Bijlage 04 - Rapportage - De Ark, Vianen (HEVO, 14 okt 2021) - incl. bijlagen.pdf
Tekst van het document
Haalbaarheidsonderzoek De Ark te Vianen
Bas Verkerk Raoul Frensen 14 oktober 2021
Haalbaarheidsonderzoek De Ark te Vianen
Afweging renovatie of nieuwbouw
Inhoud
3
1. Inleiding en aanpak
2. Ambitie en uitgangspunten
3. Huidige kwaliteit
4. Afwegingskader
5. Scenario ontwikkeling
6. Kwaliteit en budget
7. Multi criteria analyse
8. Conclusie en aanbevelingen
1. Inleiding en aanpak Context en doelstelling Strategisch IHP IHPO is beleidskader vanuit gemeente • Toetsingskader (beleid lange termijn) • Financieel kader (2020-2024)
De Ark te Vianen
4
• Haalbaarheidsonderzoek (2021) • Financieel kader onderdeel van herijking IHP (2024 e.v.) • Herijking planning IHPO: 2023 renovatie of 2026-2027 nieuwbouw)
1. Inleiding en aanpak Plan van aanpak (tools) 1. 2. 3. 4. 5. 6.
5
Afwegingskader (afwegingscriteria benoemen) Gebouwanalyse (benchmark gemeente) GPR Gebouw (technische kwaliteit middels schouw) Scenario ontwikkeling (plattegrond en m2) Kostenkengetallen en kostenraming Multicriteria analyse => voorkeurscenario
1. Inleiding en aanpak Planning Fase 1: Inventarisatie en Analyse Opdrachtverstrekking Inventarisatie randvoorwaarden / opvragen info Overleg Fluenta: onderwijsconcept en inpassing (online) Bouwkundige opname (31 mei) Overleg 1: randvoorwaarden en afwegingscriteria Fase 2: Scenario-ontwikkeling Inpassingsstudie 3 scenario's Globale plattegrond incl. vergelijking fno Overleg 2: bespreken scenario's en criteria (online) Financiële vertaling 3 scenario's Fase 3: Scenariokeuze - MCA Opstellen MCA + eindrapportage Overleg 3: bespreken eindrapportage (online) Verwerken aanpassingen en definitief
6
april mei 16 17 18 19
20
WS
WS
21
juni 22 23
24
25
juli 26
27
2. Ambitie en uitgangspunten Leerlingprognose • Prognose IHPO • Groei binnen Vianen t.o.v. gemeente • Gem. aantal over periode 2025-2035: 157lln • Uitgangspunt: 160lln • Ambitie om toe te werken naar kindcentrum: structureel één groep opvang (peuterclub) én volgtijdelijk gebruik voor VVE en BSO. • Ruimtebehoefte: • Onderwijs: • Opvang: • Totaal:
1.005m2 95m2*+ 1.100m2
*Wens schoolbestuur i.s.m. kinderopvang 7
Het team kwaliteit 3. Huidige 1. 2.
Ruimtelijke en functionele analyse en technische voorverkenning Bouwkundige opname • GPR methodiek • Mogelijkheden renovatie (scenario’s)
Gevel • Uitstraling • Bouwkundige staat 8
Inrichting • Herindeling • Toiletten (MIVA)
Afwerking • Keurrijk en fris
Installaties • Ketels vervangen • Frisse school
Terrein • Vernieuwd • Nissen • Bergruimte
Omgeving • K&R Onderbouw • Veel kansen
Het team kwaliteit 3. Huidige Ruimtelijk en functionele analyse
1(instroom)
1/2
OB
3 5
BSO1 BB
4/5 8/7
9
6/7 BSO2
• De school maakt gebruik van de circulatieruimte, door deze in te zetten voor het onderwijs (speel-/ leerplein). • Het speellokaal is opgeofferd voor een klaslokaal voor de onderbouw (geen wenselijke ontwikkeling) • Er is geen grote centrale ruimte, zoals een aula • Er zijn veel (flexibele) werkplekken gerealiseerd voor medewerkers en kinderen • In het gebouw is tevens een BSO gevestigd, de BSO lokalen kunnen gebruikt worden voor de groei (volgtijdelijk gebruik) • Er is geen MIVA, wel zijn mogelijkheden om deze te realiseren
Het team kwaliteit 3. Huidige Technische voorverkenning • Het gebouw wordt door het schoolbestuur goed onderhouden, vanuit MJOP worden enkele onderdelen verduurzaamd, zoals LED. • Isolatie van het gebouw is beperkt en er is geen mechanische ventilatie aanwezig. Alle toiletten zijn/worden gerenoveerd • Betonreparatie uitgevoerd aan vloerdelen (BALM; 20 jaar garantie) en er is een vochtprobleem van de boeiborden (onderzoek) • De ketels zijn vervangen conform MJOP. • Vloerafwerking en (binnen) schilderwerk (vervolg op) vraagt aandacht (binnen 5 jaar)
10
Het team kwaliteit 3. Huidige Gebouwscan
11
Bijlage: https://www.hevo-quickscan.nl/scan/8R2MOKAD
Het team kwaliteit 3. Huidige Bouwkundige schouw: verkenning scenario renovatie • • • • • • • •
12
Verschillende dak- en plafondhoogtes versus de installatie is een aandachtspunt (buitendaks) Beschikbaarheid van de benodigde energiebronnen versus beschikbaar dakvlak Technische ruimte niet toereikend, uitbreiding nodig Bouwkundige schil volledig vervangen (buitenblad) Daglicht binnengebied is een aandachtspunt (ARBO-eis) Eisen kinderopvang deels afhankelijk van de behoefte, MIVA kan worden gerealiseerd Dichtzetten van de nissen is constructief een uitdaging (fundering) Betonreparatie kent een garantie termijn tot 2030 (risico)
Multicriteria analyse
4. Afwegingskader
Ruimtelijk
Onderwijskundig en samenwerking
Toelichting
%
Onderwijs- en samenwerkingsconcept Samenwerking met SKV (PC en BSO) structureel Klassikaal met speel- en leerpleinen Speelzaal Verbinding met de buurt (volgtijdelijk)
%
Passend bij de kaders van het IHP Technische kwaliteit (toekomstwaarde) Streven naar BENG (RV) of ENG (NB) FS klasse C (RV) of B (NB)
Een groep huisvestingsspecialisten uit het onderwijs heeft deze tool op verzoek van de PO-Raad in Bouwstenenverband ontwikkeld, waarmee de belangrijkste afwegingen, in uw specifieke situatie, voor renovatie of nieuwbouw inzichtelijk worden gemaakt. Het is een eenvoudige tool voor scholen én gemeenten die als leidraad (praatstuk) kan worden gebruikt voor het gesprek met bestuurders en tussen een schoolbestuur en gemeente. HEVO heeft het proces begeleid en haar expertise ingezet.
1. Afwegingscriteria 2. Wegingsfactor
%
Indeelbaarheid (plattegrond)
Beoordeling van de globale plattegrond Verhouding BVO en FNO Flexibiliteit?
%
Maatschappelijk
Duurzaamheid school (klimaat adaptief, energietransitie en circulaire economie) Streven naar ENG
%
Bestuurlijk
Passend binnen kaders van het IHP (geen afweging) Draagvlak bij Fluenta Risico analyse?
%
Bestemmingsplan
Binnen het bestemmingsplan (bouwhoogte en vlak) Bezwaren omwonenden Afstemming met buurt
%
Planning
Fasering van het IHP, waarbij de tijdelijke huisvesting elders wordt opgelost (geen afweging)
%
* De volledige afweging is gemaakt in hoofdstuk 7 13
Weging
Uitbreidingsmogelijkheden Aandacht voor stedenbouw en verkeer(onderscheid naar NB/RV?) Overgang van schoolplein naar openbaar
Financieel Investering
Budget conform HBO Voorfinanciering kinderopvang door gemeente met kostendekkende huur (geen afweging) Bijdrage schoolbestuur cnfrm IHP i.g.v. ENG Financiele doorrekening volgt later
%
4. Afwegingskader: Ruimtelijk Omgeving Ervaringen school: • Afstand en route tot gymzaal => positief • Kiss&Ride onderbouw is aandachtspunt • Algemeen heeft de school geen negatieve ervaringen over de verkeersveiligheid • Buitenspeelterrein wordt positief gewaardeerd
14
4. Afwegingskader: Ruimtelijk Kadastraal Perceeloppervlakte 2.460m2 Aandachtspunt: • Eigendom: juridisch bij schoolbestuur, economisch bij gemeente • Overgang speelplaats naar openbaar
15
4. Afwegingskader: Ruimtelijk Bestemmingsplan Randvoorwaarde: • Bouwhoogte (eenlaags) • Bouwvlak ca. 1.500m2 Afweging: • Positie nieuwbouw en buitenspeelplaats
16
4. Afwegingskader: Ruimtelijk Omgeving Stedenbouwkundig • Passend binnen bouwvlak (randvoorwaarde) • Uitbreidbaarheid “Groen” speelterrein naar westen (kans) • Uitbreiding op verdieping in de toekomst kansrijk => Hierop voorsorteren is kostenverhogend Verkeersveiligheid • Voldoende parkeerplekken voor K&R en personeel (behoud huidige situatie) • Stimuleren van voet of fiets naar school: stallingen en veilige loop- en fietsroutes (randvoorwaarde) 17
4. Afwegingskader: Onderwijskundig en samenwerking Samenwerking is binnen het IHP omarmt • Samenwerking en ondersteuning vanuit onderwijs- en opvangpartners, etc.
18
4. Afwegingskader: Onderwijskundig en samenwerking Basisschool De Ark • Ambitie onderwijs en opvang (kindcentrum)
Partners • Buurt gebruik maken van school (volgtijdelijk) • Continueren van huidige samenwerking met SKV (VVE + BSO), aangevuld met peuterclub (één groep structureel) • Wens om samen te werken met SKV. Alternatief is het zoeken van een andere partner .
Samenwerkingsconcept • Onderwijs- en samenwerkingsconcept [zie bijlage 1] • PvE opstarten na besluitvorming van deze rapportage 19
4. Afwegingskader: Gebouwkwaliteit én indeelbaarheid Renovatie
Nieuwbouw
Randvoorwaarde: • Minimaal BENG, Frisse Scholen kl. C • Ambitie streven naar kl. B, indien dit betaalbaar is.
Randvoorwaarde: • Minimaal BENG, Frisse Scholen kl. B
Afweging: • Huidige structuur zeer passend te maken, meer m2 (FNO) • Kwaliteit (voldoende)
20
Afweging: • Binnen de gestelde normatieve m2 (FNO) • BENG of streven naar ENG, incl. optimalisatie vanuit Frisse Scholen • Kwaliteit BENG (goed) • Kwaliteit ENG (optimaal)
4. Afwegingskader: Maatschappelijk & Financieel Financieel
Maatschappelijk
Aandachtspunt: • Bijdrage gemeente (IHP én dit HBO) • Bijdrage kinderopvang (structureel) • Voorkeur eenduidig beheer en daarmee voorfinanciering gemeente • Bijdrage schoolbestuur (exploitatie) cfrm IHP in geval van ENG • Projectkosten (all-in)
Afweging: • Duurzaamheid school: coalitieakkoord kent 3 pijlers: energietransitie, klimaat adaptatie en circulaire economie • Zie volgende sheet
Afweging: • Kosten Renovatie vs Nieuwbouw (BENG en ENG) 21
4. Afwegingskader: Maatschappelijk & Financieel Maatschappelijk • De duurzaamheidsthema’s van de gemeente gekoppelde aan de Global Goals (zie figuur) • Zie bijlage 2: “Samenhangend duurzaam beleid”, gemeente Vijfheerenlanden
22
4. Afwegingskader: Maatschappelijk Maatschappelijk Randvoorwaarde: • Voor duurzaamheid bij renovatie/nieuwbouw is het uitgangspunt Energie-verantwoord, circulair & schoon, klimaatrobuust & biodivers bouwen [zie bijlage 2]. • Voorbeelden: • • •
Energie en verantwoord: de warmte pomp, plaatsing van zonnepanelen en verantwoord inkopen Circulair & schoon: zorgen voor een schone omgeving, het stimuleren van fietsgebruik en hergebruik materialen Klimaatrobuust & biodivers: klimaat-adaptief bouwen, het aanleggen van groen/blauwe schoolpleinen en buiteneducatie
• De school ziet buiteneducatie als onderdeel van het onderwijsconcept en stimuleert het fietsgebruik 23
4. Afwegingskader: Maatschappelijk Energetica (levensduur) versus circulair (impact realisatie)?
Renovatie
Nieuwbouw
Afweging: • Renovatie is BENG en is daarmee energetisch en exploitatie technisch voldoende • Renovatie is het “optimum” van circulair
Afweging: • BENG is energetisch en exploitatie technisch goed. ENG is optimaal • Nieuwbouw is minder circulair, hergebruik van bouwmaterialen is kostenverhogend
24
4. Afwegingskader: Bestuurlijk & juridisch
25
Bestuurlijk
Juridisch
Afweging: • Draagvlak bij Fluenta (bestuurlijk en achterban) • Risico analyse renovatie: • Ontwerp en bouw (hoog) • Exploitatie (hoog) • Risico analyse nieuwbouw: • Kans op bezwaar (hoog)
Randvoorwaarde: • Binnen het bestemmingsplan • Vastleggen van de eigendom, beheer en bouwheerschap
4. Afwegingskader: Planning & Overige
26
Planning
Overige?
• Tijdelijke huisvesting => op andere locatie • Procedures (binnen bestemmingsplan) • Renovatie: 2023 (oplevering: juni 2024) • Nieuwbouw: 2026-2027 (oplevering: juni 2027)
Toekomstwaarde • Uitbreidingsmogelijkheden • Flexibiliteit en kwaliteit • Exploitatie
5. Scenario ontwikkeling Scenario’s 1. 2. 3. 4.
Niets doen Renovatie 7- klassige school Nieuwbouw (huidige locatie) Nieuwbouw (elders binnen het verzorgingsgebied)
Uitgangspunten • • • •
Huidig gebouw 1.019m2 Normatieve ruimtebehoefte: 1.005m2 (160lln) school en optioneel 95m2 opvang (1.100m2). Functionaliteit van het gebouw optimaliseren en verbeteren (levensduur verlengen) Behouden van bestaande structuur (o.a. behoud sanitaire groepen en constructie) om de meerkosten zoveel mogelijk te beperken • Toewerken naar toekomstbestendige 7- klassige school met speellokaal 90m2 en BSO (volgtijdelijk) • Ambitie om i.c.m. peuterclub (structureel, geen slaapruimte) en dubbelgebruik kantoorruimte door therapeuten (roosteren, volgtijdelijk) 28
5. Scenario ontwikkeling Renovatie 7- klassige school
45
60
100
80 50
29
Kansen: • Benutten van de beschikbare ruimte • Toewerken naar compacter gebouw door het dichtzetten van de nissen, dit draagt bij aan: • Functioneler gebouw • Vandalisme bestendig (geen nissen) • Energetica (haalbaarheid BENG) • Overwegingen in t.b.v. de indeling: • Uitbreiding gele arcering • Uitbreiding oranje arcering • Uitbreiding groene arcering • Sloop van rode arcering
5. Scenario ontwikkeling
Legenda
Renovatie 01 (globale plattegrond) B
B
K S B T
K S
Klas 1/2
1/2 B
K 7
6
30
S
BB
M
5
• Renovatie: ca. 1.140 m2 (+ 40m2 t.o.v. normatief) • Afweging renovatiescenario
K
B S S S
B+R S K T
3
OB
Speellokaal
Kantoor/ flexwerkplek ((uitbreiding) Sanitaire ruimte + MIVA toevoegen (M) Bergruimte (uitbreiding) + Repro (R) Techniekruimte (uitbreiding) Aanpassing onderwijs en/of peuterclub (PC) Speel-/ leeromgeving (voorkeur één gebied) Buitenberging met overkapping
K
4
PC
S B
Toekomstbestendig en flexibel Onderwijskundige functionaliteit Sociale ontmoeting Vandalisme Energetica Financieel (benadering)
5. Scenario ontwikkeling
Legenda
Renovatie 02 (globale plattegrond)
K S B
B
T K Speellokaal S
1/2
OB
1/2
B
K BB
7
6
T
S
M K
K
31
B S S S
B+R S K
5
• Renovatie: ca. 1.210 m2 (+ 110m2 t.o.v. normatief) • Afweging renovatiescenario
3
4
Kantoor/ flexwerkplek ((uitbreiding) Sanitaire ruimte + MIVA toevoegen (M) Bergruimte (uitbreiding) + Repro (R) Techniekruimte (uitbreiding) Aanpassing onderwijs en/of peuterclub (PC) Speel-/ leeromgeving (voorkeur één gebied) Buitenberging (los van de bouw)
PC
S B
Toekomstbestendig en flexibel Onderwijskundige functionaliteit Sociale ontmoeting Vandalisme Energetica Financieel (benadering)
5. Scenario ontwikkeling Renovatie 03 (globale plattegrond)
Legenda K S B T
K S
Speel lokaal
B
Klas 7/8
B
1/2 B 1/2
OB BB
6
R S S S
S K 5
T
S
K
M K
4
• Renovatie: ca. 1.240 m2 (+ 140m2 t.o.v. normatief) • Afweging renovatiescenario
PC
3
S B B
Voorkeurscenario met of zonder kinderopvang vanuit Fluenta!? 32
Kantoor/ flexwerkplek ((uitbreiding) Sanitaire ruimte + MIVA toevoegen (M) Bergruimte (uitbreiding) + Repro (R) Techniekruimte (uitbreiding) Aanpassing onderwijs en/of peuterclub (PC) Speel-/ leeromgeving (voorkeur één gebied) Buitenberging (los van de bouw)
Toekomstbestendig en flexibel Onderwijskundige functionaliteit Sociale ontmoeting Vandalisme Energetica Financieel (benadering)
5. Scenario ontwikkeling
Indeling aanpassen
Nieuwbouw (huidige locatie) 7- klassige school Kansen: • Bouwvlak: 1.500m2 (47x32) • Herpositionering school aan de weg, speelplaats aan achterzijde • BVO Nieuwbouw: 1.100m2 • School 1.005m2 • Peuterclub 95m2 • Indeling plattegrond Aandachtspunten: • Afstemming met omgeving (bezwaren) • Herinrichting speelplaats • Extra m2 peuterclub 33
5. Scenario ontwikkeling idem
Nieuwbouw (elders in het verzorgingsgebied; fictief) Kansen: • Idem nieuwbouw • Realiseren van een 2e bouwlaag • Geen beperkingen ten aanzien van buitenspeelterrein Aandachtspunten: • Idem nieuwbouw
34
6. Kwaliteit en budget Vergelijking (B)ENG • In geval van Nieuwbouw is een vergelijking gemaakt 1. Bijna Energieneutraal (BENG) 2. Energieneutraal (ENG) • In overleg met schoolbestuur en gemeente is een verkenning gedaan in optimalisatie prijs en kwaliteit vanuit Frisse Scholen en toekomstwaarde (GPR). • In de verkenning is onderstaande vergelijking gemaakt op basis van de Kostenconfigurator 200lln (werkelijk 160lln) • Kengetal BENG, Frisse scholen klasse B : € 2.896 • Kengetal ENG, advies HEVO : € 2.830
35
6. Kwaliteit en budget Kostenraming renovatie (scenario 3) • Uitgangspunt: BENG, Frisse Scholen min. klasse C en streven naar B • Kostenraming: zie bijlage 3 Recapitulatie investeringskosten A GRONDKOSTEN B BOUWKOSTEN C INRICHTINGSKOSTEN D BIJKOMENDE KOSTEN E ONVOORZIEN F BELASTINGEN G FINANCIERING Totaal investeringskosten exclusief btw : Totaal investeringskosten inclusief btw:
Totaal € € € € € € € € €
10.400 1.722.000 520.900 186.100 2.439.400 2.940.800
Per m² BVO € € € € € € € € €
8 1.242 376 134 1.760 2.122
• Kengetal incl. bijkomende kosten (o.a. indexering), enkele posten zijn niet opgenomen, zie toelichting bijlage 3 • Bandbreedte rondom de investeringskosten – 5% en + 10%.
36
Niet meegenomen: terreininrichting, losse inrichting (meubilair), ICT, verhuiskosten, tijdelijke huisvesting, het bouwrijp maken van de bouwlocatie (incl. sloop), infrastructurele voorzieningen (o.a. K&R, nutsvoorzieningen) en een eventuele asbestsanering.
6. Kwaliteit en budget Kostenraming nieuwbouw (scenario 2 en 3) • Uitgangspunt: ENG, advies HEVO t.a.v. Frisse Scholen • Kostenraming: zie bijlage 3
• Kengetal incl. bijkomende kosten (o.a. indexering), enkele posten zijn niet opgenomen, zie toelichting bijlage 3 • Bandbreedte rondom de investeringskosten – 5% en + 10%.
37
Niet meegenomen: terreininrichting, losse inrichting (meubilair), ICT, verhuiskosten, tijdelijke huisvesting, het bouwrijp maken van de bouwlocatie (incl. sloop), infrastructurele voorzieningen (o.a. K&R, nutsvoorzieningen) en een eventuele asbestsanering.
6. Kwaliteit en budget Financiële vergelijking scenario’s Onderbouwing en vergelijking scenario’s: zie bijlage 3 Investeringskosten Scenario 1: Renovatie scenario 03 Scenario 3: Nieuwbouw op het kavel Scenario 4: Nieuwbouw elders
Kengetal
(€, incl. btw) (€ / m2bvo, incl. btw) € 2.940.800,€ 2.122,€ 3.762.700,€ 3.421,> scenario 2 > scenario 2
Tijdelijke huisvesting • Indicatieve berekening kosten huur of koop tijdelijke huisvesting • Onderbouwing en vergelijking scenario’s: zie bijlage 3 Koop semipermanente tijdelijke huisvesting Huur tijdelijke huisvesting2, 3, 4
38
€ / m2bvo € 1.500,€ 561,-
Alle bedragen zijn inclusief btw. In bovenstaande indicatieve budgetten zijn geen reserveringen opgenomen voor onder andere: aansluitkosten t.b.v. elektra, gas en water, data; inrichting. 1: Gebaseerd op een omvang van 1.116 m2bvo (veelvouden van 18 m2bvo, de oppervlak van één unit). 2: Eenmalige kosten zijn o.a.: leveren en plaatsen, demontage en afvoer en funderingskosten. 3: Huurkosten zijn gebaseerd op € 4,50 / m2bvo per week excl. btw. 4: De huurkosten zijn gebaseerd op een huurperiode van 18 maanden.
€1 € 1.650.000,€ 625.892,-
7. Multi criteria analyse Bepalen voorkeursvariant Voor de vergelijking zijn de afwegingscriteria (conform het afwegingskader) per optie beoordeeld en project specifieke gemaakt. • Onderstaande opties zijn beoordeeld: 1. Niets doen 2. Renovatie scenario 3 3. Nieuwbouw 4. Nieuwbouw elders • De volledige beoordeling is opgenomen in bijlage 4 •
39
8. Conclusie en aanbevelingen Voorkeurscenario: • •
40
Op basis van de multi-criteria analyse is gekozen voor Renovatie scenario 03 (optie 1) Alle scenario’s gaan uit van een samenwerking met een opvangpartner, binnen Vianen is dit SKV. Het alternatief is een andere partner zoeken.
8. Conclusie en aanbevelingen Vervolg: • • • • •
41
Vaststellen “voorkeurscenario” o.b.v. dit onderzoek Vastleggen van de projectuitgangspunten van het voorkeurscenario (startnotitie) Vastleggen van het bouwheerschap Wijze van monitoring project Intentie- samenwerkingsovereenkomst opstellen met betrokken partners, incl. bijdrage in investering en exploitatiekosten
Colofon
Bijlage
Dit onderzoek wordt in samenspraak met de gemeente en schoolbestuur opgesteld. Het betreft een verkenning (concept versie) tot het definitief akkoord van de betrokken partners.
1. Samenwerkingsconcept 2. Samenhangend duurzaam beleid (als los document bijgevoegd) 3. Financiële doorrekening 4. Multicriteria analyse
Niets uit deze uitgave mag zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van HEVO B.V. worden gereproduceerd, noch aan derden ter inzage worden gegeven.
BIJLAGE 1. Samenwerkingsconcept Extra klas meerbegaafdengroep één dag per week Day a week school (DWS) is komend schooljaar 21/22, één dag in de week gehuisvest op De Ark. Deze DWS bestaat uit 18 tot 20 leerlingen van de 5 Fluenta-scholen, die een meer verbredend en uitdagender onderwijsaanbod nodig hebben.
Huidig schoolconcept De Ark Vianen 2021 Het gebouw van De Ark staat meer dan 50 jaar in wijk De Hagen. Op dit moment telt de school bijna 140 leerlingen. De prognoses geven aan dat de school verder groeit. Er wordt onderwijs gegeven aan kinderen in de basisschoolleeftijd, voor en na schooltijd worden lokalen gehuurd door Stichting kinderopvang Vianen. De voorschool van Stichting kinderenopvang Vianen (SKV) start om 07.15 uur, na schooltijd worden deze lokalen gebruikt door de BSO van SKV. Dit schooljaar start een peuterclub van SKV in één van de BSO lokalen tijdens schooltijd (max. 3 dagen). Een therapeut huurt een therapieruimte in de school en deze is dagelijks tijdens en na schooltijd in gebruik. De huidige (mede)gebruikers van het gebouw van De Ark zijn: Stichting kinderopvang Vianen, Esther de Joode speltherapeut, Esther van Zuilen Kind& Motoriek. Harry de Vink St. Fluenta Laurens van Leeuwen St. Fluenta
Samenwerking wijk De Hagen Sinds drie jaar is basisschool De Ark actief betrokken bij de samenwerking en ontwikkelingen in wijk De Hagen. Ook de andere school in de wijk is hier actief bij betrokken. De directeur neemt deel aan het actieoverleg De Hagen. In dit actieoverleg werken alle instanties die betrokken zijn in de wijk, nauw samen. Beide scholen werken voor hun burgerschapsvorming met de methode van De Vreedzame school. Inmiddels gaat het project van de Vreedzame wijk van start en op deze manier willen de scholen dat de taal die in de scholen aangeleerd wordt verder gaan de wijk in. Gericht op vreedzaam samenleven vanuit het democratisch principe. Vanwege corona zijn de samenwerkingsprojecten die waren uitgedacht de afgelopen twee jaar niet gerealiseerd. De wens van de twee scholen om meer samen te werken die is er. Verbouwingen na 2018 Basisschool De Ark is sinds 1968 school in de wijk. Mensen zijn regelmatig verrast als ze het gebouw binnenkomen. De binnenkant is door de jaren heen opgefrist en aangepast. In 202/2021 zijn er nieuwe toiletten geplaatst. Een kunstwerk in de hal staat als metafoor voor het motto en de kernwaarden van De Ark.
Leerstofjaarklassensysteem en combinatiegroepen Op basisschool De Ark wordt gewerkt vanuit het leerstof jaarklassen systeem en er zijn combinatiegroepen. De grote lokalen zorgen ervoor dat er veel ruimte is voor de leerlingen. Er is gekozen voor hoog meubilair, zodat leerlingen niet altijd zitten, maar ook kunnen staan als ze werken. Gebruik open ruimtes – leerplein en onderbouwhal Op De Ark is samenwerken sinds de verbouwing van het leerplein in 2018 een duidelijker en meer zichtbaar begrip geworden. Op het leerplein mag je samenwerken. Daarnaast zijn nieuwe methodes aangeschaft waarin coöperatief leren en onderzoekend leren onderdeel zijn van het lesprogramma. In de onderbouw wordt thematisch, spelend leren verder uitgewerkt, dit draagt bij aan een breed, meer betekenisvol onderwijs aanbod. De onderbouwhal is onderdeel van de leerplek. Groep 1 en 2 werken groeps-doorbroken in de lokalen en dus ook in de hal. Waar mogelijk doet ook groep 3 mee met de activiteiten. Het speellokaal is momenteel ingericht als klaslokaal en wordt als zodanig gebruikt. Er is een speelleerplek met een beweeghoek, waar kinderen ook kunnen klimmen en klauteren.
Instructiegroepen door leerkrachten en werken met onderwijsondersteuners Binnen het onderwijs op De Ark wordt gewerkt bij de vakken rekenen, spelling en lezen met instructiegroepen en ondersteunen Ib-er en de onderwijsassistent de leerkracht om het aanbod om het onderwijs passend te maken voor leerlingen. De leerkrachten zijn binnen de lessen gericht op het doel van de les, ze zijn gericht op de groei van de leerling en op goede resultaten binnen de mogelijkheden van de leerling. Binnen het zaakvakken onderwijs worden 21ste eeuwse vaardigheden aangeleerd. De leerlingen van De Ark zijn burgers in de wereld, vandaar dat binnen projecten, de godsdienst- en Vreedzame School lessen aandacht besteed wordt aan democratisch burgerschap door middel van bijvoorbeeld debatteren, het bespreken van stellingen en filosofische vraagstukken. Speellokaal als leerplek onderbouw Het huidige speellokaal wordt als klaslokaal voor groep 1/2 gebruikt. Hiervoor zijn op dit moment de voorzieningen, zoals verwarming, een natte ruimte met kraantje enz. niet optimaal. Voor de musical van groep 8 moet uitgeweken worden naar het plaatselijke theater, omdat de ruimte niet beschikbaar is om een uitvoering op school te laten plaatsvinden. Andere vieringen kunnen nog maar moeilijk gezamenlijk plaatsvinden in de school. De school groeit.
Als het leerplein leeg gemaakt wordt, dan is een korte viering mogelijk, maar niet elk kind heeft dan goed zicht op wat er gebeurt. En er is geen ruimte voor een groots optreden.
De Ark, samen vooruit! Vanuit de kernwaarden: Verbinding, motivatie en groei. Veel oud leerlingen komen tegenwoordig met hun eigen kinderen de school in om ze op te geven als nieuwe leerling. Dat je als school zo van betekenis bent voor meerdere generaties in deze wijk willen we blijven koesteren. Het oude gebouw heeft nog steeds aantrekkingskracht, maar is toe aan vernieuwing, zodat toekomstige generaties op kunnen groeien in een duurzaam en toekomstbestendig gebouw.
Toekomstig onderwijsconcept IKC De Ark in relatie tot toekomstige huisvesting. Vanwege het integrale huisvestingsplan van Vijfheerenlanden, hierbij een visiestuk met het oog op mogelijk vernieuwbouw en/of nieuwbouw. De huidige medegebruikers zijn meegenomen in de opzet van dit plan. Voor verdieping van de samenwerking en om te komen tot een IKC wordt bekeken welke partijen het meest passend zijn. Samenwerking schoolbestuur en kinderopvang Stichting Fluenta het schoolbestuur van De Ark zoekt verdiepende samenwerking met kinderopvang. Hierbij denken wij aan een BSO met voor-, naschool en Peutergroep. De Ark wil samenwerken aan de doorgaande ontwikkelingslijnen in opvang, ontwikkeling en educatie. Integraal kind-centrum (IKC) De Ark, de gezonde basisschool van de toekomst. Als IKC wil De Ark een sterkere plek innemen in wijk De Hagen. De school als centrum voor opvoeding en onderwijs, waarin overgang van peuter naar kleuter en voorschool, basisschool en naschool overlopen in elkaar en op elkaar aansluiten. Er zijn extra mogelijkheden voor samenwerking met therapeuten en indien mogelijk ook voor andere externe partijen zoals de GGD. Ontwikkeling en gezondheid zijn belangrijke pijlers.
Doelen: • In het nieuwe integraal kindcentrum werken onderwijs en kernpartners samen aan opvang, ontwikkeling en educatie van kinderen • Alle partners maken (multi)functioneel gebruik van elkaars ruimten. • Er is een duurzame samenwerking waarbij we er naar streven dat partners niet zomaar uit het gebouw hoeven te vertrekken wanneer er sprake is van leerlingengroei. • Samen met partners in en om het kindcentrum werken we aan een samenleving waar meedoen en talentontwikkeling centraal staat.
Een grote centrale ruimte met keuken, podium, speellokaal en bibliotheek De kernwaarde ‘verbinding’ heeft in zich dat ‘elkaar kennen en samen opgroeien’ als leerlingen en team van De Ark in wijk De Hagen betekent dat leerlingen, medewerkers en ouders elkaar vaak tegen willen komen in en buiten het gebouw. Daarnaast moet er gevierd kunnen worden in een ruime gemeenschappelijke ruimte, die ook als theater en speellokaal kan worden gebruikt en waar gekookt kan worden door de kinderen. Dit betekent dat in de toekomst een grote centrale ruimte nodig is waar alle lokalen op uitkomen, waar gewerkt en gevierd kan worden met alle leerlingen van de school, de (onderbouw)kinderen kunnen sporten, waar gekookt kan worden met de kinderen, waar de centrale (school)bibliotheek is, waar ouders voorlichting kunnen krijgen over diverse onderwerpen (GGD, gemeente enz) De huidige binnenplaats biedt hiervoor mogelijkheden, zeker als het leerplein gekoppeld wordt aan het speellokaal. Lokalen De ruime lokalen wil het team graag behouden, vanwege de stamgroepen. De prognose is dat er binnenkort 160 leerlingen in de school gehuisvest worden. Minimaal 7 ruime klaslokalen zijn er dan nodig om goed onderwijs te kunnen geven en daarnaast zijn 2 grote ruimtes om plek te kunnen bieden aan BSO, PZ, Plusklas (1x p.w.) en technieklokaal (klusklas, tijdens en na schooltijd).
2 van deze lokalen/ruimtes zijn voor BSO en dubbel gebruik met Peutergroep. Een stamgroep is de basisgroep met een groepsleerkracht die de groep aanstuurt. Op De Ark is een stamgroep vaak combinatiegroep van twee jaarklassen, omdat het aantal kinderen in een jaargroep per jaar varieert. Het lokaal is tevens de plek waar in de klas de dag geopend wordt, afgesloten wordt en waar de instructies plaatsvinden.
BSOlokaal/ruimte met Peutergroep Wens voor de toekomst is dat de BSO lokalen/ruimtes bij elkaar liggen. Zeker als het om samenwerken van de pedagogische medewerkers en kinderen gaat. Er is een aparte eigen ingang aan de zijkant van de school. Een BSO ruimte kan mogelijk wat kleiner zijn, als de lokalen op een ruime gezamenlijke ruimte uitkomen. Deze ruimte kan dan worden gebruikt voor spelactiviteiten of gezamenlijke activiteiten met de twee groepen samen. Het onderbouw BSO lokaal wordt zo ingericht dat de peuterspeelzaal dubbel gebruik kan maken op de tijden dat de BSO er niet is (tijdens schooltijd). De andere BSO ruimte wordt minimaal één dag in de week gebruikt voor onderwijs aan kinderen die meer uitdaging nodig hebben (de Day a week school van stichting Fluenta Vianen) en als extra instructie plek door een onderwijsondersteuner tijdens schooltijd. Tijdens vakanties maakt de BSO gebruik van de school. Bij dubbelgebruik van de BSO ruimtes moet tijdens studiedagen van andere scholen gezocht worden naar een passende oplossing. Vanwege de doorgaande onderwijslijn is het wenselijk dat er ook een peuterclub voor 2 en 3 jarigen in het pand komt. Dit vraagt extra aanpassingen op basis van de richtlijnen van de GGD. Een babygroep past niet in het toekomstbeeld van De Ark vanwege te veel extra ruimtes en maatregelen die daarvoor nodig zijn en die niet dubbel gebruikt kunnen worden.
Ruimte directeur en internbegeleider De ruimte voor de directeur en intern begeleider wordt alle schooldagen gebruikt. In deze ruimte moet in elk geval ruimte zijn voor min. 6 personen. Extra gespreksruimtes voor therapeuten, jeugdverpleegkundige of andere hulpverleners Minimaal twee kleinere afgesloten ruimtes zijn nodig om gesprekken te kunnen voeren en/of individueel met een kind te kunnen werken zowel voor, tijdens als na schooltijd. Time-outplek Het is soms nodig dat een kind even tot zichzelf moet komen. Een time-out plek kan dan helpend zijn. Deze moet prikkelarm en rustgevend ingericht worden. Klusklas/techniek lokaal/unit gebruikt door school, BSO en buurt Vanwege het grote aantal praktisch opgeleide ouders en kinderen die op praktisch niveau uitstromen, worden mogelijkheden verder onderzocht om een klusklas op te richten waar techniek centraal staat. Een visiedocument over deze plek en over zo’n lokaal of unit moet nog verder opgesteld worden. Samenwerking met bedrijven uit de buurt en ook scholen waar praktijklessen gegeven worden als toekomstige partners gezien. Dit kluslokaal wordt ook na schooltijd dan ook door de BSO gebruikt. Deze ruimte moet afsloten kunnen worden vanwege de apparaten en materialen. Er wordt tegen die tijd bekeken van welke subsidies hiervoor gebruik kan worden gemaakt en ook sponsoring van technisch bedrijven lijkt goed mogelijk.
Samenwerking met de andere school in de wijk is hierbij de wens. Plein en omgeving De Ark heeft een onderbouw- en een bovenbouwplein. Voordeel van twee pleinen is dat er speeltoestellen staan die passen bij de leeftijdsgroepen die gebruik maken van de pleinen. Voor een PC is er een afgebakend groen plein beschikbaar in het hoekje links naast ingang BSO/PC kan komen. De school wordt omringd door groen en water. Gebruik van de huidige omgeving kan vergroot worden als op het gras buiten de pleinen openbare, groene speeltoestellen geplaatst worden. Deze plekken zijn dan ook voor gebruik voor kinderen uit de buurt als school en plein gesloten zijn. Ook een voetbal/basketbalkooi is gewenst (met open overkapping o.i.d. om ballen binnen te houden). Als het grote deel van het plein dat zichtbaar is voor de omliggende huizen ook buiten schooltijd toegankelijk is, dan zal het speelplezier toenemen en de overlast afnemen.
MIVA toilet Vanwege de wet passend onderwijs is het verstandig om rekening te houden met leerlingen die mogelijk een aangepaste ruimte nodig hebben voor verschoning en een invalide toilet. Bij nieuwbouw lijkt het logisch dat deze ruimte wordt opgenomen in het gebouw.
Bergingen De bergingen, waaronder ook buitenbergingen zijn noodzakelijk en gewenst voor: - Verbruiksmaterialen school - Gebruiksmaterialen school - Opslag BSO/PC - Opslag materialen therapeuten - Buitenspel- en kleutermaterialen - Gymtoestellen (speelzaal) - Computers/oplaadkasten/geluidsapparatuur - 8 blauwe kliko’s - Kopieer apparaat Waar deze het best gesitueerd kunnen worden, dat bepalen we graag in overleg met de architect. Maatregen om te komen tot een duurzame samenwerking 1. De duurzame samenwerking moet bestendigd worden door de partijen die deelnemen. 2. De wijk wordt naar binnen gehaald door de GGD, bibliotheek, muziekgroepen plek te bieden voor voorlichting aan ouders/verzorgers.
Liesbeth Rodink Directeur De Ark Vianen 1 september 2021
BIJLAGE 3. Financiële doorrekening Financiële paragraaf HBO De Ark Vianen In deze paragraaf worden achtereenvolgens besproken: 1. Scenario 1: Renovatie 03 2. Scenario 2: Nieuwbouw op het kavel 3. Scenario 3: Nieuwbouw elders 4. Tijdelijke huisvesting 5. Samenvatting investeringskosten scenario’s
Scenario 1: Renovatie 03 Uitgangspunten • Oplevering medio 2024 en een ingebruikname aan het begin van schooljaar 2024-’25. • Bij het ontwikkelen van de renovatie scenario’s is zoveel mogelijk gezocht naar een compact gebouw omdat compacte gebouwen energetisch beter presteren. • Binnen dit scenario wordt de renovatie van het bestaande gebouw gecombineerd met een uitbreiding hiervan. Deze uitbreiding is nodig om voldoende ruimte te maken voor de Ark. De uitbreiding wordt gecombineerd met een herindeling van een (groot) deel van het bestaande gebouw om te voorkomen dat bijv. lokalen ontstaan die geen direct daglicht krijgen. • Het is niet bekend of de draagconstructie van het bestaande gebouw sterk genoeg is om hier extra verdieping te kunnen dragen. Aangenomen is dat de plaatsing van PV-panelen mogelijk is zonder aanpassingen aan de draagconstructie van het dak. Constructief onderzoek is noodzakelijk. • Aangenomen is dat centrale installaties op het dak de uitbreiding geplaatst worden om aanpassingen aan de bestaande constructie te voorkomen. Aandachtspunt is het kanalen werk richting de lokalen doordat het dak boven de gangen lager is dan het dak boven de lokalen. Aangenomen is dat de aanleg van nieuwe kanalen t.b.v. de nieuwe installaties mogelijk is zonder de bestaande sprongen in de hoogte van de daken aan te moeten passen.
Als de hoofdkanalen niet in de gangzones passen vanwege de beperkte hoogte tussen het verlaagde plafond en de dakconstructie moeten de hoofdkanalen boven de systeemplafonds in de lokalen geplaatst worden. • Om in dat geval qua installatiegeluid binnen de eisen van Frisse Scholen te blijven moet er extra geluidsisolatie aangebracht worden. • Om de centraal gelegen speel- / leeromgeving van daglicht te voorzien is een reservering opgenomen voor 75 m2 lichtstraat. • In 2013 is een reparatie aan de betonconstructie uitgevoerd. Daarop is een garantie van 20 jaar gegeven. Bij een renovatie met een omvang zoals scenario 1 beoogt, wordt uitgegaan van een langere levensduur (40 jaar). Daarmee ontstaat het risico dat de over tijd de betonconstructie opnieuw zo verouderd dat herstel nodig wordt. Indien gekozen wordt voor scenario 1 renovatie 03 dan is het advies om vanaf 2033 (als de garantie verloopt) de betonconstructie regelmatig te inspecteren om nieuwe tekortkomingen tijdig te signaleren om de omvang van herstelwerk ook qua kosten te beperken. Op nadrukkelijk verzoek van de gemeente is een reservering van € 100.000,- (bouwkosten, excl. btw) opgenomen om het risico op benodigde betonreparaties in het budget te verwerken.
• De ambitie binnen scenario 1 is om een gebouw te realiseren dat voldoet aan de BENG-eisen en minimaal aan frisse scholen klasse C, waarbij het streven is om waar mogelijk te voldoen aan de eisen conform klasse B van Frisse Scholen. Om aan deze ambities te voldoen worden de gebouwschil (gevels en dak) en de gebouwinstallaties vernieuwd. De vernieuwing van de gebouwschil is noodzakelijk om de isolatie van het gebouw te kunnen verbeteren. De vernieuwing van de installaties is nodig om te kunnen voldoen aan de eisen vanuit Frisse Scholen aan o.a. ventilatie, verwarming, koeling, et cetera. Nader onderzoek moet aantonen of met later te maken ontwerpkeuzes voldaan wordt aan de eisen cf. Frisse Scholen klasse B. Tevens zal onderzoek gedaan moeten worden of de nieuwe installatie zonder aansluiting op het gasnet binnen de financiële kaders mogelijk is. De verwachting is dat het gerenoveerde gebouw inclusief de uitbreiding aan de BENG-eisen voldoet. Kostenraming In deze fase (haalbaarheidsonderzoek) worden de bouwkosten bepaald op basis van kengetallen. Om tot de investeringskosten te komen zijn aanvullend op de bouwkosten de bijkomende en onvoorziene kosten
begroot. Tabel 1 toont de samenvatting van de investeringskosten1. Hierin is te lezen dat de investeringskosten (inclusief btw) voor scenario 1 renovatie 03 € 3.035.500,- zijn (€ 2.255,- / m2bvo). Afhankelijk van de uitwerking is de bandbreedte rondom de investeringskosten – 5% en + 10%. In de investeringskosten zijn beperkte reserveringen voor een post onvoorzien en stijgingen van lonen en prijzen opgenomen. Omdat bijvoorbeeld inrichtingen en tijdelijke huisvesting gebruikelijk uit andere budgetten bekostigd worden zijn in de stichtingskosten de volgende zaken niet meegenomen: terreininrichting, losse inrichting (meubilair), ICT, verhuiskosten, tijdelijke huisvesting, het bouwrijp maken van de bouwlocatie, infrastructurele voorzieningen (o.a. K&R, nutsvoorzieningen) en een eventuele asbestsanering. Tabel 1: Investeringskosten scenario 1 Renovatie 03 Recapitulatie investeringskosten A GRONDKOSTEN B BOUWKOSTEN C INRICHTINGSKOSTEN D BIJKOMENDE KOSTEN E ONVOORZIEN F BELASTINGEN G FINANCIERING Totaal investeringskosten exclusief btw : Totaal investeringskosten inclusief btw:
Totaal € € € € € € € € €
10.400 1.705.000 517.200 184.400 2.417.000 2.913.800
Per m² BVO € € € € € € € € €
8 1.239 376 134 1.757 2.118
Scenario 2: Nieuwbouw op het kavel Uitgangspunten • Het uitgangspunt m.b.t. de planning van het nieuwbouw scenario is een oplevering medio 2027 en een ingebruikname aan het begin van schooljaar 2027-’28. • Nieuwbouw moet ten minste voldoen aan de BENG-eisen passend bij de gebruiksfunctie cf. het bouwbesluit. De 3 BENG-eisen zijn: BENG 1 stelt een eis aan de maximale energiebehoefte in kWh per m2 gebruiksoppervlak per jaar. BENG 2 stelt een eis aan het maximale primair fossiel energiegebruik, eveneens in kWh per m2 gebruiksoppervlak per jaar. BENG 3 stelt een eis aan het minimale aandeel hernieuwbare energie in procenten. De relevante BENG-eisen voor de Ark zijn in tabel 2 samengevat. Tabel 2: BENG-eisen voor onderwijsgebouwen en kinderopvang
Onderwijsgebouw Kinderopvang (bijeenkomstfunctie) •
BENG 1 ≤ (kWh/m2/jr) 190 160
BENG 2 ≤ (kWh/m2/jr) 70 70
BENG 3 ≥ (%) 40 40
Binnen dit scenario wordt op de plaats van de bestaande huisvesting een nieuwbouw gerealiseerd passend bij de ruimtebehoefte van de Ark. Voor deze nieuwbouw is gekozen voor een energieneutraal gebouw (ENG) waarbij het advies van Hevo is aangehouden m.b.t. de eisen voor Frisse Scholen. Dit advies motiveert de keuze voor een mix van klasse A, B en C op de diverse onderdelen.
Kostenraming In deze fase (haalbaarheidsonderzoek) worden de bouwkosten bepaald op basis van kengetallen. Om tot de investeringskosten te komen zijn aanvullend op de bouwkosten de bijkomende en onvoorziene kosten begroot. Naast de bouwkosten is rekening gehouden met sloopkosten voor het bestaande gebouw waarbij de fundering wordt weggehaald tot ca. 1,5 m1 onder peil. Er is dus geen rekening gehouden met het trekken van de aanwezige funderingspalen. De aanname dat deze oude funderingspalen geen 1 De volledige versie is als bijlage aan dit rapport toegevoegd.
belemmering zijn voor de realisatie van de nieuwbouw zal in de ontwerpfase getoetst moeten worden door een constructeur. Tabel 3 toont de samenvatting van de investeringskosten2. Hierin is te lezen dat de investeringskosten (inclusief btw) voor scenario 2 nieuwbouw € 3.762.700,- zijn (€ 3.421,- / m2bvo). Afhankelijk van de uitwerking is de bandbreedte rondom de investeringskosten – 5% en + 10%. In de investeringskosten zijn beperkte reserveringen voor een post onvoorzien en stijgingen van lonen en prijzen opgenomen. Omdat bijvoorbeeld inrichtingen en tijdelijke huisvesting gebruikelijk uit andere budgetten bekostigd worden zijn in de stichtingskosten de volgende zaken niet meegenomen: terreininrichting, losse inrichting (meubilair), ICT, verhuiskosten, tijdelijke huisvesting, het bouwrijp maken van de bouwlocatie, infrastructurele voorzieningen (o.a. K&R, nutsvoorzieningen) en een eventuele asbestsanering. Tabel 3: Investering scenario 2: Nieuwbouw op het kavel Recapitulatie investeringskosten A GRONDKOSTEN B BOUWKOSTEN C INRICHTINGSKOSTEN D BIJKOMENDE KOSTEN E ONVOORZIEN F BELASTINGEN G FINANCIERING Totaal investeringskosten exclusief btw : Totaal investeringskosten inclusief btw:
Totaal € € € € € € € € €
2.106.000 778.400 236.200 3.120.600 3.762.700
Per m² BVO € € € € € € € € €
1.915 708 215 2.837 3.421
Scenario 3: Nieuwbouw elders Uitgangspunten en kostenraming Een denkbaar alternatief op een renovatie van het bestaande gebouw of een nieuwbouw op de bestaande locatie is een nieuwbouw op een nader te bepalen locatie. Omdat niet bekend is waar deze locatie zich bevindt is dit een scenario wat redelijkerwijs als hypothetisch, theoretisch of fictief mag zien. Omdat met het ontbreken van inzicht in de locatie meerdere belangrijke randvoorwaarden onkenbaar zijn is dit scenario slechts kwalitatief beschreven. Wanneer vanuit de nader te bepalen locatie geen aanvullende randvoorwaarden aan het te realiseren gebouw gesteld worden kan men aannemen dat de bouw- en investeringskosten voor het realiseren in ieder geval in orde van grootte gelijk zijn aan de bouw- en investeringskosten van het scenario 2 nieuwbouw. Een tweetal zaken zijn wezenlijk anders dan bij nieuwbouw: 1. Het slopen van het bestaande gebouw is niet noodzakelijk om de nieuwbouw op een nader te bepalen locatie te realiseren. Het is dus niet nodig om sloopkosten te voorzien in de bouw- en investeringskosten. 2. De nieuwe locatie moet aangekocht worden. De kosten hiervoor moeten aan de investeringskosten toegevoegd worden.
Als de gemeente hier geen grond voor hoeft aan te kopen omdat de gemeente grond in eigendom heeft die geschikt zijn om een nieuwbouw op te realiseren dan zijn kosten voor aankoop uiteraard niet aan de orde. In een dergelijk geval is het zeer aannemelijk dat deze grond een bepaalde boekwaarde of verkoopopbrengst heeft die de gemeente boekhoudkundig af zal moeten boeken. De verwachting is dat de kosten voor de aankoop van grond significant hoger zullen zijn dan de sloopkosten voor het bestaande gebouw. Als op de aan te kopen grond nog één of meer gebouwen staan die gesloopt moeten worden voordat de nieuwbouw gerealiseerd kan worden dan is het mogelijk dat het voordeel van dit theoretische scenario, geen sloopkosten, verdwijnt.
Tijdelijke huisvesting Uitgangspunten Bij sommige verbouwingen is het mogelijk om tijdens de verbouwing niet naar tijdelijke huisvesting te verhuizen. Gezien de omvang van de ingrepen in scenario 1 renovatie 03 (volledig slopen van de gebouwschil en alle installaties) is het onmogelijk en onwenselijk om dit “met de winkel open” te doen en is 2 De volledige versie is als bijlage aan dit rapport toegevoegd.
tijdelijke huisvesting nodig. In het scenario 2 nieuwbouw wordt het nieuwe gebouw op de plaats van het bestaande gebouw gerealiseerd. Vanaf het moment dat de sloop begint kan de Ark het bestaande gebouw niet meer gebruiken en is tijdelijke huisvesting nodig. De manier waarop tijdelijke huisvesting georganiseerd wordt is zeer bepalend voor de kosten hiervan. Als men tijdelijk een leegstaand gebouw kan huren zijn de kosten doorgaans (veel) lager dan wanneer men tijdelijke units huurt of koopt. Kostenraming Het bepalen van de kosten voor de tijdelijke huisvesting valt buiten de scope van dit onderzoek. In tabel 4 zijn indicatieve berekeningen gemaakt om aan te geven welke bedragen gemoeid zijn bij de huur of koop van tijdelijke units. Deze berekeningen zijn gebaseerd op de ruimtebehoefte van de Ark (1.100 m2bvo). De huurperiode is aangenomen op 18 maanden o.b.v. 3 maanden slopen, 13 maanden bouwen en 2 maanden inrichten en inhuizen. Tabel 4: Indicatieve berekening kosten huur of koop tijdelijke huisvesting
Koop semipermanente tijdelijke huisvesting Huur tijdelijke huisvesting2, 3, 4
€ / m2bvo € 1.500,€ 561,-
€1 € 1.650.000,€ 625.892,-
Alle bedragen zijn inclusief btw. In bovenstaande indicatieve budgetten zijn geen reserveringen opgenomen voor onder andere: aansluitkosten t.b.v. elektra, gas en water, data; inrichting. 1: Gebaseerd op een omvang van 1.116 m2bvo (veelvouden van 18 m2bvo, de oppervlak van één unit). 2: Eenmalige kosten zijn o.a.: leveren en plaatsen, demontage en afvoer en funderingskosten. 3: Huurkosten zijn gebaseerd op € 4,50 / m2bvo per week excl. btw. 4: De huurkosten zijn gebaseerd op een huurperiode van 18 maanden.
Net als voor de overige bouw- en investeringskosten geldt dat prijzen over tijd (meestal) stijgen. Met andere woorden, de tijdelijke huisvesting voor scenario 2 zal duurder zijn dan de tijdelijke huisvesting voor scenario 1 omdat deze 3 jaar later nodig is. Bovenop de indicatieve kosten voor huur of koop van tijdelijke huisvesting komen verder de kosten om de realisatie van de tijdelijke huisvesting te organiseren / begeleiden. Ook moet men rekening houden met verhuiskosten om naar de tijdelijke huisvesting toe te verhuizen en om terug naar de nieuwe huisvesting te verhuizen als deze klaar is.
Samenvatting investeringskosten scenario’s Voor het gemak zijn in tabel 5 de investeringskosten van de scenario’s en bijbehorende kengetallen bij elkaar gepresenteerd. Zoals verwacht is scenario 2: Nieuwbouw op het kavel, duurder dan scenario 1: Renovatie 03. Het verschil in de investeringskosten tussen beide scenario’s wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door ongelijke uitgangspunten. Waar het scenario nieuwbouw uitgaat van ENG en Frisse Scholen cf. het advies van Hevo is scenario 1 renovatie 03 gebaseerd op BENG en het streven naar Frisse Scholen klasse B. Een ander belangrijk deel voor het verschil volgt uit het verschil in het geplande moment van oplevering voor de verschillende scenario’s. Waar scenario 1 volgens planning medio 2024 wordt opgeleverd is de geplande oplevering voor scenario 2 medio 2027. Omdat scenario 2 3 jaar later wordt opgeleverd is in de investeringskosten voor scenario 2 een hogere reservering opgenomen om het risico op prijsstijgingen mee af te dekken dan in scenario 1. Voor het bepalen van de verschillende budgetten is tevens van belang dat de volgende zaken als PMposten zijn opgenomen in de investeringskosten: • terreininrichting, • losse inrichting (meubilair), • ICT, • verhuiskosten, • tijdelijke huisvesting, • het bouwrijp maken van de bouwlocatie, • infrastructurele voorzieningen (o.a.
K&R, nutsvoorzieningen) en • een eventuele asbestsanering.
Tabel 5: Overzicht investeringskosten scenario's
Investeringskosten Scenario 1: Renovatie 03 Scenario 2: Nieuwbouw op het kavel Scenario 3: Nieuwbouw elders
(€, incl. btw) € 2.940.800,€ 3.762.700,> scenario 2
Kengetal (€ / m2bvo, incl. btw) € 2.118,€ 3.421,> scenario 2
Andere financiële besliscriteria naast de hoogte van investeringskosten zijn de exploitatiekosten. Berekeningen van de exploitatiekosten vallen buiten de scope van deze opdracht en zijn daarom niet opgesteld. Ter overweging willen we graag het volgende meegeven. Een hogere investering leidt bij gelijke afschrijvingstermijnen en rentepercentages tot hogere kapitaallasten (rente en afschrijving). Voor de gemeente is scenario 1 renovatie 03 gunstig vanwege de lagere kapitaallasten in vergelijking met scenario 2 nieuwbouw. Voor de Ark is scenario 2 nieuwbouw (ENG) gunstig vanwege de lagere energielasten in vergelijking met scenario 1 renovatie 03. Tabel 6: Overzicht investeringskosten scenario's
Investeringskosten Scenario 1: Renovatie 03 Scenario 2: Nieuwbouw op het kavel Scenario 3: Nieuwbouw elders
(€, incl. btw) € 2.940.800,€ 3.762.700,> scenario 2
Kengetal (€ / m2bvo, incl. btw) € 2.118,€ 3.421,> scenario 2
Printdatum: 16/07/21
Overzicht investeringskosten conform NEN2699 Projectnaam: Fase: Versie kostenplan: Prijspeil: Begrotingsdatum:
HBO De Ark | Nieuwbouw HVO 01/03/21 01/01/21 16/07/21
Totaal € € € € € € € Totaal investeringskosten exclusief btw: € Totaal investeringskosten inclusief btw: €
Per m² BVO
2.106.000 778.400 236.200 3.120.600 3.762.700
OMSCHRIJVING Afkoop van loon- en prijsstijgingen Verrekening van loon- en prijsstijgingen Afkoop van overige risico’s (bij RPM projecten) Risicoposten gerelateerd aan risicoanalyse Kunst Ontwikkelaarskosten Verkoopkosten 3 Bijkomende kosten inrichting 4 Aanloopkosten (bedrijfsherhuisvesting) A Bestuurskosten B Werving personeel C Vervroegde aanstellingen D Schoonmaken eerste oplevering E Verhuiskosten F Openingskosten G Leegstand H Tijdelijke huisvesting I Bedrijfskapitaal/kas
€ € € € € € € € € € € € € € € € € €
27.938 275.074 2.480 2.480 -
€ € € € € € € € € € € € € € € € € €
5.867 57.766 521 521 -
% BOUWKOSTEN 1,3% 13,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
% INVESTERING 0,9% 8,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
€ € € €
236.200 236.240 173.010 63.230
€ € € €
49.610 49.610 36.332 13.278
11,2% 11,2% 8,2% 3,0%
7,6% 7,6% 5,5% 2,0%
BELASTINGEN Omzetbelasting Omzetbelasting binnenland Omzetbelasting buitenland 2 Bijzondere belastingen A Andere belastingen
€ € € € € €
-
€ € € € € €
-
0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
G 1
€ € € € €
-
€ € € € €
-
0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
Totalen €
3.120.600
€
642.100
148,2%
100,0%
1 2 3 4 G H I
INVESTERINGSKOSTEN Recapitulatie investeringskosten A GRONDKOSTEN B BOUWKOSTEN C INRICHTINGSKOSTEN D BIJKOMENDE KOSTEN E ONVOORZIEN F BELASTINGEN G FINANCIERING
Printdatum: 16/07/21
€ € € € € € € € €
1.915 708 215 2.837 3.421
% Bouwkosten 0,0% 100,0% 0,0% 37,0% 11,2% 0,0% 0,0% 148%
% Investering 0,0% 67,5% 0,0% 24,9% 7,6% 0,0% 0,0% 100%
E 1 A B
Uitgangspunten voor berekeningen BVO gebouw [m²] Start voorbereiding Start bouw Oplevering Startdatum indexering Rentevoet Voorbereidingstijd Bouwtijd Btw
1.100 31 oktober 2024 1 mei 2026 1 juni 2027 1 januari 2021 4,0% 18 13 21,0%
F 1
A B
OMSCHRIJVING GRONDKOSTEN Inbreng grond (inclusief bestaande opstallen) Sloopwerken — milieukosten Infrastructurele voorzieningen Bovenplanse verevening (kosten minus baten)
€ € € € €
-
€ € € € €
-
% BOUWKOSTEN 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
% INVESTERING 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
B 1 2a 2b 3 4 5
BOUWKOSTEN Bouwkundige werken W-Installaties E-Installaties Vaste inrichtingen en voorzieningen Terrein Algemene uitvoeringskosten/diversen
€ € € € € € €
2.106.000 1.066.653 380.857 289.194 1.667 1 367.664
€ € € € € € €
442.267 223.997 79.980 60.731 350 0 77.209
100,0% 50,6% 18,1% 13,7% 0,1% 0,0% 17,5%
67,5% 34,2% 12,2% 9,3% 0,1% 0,0% 11,8%
C 1 2
INRICHTINGSKOSTEN Bedrijfsinstallaties Losse inrichtingen
€ € €
-
€ € €
-
0,0% 0,0% 0,0%
0,0% 0,0% 0,0%
€ € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € €
778.400 775.940 384.740 63.180 15.000 105.164 8.572 52.836 41.184 11.974 12.492 11.500 36.868 17.724 5.000 3.250 11.000 63.180 14.010 303.010
€ € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € €
150.200 149.680 80.795 13.268 3.150 22.084 1.800 11.096 8.649 2.515 2.623 2.415 7.742 3.722 1.050 683 2.310 2.942 63.632
37,0% 0,0% 36,8% 0,0% 18,3% 3,0% 0,7% 5,0% 0,4% 2,5% 2,0% 0,6% 0,6% 0,5% 1,8% 0,0% 0,0% 0,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,2% 0,2% 0,0% 0,0% 0,5% 3,0% 0,7% 14,4%
24,9% 0,0% 24,9% 0,0% 12,3% 2,0% 0,5% 3,4% 0,3% 1,7% 1,3% 0,4% 0,4% 0,4% 1,2% 0,0% 0,0% 0,6% 0,0% 0,0% 0,0% 0,2% 0,1% 0,0% 0,0% 0,4% 2,0% 0,4% 9,7%
BIJKOMENDE KOSTEN Bijkomende kosten grond Bijkomende kosten bouw A Projectbegeleiding door de opdrachtgever B Honoraria (planontwikkeling en -begeleiding) 1 Proces-/projectmanagement 2 Programma van Eisen 3a Architect 3b Bouwkundig bestek 4a Toezicht opzichter 4b Toezicht directievoerder 5 Constructeur 6 Adviseur bouwfysica 7 Grondmechanisch & milieukundig onderzoek 8 Adviseur installaties 9 Binnenhuisarchitect 10 Opmeting van het terrein 11 Bouwkostendeskundige 12 Overige honoraria ten behoeve van de bouw 13 Tuinarchitect 14 Duurzaamheidsadvies 15 Energielabel 16 Veiligheidstoets(en) op de bouwplaats door externe Arbodienst 17 Meerjaren onderhoudsplanning (gehele ontwerpfase) 18 Second Opinion C Aansluitkosten D Heffingen E Verzekeringen F Risicoverrekening
1694201-0026.xlsx - Output
BTW
(let op uitzonderingen)
A 1 2 3 4
D 1 2
ONVOORZIEN Onvoorzien Onvoorzien Nader te detailleren realisatie
KOSTEN
KOSTEN
BTW
Pagina 1 van 2
FINANCIERING Financieringskosten/rente (grond) Grondrente 2 Financieringskosten/rente (bouw) A Bouwrente A
1694201-0026.xlsx - Output
Pagina 2 van 2
Printdatum: 14-10-2021
OMSCHRIJVING
Overzicht investeringskosten conform NEN2699 Projectnaam:
HBO De Ark | Renovatie 03
Fase:
HVO
Versie kostenplan:
1-3-2021
Prijspeil:
1-1-2021
Begrotingsdatum:
16-7-2021
INVESTERINGSKOSTEN Recapitulatie investeringskosten A B C D E F G
GRONDKOSTEN BOUWKOSTEN INRICHTINGSKOSTEN BIJKOMENDE KOSTEN ONVOORZIEN BELASTINGEN FINANCIERING
Printdatum: 14-10-2021
Totaal € € € € € € € Totaal investeringskosten exclusief btw: € Totaal investeringskosten inclusief btw: €
Per m² BVO
10.400 1.722.000 520.900 186.100 2.439.400
€ € € € € € € €
8 1.242 376 134 1.760
2.940.800
€
2.122
% Bouwkosten 0,6% 100,0% 0,0% 30,2% 10,8% 0,0% 0,0% 142%
% Investering 0,4% 70,6% 0,0% 21,4% 7,6% 0,0% 0,0% 100%
18 Second Opinion C Aansluitkosten D Heffingen E Verzekeringen F Risicoverrekening 1 Afkoop van loon- en prijsstijgingen 2 Verrekening van loon- en prijsstijgingen 3 Afkoop van overige risico’s (bij RPM projecten) 4 Risicoposten gerelateerd aan risicoanalyse G Kunst H Ontwikkelaarskosten I Verkoopkosten 3 Bijkomende kosten inrichting 4 Aanloopkosten (bedrijfsherhuisvesting) A Bestuurskosten B Werving personeel C Vervroegde aanstellingen D Schoonmaken eerste oplevering E Verhuiskosten F Openingskosten G Leegstand H Tijdelijke huisvesting I Bedrijfskapitaal/kas
€ € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € €
KOSTEN 51.660 11.560 121.760 22.945 98.820 3.120 3.120 -
€ € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € €
BTW 2.428 25.570 4.818 20.752 655 655 -
% BOUWKOSTEN 0,0% 0,0% 3,0% 0,7% 7,1% 1,3% 5,7% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
% INVESTERING 0,0% 0,0% 2,1% 0,5% 5,0% 0,9% 4,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
E 1
€ € € €
186.100 186.130 134.440 51.690
€ € € €
39.087 39.087 28.232 10.855
10,8% 10,8% 7,8% 3,0%
7,6% 7,6% 5,5% 2,1%
BELASTINGEN Omzetbelasting Omzetbelasting binnenland Omzetbelasting buitenland 2 Bijzondere belastingen A Andere belastingen
€ € € € € €
-
€ € € € € €
-
0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
G 1
€ € € € €
-
€ € € € €
-
0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0%
Totalen €
2.439.400
€
501.400
141,7%
100,0%
Uitgangspunten voor berekeningen BVO gebouw [m²] Start voorbereiding Start bouw Oplevering Startdatum indexering Rentevoet Voorbereidingstijd Bouwtijd Btw
1.386 1 november 2021 2 mei 2023 1 juni 2024 1 januari 2021 4,0% 18 13 21,0%
OMSCHRIJVING A 1 2 3 4
GRONDKOSTEN Inbreng grond (inclusief bestaande opstallen) Sloopwerken — milieukosten Infrastructurele voorzieningen Bovenplanse verevening (kosten minus baten)
BTW 10.400 10.400 -
F 1
(let op uitzonderingen)
KOSTEN € € € € €
€ € € € €
2.184 2.184 -
ONVOORZIEN Onvoorzien A Onvoorzien B Nader te detailleren realisatie
% BOUWKOSTEN 0,6% 0,0% 0,6% 0,0% 0,0%
% INVESTERING 0,4% 0,0% 0,4% 0,0% 0,0%
A B
FINANCIERING Financieringskosten/rente (grond) Grondrente 2 Financieringskosten/rente (bouw) A Bouwrente A
B 1 2a 2b 3 4 5
BOUWKOSTEN Bouwkundige werken W-Installaties E-Installaties Vaste inrichtingen en voorzieningen Terrein Algemene uitvoeringskosten/diversen
€ € € € € € €
1.722.000 807.506 360.866 250.975 1.998 1 300.616
€ € € € € € €
361.612 169.576 75.782 52.705 420 0 63.129
100,0% 46,9% 21,0% 14,6% 0,1% 0,0% 17,5%
70,6% 33,1% 14,8% 10,3% 0,1% 0,0% 12,3%
C 1 2
INRICHTINGSKOSTEN Bedrijfsinstallaties Losse inrichtingen
€ € €
-
€ € €
-
0,0% 0,0% 0,0%
0,0% 0,0% 0,0%
€ € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € €
520.900 517.740 332.760 51.660 15.000 85.305 7.272 52.836 41.184 9.711 10.160 33.673 17.708 5.000 3.250 -
€ € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € €
98.532 97.877 69.880 10.849 3.150 17.914 1.527 11.096 8.649 2.039 2.134 7.071 3.719 1.050 683 -
30,2% 0,0% 30,1% 0,0% 19,3% 3,0% 0,9% 5,0% 0,4% 3,1% 2,4% 0,6% 0,6% 0,0% 2,0% 0,0% 0,0% 1,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,3% 0,2% 0,0%
21,4% 0,0% 21,2% 0,0% 13,6% 2,1% 0,6% 3,5% 0,3% 2,2% 1,7% 0,4% 0,4% 0,0% 1,4% 0,0% 0,0% 0,7% 0,0% 0,0% 0,0% 0,2% 0,1% 0,0%
D 1 2
BIJKOMENDE KOSTEN Bijkomende kosten grond Bijkomende kosten bouw A Projectbegeleiding door de opdrachtgever B Honoraria (planontwikkeling en -begeleiding) 1 Proces-/projectmanagement 2 Programma van Eisen 3a Architect 3b Bouwkundig bestek 4a Toezicht opzichter 4b Toezicht directievoerder 5 Constructeur 6 Adviseur bouwfysica 7 Grondmechanisch & milieukundig onderzoek 8 Adviseur installaties 9 Binnenhuisarchitect 10 Opmeting van het terrein 11 Bouwkostendeskundige 12 Overige honoraria ten behoeve van de bouw 13 Tuinarchitect 14 Duurzaamheidsadvies 15 Energielabel 16 Veiligheidstoets(en) op de bouwplaats door externe Arbodienst 17 Meerjaren onderhoudsplanning (gehele ontwerpfase)
1694201-0041 - Output
Pagina 1 van 2
1694201-0041 - Output
Pagina 2 van 2
BIJLAGE 4. Multicriteria analyse Multicriteria analyse
Toelichting
Weging
Ruimtelijk en bestemmningsplan
Passend binnen bouwvlak Uitbreiding “groen” schoolplein (voorkeur west)?
Onderwijskundig en samenwerking (randvoorwaarde)
Onderwijs- en samenwerkingsconcept Samenwerking met SKV (PSZ en BSO) structureel Klassikaal met speel- en leerpleinen Speelzaal i.c.m aula Verbinding met de buurt (volgtijdelijk)
5%
Optie 0
Optie 1
Optie 2
Optie 3
Niets doen!?
Renovatie scenario incl. herindeling
Nieuwbouw scenario (compact gebouw), met onderscheid naar BENG/ENG
Nieuwbouw scenario (compact gebouw) op andere locatie in het verzorgingsgebied (fictief)
Past binnen het bouwvklak. Positie gebouw t.o.v. Past binnen het bouwvklak. "Behoud" van buitenspeelterrein rondom het gebouw, Vergroot de omgeving herpositioneren Herpositie van gebouw biedt ruimte voor centrale buitenspeelterrein. zichtbaarheid rondom het gebouw
Past binnen het bouwvklak. "Behoud" van buitenspeelterrein rondom het gebouw,
Opm: dit is vooral randvoorwaardelijk
1,00
14%
Behoefte aan VVE wordt niet ingevuld. De aantrekkingkracht van de school wordt minder groot
2,00
2,00 BENG
Technische kwaliteit
11%
2,00
Beoordeling van de globale plattegrond Verhouding BVO en FNO Inpassing met 8e groep en PSZ
14%
Beoordeling Fluenta/ PSW Aantal BVO
ca. 1.019 m2
Verhouding BVO/FNO
2,00
Duurzaamheid school (klimaatadaptief, energietransitie en circulaire economie) Uitgangspunt is BENG en het streven naar ENG
14%
Niet vooruitkijken draagt hier niet aan bij
idem optie 2
2,00
2,00
Door de nissen dicht te zetten ontstaat er een compact gebouw en qua indeelbaarheid is er beperkt verlies in m2. Fluenta is positief over plattegrond. Uitbreidingsmogelijkheden zijn beperkt (carré vorm)
De indeling kent geen ruimtelijke beperking, uitgangspunt is een compact gebouw binnen de gestelde normatieve m2. Ruimte voor uitbreidingsmogelijkheden
idem optie 2
De grote lokalen en "extra" m2 worden gewaardeerd en daarmee voorkeur voor renovatie
Optimaal o.b.v. PvE
Optimaal o.b.v. PvE
ca. 1240m2
ca. 1.100m2
ca. 1.100m2
63%
70% 2,00
Maatschappelijk
2,00
ENG
ENG is haalbaar wanneer BENG en FS klasse C is haalbaar. Streven naar kl. B BENG en FS klasse B is toegewerkt wordt naar een Slechte kwaliteit en klimaat, hoge exploitatielasten, optimalisatie FS klasse A, B vraagt om een nadere verkenning. Aandachtspunten haalbaar. Het zorgplicht voor adequate huisvesting komt in het zijn o.a. plafondhoogte, installaties, constructie en kwaliteitsniveau is goed, én C. Het kwaliteitsniveau geding met als risico dat het gebouw niet meer voldoet is optimaal, rekening aantal PV panelen. Het kwaliteitsniveau is voldoende, rekening houdend met een en een dure noodsituatie ontstaat houdend met een 40 jarige rekening houdend met een 40 jarige levensduur. 40 jarige levensduur levensduur