ook hierbij geldt dat we oog hebben voor het landschap dat door de eeuwen heen zijn huidige vorm heeft gekregen.

Werken We breiden onze werklandschappen uit met 70-75 ha voor lokale en regionale bedrijvigheid. Ook bij deze uitbreiding hebben we oog voor het landschap. Daarnaast zetten we in op intensivering en verduurzaming van bestaande werklandschappen. Digitale bereikbaarheid is van belang, ten behoeve van wonen en werken.

Mobiliteit Een goede bereikbaarheid is belangrijk om wonen, werken, voorzieningen, recreatie en onderwijs toegankelijk te maken voor iedereen. Er is een mobiliteitstransitie nodig voor een duurzaam vervoersnetwerk waarbij verschillende vervoersmiddelen op elkaar aansluiten.

Energietransitie Het landelijk doel is om in 2050 energieneutraal te zijn. We bieden daarom ruimte aan het opwekken van duurzame energie en behalen daarmee ons RES-bod (Regionale Energie Strategie) van minimaal 0,072 TWh in 2030. Met de aanwezige windturbines wordt in 2023 een groot deel hiervan al opgewekt. Tot 2030 zetten we nadrukkelijk in op de versnelling van het opwekken van zonne-energie op grote (bedrijfs)daken en zo nodig op het plaatsen van nieuwe windturbines. Daarnaast geven we ruimte aan innovaties op het gebied van duurzame energie. Ook zetten we in op het aardgas-vrij maken van alle bestaande gebouwen, energiebesparing en energieneutraal bouwen in de toekomst.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

12

Deze doelen zorgen voor veranderingen in de manier waarop we onze leefomgeving gebruiken. Onderstaande figuur vat deze doelen samen:

Figuur 2: Samenvatting doelen 2040

Met opmerkingen [MR2]: Ambtshalve wijziging Wijzigen en invoegen plaatjes

Wij gaan bij de realisatie van de doelen uit van een duurzame, veilige en gezonde leefomgeving. Het realiseren van deze doelen doen we waar nodig in samenhang met andere vraagstukken en op een regionale schaal. Op dit moment vindt de meeste samenwerking plaats in de deelname aan 2 regio’s, Netwerksamenwerking U10 (U10) en GR Regio Alblasserwaard/Vijfheerenlanden (GR AV). In deze samenwerkingen haken op meerdere opgaven ook provincie(s) en waterschap(pen) aan en soms ook andere gemeenten of zelfs regio’s.

2.3. Kompas voor een vitale samenleving Bij het realiseren van de beschreven doelen houden we het behoud van een vitale samenleving aan als leidraad, dit is als het ware ons kompas. Het geeft ons richting bij het bereiken van onze doelen. Alle ontwikkelingen in de ruimte worden hieraan getoetst en ze zijn de basis voor afwegingen die we maken. De kern hiervan is, dat we staan voor een leefbare gemeente, en een vitale samenleving. De basis hiervoor is een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving.

Leefbaarheid We zijn een landelijke gemeente met steden, dorpen en een groot aantal buurtschappen. We zijn een gemeente waarin iedereen plezierig kan wonen, of je jong bent of oud, met en zonder handicap, zorg of begeleiding en ongeacht je achtergrond, waar leefbaarheid een belangrijk onderwerp is. We zijn een gemeente die in gesprek is met onze inwoners en luistert naar de behoeften die leven. We hebben een vitale samenleving waarin de hoeveelheid woningen, voorzieningen en werkgelegenheid in balans is. Wij streven naar

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

13

een passende en betaalbare woning voor iedereen. De voorzieningen en het openbaar gebied zijn voor iedereen bereikbaar en toegankelijk. Voldoende goede verbindingen tussen de woonplaatsen en richting de omliggende steden. Werknemers die in Vijfheerenlanden in een werklandschap werken, doen dat in een prettige omgeving.

Een gezonde leefomgeving Wij bieden een gezonde leefomgeving voor al onze inwoners, mensen die in de gemeente werken en bezoekers. Zo kan iedereen in Vijfheerenlanden plezierig wonen, werken en recreëren. Gezondheid betekent in dit kader ontwikkelen met respecteren voor de gezondheid van mens (zowel fysiek als geestelijk), dier en leefomgeving en een bijdrage leveren aan een inclusieve en toegankelijke samenleving. Daarbij zetten we tevens in op het bevorderen van de gezondheid van onze inwoners. Voldoende groene ruimte, voor iedereen mogelijkheden om te bewegen, te sporten en spelen en elkaar te ontmoeten. Waarin we met elkaar verbonden kunnen zijn. Een goede leefomgevingskwaliteit waarin geluidoverlast, luchtvervuiling en overlast door bedrijvigheid in de woonomgeving beperkt is en minimaal binnen de landelijke normen blijft. Kortom, een leefomgeving waarin we gezond oud kunnen worden en waarin iedereen de kans heeft een betekenisvol leven te leiden.

Met opmerkingen [MR3]: Zienswijze 21.3

Een veilige leefomgeving Wij bieden een veilige leefomgeving voor al onze inwoners, mensen die in de gemeente werken en bezoekers. Zo kan iedereen in Vijfheerenlanden plezierig wonen, werken en recreëren. Ontwikkelingen dragen bij aan een veilige omgeving. Het gaat daarbij om verkeerveiligheid, sociale veiligheid en het minimaliseren van risico’s door klimaatverandering en het gebruik en vervoer van gevaarlijke stoffen.

Een duurzame leefomgeving We zijn een duurzame gemeente, waar natuur, mens en economie in balans zijn. Ontwikkelingen dragen zoveel mogelijk bij aan een circulaire, energie- en klimaat neutrale samenleving. We willen toewerken naar een toekomstbestendige leefomgeving, weerbaar en voorbereid op het veranderende klimaat. Ontwikkelingen zijn daarom klimaatbestendig, spelen in op de natuurlijke omstandigheden van bodem en water. Daarnaast zijn we een aantrekkelijke, groene en rustige gemeente met grote natuurlijke, landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Wij koesteren de karakteristieken van onze gemeente en de herkenbaarheid van onze kernen en hebben aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit van inrichting en bebouwing van ons grondgebied. Dat is een belangrijke basis van onze identiteit. Wij willen onze kwaliteiten behouden, benutten en versterken bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. In onderstaande figuur is samengevat wat dit betekent:

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

14

Met opmerkingen [MR4]: Zienswijze 2.2

Figuur 3: Ons kompas voor het bereiken van onze doelen

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

Met opmerkingen [MR5]: Ambtshalve wijziging Wijzigen en invoegen plaatjes

15

3. Onze ambities We willen onze doelen bereiken met ons kompas als leidraad. Om dit te realiseren hebben we de volgende ambities en keuzes beschreven: • • • • • • • • • • •

We bouwen woningen naar behoefte. We versterken en behouden onze landschappelijke en cultuurhistorische waarden. We zorgen voor duurzame werkgelegenheid. We zetten in op duurzame bereikbaarheid. We zetten in op een toekomstbestendige landbouw. De recreatie in de gemeente past bij onze identiteit. Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen. We realiseren een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaat neutrale inrichting.

Deze worden in de volgende paragrafen verder uitgewerkt.

3.1. We bouwen woningen naar behoefte Wat speelt er? Vijfheerenlanden is een aantrekkelijke gemeente om te wonen, ook voor mensen uit de regio Utrecht. Het ligt centraal in Nederland met goede verbindingen naar andere delen van het land. Het heeft een landelijk en groen karakter en een relatief betaalbare woningvoorraad in vergelijking met omliggende steden. Dit heeft invloed op de beschikbaarheid van (betaalbare) woningen. Vijfheerenlanden is een gemeente met in verschillende dorpen en wijken en een hechte gemeenschap, waar de jongeren als zij volwassen zijn, vaak willen blijven wonen. Daarnaast neemt het aantal ouderen steeds verder toe; ook zij willen vaak in hun dorp of wijk blijven wonen. De behoefte aan kleinere, betaalbare woningen en nieuwe woonvormen neemt mede daardoor toe. Bij de invulling van de woningbouwopgave moet rekening worden gehouden met andere opgaven die een beslag leggen op de ruimte zoals bedrijvigheid, de energietransitie en klimaatadaptatie. Ook de effecten op stikstofgevoelige natuurgebieden kunnen leiden tot een aanpassing van de woningbouwplannen. De capaciteit van het elektriciteitsnetwerk is momenteel mede rand voorwaardelijk voor de realisatie van woningbouw. Bij de inrichting van woningbouwlocaties is de ruimte voor voorzieningen, de ontsluiting en bereikbaarheid een randvoorwaarde.

Wat willen we bereiken? We zetten in op de bouw van voldoende woningen, passend bij de behoeften en mogelijkheden van alle doelgroepen. Daarom bouwen we voor eigen inwoners en voor de

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

16

regionale vraag. We willen hierbij woningbouw die het karakter van het dorp versterkt. We betrekken onze inwoners bij de invulling van de woningbouwopgave. We bouwen in de gemeente de komende jaren ongeveer 2.000 woningen, zowel op plekken in de woonplaatsen (inbreiding) als op uitbreidingslocaties. Daarnaast zoeken we ruimte voor nog eens 3.000 woningen. In de plan-OER (bijlage 5) is uitgegaan van 1.600 woningen die niet via inbreiding gerealiseerd kunnen worden. Er is bekeken waar uitbreiding niet mogelijk is. De gebieden die dan overblijven zijn potentiële zoekgebieden voor woningbouw, deze locaties zijn opgenomen op de visiekaart. Hierbij heeft het onderzoek zich beperkt tot de in de provinciale omgevingsverordening opgenomen kernrandzone. De realisatie van woningbouwlocaties is afhankelijk van de lokale omstandigheden zoals bodem en water. Voor elk woningbouwplan is dan ook onderzoek nodig naar diverse milieu- en landschappelijke aspecten. Waar de woningen precies gerealiseerd worden zal nader bekeken moeten worden. Hierbij worden de inwoners betrokken via het opstellen van gebiedsvisies voor de kernen Meerkerk, Vianen en Leerdam en dorps(woon)visies voor de overige 13 dorpen. Concrete zoekgebieden zullen voorafgaande aan ontwikkeling kwalitatief en kwantitatief in regionaal verband afstemt worden via het Provinciaal Programma Wonen Werken.

We proberen de woningmarkt toegankelijker te maken voor alle doelgroepen en de doorstroming te bevorderen. Daarnaast is behoefte aan flexibele opvang van bijzondere doelgroepen zoals arbeidsmigranten en vluchtelingen. Bij de woningbouwopgave kijken we ook naar de functie van de woonplaatsen binnen Vijfheerenlanden: • • • •

•

•

Vianen heeft een meer stedelijk aanzicht en we zetten in op verbetering van verbinding met Utrecht. Leerdam blijft de glasstad aan de Linge en het centrum voor detailhandel. Meerkerk is een grotere woonplaats die gericht is op werken en verbindingen tussen verschillende vervoersmogelijkheden (HUB). Daarnaast is er nog een aantal voorzieningenkernen, waar we inzetten op behoud en aanwezigheid van alle benodigde voorzieningen. Dit zijn Ameide, Hoef en Haag en Lexmond. De overige woonplaatsen typeren we als woonkernen, ook hier is meestal een aantal voorzieningen aanwezig. Voor andere voorzieningen maken inwoners gebruik van nabijgelegen voorzieningenkernen. In het buitengebied liggen buurtschappen en bebouwingslinten, hier wordt in principe niet verdicht.

Woningbouw vindt bij voorkeur plaats op inbreidingslocaties. Hierbij zoeken we naar locaties nabij bestaande voorzieningen. Dat kan onder andere door transformatie van werklocaties naar wonen. We zullen hierbij inzetten op (vrijwillige) verplaatsing van bedrijven binnen de bebouwde kom naar werklandschappen aan de rand van de dorpen en steden. Binnen de regio U10 moet ruimte worden gezocht voor verplaatsing van deze bedrijven bijvoorbeeld naar Gaasperwaard 3. Als inbreiding onvoldoende mogelijk is, bieden we ruimte aan het bouwen van nieuwe woningen op uitbreidingslocaties, waarbij de meeste woningen gebouwd zullen worden in of bij Vianen, Leerdam en Meerkerk.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

17

Met opmerkingen [MR6]: Zienswijze 25.4

In de kleine woonplaatsen wordt naar behoefte ruimte gegeven aan het ontwikkelen van woningen waar dat mogelijk is. We stimuleren en faciliteren hierbij initiatieven die vanuit de gemeenschap zelf komen. We voorkomen dat woonplaatsen aan elkaar groeien en we zetten in op behoud van eigen identiteit en vitaliteit. Voorwaarden voor ontwikkelingen zijn daarnaast: • •

• •

•

Lichte bedrijvigheid is acceptabel in de woongebieden, waardoor er een verweving van functies ontstaat tussen wonen en werken. Bij de ontwikkeling van nieuwe woningbouwlocaties besteden we vanaf het begin aandacht aan het benodigde voorzieningenniveau (scholen, winkels etc.) en hier reserveren we voldoende ruimte voor. We behouden de leefbaarheid in alle woonplaatsen door voorzieningen bereikbaar te houden, ook vanuit de omliggende woonkernen. Bereikbaarheid met openbaar vervoer en fiets is een randvoorwaarde op de grotere uitbreidingslocaties. De gemeente heeft het convenant Duurzame Woningbouw ondertekend. Ook de ‘Afspraken Klimaatbestendig Bouwen Utrecht’ en de ‘Regionale Adaptatie Strategie’ zijn ondertekend door de gemeente. Dit alles geeft concrete doelen waaraan nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen moeten voldoen. Hiermee dragen we bij en werken we aan toekomstbestendige woonwijken. Bij nieuwbouwplannen wordt vergroening een voorwaarde. Bij stedelijke ontwikkelingen groeit het groen evenwichtig mee, zowel kwantitatief als kwalitatief. Daarbij moet zowel ruimte zijn voor recreatie als voor de ontwikkeling van natuurwaarden. Dit is het principe van ‘Groen groeit mee’. In paragraaf 3.10 ‘We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit’ wordt hier dieper op ingegaan.

Hoe gaan we dat doen? •

• • •

• • • •

We geven ruimte aan initiatieven voor woningbouw, zowel bij de voorzieningenkernen als bij de woonkernen, passend bij de maat en schaal van de woonplaats. Uitbreiding buiten de woonplaatsen is onder voorwaarden mogelijk, als inbreiding geen optie is. Hierbij vormt de visiekaart de basis voor te onderzoeken gebieden. We zetten in op de verbetering van de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad (energietransitie, warmtetransitie en herstructurering). We zorgen voor voldoende woningen voor de verschillende doelgroepen. Dit werken we uit in de woonzorgvisie, die samenhangt met het rijksprogramma ‘Een Thuis Voor Iedereen’. We betrekken onze inwoners bij het invullen van de woningbouwopgave via het gezamenlijk opstellen van dorps- en gebiedsvisies. We stellen bij woningbouwinitiatieven voorwaarden om te zorgen dat een gezonde, duurzame en veilige leefomgeving gerealiseerd wordt. Bij de grotere woningbouwlocaties is voldoende ruimte voor voorzieningen. Nieuwbouwlocaties zijn goed bereikbaar met fiets en/of andere (duurzame) vervoersmiddelen.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

18

Met opmerkingen [MR7]: Zienswijzen 9.6, 25.3, 25.21

Met opmerkingen [MR8]: Zienswijzen 9.11 en 25.5

3.2. We versterken en behouden onze landschappelijke en cultuurhistorische waarden Wat speelt er? Onze inwoners waarderen de ruimte, de rust en het landelijke karakter van onze gemeente. We zijn een groene en rustige gemeente met grote landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Ons landelijk gebied biedt tevens een goed tegenwicht aan de verstelijking in de regio, het is een geschikte plek om te ontsnappen aan de hectiek van het dagelijks leven in de stad. De historie van Vijfheerenlanden vormt een belangrijk onderdeel van onze identiteit. Deze historie is terug te zien in de historische kernen, het werelderfgoed ‘Nieuwe Hollandse Waterlinie’, de monumentale boerderijen in de linten, de kenmerkende verkaveling in het buitengebied en de cultuurhistorische landschappen. Onze landschappelijke waarden komen onder druk te staan door alle ontwikkelingen die in de woonplaatsen en in ons buitengebied nodig zijn. In het buitengebied is ruimte nodig voor woningbouw, bedrijvigheid, duurzame energieopwekking, de wateropgave, recreatie en natuur. Vooral in de gebieden rondom de woonplaatsen (de kernrandzones) wordt gezocht naar ruimte voor woningbouw en nieuwe werklandschappen. Daarnaast is er behoefte om vanuit de woonplaatsen het omliggende landschap te bereiken via wandelof fietspaden.

Zorgvuldige inpassing van deze ontwikkelingen is nodig, om de landschappelijke waarden zoveel mogelijk te behouden en te ontsluiten.

Wat willen we bereiken? We willen voortbouwen op het verleden vanuit de kracht en kwaliteit die in het gebied aanwezig zijn. We gebruiken hierbij de natuurlijke dynamiek als uitgangspunt (bodem, water, natuur) en geven ruimte aan deze natuurlijke elementen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen zetten we in op behoud en versterking van de landschappelijke en cultuurhistorische waarden door hieraan voorwaarden te verbinden, waaronder: •

• • •

Wanneer we bouwen aan de rand van een dorp, laten we de bebouwing niet abrupt stoppen maar langzaam overgaan naar het buitengebied. Zo ontstaat een natuurlijke en groene overgang. We behouden de doorgang en openheid tussen de woonplaatsen. Bij ontwikkelingen maken we gebruik van de oorspronkelijke woongeschiedenis en is het historische landschap uitgangspunt. In lintbebouwing is iedere bebouwing een uitbreiding. In lintbebouwing ontwikkelen we geen inbreidingslocaties. Hier is de inpassing in het landschap juist van belang.

Het uitgangspunt voor onze archeologische erfgoedwaarden is behoud in de bodem. Aan het begin van elk ruimtelijk initiatief toetsen we hieraan. Zie hiervoor de proceswijzer (hoofdstuk 6) en de waardenkaart (hoofdstuk 5) waarop staat met welke bestaande waarden rekening gehouden moet worden. Voor een meer gedetailleerde beoordeling wordt ook gebruik gemaakt van de Cultuurhistorische waardenkaart.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

19

We zien ook veel kansen voor ontwikkelingen die onze waarden versterken. We willen ons landschap en ons erfgoed beter toegankelijk en beleefbaar maken voor onze inwoners en voor bezoekers. Dit doen we door aantrekkelijke wandel- en fietsroutes die de woonplaatsen met het buitengebied verbinden.

Hoe gaan we dat doen? • •

• •

•

•

De lintbebouwing in het buitengebied wordt in principe niet verdicht. Op basis van de uitgevoerde inventarisatie cultuurhistorische waarden wordt erfgoedbeleid opgesteld, waarin onder andere ook aandacht wordt geschonken aan de wijze waarop cultuurhistorische waarden in ruimtelijke ontwikkelopgave meegewogen dienen te worden. Daarnaast nemen we in het op te stellen Omgevingsplan, regels op voor bescherming van cultuurhistorische en archeologische waarden. Nieuwe bebouwing moet aansluiten op de landschappelijke kenmerken en de cultuurhistorische waarden en bebouwing/bebouwingsstructuur. We geven ruimte aan kleinschalige bedrijvigheid die bijdraagt aan het behoud van bestaande cultuurhistorische waarden zowel in het landschap als in de bebouwde omgeving. We versterken ons cultuurhistorische landschap bijvoorbeeld door oorspronkelijke beplantingsstructuren in stand te houden en waar mogelijk te herstellen. We nemen dit op als randvoorwaarde bij nieuwe ontwikkelingen. We stimuleren natuurlijk beheerde akkerranden in combinatie met wandelpaden voor ommetjes nabij woongebieden. Bij hergebruik van cultuurhistorische erfgoed streven we naar het behoud en versterking van het landschappelijke karakter.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

20

3.3. We zorgen voor duurzame werkgelegenheid Wat speelt er? Door een toenemend aantal inwoners in de regio ontstaat er een grotere behoefte aan banen. De gemeente heeft een taak om voor voldoende werklocaties en een goede arbeidsmarktregio te zorgen. Werken is waardevol. Werk zorgt niet alleen voor inkomenszekerheid, maar ook voor een sociaal netwerk en voor zelfwaardering. Ook onbetaald werk maakt het mogelijk een zinvolle bijdrage te leveren aan de samenleving. Mensen hebben steeds vaker flexibele contracten, meerdere banen of combinaties van baan en zorgtaak. Werk en privé lopen steeds vaker in elkaar over, onder andere doordat er steeds meer vanuit huis gewerkt wordt. Voor werkgevers is het van belang voldoende personeel met de juiste competenties te vinden en aan zich te binden. Het traditionele model van eerst leren en dan werken, verandert in een leven lang ontwikkelen. Door de veranderende vraag naar arbeid van het bedrijfsleven, robotisering en automatisering is een goede aansluiting tussen scholing, werk en ondernemerschap nodig. Werk moet ook gemakkelijk en goed bereikbaar zijn. Zowel via verbindingen over de weg als via digitale verbindingen. Momenteel vormt de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnetwerk mede een belemmering voor vestiging van bedrijven.

Bij de vestiging van bedrijven en de uitbreiding van bestaande- en ontwikkeling van nieuwe werklandschappen houden we rekening met de opgaven op het gebied van woningbouw, energietransitie en klimaatadaptatie en met de effecten op stikstofgevoelige natuurgebieden. Verouderde bedrijventerreinen voldoen niet altijd meer aan de huidige eisen en inzichten op het gebied van biodiversiteit, duurzaamheid en klimaatadaptie. Ze vragen om aanpassingen. In sommige gevallen bestaat dan de wens om binnenstedelijk gelegen bedrijfslocaties te transformeren naar woongebieden. Daarbij is van belang dat een alternatieve locatie voor deze bedrijvigheid beschikbaar is of er komt. In Vijfheerenlanden zijn diverse werklandschappen waar verschillende soorten bedrijvigheid mogelijk zijn. Voor de zwaardere industrie (waaronder ‘grote lawaaimakers’) zijn drie gezoneerde bedrijventerreinen aanwezig in de gemeente, te weten De Biezen/De Hagen in Vianen, Glasfabriek Leerdam en Kaasfabriek Schoonrewoerd. In de toekomst zullen er meer bedrijven komen die zich bezighouden met afvalverwerking tot hernieuwbare grondstoffen (circulaire economie). Ook bij dit type bedrijven kan de impact van geur en geluid op de omgeving een rol spelen. In dat geval kan het nodig zijn om deze bedrijven een plek te geven op een gezoneerd industrieterrein.

Een groot deel van het buitengebied is in gebruik door de agrarische sector. Het gaat voornamelijk om grasland. Daarnaast zijn verspreid in het buitengebied niet-agrarische bedrijven aanwezig. Bedrijven die ondersteunend en aanvullend zijn voor de agrarische

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

21

sector, maar ook bedrijven die niet per se een directe binding hebben met het buitengebied.

Wat willen we bereiken? We zetten in op het verkrijgen, behouden en versterken van de lokale werkgelegenheid. Dat betekent ook dat onze inwoners zich een leven lang kunnen ontwikkelen in de eigen omgeving. We versterken de relatie tussen onderwijs, werkgelegenheid en arbeidsmarkt zodat vraag en aanbod flexibel op elkaar kunnen inspelen. We streven naar passende werkgelegenheid voor iedereen. Dat kan zowel betaald als onbetaald werk zijn. Het lokale bedrijfsleven is daarbij essentieel, ook voor de leefbaarheid en vitaliteit van de eigen steden en dorpen. Het moet aantrekkelijk zijn voor bedrijven om in onze gemeente te blijven of zich te vestigen. Zij zorgen voor de werkgelegenheid voor onze inwoners. We versterken ons ondernemersklimaat door ruimte te geven aan ontwikkelingen. Dat doen we door de mogelijkheden te onderzoeken op de huidige werklocaties of op nieuw te ontwikkelen werklandschappen. We zetten waar nodig in op revitalisering of herstructurering van bestaande werklandschappen of bieden bedrijven die op de huidige locatie niet kunnen uitbreiden/intensiveren, de mogelijkheid te verplaatsen naar een nieuw werklandschap (bijvoorbeeld vanuit het buitengebied). We zetten in op werklandschappen aansluitend op bestaande werklandschappen of nieuwe (regionale en lokale) werklandschappen, vooral bij grote verkeersaders zoals de A27.

In de Plan-OER (bijlage 5) zijn we uitgegaan van ongeveer 30 hectare voor lokale bedrijvigheid en 40-45 hectare voor regionale bedrijvigheid tot 2040. Hiermee maken we zowel intensivering van als transformatie naar bestaande of nog te ontwikkelen bedrijventerreinen mogelijk. Transformatie komt in beeld voor bedrijven binnen een woonplaats of in het buitengebied die gezien hun activiteiten beter passen op een bedrijventerrein. Daarnaast kan de behoefte aan woningbouw aanleiding zijn om werklocaties binnen de bebouwde kom te transformeren. Bijvoorbeeld: De ontwikkeling van Gaasperwaard 3 werklandschap biedt ruimte aan de transformatie van een deel van de bedrijventerreinen De Biezen en De Hagen. Hierdoor kan er ruimte komen voor woningbouw dicht bij het centrum en dus bij voorzieningen. Bij zowel uitbreiding als nieuwvestiging van bedrijven, zowel in het buitengebied als binnen de woonplaatsen, gaan we uit van een goede balans tussen de bedrijven als de omliggende woningen. We gaan uit van de indeling ‘rust’: woongebieden, ‘reuring’: mengvorm wonen en werken, en ‘rumoer’: alleen bedrijvigheid. Een werklandschap zien we als een gebied waar het prettig is om te werken en te verblijven, verweven met de omgeving. Hierbij is aandacht voor biodiversiteit, duurzaamheid en klimaatadaptie. Werklandschappen zijn goed bereikbaar voor fietsers, openbaar vervoer en (vracht)auto.

We streven naar bedrijvigheid die past in de omgeving en willen overlast zoveel mogelijk voorkomen. Op nieuwe werklandschappen zetten we in op intensiever of hoger bouwen. Ook bestaande bedrijven stimuleren we om hun ruimtegebruik te intensiveren. Nieuwe werklandschappen zijn bij voorkeur energiepositief of in ieder geval energieneutraal. We

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

22

willen de mogelijkheid openhouden om overproductie lokaal te gebruiken, bijvoorbeeld in nabijgelegen woonwijken of voor andere functies. Dat is afhankelijk van de lokale situatie en de verwachte vergroting van de netcapaciteit. We stimuleren bedrijven om hun bedrijfsvoering te verduurzamen. We stellen als voorwaarde bij nieuwbouw dat de daken geschikt zijn voor het dragen van zonnepanelen. De gemeente wil daarnaast bedrijven stimuleren om in te zetten op circulariteit.

Hoe gaan we dat doen? • • • •

• • •

We stimuleren initiatieven die de relatie tussen onderwijs, werkgelegenheid en arbeidsmarkt versterken. We zorgen voor voldoende ruimte op bestaande of nieuwe werklandschappen voor de vestiging van lokale en regionale bedrijven. Met beleidsmaatregelen zorgen we voor een goede balans tussen bedrijvigheid en omliggende woningen. We brengen voor de huidige bedrijventerreinen in beeld welke maatregelen op het gebied van onder andere biodiversiteit, duurzaamheid en klimaatadaptie nodig zijn om de omvorming naar werklandschap mogelijk te maken. We zetten in op de ontwikkeling van Gaasperwaard 3 als regionaal werklandschap. We koesteren werklocaties met zwaardere bedrijvigheid, zoals de eerdergenoemde gezoneerde bedrijventerreinen. We geven ruimte voor ontwikkeling van zwaardere bedrijven die activiteiten in relatie tot circulaire economie vervullen.

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

23

3.4. We zetten in op duurzame bereikbaarheid Wat speelt er? Een goede bereikbaarheid is belangrijk om wonen, werken, voorzieningen, recreatie en onderwijs toegankelijk te maken voor iedereen. Een veilig vervoersnetwerk waarbij verschillende vervoersmiddelen op elkaar aansluiten is daarbij van groot belang. Een veilig en aantrekkelijk fietsroutenetwerk is hier een belangrijk onderdeel van. Op verschillende plekken in onze gemeente voelt de situatie op de weg onveilig voor fietsers, mede als gevolg van te smalle fietspaden en het ontbreken van vrij liggende fietspaden. De openbare ruimte en het vervoersnetwerk moet voor iedereen toegankelijk blijven, vooral voor mensen die minder mobiel zijn. Het openbaar vervoernetwerk is ontoereikend in het landelijk gebied. Uit de bewonersenquête (bijlage 3) blijkt dat er grote behoefte is aan meer fietspaden en betere OV-verbindingen, vooral onder jongeren. Veel respondenten geven aan dat de fiets voorrang moet krijgen op de auto, zowel in nieuwbouwwijken als in de huidige woonplaatsen. Binnen Vijfheerenlanden is sluipverkeer op een aantal plekken een probleem. Gevolgen hiervan zijn onveilige situaties, geluidoverlast, trillinghinder en luchtvervuiling. Om bij te dragen aan de klimaatdoelen moet onze mobiliteit verduurzamen.

Dat betekent: zuinige, schone of elektrische auto’s, meer en aantrekkelijke mogelijkheden om op de fiets grotere afstanden af te leggen en goede (bij voorkeur schone) openbaar vervoersmogelijkheden. Wij vinden een veilig en aantrekkelijk fietsklimaat belangrijk. Met name voor het overbruggen van langere afstanden op de fiets, willen we een aantal doorgaande, zogenoemde snelfietsroutes realiseren. Dit doen we in samenwerking met de provincies en het waterschap.

Met opmerkingen [MR9]: Zienswijze 6.3

Wat willen we bereiken? We willen onze inwoners stimuleren schone vervoersmiddelen te gebruiken. We zetten in op een optimale combinatie van (deel)fiets, (schoon) openbaar vervoer en (deel)auto/(deel)scooter. Dit stimuleren we door samen met onze partners in de regio de faciliteiten en verbindingen voor schone mobiliteit te verbeteren. Wij vinden een veilig en aantrekkelijk fietsklimaat belangrijk. Met name voor het overbruggen van langere afstanden op de fiets, willen we een aantal doorgaande, zogenoemde snelfietsroutes realiseren. Dit doen we in samenwerking met de provincies. Daarmee stimuleren we mensen ook over langere afstanden de fiets te nemen. Hiermee dragen we bij aan verschillende ambities en doelen: bevorderen gezondheid door het fietsen te stimuleren (zowel woon-werk verkeer als recreatief) en aan het realiseren van de klimaatdoelen door de auto vaker thuis te laten. Tevens betekent dit een verbetering van de luchtkwaliteit en vermindering van geluidsoverlast (zie ook paragraaf 3.9).

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

24

Met opmerkingen [MR10]: Zienswijze 21.5

We bieden ruimte aan voorzieningen voor elektrisch vervoer, waaronder openbare laadpalen voor auto’s. Hierbij sluiten we aan op het Regionale Mobiliteitsplan. We gaan in gesprek met werkgevers over een werkgeversaanpak ‘Goed op Weg’ en zetten in op een aangescherpte parkeernorm om het gebruik van de auto te ontmoedigen. We investeren in de ontwikkeling van openbaar vervoerknooppunten (HUB’s). We zetten in op de combinatie van voorzieningen, wonen, werken op deze knooppunten. We willen de bereikbaarheid van de knooppunten verbeteren en de verbinding richting woon- en werklocaties zo goed mogelijk maken. Daarom bieden we ruimte aan voorzieningen voor (elektrische) fietsen, deelvervoer, P+R en goede overstapmogelijkheden. Voor optimale bereikbaarheid is het noodzakelijk de wegen en voorzieningen voor autoverkeer op orde te houden. We houden de mogelijkheid voor uitbreiding van infrastructuur open, wanneer dit nodig is vanuit verkeersveiligheid en/of onoplosbare verkeersknelpunten. In het openbaar gebied zorgen we voor voldoende parkeervoorzieningen. In woonwijken gaan we uit van parkeren op eigen terrein of op een centrale parkeerplaats op afstand. We streven bij nieuwbouw naar een autoluwe woonomgeving, waarvoor ook de parkeernorm aanscherpen/verlagen waar dat mogelijk is. De A27 vormt momenteel een knelpunt. We zetten in op het volwaardig maken van knooppunt Everdingen.

Dit zal zorgen voor vermindering van onnodig doorgaand verkeer in Vianen, tussen Vianen en Lexmond en in Hei en Boeicop. Dit is ook nodig voor de ontwikkeling van het regionale bedrijventerrein Gaasperwaard 3. De verbreding van de A27 tussen knooppunt Everdingen en Houten is ook gewenst. Samen met de provincie werken we aan de ontwikkeling van HUB Vianen als volwaardig regionaal transferium en. Hierbij spreken we over de regiopoort Vianen, een locatie aan de rand van het stedelijk gebied met potentie voor gebiedsontwikkeling en het verbeteren van de knoopwaarde van de HUB. Daarnaast werken we aan de ontwikkeling van HUB Leerdam, HUB Lexmond en HUB Meerkerk als volwaardige overstappunten voor onze inwoners. Voor het stationsgebied Leerdam is in de toekomst een betere aansluiting voor de fiets en de bus nodig. Bij de HUB Meerkerk verbeteren we de veiligheid en de aanrijroute naar de HUB, ook op de fiets. We onderzoeken daarnaast of er nog meer plekken nodig en beschikbaar zijn voor (lokale) HUBs al dan niet met P+R. Naast de regiopoort Vianen zien we voor de toekomst ook potentie voor een (lokale) HUB nabij Hoef en Haag. Ten zuiden van het volwaardig knooppunt Everdingen zien wij voor de verdere toekomstkansen voor een regionaal, multifunctioneel transferium. Hier kan verkeer richting Metropool Regio Utrecht (MRU) afgevangen worden.

Ook kan het transferium dienstdoen als ontsluiting voor inwoners en toeristen naar ons buitengebied.

Hoe gaan we dat doen? • •

We willen door middel van een risicoanalyse verkeersknelpunten in beeld brengen en aanpakken. We zetten in op een veilig en samenhangend routenetwerk voor fietsers en openbaar vervoer, we werken aan aantrekkelijke, veilige, toegankelijke en groene

Omgevingsvisie Vijfheerenlanden

25

Met opmerkingen [MR11]: Zienswijze 15.1

• • • •

• • •

• •

verbindingen binnen en tussen woonplaatsen voor fietsers en wandelaars. De fietsverbinding over de Lek via de brug met de A2 is een belangrijke schakel hierin. De plannen van Rijkswaterstaat om een fietsverbinding over de A27 aan te leggen bij de nieuw toekomstige brug over de Lek, sluiten hierbij aan. We bieden ruimte aan initiatieven die bijdragen aan de verbetering van de bereikbaarheid van de kleine woonplaatsen. We bieden ruimte aan voorzieningen voor schone mobiliteit. We streven naar verkeersluwe zones met parkeren op afstand. In nieuwbouwprojecten stimuleren we het gebruik van schone vervoersmiddelen door in te zetten op een fietsvriendelijke omgeving en optimale fietsbereikbaarheid en een goede aansluiting op openbaar vervoer en deelvervoer. We zetten in op autoluwe wijken. We lobbyen voor het behouden en verbeteren de huidige OV-verbindingen. We onderzoeken de uitbreiding van de mogelijkheid voor laagdrempelige flexdiensten. We willen in samenwerking met partners in ieder geval inzetten op de vermindering van het sluipverkeer. We zetten samen met de provincie in op ontwikkeling van Regiopoort Vianen en OV-HUB Meerkerk en Leerdam. We starten met het opstellen van een gemeentelijke visie op de HUBs. We lobbyen voor een volwaardig knooppunt Everdingen om zo onnodig doorgaand verkeer in onze woonplaatsen te voorkomen.