Beleidsregels beeldkwaliteit en planontwikkeling Broekgraaf, 2021-02-21.pdf
Tekst van het document
L E E R DA M , B R O E KG R A A F B E L E I D S R E G E L S B E E L D K WA L I T E I T E N P L A N O N T W I K K E L I N G B R O E KG R A A F 2 1 febr u ari 2 0 2 1 17191-R
IN TERACTIEV E P DF Dit Adobe-PDF document bevat de volgende interactieve functies:
IN H OUDS OP GAV E De inhoudsopgave in dit document is aanklikbaar. Wanneer op een onderdeel wordt geklikt, wordt naar de desbetreffende locatie in het document gesprongen.
H YP ERLIN KS Wanneer op een hyperlink wordt geklikt, wordt naar een andere locatie in het document, naar een ander document of naar een website gesprongen. Hyperlinks worden als volgt aangegeven in de tekst: hyperlink.
AUTEU RS RECH T Het auteursrecht op alle in dit rapport opgenomen beeldmateriaal en tekst berust bij IMOSS bureau voor stedebouw bv. De gemeente Vijfheerenlanden heeft het gebruiksrecht op de gehele inhoud van dit rapport. Voor ieder behalve de opdrachtgever geldt dat niets uit dit rapport mag worden overgenomen zonder schriftelijke toestemming van IMOSS bureau voor stedebouw bv.
IN OPDRAC HT VAN
1 . B EELD KWA LITEIT EN WE LSTAND
5
1.1 I NLEI D I NG ����������������������������������������������������������� 5 1.2 ALG EMENE BE ELD K WA L IT EITSC RIT ERIA ��������������� 7 1.3 G LAS-I MAG O VAN BROEKGRA A F �������������������������� 7 I NTERME ZZO G LASI MAGO B ROEKGRA A F ������������������� 8 1.4 CRI TE RI A T.A.V. D E H OOF D ST RUC T UUR ��������������� 9 1.5 CRI TERI A T.A.V. D E WOONV EL D EN ���������������������� 1 0 1.6 WE LSTAND SVRI J BOUWEN ��������������������������������� 1 0
2 . WOON M ILIEUS
12
2 .1 WO ONMI LI E UD I FFERENT IAT IE ����������������������������� 1 2 2 .2 LO MMERRI JK E LAAN ������������������������������������������ 1 4 2 .3 BROEKG RAAFZONE ������������������������������������������� 1 9 2 .4 LAND SCHAPSZO NE ������������������������������������������ 24 2 .5 BE SLOTE N BUURT �������������������������������������������� 30 I NTERME ZZO ‘LOPE R’ ��������������������������������������������� 33 2 .6 TUI ND O RP ������������������������������������������������������� 37 I NTERME ZZO ‘HAAG BR OEKGRA A F ’ ������������������������� 4 3 2 .7 LI NT ����������������������������������������������������������������� 4 4 2 .8 VOORZI E NI NG ENCLUST ER �������������������������������� 4 9
I N H O U D S O P G AV E
Polder Hoog- of Klein-Oosterwijk Station Leerdam
Pa
Merwede-Lingelijn
eg rallelw
Gemeentehuis Korfbal Vereniging Ter Leede/De Jager
Hockeyclub Leerdam
Voetbalvereniging Leerdam Sport ‘55
Bro ekg raaf olo
Ec c gis he
Europaplein
ho ds
of
Leerdam West
trc utu
f aa
Li
ur
r kg
nd
e ro
es
B
d
ns
at
t
pu
aa
Po
tr
Es
r oo
a tr
Glasfabriek
lie rs tr aa t dw en Ti
e on ez
eg
ch
ew
gis
rs
olo
de
Ec
en
eg
Ko
Wiel
LIGGING -4-
Linge
1 . B EELDK WA L I TEI T EN W EL STAN D 1 .1 IN LEIDING Dit document geldt als beeldkwaliteitplan voor de gehele locatie Broekgraaf. Hierin zijn de gebiedsgerichte welstandscriteria opgenomen die gelden als aanvulling op de Welstandsnota van de gemeente Leerdam. Het is gebleken dat de beeldkwaliteit zoals in dit document beschreven voldoende richtinggevend is om de gewenste identiteit per woonmilieu neer te zetten. Het beeldkwaliteitsbeleid binnen Broekgraaf kent twee niveaus: ■ Criteria voor bebouwing aangrenzend aan de hoofdstuctuur, streng. ■ Criteria voor de woonvelden, algemeen van aard, minder streng. Op de hiernaast afgebeelde kaart is aangegeven op welke gebieden de twee niveaus van toepassing zijn. Naast de in dit hoofdstuk beschreven gebiedsgerichte criteria, gelden de algemene criteria die zijn vastgelegd in de Welstandsnota. De algemene criteria worden hieronder kort samengevat.
Hoofdstructuur (algemeen + gebiedsgerichte criteria) Woonvelden (algemeen)
Niveau’s welstandsbeleid
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D -5-
Foto Leerdam Broekgraaf (gerealisserde eerste fase)
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D -6-
1 . 2 A LGEMENE BEELDKWALIT E ITSCRIT E RIA
S CH AAL E N MA ATV ERHO U D INGEN
Leerdam opgenomen in de vorm van glazen stenen. In de
De eerste categorie bevat de algemeen geldende
Van het bouwwerk mag worden verwacht dat het een
eerste fase is zichtbaar hoe deze zijn toegepast.
beeldkwaliteiteisen die in de gehele wijk gelden. Deze
samenhangend stelsel van maatverhoudingen heeft
worden niet nader gespecificeerd per woonmilieu.
dat beheerst wordt toegepast in ruimtes, volumes en
Om het glas-imago in de gehele wijk zichtbaar te maken
vlakverdelingen.
stimuleert de gemeente dit door de glazen stenen te
R ELATI E TUSSEN VOR M, G E BRUIK E N
verstrekken. Tevens geld het toepassen van de glazen
C O NSTR UC TI E
In de Welstandsnota Leerdam zijn criteria opgenomen t.a.v.
gevelstenen als een pluspunt bij de welstandcommissie.
De verschijningsvorm van de bebouwing heeft een relatie
de volgende onderwerpen:
Hoe de stenen worden toegepast is vrij gelaten,
met het gebruik ervan en de wijze waarop het bouwwerk
■ dakopbouwen;
gemaakt is, terwijl de vormgeving daarnaast ook haar eigen samenhang en logica heeft.
R ELATI E TUSSEN B OUWWE RK E N OMGE VIN G Het gebouw levert een positieve bijdrage aan de kwaliteit
voorbeelden uit fase 1 zijn het toepassen van de glazen
■ reclame aan of los van de gevel;
overal terug komt, dat kan op verschillende wijzen. Hoe
■ aan- en uitbouwen;
dat gebeurt laten we graag over aan de creativiteit van de
■ bijgebouwen en overkappingen;
architect, ontwikkelaar of toekomstige bewoner.
■ kozijn- en gevelwijzigingen;
van de openbare ruimte. Daarbij worden hogere eisen gesteld naarmate de openbare betekenis van het
■ dakkapellen;
bouwwerk of de omgeving hoger is.
■ erfafscheidingen; ■ dakramen;
B E TEKENI SSEN VAN VO RME N IN S OCIAAL-
■ zonnepanelen en -collectoren;
C ULTUR ELE C ONTEXT Van verwijzingen en associaties van het bouwwerk
■ installaties;
(architectuur) mag worden verwacht dat deze zorgvuldig
■ rolhekken, luiken en rolluiken;
worden gebruikt en uitgewerkt, zodat er concepten
■ monumenten.
en vormen ontstaan die bruikbaar zijn in de bestaande maatschappelijke realiteit.
1.3 GLAS-I M AGO VAN B R O E KGR AAF Wie Leerdam zegt, zegt bijna in een adem ‘Glas’. Leerdam
E V ENW I C HT TUSSEN HE LD E RH E ID E N
is met recht de ‘Glasstad’ van Nederland. Vanaf 1765
C O M PLEXI TEI T Van het bouwwerk mag worden verwacht dat er structuur is aangebracht in het beeld, zonder dat de aantrekkingskracht door simpelheid verloren gaat.
steen bij de hoekwoningen. Het streven is dat de steen
legden glasblazers de basis voor de glasindustrie en de klaskunst van Leerdam. Om Broekgraaf nadrukkelijk een eigen gezicht te geven komt het glasthema op verschillende manieren terug in de wijk. In de architectuur van de woningen zijn verwijzingen naar de glascultuur van
Glazen hoeksteen in de gevel
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D -7-
INTERMEZZO G LAS IM AGO BROE KGRAAF Wie Leerdam zegt, zegt bijna in een adem ‘Glas’.
G E VE LST EEN
Leerdam is met recht de ‘Glasstad’ van Nederland.
In de architectuur worden details verwerkt
Vanaf 1765 legden glasblazers de basis voor de
welke verwijzen naar het glasverleden. Bij alle
glasindustrie en de klaskunst van Leerdam. Om
hoekwoningen worden glazen gevelstenen
Broekgraaf nadrukkelijk een eigen gezicht te geven
ingemetseld. Hierdoor wordt er op een subtiele
is besloten om het thema glas op verschillende
manier verwezen naar Leerdam Glasstad. Er zijn
manieren terug te laten komen in de wijk. In de
negen verschillende kleuren gevelstenen. Om
architectuur van de woningen worden blauwe
diversiteit in de kleuren te krijgen is het wenselijk om
glazen gevelstenen toegepast die verwijzen naar de
naast elkaar gelegen woningblokken een andere
glascultuur van Leerdam. Ook in de openbare ruimte
kleur gevelsteen te geven.
komt het thema glas terug. De straatnamen zijn wellicht de meest opvallende verwijzing naar de cultuur van het glas en de historie van de glasfabriek. De straatnamen verwijzen naar de kleuren glas die in de glasfabriek gemaakt worden. Kleuren voor gevelsteen
Emerald, Meerblauw, Aquamarijn, Kobaltblauw, Indigo, Purper, Opaline, Mosgroen en Keizerrood. De hoofdstructuur krijgt namen die verwijzen naar bijzondere soorten glas: Diamantlaan en Saffierlaan.
OPENB AR E R UI M TE In de inrichting van de openbare wordt het glasimago van de wijk ook zichtbaar gemaakt. Er worden gazen stenen toegepast om de parkeervakken in de bestrating te markeren.
Mogelijke toepassing glazen gevelstenen
Detail toepassing glazen gevelstenen
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D -8-
1 . 4 CRITERIA T.A .V. DE HOOFD ST RUCT UUR
■ Bijgebouwen bevinden zich minimaal 3 meter achter de voorgevelrooilijn en bij voorkeur uit het zicht.
Het beeldkwaliteitregime voor Broekgraaf geeft nadrukkelijk sturing aan de vormgeving van de hoofdstructuur. Hiervoor geldt daarom een strikt welstandsbeleid. In de woonvelden is een milder regime van toepassing waardoor er een grotere flexibiliteit in de uitwerking van de woonmilieus ontstaat. Voor de hoofdstructuur gelden de volgende gebiedsgerichte criteria:
PR OGR AM M A: ■ Overwegend vrijstaande woningen en twee-onder-eenkapwoningen. ■ Als afwisseling worden rijwoningen toegestaan met een lengte van maximaal 8 woningen (mits de woningen worden gescheiden door een watergang van de Lommerrijke Laan). ■ Ruimte tussen woningen (hoofdgebouw of hoekwoning) is minimaal 5 meter.
■ Hoofdgebouwen oriënteren zich eenduidig op de openbare ruimte van de hoofdstructuur.
■ De architectonische uitstraling refereert aan een traditionele hoofdvorm, maar mag in uitwerking en detaillering eigentijds van karakter zijn.
■ Erfafscheiding: bij zijtuinen aan de openbare weg gebouwde oplossing zoals een opengewerkte tuinmuur.
■ Begane grondlaag afstemmen op geleding, ritmiek en stijl van de gehele gevel.
■ Voortuin met groenblijvende haag.
■ Kozijnen, dakgoten, daklijsten, overstekken en dergelijke zorgvuldig detailleren.
MAS SA:
■ Zorgvuldig vormgegeven kopgevels.
■ De woningen zijn individueel herkenbaar en vormen in een rij een afwisselend beeld. De woningen hebben een eenvoudige tot gedifferentieerde opbouw met een rechthoek of samengestelde, haaks op elkaar liggende rechthoeken als basis voor de plattegrond. ■ De woningen hebben een onderbouw van één of twee bouwlagen met een kapvorm die vrij is. ■ De woningen hebben een eenduidige en herkenbare daklijst, goot of dakoverstek.
■ Rooilijnen van de hoofdmassa’s volgen de weg en verspringen maximaal 1,5 meter ten opzichte van elkaar ■ Woningen grenzend direct aan de Lommerrijke Laan hebben een rooilijn van minimaal 6 meter vanaf de erfgrens.
■ Hoogteaccenten zijn toegestaan tot het maximum dat in het bestemmingsplan is vastgelegd op plaatsen waar ze stedenbouwkundige betekenis hebben.
■ Woningen die worden gescheiden van de Lommerrijke Laan door water, hebben een rooilijn van minimaal 1 meter vanaf erfgrens.
ARCH IT E CTO NIS C HE U ITSTRA L ING:
■ Minimale afstand van hoofdgebouw tot zij-erfgrens: 2,5 meter.
MATERIA A L EN KL EU R: ■ Materialen en kleuren zijn terughoudend, gevelkeuren bij voorkeur natuurlijk van aard (steenachtig). ■ Gevels in hoofdzaak uitvoeren in baksteen of deels invullen met hout, glas of keramiek. ■ In een individueel geval is een gekeimde gevel of wit pleisterwerk toegestaan. ■ Hellende daken dekken met (matte) keramische pannen of riet.
■ Nokrichting is vrij. ■ Uitbreidingen en aanbouwen (zoals garages) zijn duidelijk ondergeschikt aan het hoofdvolume en hebben bij voorkeur een eenvoudige kap die in hellingshoek of vorm gelijk is aan de kap van het hoofdvolume.
L I G GI NG OP KAVEL:
de woningen met nadruk op de kap.
■ De architectonische uitwerking en detaillering zijn zorgvuldig en evenwichtig. ■ De architectuur benadrukt de individuele uitstraling van
■ Zonnepanelen/collectoren worden zorgvuldig vormgegeven en vormen een geheel met het dakvlak.
O P ENBA RE RU IMTE: ■ Woningen worden bij voorkeur ontsloten met een oprit ■ Parkeren zo veel mogelijk op eigen terrein ontsloten via één oprit per woning. ■ Verkeersinrichting van de hoofdstructuur in conform 30 km/uur-regime (‘duurzaam veilig’), onderscheid tussen uitritten en zijwegen (verkeersplateau). ■ Bomenlaan benadrukt de hiërarchie van de hoofdstructuur t.o.v. aansluitende buurtwegen.
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D -9-
Samenvattend, de algemene uitstraling wordt gewaarborgd
binnen Broekgraaf bestemd zijn voor welstandsvrij
door:
bouwen. Er ontstaan in deze gebieden een clustering van
■ Statig karakter lommerrijke laan.
‘welstandsvrije’ bebouwing. De gebieden vormen een
■ Ruim en groen profiel.
zelfstandige enclave binnen Broekgraaf met een eigen, intiem en gedifferentieerd karakter.
■ Gevarieerd en levendig beeld. ■ Samenhang wordt gewaarborgd door programma, oriëntatie, hoofdvorm, daklijst, voortuinen. ■ Variatie en levendigheid zit in individuele uitstraling woningen (architectuur), wisselende kaprichtingen en vorm, flexibiliteit in rooilijn en materiaalgebruik.
1 . 5 CRITERIA T.A .V. DE WOONVE LD E N Per woonveld is een specifiek woonmilieu bepaald. Dit om de differentiatie van woonmilieus in de wijk te garanderen. Per woonmilieu zijn een beperkt aantal beeldkwaliteitsrichtlijnen vastgelegd. Deze worden benoemd bij de beschrijving van de woonmilieus in hoofdstuk 5.
1 .6 WELSTA NDS V RIJ BOUWE N Leerdam heeft er voor gekozen om in een deel van de wijk Broekgraaf de mogelijkheid te creëren om welstandsvrij te bouwen. Dit is vastgelegd in het raadsbesluit van 3 juni 2004. In het raadsbesluit is vastgelegd dat een substantieel deel van de bebouwing welstandsvrij is en dat er een specifieke locatie voor moet worden aangegeven. Om op voorhand helderheid de creëren op dit punt is ervoor gekozen om deze locatie in dit rapport vast te leggen. Op de kaart op pagina 18 is zichtbaar welke delen
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 10 -
Foto Leerdam Broekgraaf (gerealisserde eerste fase)
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 11 -
2. WO O NMI L I EUS 7
2 .1 WOON MILIEUDIFFERE NT IAT IE Binnen het stedenbouwkundige plan zijn zes woonmilieus te onderscheiden. Een woonmilieu is op te vatten als een
4
herkenbare woonomgeving die zich onderscheidt van woongebieden elders in het plan, waarbij het gaat om de
3
gehele woonomgeving inclusief groen, water en openbare
2
5
ruimte. De woonmilieus zijn:
1
■ Lommerrijke Laan (1) ■ Broekgraafzone (2)
3
■ Landschapszone (3) ■ Besloten Buurt (4)
4
■ Tuindorp (5) ■ Lint (6)
3
■ Voorzieningencluster (7) De verschillende woonmilieus worden beschreven aan de hand van de thema’s bebouwing, openbare ruimte en programma. De woonmilieus worden verbeeld door sfeerbeelden, referentiebeelden, schema’s en kaarten. De
3
2. Broekgraafzone
woonmilieus zijn globaal uitgewerkt en zijn zo verbeeld en beschreven dat de sfeer en identiteit duidelijk overkomt. De
3. Landschapszone
identiteit van de woonmilieus wordt in de toekomst verder
4. Besloten Buurt
vertaald in de uitwerkingsdocumenten / kavelpaspoorten
5. Tuindorp
die per te ontwikkelen deelgebied moeten worden opgesteld. Op deze manier wordt ingespeeld op mogelijke toekomstige ontwikkelingen in de vraag vanuit de markt
5
1. Lommerrijke Laan
6
6. Lint 7. Voorzieningencluster
en wordt de creativiteit van de verschillende marktpartijen geprikkeld.
Woonmilieus
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 12 -
Lo mme rri j ke La a n
Voorzi e n i n g e n c l u ste r
Be sl ote n bu u rt
Broe kg ra a f zon e
Lan d sch ap szo n e
Tu i n dorp
Lint
Woonmilieus
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 13 -
2 .2 LO M M E R R I JK E L AAN De Lommerrijke Laan vormt de hoofdstructuur van Broekgraaf en de verbinding met de omliggende wijken. Het karakter is bepalend voor de beleving van Broekgraaf. Vanaf de laan worden de verschillende woonbuurten ontsloten. De laan ‘verkleurt’ afhankelijk van de omgeving. Langs de Broekgraafzone heeft deze een parkachtig karakter met vrijstaande woningen en twee-onder-een-kapwoningen. Afwisselend worden rijwoningen toegestaan met op een aantal plekken ruimte voor bijzonder programma zoals woningen voor starters en maatschappelijk programma. Richting de bestaande wijk West sluit het programma aan bij de bestaande woningtypen. Langs de bestaande kavelsloot van noord naar zuid krijgt de laan een meer open karakter met groene natuurvriendelijke oevers. Vervolgens takt de laan aan op de bestaande verkeersstructuur begeleid door de singel.
BEO O GD P RO GRA MMA EN RU IMTEGEB R U I K Het programma langs de Lommerrijke Laan bestaat voornamelijk uit vrijstaande woningen en twee-ondereen-kapwoningen. Langs de laan komen ruime kavels waardoor er ruimte is voor grote groene voortuinen. Langs de singel, richting de Populierstraat worden de twee-ondereen kapwoningen en vrijstaande woningen afgewisseld door rijwoningen die aansluiten bij de bestaande bebouwingsstructuur. Het ruimtegebruik voor de laan bestaat voor ca. 50% uit verharding en voor ca. 50% uit groen.
Lommerrijke laan
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 14 -
Sfeerimpressie Lommerrijke Laan
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 15 -
U I TGANGSPUNTEN B EBOUWIN G
Dominant
Differentiatie
Om het statige karakter van de laan te waarborgen
KENMERKEN LO MMERRIJ KE L A A N
worden er vooral vrijstaande woningen en twee-onder-
■ Woningen grenzend direct aan de Lommerrijke Laan hebben een rooilijn van minimaal 6 meter vanaf de erfgrens;
een-kapwoningen voorgesteld. Rijwoningen langs de hoofdstructuur zijn mogelijk maar dan voornamelijk aan de overzijde van de watergangen langs de hoofdstructuur.
■ Woningen die worden gescheiden van de Lommerrijke Laan door water, hebben een rooilijn van minimaal 1 meter vanaf erfgrens;
Tussen de twee-onder-een kapwoningen en vrijstaande woningen kunnen afwisselend drie-onder-een kappers
■ Groene erfafscheiding doormiddel van haag;
worden toegepast.
■ Nokhoogte maximaal 12 meter; De groene voortuinen van 6 meter diep met de haag als
■ Kaprichting en vorm zijn vrij;
erfafscheiding zorgen samen met het ruimte profiel van de Laan voor een statig karakter. De overwegende twee-
■ Maximaal 8 rijwoningen aaneengeschakeld;
onder-een kapwoningen en vrijstaande woningen dragen
■ Bijgebouw ondergeschikt aan hoofdgebouw
bij aan dat karakter. De rooilijnen liggen 6 meter terug op de kavel om ruimte te geven aan parkeren op eigen
■ 2 parkeerplaatsen op eigen terrein via één oprit
Overwegend programma
■ Beeldkwaliteit met aanvullende gebeidsgerichte criteria;
terrein en voor een groene inrichting van de voortuinen. Bij vrijstaande woningen en twee-onder-eenkapwoningen moet plek zijn voor twee auto’s op eigen terrein, ontsloten door één oprit per woning. Het bijgebouw staat achter op de kavel en is ondergeschikt aan het woongebouw. Het is belangrijk dat de woningen zich op de laan oriënteren en hun adres krijgen aan de Lommerrijke Laan. De bebouwing ter hoogte van de Broekgraafzone krijgt een maximale hoogte van 17 meter. Dit geeft de mogelijkheid om aan de laan stedenbouwkundige accenten te realiseren in de vorm van appartementen en bijzondere woningtypen. In het overige deel van de laan is een bouwhoogte van maximaal 12 meter toegestaan. Kenmerken Lommerrijke Laan
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 16 -
Lo mme rri j ke La a n
Woonmilieu Lommerrijke Laan
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 17 -
De vrijstaande woningen en twee-onder-een-kapwoningen
bij de uitstraling van twee-onder-een-kapwoningen en
maar ligt wel gekoppeld aan de woningen. Afwatering
vormen een eenheid door de grote voortuinen. De
vrijstaande woningen.
van de openbare ruimte kan worden opgevangen in deze
rooilijnen zorgen voor de continuïteit in de laan waardoor er
bermen.
meer vrijheid ontstaat voor verschillen in kaprichtingen en
De woningen richten zich met de voorkant op de Laan.
vorm. De goothoogte is vrij zodat ook woningen met platte
Omdat het parkeren zo veel mogelijk op eigen erf gebeurt,
Het trottoir dat langs de Broekgraafzone loopt krijgt een
daken zijn toegestaan.
worden de opritten per twee woningen geschakeld.
parkachtig karakter. Vandaaruit is het wandelpad langs de
Hierdoor behoudt de berm langs de Laan zo veel mogelijk
watergang Broekgraaf bereikbaar.
Langs de laan vormt de Broekgraafzone een uitzondering
zijn continue karakter. De haag langs de erfgrens zorgt dat
op de voorgestelde woningtypen. Vanaf de Laan is
de auto’s het straatbeeld niet domineren. De hagen worden
De gehele Lommerrijke Laan wordt begeleid door
tussen de bebouwing door de Broekgraaf zichtbaar. Deze
bij de oplevering van de woning robuust aangeplant
verschillende watergangen. Langs de Broekgraaf met meer
doorzichten richting de Broekgraaf waarborgen de relatie
(minimaal 9 planten per strekkende meter). Dit voorkomt
afstand maar tussen de woningenblokken nog steeds
met het water en groen.
dat mensen vroegtijdig zelf een alternatief aanplanten. Na
zichtbaar. De oevers langs de Laan krijgen een groene
de aanplant zijn de bewoners zelf verantwoordelijk voor het
inrichting met flauwe taluds. De bruggen krijgen een lichte
U I TGANGSPUNTEN OPE N BARE RUIMT E
onderhoud van de haag waaronder het vrijhouden van de
toog om de rijweg visueel op te breken. De bruggen
De Lommerrijke Laan vormt de ontsluitingsstructuur van
loopruimte op het trottoir door eventuele uitkragen van de
functioneren daardoor tevens als snelheidsremmende
Broekgraaf. Bewoners en bezoekers maken als eerste
haag.
maatregel.
kennis met de Lommerrijke Laan als zij Broekgraaf binnenrijden.
De rijweg langs het hele tracé wordt begeleid door groene bermen. In deze bermen is ruimte voor grote bomen. Het
De kwaliteit van de inrichting van de Lommerrijke Laan is
groene karakter van de laan wordt hiermee versterkt. Het
om die reden extra belangrijk. De extra kwaliteit sluit aan
trottoir ligt vrij van de rijweg, gescheiden door de bermen,
Differentiatie aan kapvorm en richting
Losse, transparante bebouwing
Parkeren gebeurt op eigen terrein
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 18 -
Groene bermen langs de weg
2 .3 B R O E KGR AAFZO N E De Broekgraafzone is de belangrijkste structuurdrager van de wijk; het project ontleent zijn naam zelfs aan dit element. Het beeld dat daarbij hoort is een ruim opgezette landschappelijke en parkachtige zone waarin op natuurlijke wijze woonbebouwing is opgenomen. Hierdoor ontstaat een specifiek woonmilieu waarbij de woningen hun kwaliteit ontlenen aan de ligging in het groen. De buitenruimte van alle woningen is op het omliggende parkgebied georiënteerd. De gedachte is dat verspreid door het gebied verschillende woonclusters liggen. Deze clusters bestaan uit grondgebonden woningen en/ of appartementen en maatschappelijke voorzieningen in de plint. In het geval van grondgebonden woningen worden de woningen geclusterd rond een semi-openbaar middengebied waaronder of waarin het parkeren is opgelost. De woningen hebben slechts een kleine private buitenruimte die op het park is georiënteerd. Wanneer een cluster uit appartementen bestaat worden de appartementen georiënteerd zijn op het park. De entree van de appartementen en voorzieningen krijgen hun adres aan de straat. De clusters verschillen onderling van elkaar. Deze verschillen komen tot uitdrukking in bijvoorbeeld architectuur, woningtypologie, materiaal of bouwhoogte. Belangrijk is dat ieder cluster op zichzelf een duidelijk herkenbare eenheid vormt.
Het doorlopende parkgebied zorgt voor de ruimtelijke samenhang. Versnippering van dit gebied is ongewenst. Parkeren wordt zoveelmogelijk opgelost binnen de
Broekgraafzone
woonclusters of deels landschappelijk ingepast tussen de
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 19 -
Sfeerimpressie Broekgraafzone
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 20 -
woonclusters. Parkeren dat in de Broekgraafzone komt te
Dominant
Differentiatie
liggen moet op passende wijze landschappelijk worden
KENMERKEN BRO EKGRA A FZO NE
ingepast.
■ Bebouwing in een parkachtige setting, ontleent zijn kwaliteit aan de ligging in het landschap.
B E OOGD PR OGR AM M A E N RUIMT E GE BRUIK
■ Kapvorm is vrij
Het programma bestaat uit bijzondere typen woningen.
■ Bouwhoogte maximaal 17 meter
Dit zijn woningen met weinig eigen buitenruimte, ze
■ Parkeren gebeurt zoveel mogelijk binnen het wooncluster.
profiteren van de groene en waterrijke omgeving waar ze in liggen. Er is ruimte voor een bijzonder programma
■ Tuinmuur of gebouwde erfafscheiding onderdeel van de architectuur
zoals maatschappelijke functies die passen binnen het bebouwingsvlak.
■ Elk cluster krijgt een eigen herkenbaar architectonische uitstraling met de representatieve zijde aan de straat
U I TGANGSPUNTEN B EBOUWIN G De Broekgraafzone vormt een belangrijke drager van de wijk. Deze groen-blauwe as verbindt de wijk met het landschap. De bebouwing vormt een zelfstandig element
■ Programma bestaat uit bijzondere typen woningen en mogelijk kleinschalige maatschappelijke functies.
Overwegend programma
binnen deze zone. Deze zelfstandigheid wordt versterkt door het minimale aan privé buitenruimte. De overgang van privé naar openbaar moet zorgvuldig worden vormgegeven. Een terras of talud moet onderdeel zijn van de architectonische uitstraling. De uitstraling van de bebouwingseenheden vormt een uitzondering ten opzichte van de rest van Broekgraaf. De Broekgraafzone onderscheidt zich door een unieke uitstraling en individualiteit van de bebouwing. In de Broekgraafzone is een maximale bouwhoogte van 17 meter mogelijk. Dit geeft de vrijheid om de woningen een bijzondere vorm te geven. Het gewenste vloeroppervlak moet zoveel gestapeld worden zodat er voldoende openbare ruimte rond de bebouwing overblijft. De kapvorm wordt niet vastgelegd. Het uitgangspunt is wel dat de
Kenmerken Broekgraafzone
kapvorm past bij de algehele uitstraling van de architectuur.
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 21 -
Broe kg ra a f zon e
Woonmilieu Broekgraafzone
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 22 -
De bebouwing in de Broekgraafzone staat in het park en
drive-in woningen, parkeren onder een dek of half verdiept
hoge waterstand deels in het water. De Broekgraafzone
niet aan de Lommerrijke Laan. De rooilijn verspringt zodat
onder de bebouwing. Bezoekers parkeren kan buiten het
is een belangrijke verbinding tussen de wijk en het
de bebouwing los komt te staan van de Lommerrijke Laan.
bouwblok plaatsvinden maar binnen het wooncluster.
omliggende landschap en de ecologische zone. Door
De woningen krijgen hun adres aan de Lommerrijke Laan.
de Broekgraafzone lopen voetpaden en een vrijliggende De Broekgraafzone heeft een belangrijke recreatieve
fietsroute. De voetpaden worden deels op vlonders over
U I TGANGSPUNTEN OPE N BARE RUIMT E
functie voor de hele wijk Broekgraaf. Het park biedt
de overloopgebieden gelegd om de Broekgraaf beleefbaar
De openbare ruimte wordt gevormd door het groene
uitstekend de ruimte om een natuurlijke speelroute
te maken.
karakter van de Broekgraafzone. De parkachtige uitstraling
aan te leggen. Het gaat hierbij niet om afgebakende
geeft de bebouwing zijn bijzondere karakter. Omdat
speelplaatsen maar om een serie speelaanleidingen. Deze
de bebouwing in de Broekgraafzone haar kwaliteit uit
speelaanleidingen moeten worden vormgegeven met
het omringende park haalt, is een hoge kwaliteit van de
natuurlijke speelobjecten zoals boomstammen, stapstenen
openbare ruimte cruciaal.
en keien.
De bebouwingseenheden worden direct ontsloten vanaf
De Broekgraafzone vormt een belangrijk onderdeel in de
de Lommerrijke Laan. De ontsluiting vormt een contrast met
wateropgave. De Broekgraafzone is een overloopgebied
de groene inrichting van het park, dit wordt zichtbaar in de
waar bij hevige regenval of in de winter overtollig water
materialisering en kleur. Het bouwen in de Broekgraafzone
geborgen kan worden. De oevers zijn daarom zo veel
vraagt om een andere manier om het parkeren op te
mogelijk natuurvriendelijk ingericht. De overgang van droog
lossen. Het parkeren gebeurt bij voorkeur onder het
naar nat biedt voor de flora en fauna een interessant milieu
gebouw of tussen twee gebouwen in die samen een
dat aansluit bij de ecologische zone en het Zuid-Hollands
bebouwingseenheid vormen. Hierbij wordt gedacht aan
Landschap. Sommige gebouwen staan mogelijk bij een
Solitaire gebouwen in een groene setting
Erfafscheidingen opgenomen in de architectuur
Informele wandelroute door het park
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 23 -
Vlonders geven ruimte voor waterberging
2 .4 L AN D SC HAPSZO N E De rand van Leerdam Broekgraaf wordt gevormd door een ecologische zone en het bos van het Zuid-Hollands Landschap die deel uitmaakt van de Ecologische Hoofdstructuur. Het landelijke wonen ontleent zijn kwaliteit aan deze zones die door paden en bruggen met elkaar
R I E T E I LANDEN
en de omgeving verbonden worden. De landschapszone bestaat uit vier buurten die elk een eigen karakter hebben. Van noord naar zuid; de Rieteilanden, de Landschappelijke rand, de Hoven en de Laan. Vanuit het landschap vormt de
L A N D S CHAPPELI J KE R AND
bebouwing een gevarieerd beeld met woningen die het landschap in steken en zich weer terugtrekken. Doordat het programma hoofdzakelijk bestaat uit vrijstaande woningen en twee-onder-een-kapwoningen straalt het een ontspannen sfeer uit. Door de grote kavels
D E H OVE N
ontstaat er transparantie tussen de woningen richting het erachter gelegen landschap. Het programma laat toe het parkeren zo veel mogelijk op eigen terrein op te lossen dat wordt ontsloten via één oprit per woning. Het parkeren voor bezoekers wordt zo veel mogelijk opgenomen in de trottoirs zonder dat het straatbeeld door auto’s wordt
DE LAAN
gedomineerd. De rooilijnen zijn minder streng geregeld, waardoor de mogelijkheid ontstaat om op het landschap te reageren door bijvoorbeeld de woningen aan het water te plaatsen. De rooilijn bedraagt minimaal 4 meter. In dit woonmilieu is ruimte voor het uitgeven van vrije kavels. Ook worden in de woonmilieu plekken aangewezen voor welstandsrij bouwen.
Landschapszone
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 24 -
Sfeerimpressie Landschappelijke zone
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 25 -
B E OOGD PR OGR AM M A E N RUIMT E GE BRUIK
Dominant
Differentiatie
Het programma is uitsluitend gericht op het duurdere
KENMERKEN L A ND S C HA P S ZO NE
segment. Er komen vrijstaande woningen en twee-onder-
■ Natuurlijke erfafscheiding langs de watergangen
een-kapwoningen. De openbare ruimte wordt zo veel
■ Ruimte voor bijzondere woningen langs de ecologische zone
mogelijk intern op het eiland vormgegeven zodat de woningen optimaal gebruik maken van de ligging aan het
■ Voortuinen krijgen een eenduidige groene erfafscheiding door middel van hagen
water. De woningen profiteren van de kwaliteit van de directe ligging aan het open landschap en watergangen.
■ In woonhoven rooilijn minimaal 4 meter vanaf grens woonvlak
Met voetgangersbruggen word de relatie gelegd met de ecologische zone en het bos van Zuid-Hollands landschap. Hierdoor ontstaat een aantrekkelijk wandelgebied rond
■ Nokhoogte maximaal 12 meter
Broekgraaf dat vanaf de verschillende eilanden direct
■ Kaprichting en -vorm is vrij
bereikbaar is.
■ Parkeren op eigen terrein, ruimte voor twee auto’s ontsloten door één oprit
U I TGANGSPUNTEN B EBOUWIN G De randvoorwaarden voor de Landschapszone zijn
■ Bijgebouwen ondergeschikt aan hoofdvolume
Overwegend programma
■ Ruimte voor welstandsvrij bouwen.
minder streng. Langs de hoofdstructuur geldt een strenge beeldkwaliteit, daarachter is er meer vrijheid om de buurten een eigen karakter te geven. De Landschapszone krijgt een exclusief karakter dat bepaald wordt door het programma en de daarbij horende grote kavels. De Landschapszone vormt een overgang van de wijk Broekgraaf naar het landschap. De woningen aan de randen van het landschap zijn georiënteerd op het landschap en vormen een bijzondere grens tussen de stad en het landschap. Binnen de Landschapszone is het mogelijk om meer vrijheid in architectuur te bieden. In de buurten kan ruimte worden opgenomen voor vrije kavels en is er ruimte voor welstandsvrij bouwen. De ligging aan de ecologische zone en het Zuid-Hollands Landschap biedt kansen om bijzondere architectonische gebouwen te maken met een
Kenmerken Landschapszone
karakter dat aansluit bij de landschappelijke en ecologische
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 26 -
Lan d sch ap szo n e
La n dsc ha p szon e
Woonmilieu Landschapszone
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 27 -
setting. Gedacht kan worden aan groene daken, veel glas,
waaronder het vrijhouden van de loopruimte op het trottoir
centraal. De profielen worden op dezelfde manier als de
duurzame materialen of woningen die een relatie aangaan
door eventuele uitkragen van de haag.
Landschappelijke Rand gerealiseerd.
vormen ruimte te geven, is er een bouwhoogte van
Binnen de verschillende buurten van de Landschapszone
Er moeten bij de uitwerking regels opgesteld worden over
maximaal 12 meter en is de kapvorm vrij.
wordt er gekozen voor een andere ontsluitingsstructuur. Bij
hoe omgegaan moet worden met de aanleg van vlonders
De Hoven worden hoven gemaakt die vanuit de buurtstraat
en erfafscheidingen.
met het water. Om deze bijzondere architectonische
U I TGANGSPUNTEN OPE N BARE RUIMT E
worden ontsloten. De privé opritten worden bij voorkeur
De openbare ruimte wordt in sfeer sterk bepaald door de
eenduidig met de inrichting van de hoven vormgegeven
grote kavels en voortuinen met haag. Hierdoor ontstaat het
zodat de hoven een bijzonder karakter krijgen. De hoven
groene karakter van de buurten. In het openbaar gebied
vormen een eigen identiteit binnen het netwerk van
is het openbaar groen verplaatst naar de omliggende
openbare ruimte. Het parkeren wordt daarin ondergeschikt
gebieden. De profielen in de Landschapszone zijn tot de
opgenomen. Bij de Landschappelijke Rand en De Laan
minimale afstand teruggebracht. Het parkeren vindt plaats
takt de ontsluiting aan op de aangrenzen woonmilieus via
op eigen terrein ontsloten via één oprit per woning. Het
de buurtstraat. De profielen krijgen een besloten karakter
bezoekersparkeren wordt in openbaargebied opgelost.
met aan één zijde parkeren met daartussen plantvakken die ruimte bieden voor bomen. Het parkeren, het trottoir
De hagen worden bij de oplevering van de woning
en de rijbaan liggen in de hoven zoveel mogelijk op gelijk
robuust aangeplant (minimaal 9 planten per strekkende
niveau. De parkeervakken worden als onderdeel van het
meter). Dit voorkomt dat mensen vroegtijdig zelf een
trottoir vormgegeven. De Rieteilanden heeft zoals de naam
alternatief aanplanten. Na de aanplant zijn de bewoners
al doet vermoeden een eilandstructuur. De buurt heeft
zelf verantwoordelijk voor het onderhoud van de haag
twee toegangswegen. Binnen het eiland staat het water
Bebouwing krijgt een ‘landschappelijk’ karakter
Bijzondere architectonische expressie
Vanuit de hoven is er zicht op het open landschap
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 28 -
Groene, bijzondere inrichting van de hoven
Foto vrije kavels (woonmilieu Landschapszone, deelgebied Landschappelijke rand)
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 29 -
2 .5 B E SLOT E N B UURT De Besloten Buurt sluit qua karakter en schaal aan bij de bestaande bebouwingsstructuur van Leerdam. Het programma is gedifferentieerd; appartementen, rijwoningen, twee-onder-een-kapwoningen en vrijstaande woningen worden gemengd. In het gevelbeeld wordt ingezet op de individuele herkenbaarheid van de woningen (verticale parcellering) waarbij zowel traditionele architectuur als eigentijdse vormgeving voorkomt. De openbare ruimte wordt eenduidig ingericht, het parkeren wordt zo veel mogelijk opgelost in het straatprofiel. Het is belangrijk dat elke buurt een eigen plein krijgt dat door een langzaamverkeersverbinding in verbinding staat met de omgeving. Hierdoor ontstaat een kleinschalig netwerk dat de buurten onderling verbindt. Deze aaneenschakeling van pleintjes kan ingezet worden als speelroute.
BEO O GD P RO GRA MMA EN RU IMTEGEB R U I K De Besloten Buurt bevat overwegend rijwoningen in alle prijscategorieën. Daarnaast wordt het programma aangevuld met twee-onder-een-kapwoningen op een middelgrote kavel. Vrijstaande woningen zijn in dit woonmilieu minder aanwezig en vallen vanwege de afmetingen van de kavels in het middeldure segment. Voor het realiseren van een hoogteaccent is er ruimte voor appartementen.
Besloten Buurt
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 30 -
Sfeerimpressie Besloten buurt
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 31 -
R ELATI E M ET DE OM GE VIN G
Dominant
Differentiatie
De Besloten Buurt sluit programmatisch het meest
KENMERKEN BES LOTEN BU U RT
aan bij de bestaande buurt West. Dit wordt zichtbaar
■ Zorgvuldig vormgegeven kopgevel
langs de watergang aan de Lindestraat. In de Besloten
■ ‘Loper’ als overgang van privé naar openbaar
Buurt komen rijwoningen te staan die de bestaande
■ Maximaal 8 per rij
bebouwingsstructuur van West doortrekken en qua massa daarbij aansluiten. Het compacte milieu vormt een logische
■ Bouwhoogte maximaal 12 meter
overgang van het bestaande West naar de nieuwe wijk
■ Rooilijn minimaal 1 meter vanaf grens woonvlak
Broekgraaf.
■ Woningen grenzend aan de besloten ruimtes hebben hier hun entree, met kaprichting overwegend evenwijdig aan de straat
U I TGANGSPUNTEN B EBOUWIN G Om een duidelijk woonmilieu te definiëren is het belangrijk
■ Parkeren aan de straat en in koffers tussen de woningen.
om passende architectuur toe te passen. Bij de Besloten Buurt hoort een stedelijke uitstraling met compacte
■ Besloten ruimtes en pleinen
profielen, geen voortuinen en eenduidige architectuur. De Besloten Buurt kenmerkt zich door een ‘loper’ van een
Overwegend programma
meter als voortuin en de strakke voorgevelrooilijn. De gebouwen presenteren zich duidelijk aan de straat met de ‘loper’ als overgang van privé naar openbaar gebied. De ‘loper’ krijgt per woning een andere vormgeving, zowel in kleurgebruik als in materiaalgebruik. De hoeken van de bebouwing worden op belangrijke plaatsen gesloten om een duidelijke wand de creëren. Deze hoeken vragen om een bijzondere architectonische oplossing die past bij de uitstraling van de rest van de bebouwing. De overwegende kaprichting is evenwijdig aan de straat. De twee-ondereen-kapwoningen en vrijstaande woningen vormen een uitzondering daarop. Deze doorbreken de continuïteit van de rijwoningen en vormen een eigen dakenlandschap. De beëindiging van de rijwoningen gebeurt door een hoogteaccent van de kap of een verbijzondering in de kapvorm.
Kenmerken Besloten Buurt
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 32 -
INTERMEZZO ‘LOP ER’ In de Besloten buurt wordt de voortuin vormgegeven door middel van een ‘Loper’, ook wel ‘Delfse stoep’ genoemd. De ‘Loper’ is onderdeel van de uitstraling/ architectuur van de woning en is altijd één meter breed. Bij de vormgeving van de ‘Loper’ worden uitsluitend twee kleuren in elke straat toegepast. Door de stoepen in verschillende patronen in te straten, ontstaat er een gevarieerd beeld. Per rij aaneengesloten woningen worden minimaal 3 verschillende patronen gebruikt met maximaal 2 dezelfde patronen naast elkaar. Het neerzetten van bankjes of bloempotten is toegestaan. Echter het later naar eigen inzicht opnieuw bestraten van de ‘Loper’ is niet wenselijk. Uitagngspunten: ■ 1 meter ‘Loper’ als voortuin; ■ Neerzetten van bankjes en bloempotten toegestaan; ■ Per aaneengesloten rij woningen worden minimaal 3 verschillende patronen toepassen; ■ Maximaal 2 dezelfde patronen naast elkaar; ■ Kleurgebruik in afstemming met architectuur; 1:100 1:100
■1:100 ‘Loper’ bestaat altijd uit 2 kleuren; ■ Per straat dezelfde kleuren ‘Loper’.
Schaal 1:100
Referentie patronen ‘Loper’
Referentie beelden ‘Loper’
1:50 B E E L D1:50 K W A L I T E I T E N W E L S TA N D 1:50
- 33 -
Be sl ote n bu u rt
Be sl ote n bu u rt
Woonmilieu Besloten buurt
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 34 -
U I TGANGSPUNTEN OPE N BARE RUIMT E
In de woonstraten vindt het parkeren zo veel mogelijk
De openbare ruimte laat het ambitieniveau van de wijk
plaats in het openbaar gebied. Het parkeren dwars
zien en bepaalt de uitstraling ervan. De Besloten Buurt
langs de straat bestaat uit clusters van maximaal vijf
onderscheidt zich vooral van Tuindorp door het ontbreken
parkeerplekken. Tussen deze clusters worden bomen
van voortuinen in het straatprofiel. De uitstraling wordt
geplaatst die het profiel een aangename uitstraling geven.
daardoor stedelijker en de bebouwingswanden bepalen in
Parkeren dat niet in openbaar gebied plaats kan vinden,
sterkere mate de vorm van de openbare ruimte. Dit wordt
krijgt een plek in parkeerkoffers tussen of achter de
vooral zichtbaar op bijzondere plekken zoals de pleinen.
woningen.
De overgang van openbaar gebied naar privé vraagt hierbij om extra aandacht, in het bijzonder de zijerfafscheidingen.
Het water begrenst de Besloten Buurt en is verbonden
De woonstraten die de buurt ontsluiten volgen een
met de rest van Broekgraaf. De Besloten Buurt grenst aan
logische route en vormen doorgaande lussen. Op
de Broekgraafzone, wat kansen biedt om een bijzondere
bijzondere plekken krijgt de openbare ruimte een
rand aan het water te maken. Het water maakt hier deel
afwijkende inrichting. Deze plekken zijn bereikbaar
uit van het woonmilieu en er vindt interactie plaats met de
vanaf de woonstraten en zijn uitsluitend bedoeld voor
omgevingskwaliteit van de Broekgraaf.
bestemmingsverkeer.
Ten zijden van de Broekgraaf krijgt de Besloten Buurt een openbare oever zodat de Broekgraaf beleefbaar is en onderdeel wordt van het de buurt.
Rijwoningen met duidelijke beëindiging
‘Plint’ als overgang van privé naar openbaar gebied
Compact profiel met aan één zijde parkeren
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 35 -
Besloten groene ruimtes op buurtniveau
Foto Leerdam Broekgraaf woonmilieu Besloten buurt (gerealisserde)
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 36 -
2 .6 T UI N D O R P O P L EV ERING EERSTE WO NINGEN In het woonmilieu Tuindorp zijn in juli 2015 de eerste woningen opgeleverd. Het gaat hierbij om rijwoningen, twee-onder-een kapwoning en vrijstaande woningen. In totaal zal het eerste plandeel uit ca. 160 woningen bestaan.
KENMERKEN Het Tuindorp wordt gekenmerkt door lanen met daarin bomen en hagen die de wegen begeleiden. Het programma bestaat voornamelijk uit twee-onder-eenkapwoningen en rijwoningen. De woningen hebben ruime kavels met ruimte voor parkeren op eigen terrein. Het parkeren in het openbaar gebied kan met dit programma tot het minimale beperkt worden. Parkeren wordt aan een zijde van de straat gelegd, het overig parkeren wordt opgelost in parkeerkoffers. De ruime kavels bieden tevens de mogelijkheid om groene voortuinen te maken die bijdragen aan het karakter van Tuindorp. Het woonmilieu Tuindorp heeft een zachte buitenrand met binnenin rijwoningen die de interne structuur begeleiden. Heldere rooilijnen definiëren de ruimtes binnen in de buurt. De ruimtes in het Tuindorp-woonmilieu krijgen een overwegend groene inrichting met ruimte voor spelen en eventueel waterberging. De groene ruimtes zijn bepalend voor de identiteit van het Tuindorp en geven het gevoel van een ruim, groen opzette buurt.
Tuindorp
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 37 -
Sfeerimpressie Tuindorp
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 38 -
B E OOGD PR OGR AM M A E N RUIMT E GE BRUIK
Dominant
Differentiatie
Het programma bestaat hoofdzakelijk uit twee-onder-een-
KENMERKEN TU IND O RP
kapwoningen en rijwoningen in het duurdere segment,
■ Zorgvuldig vormgegeven kopgevels
aangevuld met vrijstaande woningen. Hierdoor blijft er
■ Beëindiging rijwoningen met een dwarskap.
een gezonde mix van woningtypen maar ontstaat er wel
■ Maximaal 8 woningen per rij
een Tuindorpse uitstraling. Het groen wordt geclusterd per buurt zodat het voldoende maat krijgt en beleefd wordt
■ Bouwhoogte maximaal 12 meter
als volwaardige ruimte. In de wegen komen geen groene
■ Rijwoningen worden doorsneden
bermen maar worden er bomen geplaatst tussen de parkeervakken.
■ Groen karakter door grote volwaardige voortuinen met een rooilijn van minimaal 4 meter
U I TGANGSPUNTEN B EBOUWIN G
■ Groene hoven, omkaderd door tuinen met een haag als erfafscheiding
Het karakter van Tuindorp wordt versterkt door de
■ Parkeren zo veel mogelijk op eigen erf of in parkeerkoffers tussen de woningen
architectuur en woningtypen. De voornamelijk twee-ondereen-kapwoningen en rijwoningen met grote voortuinen geven het woonmilieu een groene en ontspannen
■ Laanbeplanting met bomen dominant in het profiel
Overwegend programma
uitstraling. De erfafscheidingen in de voortuinen worden vormgegeven door middel van hagen. Deze hagen dragen bij aan het groene beeld van de openbare ruimte en zorgen ervoor dat de auto op passende wijze wordt ingepast. De voortuinen moeten van voldoende afmeting zijn om de auto goed kwijt te kunnen. De rooilijn van de voorgevels ligt om die reden minimaal vier meter uit de erfgrens. Aan een groen hof mag de bebouwing dichter tegen de erfgrens aan staan mits tussen de woningen en hof geen autoverkeer loopt. Om de rijwoningen aan te laten sluiten bij het ontspannen karakter, wordt de aaneenschakeling beperkt tot maximaal acht woningen. Een rij krijgt aan beide zijden een heldere beëindiging. Kenmerken Tuindorp
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 39 -
Tu in do rp
Tu i n dorp
Woonmilieu Tuindorp
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 40 -
Foto Leerdam Broekgraaf (gerealisserde eerste fase)
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 41 -
De bouwhoogte voor alle woningtypen is maximaal 12
waaronder het vrijhouden van de loopruimte op het trottoir
zijn niet gewenst. Voor de oevers die worden uitgegeven
meter. Dit geeft de mogelijkheid om binnen het volume
door eventuele uitkragen van de haag.
gelden strenge regels voor wat betreft de oevers en
twee lagen en een kap te realiseren.. De entree van de
De profielen worden als breed ervaren doordat de
steigers. Deze strenge regels zijn belangrijk omdat de
buurt wordt gemarkeerd door architectonische accenten in
rooilijnen van de bebouwing ver terug liggen vanaf
waterwegen vrij moeten blijven voor onderhoud. De
de vorm van bijvoorbeeld kapvorm en bouwhoogte.
de erfgrens. De buurten worden ontsloten door een
structurerende waterwegen kennen een minimale breedte
heldere verkeersstructuur waarbij doodlopende straten
van acht meter.
De architectuur in het Tuindorp kenmerkt zich door de
zo veel mogelijk vermeden worden. Er is een duidelijke
zadeldaken voor de twee-onder-een-kapwoningen,
hoofdroute die de buurten ontsluit. Een informele interne
vrijstaande woningen en rijwoningen. Er kan gevarieerd
route ontsluit het hart van de buurt. Aan deze informele
worden met dwarskappen en langskappen.
route liggen groene hoven. Op bijzondere plaatsen, zoals het hof, wordt de inrichting afgestemd op de uitstraling
U I TGANGSPUNTEN OPE N BARE RUIMT E
van de omliggende architectuur en het karakter van het
De profielen in het Tuindorp worden gekenmerkt door
Tuindorp (HIOR is hierin bepalend). Elke buurt binnen het
hun groene en brede karakter. De bomen in de profielen
woonmilieu Tuindorp krijgt zijn eigen groene hof. Deze zijn
en de hagen als erfafscheiding zorgen voor dit groene
bedoeld om in de buurt een bijzondere plek te maken waar
beeld. De hagen worden bij de oplevering van de woning
speelvoorzieningen in worden opgenomen.
robuust aangeplant (minimaal 9 planten per strekkende meter). Dit voorkomt dat mensen vroegtijdig zelf een
Het woonmilieu Tuindorp grenst aan een aantal
alternatief aanplanten. Na de aanplant zijn de bewoners
structurerende watergangen. De oevers krijgen een groene
zelf verantwoordelijk voor het onderhoud van de haag
inrichting. Harde overgangen door middel van keermuren
Uitstraling architectuur
De architectuur rond de hoven vormt een geheel
Ruimte voor parkeren op eigen terrein
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 42 -
Speelplek en hof per buurt
INTERMEZZO ‘H A AG BROE KGRAAF’ Als erfafscheiding langs de voortuinen worden beukhagen (Fagus sylvatica) aangeplant. Deze zorgen voor een eenduidige overgang tussen openbaar- en privégebied. In de openbare ruimte worden hagen met name toegepast rond de parkeerkoffers, groene hoven en bij de entree’s van appartementengebouwen. Alle hagen worden aangeplant als beukhaag (Fagus sylvatica) De haagbeuk loopt vroeg in het voorjaar uit en geeft daarmee al snel een groen beeld aan een straat. Bij aanplant worden de hagen ondersteund door houten palen en staaldraad. Deze zijn niet meer zichtbaar wanneer de haag volgroeid is. De hagen zijn in de eindsituatie maximaal een meter hoog en worden gesnoeid als blokhaag.
UI TGANGSPUNTEN ■ Planten: Fagus sylvatica (beukhaag), maat 80-100 wortelgoed. ■ Aanplantstramien: Planten worden aangeplant in een enkele rij, 5 stuks per strekkende meter. ■ Plantgatverbetering wordt toepassen over de gehele lengte van de haag, waarbij zand vervangen wordt door goed doorwortelbare teelaarde.
■ Cunet: plantgatverbetering wordt in een cunet van tenminste 30 cm diep en tenminste 30 cm breed aangebracht, waarbij dit tot 50 cm diep met de ondergrond wordt doorgespit. ■ Houten palen: Palen met een lengte van 180 cm, worden 110 cm diep geslagen (70 cm blijft in zicht). ■ Palen hebben een diameter van 8 cm (palen hoeven niet verduurzaamd te zijn). ■ Palen hebben een h.o.h. afstand van maximaal 3 meter, of zoveel minder als nodig is. Palen dienen in gelijke afstanden over de haaglengte te worden aangebracht. ■ Staaldraad: Een gladde verzinkte draad wordt toegepast, met een dikte van tenminste 2,4 mm. ■ De draad wordt bevestigd aan de palen op 10 cm onder de kop (dus niet op de kop!) met verzinkte krammen, waarbij deze op de hoek en eindpalen dubbel (twee keer) om de paal wordt geslagen en dubbel (twee keer) met krammen wordt vastgezet.
Beeld van een gerealiseerde haag
■ Krammen 3.15 x 30 mm en zijn verzinkt. Krammen worden onder een hoek van 45 graden geplaatst, zodat boven- en onderpunt niet door dezelfde houtnerf loopt. ■ Aanplanten gebeurt in het plantseizoen, dat loopt van 15 november t/m 15 maart.
+
+
Fagus sylvatica - maat 80-100 - 5 per strekkende m
Houten palen - 180 cm lang - 8 cm diamter
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 43 -
Staaldraad - Glad verzinkt - dikte 2,4 mm
2 .7 L I N T Het kleine aantal woningen dat aan de Tiendweg komt te staan sluit aan bij de huidige bebouwingskorrel en uitstraling. De oriëntatie van de gebouwen en de kaprichting is haaks op de Tiendweg. Het parkeren gebeurt op eigen terrein om de Tiendweg niet verder te belasten. De architectonische uitstraling moet passen binnen het beeld van de Tiendweg. De bebouwingsstructuur wordt nu gekenmerkt door losse vrijstaande woningen met openheid richting het groene achterland.
BEO O GD P RO GRA MMA EN RU IMTEGEB R U I K Het programma langs de Tiendweg sluit aan bij de bestaande bebouwingsstructuur. Het programma bestaat uit een mix van twee-onder-een-kapwoningen en vrijstaande woningen.
Lint
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 44 -
Sfeerimpressie Lint
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 45 -
U I TGANGSPUNTEN B EBOUWIN G
Dominant
Differentiatie
De bebouwing langs de Tiendweg voegt zich naar het
KENMERKEN L INT
karakter van de omliggende bebouwing. De Tiendweg
■ Doet mee in het ritme van de bestaande bebouwing, een laag met kap.
is een oud lint met daaraan voornamelijk vrijstaande woningen en in mindere mate twee-onder-eenbebouwing langs de Tiendweg. Verder naar het westen
■ Kap van vrijstaande woningen haaks op de Tiendweg, kap van twee-onder-een kapwoning woningen dwars op de Tiendweg.
wordt het een weg door het buitengebied met sporadisch
■ Maximale bouwhoogte 12 meter.
kapwoningen. De nieuwe locatie vormt het einde van de
een boerenerf eraan gelegen.
■ Bijgebouwen ondergeschikt aan hoofdvolume. ■ Ruime voortuin van minimaal 6 meter, woning tot zijdelingse erfgrens is minimaal 3 meter.
Het gaat bij het woonmilieu Lint vooral om het invoegen van nieuwe woningen in de bestaande structuur. De
■ Parkeren op eigen terrein, ruimte voor twee auto’s ontsloten door één oprit.
uitstraling van de nieuwe bebouwing voegt zich naar de al bestaande landelijke woningtypen. Langs de Tiendweg geld een maximale bouwhoogte van twaalf meter. De woningen worden één laag met een (ruime) kap.
Overwegend programma
Voor de bebouwing aan de Tiendweg geldt een voorgevelrooilijn die minimaal zes meter uit de kavelgrens aan de voorzijde ligt. De woningen hoeven niet haaks op de weg te staan. De bebouwing langs de Tiendweg kenmerkt zich door gevarieerd beeld in oriëntatie op de straat. De grote voortuinen die hierdoor ontstaan zijn kenmerkend voor het karakter van de Tiendweg. Om de individuele beleving van de woningen te waarborgen, geldt voor de hoofdgebouwen een minimale afstand tot de zijdelingse erfgrens van drie meter. Voor de kapvorm geldt dat de nokrichting voor vrijstaande woningen haaks op de Tiendweg georiënteerd is. Voor twee-onder-een-kapwoningen geldt dat de nokrichting parallel aan de Tiendweg ligt.
Kenmerken Lint
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 46 -
Lint
Woonmilieu Lint
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 47 -
U I TGANGSPUNTEN OPE N BARE RUIMT E
Door het woonmilieu Lint loopt een belangrijke watergang
Voor het woonmilieu Lint geldt dat de inrichting bepaald
vanaf de sportvelden richting het Wiel. Langs deze
wordt door de bestaande situatie aan de Tiendweg.
watergang loopt een fiets- en wandelroute. Aan deze
De inrichting van de opritten en de erfafscheiding moet
route is de oever openbaar. Aan de andere zijde wordt de
aansluiten bij het bestaande beeld. Alle nieuwe woningen
oever uitgegeven. Voor deze oever worden de vlonders of
worden ontsloten vanaf de Tiendweg. De parkeerbehoefte
oeverafscheiding mee ontworpen met de woningen.
per woning wordt in zijn geheel op eigen terrein opgelost en ontsloten door één oprit per woning. Het huidige profiel van de Tiendweg geeft geen ruimte om parkeerplaatsen in het openbaar gebied te maken. De trottoirs en inritten worden eenduidig ingericht, aansluitend bij het bestaande beeld van de Tiendweg. Binnen het woonmilieu Lint worden er geen speelplekken ingericht. De speelplekken liggen elders in de buurt.
Architectuur met een landelijk karakter
Kleinschalige architectuur
Woningen presenteren zich aan de straat
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 48 -
Huidige inrichting van de Tiendweg als uitgangspunt
2 .8 VO O R Z I E N I N GE N C LUST E R De realisatie van het voorzieningencluster van Broekgraaf tilt het voorzieningenniveau van heel Leerdam West naar een hoger niveau. Met een fijnmazig netwerk van langzaamverkeersroutes en een uitnodigende vormgeving van de openbare ruimte krijgt het plan een hoogwaardige aansluiting op de bestaande bebouwing. De voorzieningen kunnen zo een centrale rol gaan vervullen als ontmoetingsen ontspanningsplek voor Leerdam West. De bestaande voorzieningen krijgen hier een nieuw leven of worden aangevuld. Met name de sportvereniging en de brede school, hebben hun verzorgingsgebied ook in de reeds bestaande wijken. De voorzieningen geven een nieuwe impuls aan het verenigingsleven en versterken zo de interactie tussen de verschillende buurten en de sociale samenhang van westelijk Leerdam als geheel. Niet alleen de sportclubs, maar ook het wandel- en fietsnetwerk in de omringende groenstructuur nodigen uit om lopend of fietsend naar de sportclub te komen. Dit netwerk draagt hierdoor bij aan een gezonde leefstijl voor verschillende doelgroepen. Het uitlaten van de hond, een rondje joggen of een praatje met een buurtgenoot, de uitnodigend ingerichte groene omgeving stimuleert alle bewoners, ongeacht hun leeftijd of sociale status uit om te ontspannen en elkaar beter te leren kennen.
Het multifunctionele gebied draagt door de kwalitatief hoogwaardige en gevarieerde inrichting bij aan de gezondheid en het welbevinden van alle bewoners en bezoekers.
Woonmilieu Voorzieningen
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 49 -
Sfeerimpressie Broekgraafzone
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 50 -
B E OOGD PR OGR AM M A E N RUIMT E GE BRUIK
Dominant
Differentiatie
Het programma bestaat een mix van woningen voor
KENMERKEN VO O RZ IENINGENC LU ST E R
maatschappelijke doelgroepen en vrije sector. Daarnaast in dit plandeel
■ Bebouwing in een campus-achtige setting, ontleent zijn kwaliteit aan de ligging in een groene omgeving
U I TGANGSPUNTEN B EBOUWIN G
■ Bouwhoogte maximaal 17 meter m.u.v. sportaccommodatie
De bebouwing vormt een zelfstandig element binnen
■ Parkeren grotendeels en centrale as
zijn maatschappelijke zorg- en sportvoorzieningen voorzien
deze zone. Deze zelfstandigheid wordt versterkt door het
■ Programma bestaat uit bijzondere typen woningen en maatschappelijke functies.
minimale aan privé buitenruimte (geen individuele tuinen, wel gemeenschappelijk groen). De overgang van privé naar openbaar moet zorgvuldig worden vormgegeven. Een terras of talud is onderdeel van de architectonische uitstraling. De uitstraling van de bebouwingseenheden vormt een
Overwegend programma
uitzondering ten opzichte van de rest van Broekgraaf. Het voorzieningencluster onderscheidt zich door een unieke uitstraling en individualiteit van de bebouwing. De kapvorm wordt niet vastgelegd. Alle gebouwen hebben een alzijdige uitstraling (geen achterkanten). Specifiek voor het zorggebouw (deelplan 6.2) geldt een openbare plint (dus geen dichte gevel/bergingen) aan de openbare weg als vereiste. Specifiek voor de sportaccommmodatie geldt dat het
Kenmerken voorzieningencluster
gebouw wordt opgetild boven het maaiveld en een nadrukkelijke oriëntatie op de velden tot uitdrukking moet komen in de architectuur. Het gebouw mag een aan asymmetrische opbouw laten zien waarmee het onderscheid tussen het hoofdveld eenerzijds en het multifunctionele veld anderzijds tot uitdrukking komt.
Kenmerken sportaccommodatie
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 51 -
Voorzi e n i n g e n c l u ste r
Woonmilieu Voorzieningen
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 52 -
V E R KEER & PAR KER EN Voor gemotoriseerd verkeer is een centrale ontsluiting voorzien die aan twee zijden aantakt op de bestaande woonstraten. Zo verbindt deze ontsluitingsstructuur het voorzieningencluster op een vanzelfsprekende manier met de bestaande bebouwde kom en de rest van
32parkeerplaatsen parkeerplaatsen
Broekgraaf. De aantakkingen vinden plaats op de Quirinus de Palmelaan aan de zuidoostzijde en op de Kristallaan aan
parkeerplaatsen
parkeerplaasten
de westzijde.
29parkeerplaasten parkeerplaasten parkeerplaatsen
parkeerplaasten
Parkeren voor de sportaccomodaties vindt grotendeels plaats tussen de gescheiden rijbanen van de ontslutingsweg. Hier wisselen de gestoken parkeerplaatsen af met plantvakken met bomen en een enkele doorsteek voor langzaam verkeer. Het overige parkeren vindt plaats in parkeerkoffers tussen en naast de geprojecteerde bebouwing. Er wordt in het hele plangebied zo veel mogelijk gebruik gemaakt van dubbel parkeren, waarbij verschillende functies en voorzieningen dezelfde parkeerplaatsen gebruiken, omdat zij op andere tijden
N
van de dag hun drukste moment hebben.
B E E L D K W A L I T E I T E N W E L S TA N D - 53 -
WA NDELEN, SPELEN EN ON T MOE T E N
de drukte die als vanzelfsprekend gepaard gaat met
De vele wandelpaden verbinden de verschillende
sportactiviteiten.
verblijfsplekken, die ieder een eigen sfeer hebben. Zo ligt het speelplein naast de school in de
Meer verstild zijn de Rieteilanden aan de noordzijde, langs
Broekgraafzone. Deze plek is avontuurlijk ingericht met
de spoorlijn. Die zijn via voetbruggen en struinpaden
natuurlijke spelaanleidingen gericht op kinderen in de
slechts deels toegankelijk voor extensieve activiteiten,
basisschoolleeftijd. Een afgeschermd gedeelte van het
zoals genieten van de natuur, hardlopen of wandelen.
schoolplein is ingericht voor de kleine kinderen die het kinderdagverblijf bezoeken. Broekgraaf Genieten en ontspannen
Parkeren landschappelijk ingepast
Groene uitloper naar park
In het park ligt ook een centrale groene ontmoetingsruimte,
Landelijke verbinding met fase 2
in directe verbinding met de hoofdontsluitingsweg en, wat meer Spelen en leren
afgelegen, een informele plek naast de appartementen.
Wandelen en ontmoeten
Een grote verblijfsplek is het derde sportveld, dat flexibel gebruikt kan worden en openbaar toegankelijk is. Hierdoor leent het zich door de week voor de buitengymlessen en sportdagen
Uitlaat strook hond
van de school, kunnen kleine kinderen er rennen en weekend gepicknickt of gevliegerd worden. Veel rustiger
Deze groene zones zijn alleen te vinden via de besloten