Bijlage 1 - Participatieverslag
Tekst van het document
Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
Participatieverslag December 2025
Inhoud ▪
Inleiding
▪
Participatieactiviteiten en opbrengsten
▪
Verwerking en vervolg
▪
Bijlage: Participatieverslag Nota van Uitgangspunten
Beschrijving afbeelding: Foto van een feest op de Zuidwal in Leerdam
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
2
Inleiding
Context Begin 2025 is de gemeente Vijfheerenlanden gestart met het maken van een gebiedsvisie voor Leerdam en omgeving. Dit deed het projectteam van de gemeente samen met stedenbouwkundig bureau
6.
Bereikbaarheid: Verbeteren van de regionale bereikbaarheid voor
7.
alle vervoersvormen. Werklocaties: Meer ruimte voor bedrijven en werkgelegenheid, met
Urhahn en participatiebureau Kickstad. En samen met bewoners, ondernemers en belanghebbenden van Leerdam en omgeving. Het
proces is in twee stappen opgeknipt. In beide stappen zijn participatie activiteiten georganiseerd. Dit verslag beschrijft alleen de activiteiten en opbrengsten uit Stap 2: Gebiedsvisie. Het verslag van Stap 1: Nota
aandacht voor duurzaamheid. 8.
Groen en landschap: Versterken van stadsranden en groene
9.
gebieden, en de verbinding met het landschap. Binnenstad: De binnenstad aantrekkelijk maken voor ontmoeting, winkelen, cultuur en toerisme.
van Uitgangspunten is te vinden in de bijlage.
10. Gezondheid: Meer mogelijkheden voor bewegen, spelen en
Stap 1: Nota van uitgangspunten (feb-jun)
ontmoeten in een groene omgeving. 11. Veiligheid: Zorgen voor een veilige woon- en leefomgeving.
In deze stap spraken we met bewoners, ondernemers en andere
12. Klimaatbestendigheid: Aanpakken van hitte en wateroverlast door
belanghebbenden over kansen en uitdagingen voor de toekomst van Leerdam en omgeving. De opbrengsten van de participatie zijn
vergroening en slimme inrichting. 13. Energietransitie: Inzetten op duurzame energie, zoals
gebruikt voor het opstellen van de uitgangspunten voor de toekomst
zonnepanelen, met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit.
van Leerdam en omgeving. Op 3 juli 2025 is de Nota van Uitgangspunten vastgesteld de gemeenteraad. De uitgangspunten die
Stap 2: Gebiedsvisie (jul-nov)
daarin staan zijn:
In deze stap werden op basis van de uitgangspunten en kwaliteiten
1.
Wonen: Meer betaalbare en diverse woningen voor alle leeftijden
2.
en doelgroepen. Voorzieningen: Verbeteren van wijkvoorzieningen en ontmoetingsplekken, met speciale aandacht voor jongeren.
3.
Inclusie: Leerdam moet een stad zijn waar iedereen zich welkom
4.
voelt, ongeacht achtergrond. Verbindingen: Comfortabele en veilige verbindingen voor fietsen,
wandelen en openbaar vervoer. 5.
van Leerdam en omgeving drie perspectieven gemaakt. Deze drie perspectieven lieten verschillende kansen zien voor de toekomst van de stad. Tijdens de participatie haalden we reactie op deze perspectieven op. Daarbij vroegen we bewoners, ondernemers en
andere belanghebbenden welke kansen uit de perspectieven hen aanspraken, welke niet en welke kansen zij nog misten. De opbrengsten van de participatie zijn meegenomen bij het maken van de gebiedsvisie voor Leerdam en omgeving.
Verkeersveiligheid: Aanpakken van verkeersproblemen binnen en rond de stad.
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
4
Participatiedoel en aanpak Participatiedoel Het projectteam van de gemeente Vijfheerenlanden heeft het volgende doel opgesteld voor de participatie: “Het realiseren van een breed en inclusief participatieproces, waarin zoveel mogelijk bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden in Leerdam en omgeving de kans krijgen om mee te denken en hun inbreng te leveren voor de toekomst van het gebied.” Participatieaanpak Niet iedereen heeft dezelfde behoefte bij participatie activiteiten. En niet alle doelgroepen zijn op dezelfde manier te bereiken. Daarom is gekozen voor een mix van participatiemiddelen waarmee ook met de moeilijk bereikbare doelgroepen en doelgroepen met minder tijd voor participatie gesproken is. Hiernaast een overzicht van de middelen.
Gedurende het hele project ▪
Klankbordgroep overleggen met bewoners, ondernemers en organisaties uit Leerdam die zich daarvoor aangemeld hadden: de 13 klankbordgroepleden dachten in 4 overleggen mee over zowel de inhoud als het proces van de gebiedsvisie.
▪
Communicatie via de website van de gemeente en projectpagina: https://www.vijfheerenlanden.nl/projecten/gebiedsvisie-leerdam-enomgeving
▪
Berichten op de sociale media van de gemeente
▪
Berichten in lokale krant het Kontakt
▪
Posters en flyers op veelbezochte plekken in Leerdam en omgeving ter uitnodiging voor de enquêtes en het brede toekomstgesprek
Stap 1: Nota van Uitgangspunten
▪
Klankbordgroep Sessie - 10 april 2025
▪
In gesprek met ouders bij de zwemles - 6 mei 2025
▪
Les met jongeren op Het Heerenlanden - 9 mei 2025
▪
Ondernemersbijeenkomst - 14 mei 2025
▪
Digitale enquête 1 - 14 april t/m 11 mei 2025
Stap 2: Gebiedsvisie
Beschrijving afbeeldingen: Foto’s van posters op verschillende plekken in Leerdam met uitleg over de gebiedsvisie en de vraag om mee te doen aan de enquête
▪
Klankbordgroep Sessie – 16 september 2025
▪
Ondernemersbijeenkomst – 16 september 2025
▪
In gesprek met ouders bij de supermarkt – 23 september 2025
▪
Les met jongeren op De Joost – 22 september 2025
▪
Breed Toekomstgesprek Leerdam en omgeving – 14 oktober 2025
▪
Digitale enquête 2 - 18 september t/m 19 oktober 2025
▪
Klankbordgroep Sessie - 25 november 2025 5
Participatie: activiteiten & opbrengsten
Participatie: activiteiten en opbrengsten Dit hoofdstuk beschrijft de participatieactiviteiten uit Stap 2: Gebiedsvisie. Per activiteit worden de datum en tijd, locatie, deelnemers, het doel en de vorm beschreven. Daarna volgt telkens een overzicht van de opbrengsten. Het verslag van de participatieactiviteiten uit Stap 1: Nota van Uitgangspunten is in de bijlage te vinden.
Drie perspectieven Tijdens de participatie activiteiten in Stap 2: Gebiedsvisie is reactie opgehaald op de drie perspectieven voor Leerdam en omgeving. Deze perspectieven zijn gemaakt door het stedenbouwkundig bureau op basis van de uitgangspunten uit de Nota van Uitgangspunten, en door te kijken naar de kwaliteiten van Leerdam en omgeving. De
drie perspectieven laten verschillende kansen zien voor de toekomst van de stad. De perspectieven zijn: ▪
Stad aan de Linge: perspectief vanuit de kwaliteit van het landschap
▪
Diverse ambachtsstad: perspectief vanuit ambachten en werken
▪
Inclusieve woonstad: perspectief vanuit de diversiteit aan bewoners
Geen keuze en geen eindproducten Op de volgende bladzijden zijn de kansenkaarten van de drie perspectieven te
bekijken. Het doel was NIET om een keuze te maken voor een van deze drie perspectieven, maar om uit alle perspectieven kansen te halen voor de toekomst van Leerdam en omgeving. De perspectieven zijn dan ook geen eindproducten. Met kansen uit alle drie de perspectieven is uiteindelijk één plan voor de toekomst gemaakt
voor de gebiedsvisie van Leerdam en omgeving. Aanpassingen tussendoor De kansenkaarten voor de perspectieven zijn tussen de participatieactiviteiten door
aangepast door het stedenbouwkundig bureau op basis van aanvullingen en opmerkingen van bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden. De kansenkaarten die te zien zijn op de volgende bladzijden zijn de laatst aangepaste versies die zijn laten zien bij het brede toekomstgesprek voor Leerdam en omgeving.
Beschrijving afbeeldingen: Foto’s het brede toekomstgesprek waar bewoners en ondernemers reageren op de kansenkaarten van de drie perspectieven voor Leerdam en omgeving 7
Beschrijving: de afbeeldingen en tekeningen op de kansenkaart laten zien hoe de kansen eruit zouden kunnen zien.
8
Beschrijving: de afbeeldingen en tekeningen op de kansenkaart laten zien hoe de kansen eruit zouden kunnen zien.
9
Beschrijving: de afbeeldingen en tekeningen op de kansenkaart laten zien hoe de kansen eruit zouden kunnen zien.
10
1. Klankbordgroep Sessie Datum: dinsdag 16 september 2025 van 19:00 – 21:30 uur Locatie: Het Dak evenementenlocatie, Leerdam Gesproken met: 17 personen (6 klankbordgroepleden + 7 personen
meegenomen door de klankbordgroepleden + 3 ondernemers + 1 ervaringsdeskundige Onbeperkt Meedoen Vijfheerenlanden) Doel: reactie en aanvullingen ophalen op
de kansenkaarten voor de drie perspectieven met een groep breder dan de klankbordgroep Vorm: presentatie van de drie perspectieven waaruit ingrediënten gehaald worden voor de gebiedsvisie. Reageren op de kansenkaart voor Leerdam en omgeving:
▪ Wat spreekt u aan? ▪ Wat niet? ▪ Wat zou u verbeteren? Of toevoegen?
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
Beschrijving afbeelding: Foto van het klankbordgroepoverleg bij evenementenlocatie Het Dak in Leerdam. 17 bewoners en ondernemers zitten en kijken naar de presentatie van het stedenbouwkundig bureau.
11
1. Klankbordgroep Sessie Perspectief 1: Stad aan de Linge Wat spreekt u aan? ▪
Toegang tot en zwemmen in de Linge
▪
Zuidwal meer benutten, dit is het mooiste stukje Leerdam
▪
Binnen de stad compact bouwen zodat iedereen kans heeft
VERVOLG: Wat zou u verbeteren? Of toevoegen? ▪
“Fietsenstalling in leegstaande panden in de binnenstad”
▪
“Maak Leerdam bereikbaar, maar maak ook duidelijk waar je
wat kunt vinden. Waar kun je parkeren? Waar kun je fietsen
op een geschikte woning. ▪
Drukte op autoweg wordt opgelost door slim verkeersmanagement.
▪
huren?” ▪
gebruikt, dus verbeter ook de busverbinding en andere ov-
Stationsplein uitnodigender maken: ‘We lopen het groen in’.
mogelijkheden” ▪
Wat zou u verbeteren? Of toevoegen? ▪
rondom Leerdam (ook Den Bosch)” ▪
“Zorg dat de bus vaker gaat na 20:00 uur”
zorgorganisaties in Leerdam, daarna de toeristen. Maak het
▪
“Bij nieuwbouw van woningen groen compenseren.”
▪
“Stenen eruit, groen erin.”
▪
“Niet bouwen in de binnenstad en niet ten koste van het
“Stadsstrandje (veilig voor kinderen) met horeca en sanitair toevoegen”
▪
“Zorg voor een even goede verbinding met alle steden
“Denk vooral aan de bewoners, ondernemers en groen voor de Leerdammers.”
▪
“De trein vanaf Station Leerdam wordt niet door iedereen
“Ook gratis activiteiten organiseren, zodat de Linge ook
toegankelijk is voor bewoners met een kleine portemonnee” ▪
“Zorg voor ouderen voor groen en schaduwplekken dichtbij”
▪
“Ook de fietspaden binnen de stad veiliger maken (vooral
groen” ▪
“Verkoop Leerdam als Stad aan de Linge op tv en radio”
▪
“Voorzieningen open op zondag of niet?”
▪
“In december meer kerstverlichting”
rondom rotondes)” ▪
“Wandel en fietsrondje rond de Linge maken (bijv.: van het Noorden van de Linge naar het Zuiden bij de Betuwe)”
▪
“Maak een fietsbeleidsplan!”
▪
“Meer fietsenstalling en fietsreparatie bij het station”
“Denk vooral aan de bewoners, ondernemers en zorgorganisaties in Leerdam, daarna de toeristen. Maak het groen voor de Leerdammers.” 12
1. Klankbordgroep Sessie “Maak fysieke plekken voor jong en oud.”
Perspectief 2: Diverse ambachtsstad Wat spreekt u aan? ▪
Stationsgebied is kansrijk.
Perspectief 3: Inclusieve Woonstad
▪
Festivals en activiteiten organiseren rond de ambachten in Leerdam.
Wat spreekt u aan? ▪
Het openbaar vervoer wordt sterker, bijvoorbeeld door een directe busverbinding.
Wat zou u verbeteren? Of toevoegen? ▪
“Parkeren aan de rand van de stad organiseren”
Wat spreekt u niet aan?
▪
“Koester het groen.”
▪
▪
“Groen van bedrijventerrein Nieuw Schaik compenseren op andere plekken”
▪
“Pluktuinen toevoegen aan de randen”
▪
“Houtmakerij terugbrengen in het centrum”
▪
“Groei aan de noordkant van Leerdam is niet in lijn met bereikbaarheid”
▪
“Wonen in de binnenstad toevoegen”
▪
“Trek nieuwe ambachten aan, zoals innovatie of pottenbakkers”
▪
“Online shoppen is een grote uitdaging”
▪
“Kerkstraatje als kunststraatje”
▪
“Glasschool opzetten”
▪
“Lokale productie uit agrarisch gebied vermarkten”
“Trek nieuwe ambachten aan.” Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
De Glasfabriek wordt in de toekomst omgebouwd tot een compacte stadswijk.
Wat zou u verbeteren? Of toevoegen? ▪
“Maak fysieke plekken voor jong en oud”
▪
“Maak een buurthuis voor ontmoeting, waar je een kopje koffie kan drinken en waar meerdere generaties welkom zijn, en met een sociaal team in elke wijk”
▪
“Organiseer multiculturele feesten”
▪
“Maak een gemeenschapstuin”
▪
“Meer veilige wandelgebieden”
▪
“Maak de Meent toegankelijk door het gelijkvloers te maken”
▪
“Voeg stoplichten met klikkers toe voor blinde en slechtziende personen”
▪
“Een koffietentje in Leerdam Noord toevoegen”
▪
“Verbeter het gebouw van West End”
▪
“Zorg voor betaalbare koophuizen”
▪
“Energietransitie van de Glasfabriek” 13
2. Ondernemersbijeenkomst Datum: dinsdag 16 september van 15:00 tot 17:00 uur Locatie: De Glasfabriek, Leerdam Gesproken met: ondernemers van Nieuw Schaik en uit de binnenstad
Doel: reactie en aanvullingen ophalen op de kansenkaarten voor de drie perspectieven Vorm: presentatie van de drie perspectieven waaruit ingrediënten gehaald worden voor de gebiedsvisie. Reageren op de kansenkaart voor Leerdam en omgeving: ▪ Wat spreekt u aan? ▪ Wat niet? ▪ Wat zou u verbeteren? Of toevoegen?
Beschrijving afbeelding: Ondernemers uit Leerdam zitten rond een kansenkaart voor de toekomst van Leerdam en voeren gesprek over de kansen die hen wel en niet aanspreken.
“Helemaal verkleuren van bedrijventerrein naar wonen kan echt niet, wel het verkleuren van type bedrijvigheid.” 14
2. Ondernemersbijeenkomst Perspectief 1: Stad aan de Linge Wat spreekt u aan?
VERVOLG: Wat zou u verbeteren? Of toevoegen?
▪
Ontwikkelen Linge Park
▪
Openbare sanitaire voorzieningen voor waterrecreanten toevoegen
▪
De binnenstad en zuidwalhaven aantrekkelijker maken voor bezoekers
▪
Fiets- en wandelpaden over de brug bij de Glasfabriek verbeteren
▪
Van Station Leerdam het beginpunt van een officiële fietsroute maken
Wat zou u verbeteren? Of toevoegen?
▪
Veiliger fietspad maken van de Diefdijk richting het Wiel
▪
Meer plekken aan de Linge in de natuur maken (nu alleen Natuurtuin)
▪
Toevoegen voorzieningen en parkeren bij het Wiel
▪
Op het visserseiland met horeca inspelen op bezoekers
▪
Maak een autoweg van de Tiendweg naar de Zuid Hollandweg via
▪
Glasmuseum verplaatsen richting het Hofje van Mevrouw van Aerden
▪
Benut het leegstaande pand bij De Glasfabriek voor recreatie
▪
Meer parkeren voor toeristen en bezoekers bij Het Dak maken
▪
De winkels in de binnenstad open op zondag is een slecht idee. Dat zou
▪
Als je het toerisme vergroot dan ook meer parkeren
ik zelf echt niet doen, want dan verlies ik de helft van mijn klanten.
▪
Parkeerplekken voor speciaal voor auto’s met fietsen achterop
▪
Meer plekken voor jonge gezinnen (zoals de Natuurtuin)
▪
Meer passantenplekken bij de jachthaven en opknappen haven
▪
Bij Het Dak/Tiendweg 9 is geen fijne plek voor gezinnen om dingen buiten
▪
Meer aanlegplekken voor lange tijd bij de Galgenwaard
▪
Camperplaatsen toevoegen buitendijks richting Kedichem
▪
Machinewerk en industrie op Nieuw Schaik kunnen moeilijk de hoogte in,
te doen, omdat het naast de waterzuivering zit. Daarnaast is het slecht bereikbaar door de onveilige fietsroutes om de locatie en een gebrek aan parkeerplekken.
Voorwaartsveld
dus stapelen kan alleen met andere soort bedrijven
“Machinewerk en industrie op Nieuw Schaik kunnen moeilijk de hoogte in, dus stapelen kan alleen met andere soort bedrijven.”
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
2. Ondernemersbijeenkomst Perspectief 2: Diverse ambachtsstad
Wat zou u verbeteren? Of toevoegen?
Wat spreekt u aan?
▪
▪
Ambachtsbedrijven en winkels hebben het momenteel heel lastig in
De ambachten in de stad koesteren, dat hoort bij de geschiedenis
deze markt, ga op zoek naar nieuwe ambachten om het aanbod te
van de stad
verbreden. ▪
Ambachten vitaal maken door nieuwe concepten (combinatie
▪
Clusteren van ambachten in het centrum
▪
ICT is een kansrijke nieuwe economie om uit te breiden in de stad
▪
Kwaliteitsimpuls van de openbare ruimte op nieuw Schaik. Zorg voor
▪
Kantoren op OV locatie (station) – vraag is of hier markt voor is?
een fijn lunchrondje voor werknemers.
▪
Wellicht een kans om opslagruimte tussen bedrijven te combineren
▪
Veel meer focus op innovatie op Nieuw Schaik
▪
Personeelstekorten belangrijke opgave
▪
Bedrijven met veel vrachtverkeer op termijn uitplaatsen, dat kan
“Ambachtsbedrijven en winkels hebben het momenteel heel lastig in deze markt, ga op zoek naar nieuwe ambachten om het aanbod te verbreden.” “ICT is een kansrijke nieuwe economie om uit te breiden in de stad.”
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
winkel/koffiehoek/onlineshop/workshops/etc.)
verkeerssysteem niet aan ▪
Nieuwe brug over Linge voor ontsluiting Glasfabriek en westelijke wijken (vanuit het zuiden)
▪
Bij herontwikkeling DAK-locatie ook nieuwe ontsluitingsweg en veilige oversteek maken over Zuid-Hollandweg
▪
Capaciteitsproblemen energienetwerk groot probleem voor Glasfabriek; belemmerd bedrijfsvoering
16
2. Ondernemersbijeenkomst Perspectief 3: Inclusieve Woonstad Wat spreekt u aan? ▪
Ondertunneling van het spoor is een goed idee, maar heel duur
▪
Verplaatsen Glasmuseum naar de binnenstad is een goed idee, de huidige plek is niet geschikt
▪
Bouw voor starters en jonge gezinnen
▪
Bouw betaalbare woningen
▪
Ontmoeten centraal zetten is een goed uitgangspunt gecombineerd met verschillende voorzieningen
▪
Winkelcentrum Leerdam-Noord een goede plek
voor winkels en daarboven wonen (wel zorgen ▪
over parkeren) Europaplein doet het al heel goed
Beschrijving afbeelding: Foto van de ondernemersbijeenkomst waar ondernemers uit Leerdam rond een kansenkaart voor de toekomst van Leerdam staan en praten over de kansen die hen wel en niet aanspreken.
“Winkelcentrum Leerdam-Noord een goede plek voor winkels en daarboven wonen .”
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
17
2. Ondernemersbijeenkomst Perspectief 3: Inclusieve Woonstad Wat zou u verbeteren? Of toevoegen? ▪
Uitgangspunt moet zijn: Glasfabriek moet blijven.
▪
Haal de waterzuivering weg bij Het Dak
▪
Verbeter de OV-aansluiting vanuit Utrecht (nu haal ik bezoekers met
▪
Als de tennis wel blijft een extra spoorovergang maken om deze meer te verbinden met Leerdam Oost
▪
Kan de overzijde van de Linge ook onderzocht worden of daar meer programma kan worden gemaakt? (recreatie of zelfs wonen,
zwemmen, etc.)
de auto op bij Utrecht CS) ▪
Is het inzetten op de trein wel realistisch als je geen verbinding hebt
▪
De haven uitbreiden is moeilijk. Zouden we de haven niet toegankelijker maken voor gasten die dan aan de Zuidwal iets
met Utrecht of overstappen op andere stations niet beter wordt. Het
kunnen drinken of eten? Op andere plekken kan dit wel, vrienden en
is niet helder doordat er twee vervoerders zijn.
familie gaan hier vaak naartoe en slaan Leerdam over.
▪
Niet veel bijbouwen in Leerdam maar juist in de kernen zelf zodat aanwas daar kan blijven wonen en je het verkeer meer verspreid
▪
Speciale vrachtwagenroutes voor veiligheid
▪
Gebruik Gorinchem en Culemborg als referenties
▪
Jammer dat de Diefdijk geen fijne route is door te veel autoverkeer
▪
Oplossing voor parkeren in de binnenstad
▪
Galgenwaard is echt een kans om meer te benutten, door programma toe te voegen, speelplek te maken en de relatie met het
dat er eigenlijk niet op past. Het is geen ommetje maar een heen en terug route. ▪
randen van de stad is beter i.r.t. autoverkeer
water te behouden ▪
Of moet de Natuurspeelplek bij Oosterwijk?
▪
Kun je met de uitbreiding van Broekgraaf-Noord iets doen met de
De Daklocatie is niet de juiste plek voor een zwembad echt aan de
▪
Helemaal verkleuren van bedrijventerrein naar wonen kan echt niet, wel het verkleuren van type bedrijvigheid.
boeren daar om ook verblijfskwaliteit te realiseren? ▪
Moeten we niet meer focussen op sport en bijvoorbeeld bij Glaspark ook tennis toevoegen?
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
18
3. In gesprek met ouders bij de supermarkt Datum: woensdag 23 september van 12:00 tot 15:00 uur Locaties: ▪ ▪ ▪
Wijkwinkelcentrum Leerdam Noord Wijkwinkelcentrum Europaplein Albert Heijn binnenstad
Gesproken met: ouders van jonge kinderen Doel: reactie en aanvullingen ophalen op de kansen voor de deelgebieden in de gebiedsvisie
Vorm: korte gesprekjes met ouders die de supermarktin en uit lopen over de kansen voor de deelgebieden: ▪ ▪ ▪
Zuidwal en Lingegebied Wijkwinkelcentrum Leerdam Noord Tiendweg 9
+ uitnodigen om naar het brede toekomstgesprek te komen of de digitale enquête in te vullen.
‘Maak meer strandjes en plekken om iets leuks te doen langs de Linge.’ ‘Meer om te doen voor jongeren is heel belangrijk. Zij hebben geen eigen plek in Leerdam nu.’
Beschrijving afbeeldingen: Foto’s van gesprekken met ouders bij Wijkwinkelcentrum Leerdam Noord en op het Europaplein.
19
3. In gesprek met jonge gezinnen Beschrijving afbeeldingen: De tekeningen en foto’s geven een beeld van hoe de beschrijvingen van de Zuidwal eruit zouden kunnen zien
Zuidwal en Lingegebied
Wat spreekt u het meest aan?
14 personen kozen voor: De Zuidwal wordt een plek voor bewoners, recreanten en toeristen. Er komt meer ruimte voor waterrecreatie, evenementen en terrassen. Daarbij noemden zij: ▪ Meer plekken om te zwemmen in de Linge / strandjes (met koffieplek) ▪ Meer gezelligheid en plekken om iets te doen, ook voor kinderen ▪ Meer bootjes en plekken om de boot aan te leggen langs de Linge ▪ Zwemwedstrijd voor kinderen organiseren ▪ Zorg voor buiten en binnen zwemmen ▪ Autovrije binnenstad maken
4 personen kozen voor: De Zuidwal wordt een plek die laat zien dat Leerdam een stad van ambachten is. Er komt ruimte voor bijvoorbeeld een ambachtsmarkt, expositieruimte en evenementen die aansluiten op het programma van de Glasblazerij.
Daarbij noemden zij: ▪ Ambachten zijn echt Leerdams, behoud dat! ▪ Zorg dat het niet te druk wordt ▪ Er zijn al genoeg musea en activiteiten rondom de Glasstad
8 personen kozen voor: De Zuidwal blijft de stadshaven die het nu is. Maar er komt meer ruimte om te wandelen en te fietsen langs het water. Daarbij noemden zij: ▪ Betere wandel en fietspaden ▪ Zuidwal is al een fijne plek om te wandelen, versterk dat! ▪ Ziet er mooi uit!
20
3. In gesprek met jonge gezinnen Beschrijving afbeeldingen: De tekeningen en foto’s geven een beeld van hoe de beschrijvingen van wijkwinkelcentrum Leerdam Noord eruit zouden kunnen zien
Wijkwinkelcentrum Leerdam Noord Wat spreekt u het meest aan?
2 personen kozen voor: Er worden meer woningen gebouwd bij het wijkwinkelcentrum in Leerdam Noord. En de straten en pleinen worden zo groen mogelijk ingericht.
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
4 personen kozen voor: Het winkelcentrum in Leerdam Noord wordt groter. Naast winkels kunnen ook kleine bedrijfjes hier een plek vinden.
Daarbij noemden zij: ▪ Meer winkels ▪ Meer om te doen ▪ Voeg horeca toe
5 personen kozen voor: Wijkwinkelcentrum Leerdam Noord wordt de ontmoetingsplek van de wijk. Er komen meer voorzieningen waar jong en oud elkaar kunnen ontmoeten. Daarbij noemden zij: ▪ Maak vooral plekken voor de jeugd. Zij hebben geen plek in Noord. 21
3. In gesprek met jonge gezinnen Tiendweg 9 Bij de Tiendweg 9 zijn nu een zwembad, sporthal en evenementenlocatie Het Dak. Welke voorzieningen moeten er volgens u nog bi j komen?
▪ ▪ ▪
Een speelplek in de natuur Een skatebaan Een plek voor jongeren
Algemene wensen en behoeften voor Leerdam ▪ Meer dingen om te doen
Beschrijving afbeeldingen: De tekeningen en foto’s geven een beeld van hoe de genoemde voorzieningen bij de Tiendweg 9 eruit zouden kunnen zien
▪
Woningen
▪
Maak de fietsverbinding bij het Recht van ter Leede veiliger, met name bij de rotondes
▪
Maak plekken voor jongeren, zij hebben geen plekken
▪
Meer grote speeltuinen voor kinderen (maak een grote speeltuin in elke
▪
Het station is al goed
wijk)
▪
Parkeren behouden voor ouderen
▪
Meer activiteiten voor kinderen
▪
Een grotere kinderboerderij
▪ ▪
Graag buurthuizen toevoegen Groen en ontmoeting zijn allebei belangrijk
▪
Meer winkels
‘Maak een grote speeltuin in elke wijk, in plaats van op elk pleintje één speeltoestel.’ Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
4. Les met jongeren op De Joost
Datum: maandag 22 september van 12:10 – 13:00 uur Locatie: De Joost
Gesproken met: 17 jongeren van 16 jaar Doel: ophalen hoe jongeren denken over de toekomst van Leerdam Vorm: Jongeren beschrijven, tekenen, knippen en plakken hun droomplek in Leerdam in de toekomst. Ze denken na hoe die plek eruit ziet en wat daar te doen moet zijn.
‘We willen een plek waar je binnen met vrienden af kan spreken en bijvoorbeeld koffie kan drinken.’ ‘Meer bankjes, bijvoorbeeld bij de skatebaan, zodat je buiten kan zitten.’
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
Beschrijving afbeelding: Foto van tijdschriften, stiften, scharen, lijm en papier op tafel. Leerlingen van De Joost tekenen, knippen en plakken hun droomplek in Leerdam
4. Les met jongeren op De Joost Wat moet er zijn op jouw droomplek in Leerdam? ▪ Winkelcentrum / meer winkels (Action, Douglas, muziek of LP winkel) /
kledingwinkels (H&M, NewYorker, Miniso) om: ▪ Kleren te kopen ▪ Binnen af te spreken met vrienden ▪
Plekken om koffie te drinken (Starbucks, Dunkin Donuts)
▪
McDonalds of KFC om: ▪ Lekker eten en milkshakes te kopen ▪ Binnen af te spreken met vrienden
▪
Meer plekken om te lopen en te fietsen in het groen
▪
Meer groen om in te ontspannen (rustig, maar veilig)
▪
Meer bankjes om met vrienden op te zitten en voor oude mensen
▪
Meer plekken om buiten / in de Linge te zwemmen
▪
Het Wiel behouden, hier zwem ik veel
▪
Voetbalclub waar je kan voetballen en eten in de kantine
▪
Meer sportscholen
▪
Meer openbare voetbalvelden
▪
Buiten calisthenics
▪
Grotere skatebaan
▪
Groter basketbalveld
▪
Bioscoop
▪
Meer uitgaansgelegenheden
▪
Internetcafé
▪
Een opnamestudio
▪
Een MBO school in Leerdam (alle MBO scholen zijn ver weg)
▪
OV veiliger voor vrouwen en meisjes en goedkoper, zodat je ook ‘s avonds met de trein of bus kan
Beschrijving afbeeldingen: Op deze en de volgende bladzijde zijn de 17 posters te zien die de leerlingen van De Joost maakten voor hun droomplek in Leerdam. Hierboven staat een opsomming van de dingen die zij opschreven en knutselden.
24
4. Les met jongeren op De Joost
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
25
5. Breed toekomstgesprek Leerdam en omgeving Datum: dinsdag 14 oktober van 16:00 – 20:00 uur Locatie: De Glasblazerij en de Houtloods, Leerdam Gesproken met: ± 50 - 60 bewoners, ondernemers en andere betrokkenen uit Leerdam en omgeving
Doel: reactie en aanvullingen ophalen op de kansenkaarten voor de drie perspectieven Vorm: informatiebijeenkomst met open inloop en een kinderactiviteit. In de Glasblazerij stonden drie panelen voor de drie perspectieven waar
deelnemers in gesprek met het stedenbouwkundig bureau en medewerkers van de gemeente. Op post-its werd opgeschreven: ▪ ▪ ▪
Wat spreekt u aan? Wat niet? Wat zou u verbeteren? Of toevoegen?
Met groene en rode stickertjes konden deelnemers aangeven welke kansen aanspraken en welke niet.
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
Beschrijving afbeeldingen: Foto’s van bezoekers van het brede toekomstgesprek in de Glasfabriek die kijken naar de kansenkaarten voor de drie perspectieven
Beschrijving afbeelding: Kaart van het perspectief Stad aan de Linge. Bij elke kans is aangegeven hoeveel stickers geplakt zijn bij het toekomstgesprek: ▪ Groene stickers: deze kans spreekt aan ▪ Rode stickers: deze kans spreekt niet aan
4 groene stickers
9 groene stickers
7 groene stickers
4 groene stickers
2 groene stickers
4 rode stickers
1 rode sticker
9 groene stickers
4 groene stickers
1 rode sticker
3 groene stickers
13 groene stickers
6 groene stickers
10 groene stickers
9 groene stickers 5 rode stickers
8 groene stickers 12 rode stickers
8 groene stickers 6 groene stickers 3 groene stickers
3 groene stickers
2 rode stickers
4 groene stickers
5. Breed toekomstgesprek Perspectief 1: Stad aan de Linge Wat zou u verbeteren? Of toevoegen? ▪ ”Hoe maken we de zwemplek aan de overkant van de Linge beter
▪
bereikbaar? + Zwemplek in de rivier maken”
“Cluster sportvoorzieningen bij het Glaspark en maak het bereikbaar met de fiets.”
▪
“Geen groen maar meer reuring in de binnenstad. Hoe krijgen we de
▪
“Beleving Glaspark verbeteren, meer gezelligheid op het terrein, want
▪
levendigheid die hier ooit was terug?” “Looproute van station naar centrum aantrekkelijker maken.”
▪
meer activiteiten betekent niet meer geluid” “BMX park toevoegen”
▪
“Centrum meer autovrij maken”
▪
“Behoud het visserseiland. Dit is een belangrijke plek voor ouderen en
▪
“Auto uit de stad. Parkeergarage aan de rand van de stad.”
een heel sociale plek die zorgt voor veiligheid. Iedereen kan hier lid
▪
“Maak de fiets het belangrijkste vervoersmiddel, overal voorrang voor de fiets.”
▪
worden.“ “Glasfabriek uit faseren naar Nieuw Schaik: hier woningbouw.”
▪
“Maak een fietsparkeerplaats op de Zuidwal.”
▪
“Wonen is een levensbehoefte dus geen harde grenzen om de stad.
▪
“Historisch karakter Zuidwal behouden.”
▪
“Zorg voor incidentele festiviteiten rondom de Zuidwal.”
▪
“Geen dure kleine huur appartementen meer!”
▪
“Zet foodtrucks op de Zuidwal. Zorg dat er iets te doen is, ook al is het
▪
“Tiendweg is sinds komst Broekgraaf te druk geworden om te
Als er echt bijgebouwd moet worden, moet dat kunnen.”
simpel.” ▪
parkeren. De weg is hier bovendien druk geworden en de fietspaden
“Horeca aanbod verbeteren (dit is veel beter in Culemborg, ligt dit
zijn ondermaats.”
aan het aanbod, de portemonnee of toerisme?)”
▪
“Veiliger maken Diefdijk (met fietsers en motoren is het te druk)”
▪
“Centreren horeca in binnenstad en bij Zuidwal”
▪
“Meer verlichting bij fietspaden.”
▪
“Zorg voor nieuwe horeca ondernemer op de Diefdijk. Dit is een fijne plek om te eten of drinken bij goed en slecht weer.”
▪
“Doe iets aan het afval langs de dijk door automobilisten en (race)fietsers.”
▪
“Zorg voor onderscheidende kwaliteit winkelaanbod: combineren met ervaring (bijv: ambachtsbeleving).”
▪
“Verbeter de verbinding van station naar de boten om meer recreatievaarders aan te trekken.”
▪
“Spelen om de hoek (vooral voor kleine kinderen die onder toezicht
▪
gaan, je wil niet zover reizen met jonge kinderen) “ “Maak grote speelplekken voor samenkomen in de buurt.”
▪
“Tennis en padel samen in Broekgraaf”
‘Verbeter de verbinding van het station naar het centrum.’
28
Beschrijving afbeelding: Kaart van het perspectief Diverse Ambachtsstad. Bij elke kans is aangegeven hoeveel stickers geplakt zijn bij het toekomstgesprek: ▪ Groene stickers: deze kans spreekt aan ▪ Rode stickers: deze kans spreekt niet aan
3 groene stickers 6 groene stickers 4 rode
stickers
1 groene sticker
5 groene stickers 1 rode
4 groene stickers
sticker
4 groene stickers
2 groene stickers
1 groene sticker
8 groene stickers
2 groene stickers
5 groene stickers
5 groene stickers
2 groene stickers
2 rode stickers
5 groene stickers 2 rode stickers 5 groene stickers
9 groene stickers
4 groene stickers
29
5. Breed toekomstgesprek Perspectief 2: Diverse ambachtsstad Wat spreekt u aan? ▪ “We zijn een echte ambachtsstad. Zet hier op in.” ▪
“Het is kansrijk om Leerdam verder uit te breiden aan de noordkant. Na Broekgraaf-Noord droogt planvoorraad op.”
Wat zou u verbeteren? Of toevoegen? ▪
VERVOLG: Wat zou u verbeteren? Of toevoegen? ▪ “Maak onderscheid tussen langzaam en snelverkeer voor de
“Maak een helder profiel per werklocatie! Zodat we duidelijk sturen
veiligheid. Fat&E-Bikes gaan sneller dan gewone fietsers.” ▪
“Voordat Leerdam verder uitbreidt aan de noordkant eerst zorgen
▪
voor een goede nieuwe (wijk)ontsluitingsweg.” “Sluit de Industrieweg af voor doorgaand autoverkeer.”
▪
“Pas de dienstregeling van treinen aan zodat de overstap op
op welke werkfuncties we waar willen hebben.”
▪
“Liever Glasfabriek verplaatsen en in het centrum (nieuwe) ambachten een plek geven.”
▪
“Vergroot niet het centrum op de DAK-locatie, maar zet in op
Geldermalsen goed is (nu heb je maar 1 of 2 minuten).”
▪
(speciaal-)zaken, stedelijke voorzieningen en evenementen voor
verdichting in de binnenstad en benut leegstaande panden.” ▪
“Benut de leegstaande panden in de binnenstad voor ambachtelijke
bewoners, bezoekers en toeristen.” ▪
werkfuncties.” ▪
“Zorg dat wijkcentra aantrekkelijk zijn voor dagelijkse boodschappen en voorzieningen voor bewoners, en binnenstad voor
“Maak meer ontmoetingsplekken voor jongeren in de wijk. Om te
studeren, werken, koffie te drinken of vrienden te zien.”
“Verplaats Glasmuseum naar de binnenstad. De Grote Kerk kan
▪
“LRC park uitbreiden met voorzieningen voor de jeugd.”
goede plek zijn. Of benut leegstaande panden.”
▪
“Meer en grotere terrassen”
▪
“Maak van het Glasmuseum een appartementencomplex.”
▪
“Organiseer evenementen rondom de Zuidwal. Dit kan een mooie
▪
“Kleine appartementen geven grote parkeerdruk. Niet doen.”
locatie zijn waar sport en creativiteit samenkomen: een kindcentrum
▪
“Benut parkeerhub aan de rand van de binnenstad voor logistiek en bevoorrading winkels binnenstad en Europaplein.”
met grotere judo dojo en/of crea ruimten.” “Maak groene route van Zuidwal/binnenstad naar Natuurtuin
▪
“Pas op dat bezoekers parkeren niet verplaatst van binnenstad of
▪ ▪
▪
Varsseveld om dit meer bij de binnenstad te trekken.”
DAK-locatie naar omliggende woonwijken.”
▪
“Maak ommetjes van de wijken in en naar het buitengebied.”
“Maak het verbeteren van de infrastructuur voor fiets prioriteit.” “Veiligheid infrastructuur staat voorop! Maak goede straatverlichting,
▪
“Tennisvereniging op lange termijn verplaatsen naar BroekgraafNoord.”
en maak gebruik van kunstzinnige verlichting van glas. Dat verwijst
▪
“Monkey Town kan op korte termijn ruimte bieden voor
naar de geschiedenis van de stad.”
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
uitbreiding tennisvereniging.”
30
Beschrijving afbeelding: Kaart van het perspectief Inclusieve Woonstad. Bij elke kans is aangegeven hoeveel stickers geplakt zijn bij het toekomstgesprek: ▪ Groene stickers: deze kans spreekt aan ▪ Rode stickers: deze kans spreekt niet aan
1 groene sticker
2 groene stickers
6 groene stickers
1 rode sticker
2 groene stickers
6 groene stickers
2 groene stickers
4 groene stickers
2 groene stickers
5 groene stickers
1 rode sticker
5 groene stickers 5 groene stickers
5 rode stickers
6 groene stickers 2 rode stickers
4 groene stickers 2 rode stickers
6 groene stickers 2 rode stickers
31
5. Breed toekomstgesprek Perspectief 3: Inclusieve Woonstad Wat spreekt u aan? ▪ “Als er maar meer nieuwe woningen komen.”
VERVOLG: Wat zou u verbeteren? Of toevoegen? ▪ “Bouwen aan de noordkant van Leerdam.” ▪
Wat zou u verbeteren? Of toevoegen?
“Nieuwe woonvormen en aanpassen van bestaande woningvoorraad (o.a. woningen splitsen) toelaten.”
▪ ▪
“Benoem 3 sleutelprojecten die we als stad kunnen oppakken.” “Verminder de barrières tussen wijken.”
▪
“Nieuwe woonvormen voor jongeren en starters met vrienden maken en woongroepen voor ouderen.”
▪
“Zorg voor veilige routes naar ontmoetings- en speelplekken.”
▪
“Wonen van jong tot oud, perspectief bieden aan jongeren om hier
▪
“Focus op sociale cohesie Noord (want = toekomstig West).”
▪ ▪
“Maak een modern buurthuis voor jeugd, cultuur en binding.” “Binnenstad en cultuur niet alleen voor Leerdammers, maar ook voor
▪ ▪
“In Oost kansen voor sociale huur creëren.” “Sociale huur beter mixen.”
bezoekers/toeristen”
▪
“Benut de leegstand in het centrum voor woningen.”
▪
“Maak Het Dak een plek waar andere steden jaloers op zijn.”
▪
“Neem grondeigenaren mee in de participatie.”
▪
“Kan iets gedaan worden met kerk die weggaat bij Het Dak?”
▪
Glasfabriek naar Nieuw Schaik, weg van het centrum"
▪
“Verbinding van het centrum naar de wijken aantrekkelijker maken.”
▪
“Veilige fietsroutes maken (bijv: verlichting bij Koenderseweg)”
▪
“Maak een entree vier richtingen de stad in.”
▪
“Meent verbreden, is nu te smal voor fietsers, geparkeerde auto’s en
▪
“Maak gebruik van de kerken in Leerdam voor bijv. Glasmuseum of
oud te worden.”
rijdende auto’s.”
buurtplekken.”
▪
“Maak van de Meent een fietsstraat.”
▪
“West-End opknappen”
▪
“Verbeteren oversteek voor fietsers bij kruising Emmalaan en Meent.”
▪ ▪
“Maak een groene promenade naar het Stadspark.” “Denk aan natuur en ecologie bij maken wandelpad over
▪
“Betere ontsluiting: tijdens de ochtend en avondspits staat alles vast en komen we de woonwijk niet uit bij Ter Leede”
Visserseiland.”
▪
“Doe iets aan het sluipverkeer.”
▪
“Denk na over mogelijke geluidsoverlast Zuidwal/visserseiland op
▪
“Rondweg Oost maken”
▪
▪
omwonenden in de toekomst.” “Wandelen in de Uiterwaarde”
“Verbeteren zicht bij in en uit rijden Emmalaan (is nu slecht zichtbaar door geparkeerde auto’s).”
▪
“Neem de dijk in Gorinchem als voorbeeld.”
▪
”Aanpakken kruising Emmalaan en Irenelaan.”
▪ ▪
“Glas opruimen op de dijk en iets doen aan de dealers” “Plek voor koffie in Galgenwaard maken irt. zwemplek en pont”
▪ ▪
“OV uitbreiden voor de wijken, sport en aantrek nieuwe banen.” “Tennisvereniging naar braakliggend stuk grond industrieterrein”
▪
“Pontje langer door laten gaan in de winter.”
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
32
6. Digitale enquête Data: donderdag 18 september t/m zondag 19 oktober 2025 Locatie: via de projectpagina (https://www.vijfheerenlanden.nl/projecten/gebiedsvisieleerdam-en-omgeving)
Promotie: met flyers en posters op veelbezochte plekken in Leerdam (zie afbeelding), via de website van de gemeente en e-mail naar degenen die zich aangemeld hadden om op de hoogte te worden gehouden
Ingevuld door: ± 265 bewoners, ondernemers en andere betrokkenen uit Leerdam en omgeving: ▪ 55% man, 43% vrouw, 2% zeg ik liever niet ▪ Verschillende leeftijden: (19-29 jaar: 11%, 30-49 jaar: 36%, 50-69 jaar: 38%, 70-89 jaar: 11%) ▪ Uit verschillende wijken van Leerdam en deels uit Oosterwijk Doel: kwaliteiten en opgaven in Leerdam ophalen bij Leerdammers
Vorm: met meerkeuze vragen werd gevraagd welke plannen voor 6 plekken in Leerdam het meest aanspraken. En welke plannen voor de groei van heel Leerdam en het verkeer het meest aanspraken.
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
Beschrijving afbeelding: Flyer ter uitnodiging voor de digitale enquête en het toekomstgesprek
6. Digitale enquête Welke plannen voor de groei van Leerdam spreken u het meest aan?
Welk plan voor het verkeer in Leerdam vindt u het beste?
1.
1.
2.
41%: Leerdam zet in op langzaam verder groeien. Op plekken in de stad komen er een klein aantal nieuwe huizen en werkplekken bij.
komen aanvullende verkeersmaatregelen zodat het verkeer beter
31%: Leerdam zet in op veel groei. Er komen veel nieuwe huizen,
doorstroomt.
voorzieningen en werkplekken. Zo wordt het een grote stad in de 3.
63%: De bestaande autowegen worden anders ingericht en er
regio. 28%: Na de bouw van Broekgraaf Noord komen er geen nieuwe
2.
19%: De wandel- en fietspaden worden verbeterd. Zo kan iedereen
3.
zoveel mogelijk te voet of op de fiets overal naartoe. 18%: Het openbaar vervoer in en naar Leerdam wordt verbeterd. Er
huizen of werkplekken meer bij. Leerdam blijft een kleine stad in een
komen (regionale) snelbus-verbindingen. Bij het station worden meer
groene omgeving.
woningen, voorzieningen en werkplekken gemaakt.
Hoe kan Leerdam het beste groeien?
Ruimte voor bedrijven in Leerdam
1.
Wat spreekt u het meest aan? 1. 49%: In Nieuw Schaik wordt ruimte gemaakt voor nieuwe bedrijven
59%: Leerdam wordt, naast Broekgraaf Noord, verder uitgebreid aan de noordkant van de stad in het verlengde van bedrijventerrein
Nieuw-Schaik.
binnen de huidige grenzen van het bedrijventerrein.
2.
30%: Er worden meer woningen gebouwd in bestaande wijken en bij
2.
32%: Bedrijventerrein Nieuw Schaik wordt een beetje groter gemaakt
3.
de winkelcentra. 11%: Er worden meer woningen rondom het station gebouwd.
3.
aan de randen. 10%: Er komt meer ruimte voor bedrijven in de buurt van het station.
4.
9%: Er komt meer ruimte voor bedrijven in het centrum en in de woonwijken van Leerdam.
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
34
6. Digitale enquête Zuidwal en Linge
Wijkwinkelcentrum Leerdam Noord
Wat spreekt u het meest aan?
Wat spreekt u het meest aan?
1. 41%: De Zuidwal wordt een plek voor bewoners, recreanten en
1. 43%: Wijkwinkelcentrum Leerdam Noord wordt de ontmoetingsplek
toeristen. Er komt meer ruimte voor waterrecreatie, evenementen en
van de wijk. Er komen meer voorzieningen waar jong en oud elkaar
terrassen. 2. 38%: De Zuidwal blijft de stadshaven die het nu is. Maar er komt meer ruimte om te wandelen en te fietsen langs het water.
kunnen ontmoeten. 2. 34%: Er worden meer woningen gebouwd bij het wijkwinkelcentrum in Leerdam Noord. En de straten en pleinen worden zo groen mogelijk
3. 21%: De Zuidwal wordt een plek die laat zien dat Leerdam een stad
van ambachten is. Er komt ruimte voor bijvoorbeeld een
ingericht.
3. 23%: Het winkelcentrum in Leerdam Noord wordt groter. Naast
ambachtsmarkt, expositieruimte en evenementen die aansluiten op het programma van de Glasblazerij.
winkels kunnen ook kleine bedrijfjes hier een plek vinden.
Station Leerdam
Oosterwijk Wat spreekt u het meest aan?
Wat spreekt u het meest aan?
1.
1.
48%: Het station wordt een belangrijke groene entree van Leerdam voor bezoekers en toeristen. Zij kunnen vanaf hier wandelen of fietsen in de natuur rondom Leerdam. Bij het station komt meer
2.
50%: In Oosterwijk worden de straten en buitenruimte mooier gemaakt. Zo sluit Oosterwijk aan op de groene oevers en wandel- en
2.
fietsverbinding van de Lingedijk. 42%: In Oosterwijk komt meer ruimte om te wonen. Zo wordt het
horeca met buitenterrassen en fietsverhuur.
splitsen van woningen, bouwen van aan- en bijgebouwen, en
36%: Het station wordt een snelle overstaplocatie. Een plek waar
ombouwen van oude boerderijen tot woningen gestimuleerd,
mensen makkelijk kunnen overstappen van de trein op de bus of
fiets in een groene omgeving.
zonder het beschermd dorpsgezicht te verliezen.
3.
8%: In Oosterwijk wordt onderzocht of er meer ruimte voor werken
3.
11%: Rond het station wordt gezocht naar ruimte om meer woningen
mogelijk is. Het bouwen van kleine ateliers of werkplaatsen bij
te bouwen. 4%: Rondom het gemeentehuis wordt gezocht naar ruimte voor
woningen wordt gestimuleerd.
4.
meer bedrijven.
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
35
6. Digitale enquête Tiendweg 9
Bij de Tiendweg 9 zijn nu een zwembad, sporthal en evenementenlocatie Het Dak. Welke voorzieningen moeten er volgens u nog bij komen? ▪
11% Anders, namelijk…: ▪
“Buitenzwembad” (13x genoemd)
35%: Een parkeerplaats, bijvoorbeeld een parkeergarage voor
▪
“Voor kinderen en volwassenen”
bezoekers van het centrum
▪
“Buitenbad, ook voor de allerkleinsten, met speeltuin en natuur”
▪ ▪
34%: Een speelplek met natuur 31%: Een plek voor jongeren
▪
28%: Een buurthuis of sociale ontmoetingsplek
▪
24%: Plek om buiten te sporten
▪
▪
“Bioscoop” (3x genoemd)
▪
“Turnhal”
▪
“Vergaderlocatie”
20%: Plek voor één of meerdere muziekscholen bij elkaar
▪
“Geïntegreerd park aansluitend op de kinderboerderij”
▪
18%: Plek voor zelfstandige horeca
▪
“Meer verbinding met de molen”
▪
15%: Woningen 6%: Ruimte voor kinderdagopvang
▪
“Kermis”
▪
▪
“Zwembad verplaatsen naar Broekgraaf Noord bij de
sportverenigingen. Locatie Tiendweg 9 gebruiken voor parkeer ruimte voor bezoekers van het centrum.” ▪
“Zwembad, wat meer een zwemlesbad is, verplaatsen naar buitenwijk bijv. bij voetbalvelden. Dit haalt veel verkeer weg bij Het Dak. Dan mogelijk recreatief zwembad maken.”
▪
“Bij groei Stadspodium GO, ruimte maken bij Tiendweg 9.”
▪
“Vernieuwing van Het Dak en Berenschot”
▪
“Stoplicht of kruising anders inrichten. Dit is nu heel gevaarlijk!"
▪
“Betere doorstroom stoplicht”
▪
“Bij bouw woningen moet rekening gehouden worden met de waterzuivering.”
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
36
6. Digitale enquête Welke kans ziet u zelf nog voor de toekomst van Leerdam?
VERVOLG: Horeca, winkels en voorzieningen
Wonen
▪ ▪
▪
Inzet op echt betaalbare starters- en sociale huurwoningen
▪
Meer woningen voor jongeren en studenten
▪
Meer rolstoeltoegankelijke levensloopbestendige woningen voor
▪
Basisvoorzieningen zoals Lingepoli in stand houden Winkels in het centrum op zondag open, en supermarkten langer open op zondag.
▪
Meer voorzieningen voor jonge gezinnen en jongeren (diversiteit
senioren/ouderen. Meer woningen in de binnenstad (bijv: gestapelde woningen voor
▪
sportaanbod, winkels, horeca, speelgelegenheden) Meer plek voor jongeren om uit te gaan
senioren) zodat de voorzieningen in stand gehouden of verbeterd
▪
Plek waar studenten in stilte kunnen studeren.
kunnen worden. stimuleren, maar infrastructuur wel mee laten groeien.
Ontmoeten en cultuur ▪ Ruimte voor ontmoeting (binnen en buiten) maken voor iedereen
▪
Ruimte bieden aan bijzondere woonvormen zoals Tiny huizen
▪
Groen om Leerdam toegankelijker maken voor recreatie.
▪
Stimuleren van erfdelen van woningen in het buitengebied.
▪
Grootschaligere recreatieplek/strandje aan de Linge gericht op
▪
Leerdam uitbreiden qua woningen om zo de lokale economie te
Horeca, winkels en voorzieningen
gezinnen maken ▪
Mooie grote speeltuinen met veel speeltoestellen voor kinderen in
Leerdam-west en Broekgraaf toevoegen
▪
Gezelligheid in de binnenstad vergroten met feesten, terrassen en ▪
▪
meer winkels. Horeca met terrassen stimuleren
De kinderboerderij bij de molen met subsidie voor meer plezier laten zorgen bij jong en oud
▪
De Markt ontwikkelen tot mooi stadshart met diverse horeca, terrassen
▪
Bioscoop toevoegen
en groen wandelgebied. Het plein bij het gemeentehuis aantrekkelijker maken, zodat het meer
▪ ▪
Een echt theater met meer cultuur in de brede zin Glasgerelateerde uitingen en/of evenementen organiseren
gaat leven en het een mooi entree voor Leerdam wordt.
▪
Glasmuseum verplaatsen naar een betere locatie, zoals het Oude
▪
ABN-Amro gebouw.
▪
Meer Nederlandse horeca in het centrum
▪ ▪
Meer gevarieerd winkelaanbod Wees gastvrij richting nuttige en publiek trekkende winkels.
Veiligheid
▪
Ondernemers als groenteboer en slager weer aantrekken in de
▪
▪
binnenstad. Minder huur voor de winkeliers zodat er meer overeind blijven.
▪
Meer parkeerplaatsen bij de winkels
Meer handhaving - bijv. tegen te hard rijden, knallende uitlaten, vuurwerk, hangjeugd, muziekoverlast, drank/drugsgebruik (o.a. bij Natuurtuin Varsseveld).
▪
Herinrichten winkels en woningen rondom Europaplein. Dit is nu geen fijne plek om na zonsondergang te lopen. 37
6. Digitale enquête Welke kans ziet u zelf nog voor de toekomst van Leerdam?
VERVOLG: Verkeer
Sport en verenigingen ▪ Meer ruimte voor sport, met name tennis
▪ ▪
Beter afstellen stoplichten op de Zuid Hollandweg Tunnels onder het spoor maken om doorstroom te bevorderen (bijv.
▪
Meer padelbanen
Recht van ter Leede+Zuid-Hollandweg)
▪
Bundel de sportfaciliteiten (Sporthal, padel, tennis, voetbal) zoveel
▪
Goede ontsluiting naar de A27 maken
▪
▪
mogelijk aan de Bruininxdeelsekade Ruimte bieden aan de grootste vereniging van Leerdam, LHV de
Verkeerssituatie in de binnenstad (Noordwal, Meent) verbeteren: drukte en hardrijders verminderen (het verkeer komt nog steeds via de
Snoek, om behouden te blijven op 't Oevertje aan de Zuidwal en haast ▪
Noordwal terwijl het bestemmingsverkeer is)
maken met een nieuw clubgebouw
▪
Ontsluitingsweg voor het verkeer van en naar de Broekgraaf maken
Haven behouden; visserij is een must voor Leerdam.
▪
Parkeren goedkoper of gratis om winkelpubliek te trekken.
Verkeer
Groen
▪
Betere trein/tramverbinding met bijv. Utrecht
▪
Koester het kleinschalige en groene karakter van Leerdam
▪
Meer gebruik maken van het spoor (kwartierdiensten, halfuurdiensten
▪
Vergroenen van de stad, inclusief het centrum en het plein voor het
avond/zondag)
gemeentehuis, met oog voor biodiversiteit
▪
Dubbele spoorlijn Dordrecht – Geldermalsen maken
▪
Beter onderhoud stoepen en groen - bijv: onkruid wieden,
▪ ▪
Merwedelingelijn doortrekken naar Den Bosch. Treinstation en bus bij kruising Parallelweg/Koenderseweg
▪
hondenpoep opruimen (o.a. bij Stadspark en Glastuin Meer uitlaat gebieden/stroken voor honden bezitters Voorzieningen en
▪
Bestaande fiets- en wandelpaden beter onderhouden
▪ ▪
Snelfietspaden naar grote steden (Utrecht, Den Bosch) maken Brug tussen Asperen en Leerdam voor langzaam verkeer
▪
Voet/fietsbrug naar het station ter hoogte van de Roekstraat
Economie
▪ ▪
Het aangezicht van de bedrijfspanden in de stad is sterk verouderd. Leerdam blijft sterk achter met de vestiging van bedrijven t.o.v. omliggende steden.
(verbinding Noord en Centrum) ▪ ▪
De dijken (Linge, Waterlinie) veilig maken voor fietsers en voetgangers Fietstunnel van de Broekgraaf naar de Bruininxdeelsekade
Bouw en vergunningen ▪ Bouwvergunningprocessen versnellen
▪
Fietsers voorrang geven op de rotondes
▪
▪
Fatbikes weren uit het centrum
▪
Doorstroom en veiligheid op de Parallelweg, Schaikseweg en
Tiendweg verbeteren zijn
Ruimtelijke kwaliteit van met name de binnenstad verbeteren door strengere welstandseisen bij verbouw en renovatie
▪
Grote vervuilende bedrijven staan nu te dicht op woonwijken
(glasfabriek staat op nr. 30 van de grootste vervuilers) 38
7. Klankbordgroep Sessie Datum: dinsdag 25 november 2025 van 19:00 – 21:00 uur Locatie: Stichting Noorderberg, Leerdam Gesproken met: 6 van de 13 klankbordgroepleden + 1 bewoner die nieuw aansloot Doel:
▪ Informeren over de (belangrijke keuzes uit de) gebiedsvisie ▪ Ophalen laatste opmerkingen gebiedsvisie ▪ Evalueren participatieproces gebiedsvisie ▪ Nadenken over inspraak in de raad bij VHL Plein Vorm: 1. Presentatie gebiedsvisie door stedenbouwkundig bureau 2. Gesprek over de gebiedsvisie: a. Wat is je eerste reactie? b. Welke keuzes die gemaakt zijn in gebiedsvisie zijn niet goed te volgen? c. Wat wil je nog meegeven? 3. Evaluatie participatie bij de gebiedsvisie: a. Wat ging er goed? b. Wat had er beter gekund?
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
Beschrijving afbeelding: Foto van de leden van de klankbordgroep en ambtenaren van de gemeente Vijfheerenlanden die in gesprek zijn tijdens de evaluatie sessie.
39
7. Klankbordgroep Sessie Wat is je eerste reactie op de gebiedsvisie?
▪
“Mooi om de natuur rondom de tennis te gebruiken. Dat veld direct naast de tennis is geen Natura2000.”
▪
“Glasmuseum naar het centrum verplaatsen is top!”
▪
“Goed om de fietsroutes te verbeteren.”
Welke keuzes in de gebiedsvisie waren niet goed te volgen? ▪
Wat wil je nog meegeven voor de gebiedsvisie?
▪
aan de Raad.” ▪
“Handhaaf straks op de visie. Zorg dat er gehandeld wordt naar de
▪
gestelde voorwaarden.” “Veel ideeën over ondernemers eigendom in combinatie met
“Is er rekening gehouden met de huidige ontwikkelingen in de
ondernemers hun eigen ideeën betekent dat je voorwaarden moet
wijken?” >>> Ja, bestaand beleid en plannen zijn meegenomen in de gebiedsvisie. ▪
"Wordt de binnenstadsvisie aangepast op basis van de gebiedsvisie?”
>>> Nee, de binnenstadsvisie is vastgesteld, daar veranderen we niks meer aan. We hebben de binnenstadsvisie daarom meegenomen in de gebiedsvisie.
“Goed om als klankbordgroep in te spreken op het VHL Plein en de twee of drie belangrijkste punten uit de gebiedsvisie mee te geven
scheppen.” ▪
“Zoek de verbinding met andere bestuursorganen (Provincie ZuidHolland en Gelderland)”
▪
“Concentreer op functies per zone.”
▪
“Maak een jeugdhonk; een plek alleen voor de jeugd.”
▪
“Maak looproutes van het parkeren naar de binnenstad.”
▪
“Zorg voor mooie groene routes van het station en het parkeren naar
de binnenstad.”
▪
“De grond is niet altijd in handen van de gemeente.”
▪
▪
En: “Ten zuiden van de Linge is de grond van een andere gemeente.” >>> Dat klopt, veel grond in en om Leerdam is in handen van private
“Voor de zwarte hoeken en gevels, zorg voor een route met de trein en naar het centrum, maak het aantrekkelijk.”
▪
“Wel goed zoeken naar ruimte in de binnenstad, als je de kringloop of
aankopen, maar met de visie zetten we wel een stip op de horizon waar we samen naartoe gaan werken.
▪
een sportschool wil verplaatsen vanaf Nieuw Schaik.” “Het plan voor de Zuidwal / kade is zo uiteenlopend. Alles doen = niets
“Kleine vergissing: Nieuw Schaik = meer handel dan ambacht!”
▪
“Wonen voldoen tot 2040?! Moet je niet nu al nadenken over
▪
daarna?” “Ook: groen, waarom niet wonen?”
▪
“Woning ontwikkeling op Oud Schaik.”
▪
“Stel het terrein van de Glasfabriek veilig voor de bouw van woningen
partijen of andere overheden. Dat zal blijven. We gaan de grond niet
▪
>>> Dat klopt, handel hoort helemaal bij Nieuw Schaik. ▪
“Hestia’s Hof lijkt op de tekeningen weg te zijn.” >>> Dat klopt niet, we gaan kijken of dat zo is en passen het aan.
▪
doen.”
“Ik mis Natuurtuin Varsseveld.”
als de fabriek in de toekomst mogelijk stopt op de huidige locatie. Zorg
>>>Die staat wel in de geschreven versie van de gebiedsvisie.
dat het terrein dan woonbestemming krijgt en voorkom dat er andere industrie op die plek komt.” 40
7. Klankbordgroep Sessie VERVOLG: Wat wil je nog meegeven voor de gebiedsvisie?
▪ ▪
“De Snoek als ontmoetingsfunctie.” “Verplaatsen van de waterzuivering mis ik in de gebiedsvisie.”
▪
“Maak de Emmalaan 30km.”
Wat hadden we beter kunnen doen bij de participatie van de
gebiedsvisie? ▪ “Bij het brede toekomstgesprek werden veel van de ideeën die bewoners aandroegen meteen weerlegd door de aanwezige ambtenaren/stedenbouwkundigen. Daardoor voelde het alsof mijn
Wat ging er goed bij de participatie van de gebiedsvisie? ▪ “Compliment voor het proces.”
▪
ideeën niet gehoord werden.” “Niet iedereen is bereikt met de participatie.”
▪
“Fijn om te zien dat onze feedback terugkomt in de gebiedsvisie.”
▪
“De voorbereiding en activering van de klankbordgroep kon beter.”
▪
“Industrieterrein super gecommuniceerd.”
▪
“Mail de belangrijkste data naar de klankbordgroep.”
41
Verwerking
Verwerking De kennis en ervaring van bewoners, ondernemers en organisaties in Leerdam en omgeving is onmisbaar voor het werken aan de toekomst van Leerdam en het gebied eromheen. Zo ook bij het opstellen van de gebiedsvisie. De opbrengsten van de participatie
hebben zowel de Nota van Uitgangspunten, als de gebiedsvisie verrijkt en meer Leerdams en Oosterwijks gemaakt. In de Gebiedvisie Leerdam en omgeving is terug te lezen welke belangrijkste participatieopbrengsten zijn meegenomen in de visie.
Het projectteam is zo zorgvuldig mogelijk omgegaan met de ideeën die zijn opgehaald. Veel van de gehoorde kansen en wensen hebben een plek gekregen in de gebiedsvisie. Echter zijn niet alle punten uit de participatie opgenomen in de uiteindelijke visie. Sommige ideeën pasten niet in de visie, omdat ze te gedetailleerd
waren of omdat ze niet over ruimtelijke opgaven gingen. Andere ideeën werden niet door genoeg bewoners gedeeld om mee te nemen.
Participatieverslag – Gebiedsvisie Leerdam en omgeving
43
Bijlage:
Participatieverslag Stap 1: Nota van Uitgangspunten
Inhoud Dit verslag beschrijft de participatieactiviteiten die georganiseerd zijn om input op te halen voor de Nota van Uitgangspunten voor Leerdam en omgeving. Dat zijn de volgende activiteiten:
1. Klankbordgroep Sessie 1 (10 april 2025) 2. In gesprek met ouders bij de zwemles (6 mei 2025)
3. Les met jongeren op Het Heerenlanden (9 mei 2025)
4. Ondernemersbijeenkomst (14 mei 2025)
5. Digitale enquête (14 april t/m 11 mei 2025)
Beschrijving afbeelding: Foto van een feest op de Zuidwal in Leerdam
Bijlage: Participatieverslag Nota van Uitgangspunten
46
1. Klankbordgroep Sessie Datum: donderdag 10 april 2025 van 19:00 – 21:30 uur Locatie: Stichting Noorderberg, Leerdam Gesproken met: 9 vertegenwoordigers van Leerdam (in totaal zijn er 13 klankbordgroepleden, waarvan 9 konden bij Sessie 1) Doel: kennismaken, informeren over het proces van de gebiedsvisie, en kansen en uitdagingen voor de toekomst van
Leerdam ophalen Vorm: presentatie over de kansen en uitdagingen voor de toekomst van Leerdam en het doel van de klankbordgroep. Reageren op een kaart van Leerdam en in gesprek gaan over kansen en uitdagingen aan de hand van de thema’s: wonen, werken, ontmoeten, bewegen, ontspannen en groen.
‘Angst voor alleen maar meer, het moet ook anders!’ Bijlage: Participatieverslag Nota van Uitgangspunten
Beschrijving afbeeldingen: Foto’s van de sessie met de klankbordgroep
47
1. Klankbordgroep Sessie 1 Wonen
▪
Veel groen in Leerdam Oost
Bewegen
▪
Doorstroming woningmarkt stimuleren
▪
Veel sport mogelijkheden
▪
Meer woonvormen toevoegen
▪
Geen sport/bewegingsmogelijkheden voor ouderen
▪
Een betere mix van verschillende culturele achtergronden in
▪
Veilige route naar tennis
de wijken
▪
Verdere vergroening aan de randen
▪
Behoefte aan woningen voor alleenstaande starters
▪
Betere verbindingen voor wandelaars
▪
Behoefte aan coöperatief wonen (voor ouderen)
▪
Ontmoetingsplek voor ouderen is nodig
▪
Behoefte aan bouwen voor ouderen met ontmoetingsplek in appartementengebouw
Werken
Ontspannen ▪
Restaurants fijne plek om mensen te ontmoeten
▪
Groen, rust en ruimte
Glasfabriek is van oudsher een grote werkgever voor Leerdam
▪
Glaspark voor iedereen
en omgeving
▪
Aantrekkelijker maken van de kademuur bij De Houtloods
▪
Starterswoningen bouwen in Nieuw Schaik
▪
Feel Fit is verouderd
▪
Warmte van de glasfabriek gebruiken voor zwembad Feel Fit
▪
Winkels en horeca zijn niet aantrekkelijk
▪
Veel leegstand op industrieterrein Nieuw Schaik
▪
Meer mixen van soorten
▪
voorzieningen centrum Bereikbaarheid ▪
Glasfabriek: goed bereikbaar via de weg voor vrachtwagens en via de Linge met de boot
▪
Groen fietspad aanleggen (voorbeeld: Zaltbommel)
▪
Te smalle fietspaden
▪
Oversteekpunt Lingebrug voor fietsers
Bijlage: Participatieverslag Nota van Uitgangspunten
▪
Veel shoarmatenten
▪
Glasmuseum is niet in de buurt van Glasblazerij en De Houtloods
‘Lokale ondernemers in de buurt zijn prettig en ook nog tegen een eerlijke prijs’
48
2. In gesprek met ouders bij de zwemles Datum: dinsdag 6 mei 2025 van 15:30 – 18:00 uur Locatie: Feel Fit zwembad, Leerdam Gesproken met: ouders van (jonge) kinderen die voorbij kwamen uit de zwemles Doel: ophalen kansen en uitdagingen voor de toekomst van Leerdam bij ouders Vorm: reageren op de kaart door te vragen naar fijne plekken, minder fijne plekken en missende plekken in Leerdam. De fysieke kaart als gespreksopener en een kleurplaat voor kinderen.
Beschrijving afbeeldingen: Foto’s van ouders en kinderen die op een kaart van Leerdam en omgeving aangeven welke kansen en uitdagingen zij zien voor de toekomst
‘We komen van buiten Leerdam naar het centrum voor de voorzieningen’ 49
2. In gesprek met ouders bij de zwemles Fijne plekken
▪ Eigen huis, tuin en straat werden benoemd als fijne plekken om met familie en vrienden af te spreken.
▪ Natuurtuin Varsseveld en kinderboerderij Hestia’s Hof zijn fijne
▪ ▪ ▪
plekken om met kinderen naartoe te gaan. Het centrum wordt vaak aangegeven als fijne, gezellige plek waar inwoners naartoe gaan om boodschappen te doen voor de winkels. Het zwembad wordt veel gebruikt en heeft een regiofunctie. Leerdam heeft verschillende rustige en groene plekken voor ontspanning
▪ De Linge is een fijne zwemplek voor gezinnen en jongeren. ▪ Het groene en open landschap om Leerdam heen met fiets - en
Missende plekken
▪ Een koffietentje bij de kinderboerderij of speeltuinen ▪ Gezellige terrassen en restaurants in het centrum, hiervoor gaan ▪
inwoners vaak naar buiten Leerdam. Vaker wordt benoemd dat een schoenenwinkel voor kinderen mist
▪ Meer calisthenics plekken(sporttoestellen in de openbare ruimte) ▪ Een basketbalveld mét basketbalnet ▪ Een pannaveldje ▪ Een jongerencentrum of gamehal waar jongeren elkaar binnen kunnen ontmoeten
▪ Een buitenzwembad ▪ Kleinschalige bedrijfsruimte
wandelpaden wordt gewaardeerd. Minder fijne plekken ▪ Ouders noemden vaak dat de speeltuinen in Leerdam verouderd en te klein zijn, dat geldt ook voor de kinderboerderij. Speeltuinen in andere dorpen in de omgeving worden als fijner ervaren.
▪ Ouders zien op verschillende plekken in Leerdam uitdagingen op ▪
het gebied van verkeer. De doorstroming is slecht en er zijn onveilige verkeerssituaties. Het winkelaanbod in het centrum is niet (meer) aantrekkelijk en kent te weinig variatie.
▪ Het zwembad is verouderd en nodig toe aan vernieuwing en uitbreiding.
‘Er is geen grote speeltuin en kinderboerderij, dat is erg jammer’ Beschrijving afbeelding: Tekeningen van kinderen op de kaart van Leerdam Bijlage: Participatieverslag Nota van Uitgangspunten
50
3. Les met jongeren op Het Heerenlanden Datum: vrijdag 9 mei 2025 van 8:30 – 10:00 uur Locatie: Het Heerenlanden College Gesproken met: 18 jongeren van 13 en 14 jaar Doel: ophalen hoe jongeren denken over de toekomst van Leerdam Vorm: presentatie over: wat doet een stedenbouwkundige? en reageren op de kaart van Leerdam. De jongeren hebben hun dagelijkse routes getekend en we hebben gesproken over veel gebruikte, missende plekken en hoe jongeren van A naar B komen in Leerdam.
Beschrijving afbeeldingen: Foto’s van leerlingen van Het Heerenlanden College die op een kaart van Leerdam en omgeving aangeven wat hun dagelijkse routes zijn
’Het is vaak saai. We willen meer dingen om te doen’ 51
3. Les met jongeren op Het Heerenlanden Veel gebruikte plekken
▪ In het centrum voor een ijsje ▪ Rondom het centrum rondje lopen ▪ In West naar speeltuintjes, om buiten te zijn ▪ De Natuurtuin Varsseveld in het weekend ▪ In Oost schaatsen in de winter ▪ Varen met een rubberboot bij Wilna ▪ Richting Nieuwe Vliet voor hardlopen ▪ De Wiel of de Linge om te zwemmen ▪ Sporten en zwemmen bij Feel Fit ▪ Naar de voetbalclubs (bijvoorbeeld Leerdam Sport) om te ▪ ▪