Begroting 2026 2029.docx

Voor verwachte verliezen dient een voorziening te worden getroffen die ten laste komt van de Algemene Reserve Grondexploitaties. Het onderling verevenen van resultaten van grondexploitaties onderling is ingevolge het BBV niet toegestaan. Als een negatieve grondexploitatie een voorziening kent tot het verwachte verlies en na actualisatie blijkt het verlies minder te zijn, dan valt een deel van de getroffen voorziening vrij. Een grondexploitatie heeft betrekking op een meerjarige periode. Aan de hand van een inflatiepercentage voor zowel de kosten- als de opbrengstenposten wordt in de grondexploitatie rekening gehouden met tijdseffecten. Voor de grondportefeuille geldt een algemene set

84

parameters. Afhankelijk van specifieke afspraken en contracten in een project kan hiervan worden afgeweken. Onderstaande tabel geeft een overzicht weer van de (standaard)parameters voor de kosten en opbrengsten: MPG 2025 - REKENPARAMETERS Startdatum: Eindwaarde datum: Netto contante waarde datum: Kostenindex 2025 en 2026: Kostenindex na 2026: Opbrengstenindex bedrijfskavels: Opbrengstenindex woningbouw: Rente: Disconteringsvoet (conform BBV):

1-1-2025 Afhankelijk van de looptijd van de grondexploitatie 1-1-2025 3,0% 2,0% 1,5% 1,5% 0,5% 2,0%

Resultaten grondexploitaties De gemeentelijke grondexploitatie valt uiteen in een aantal complexen. Voor al deze complexen wordt jaarlijks op basis van de uitgangspunten van de vastgestelde bestemmingsplannen en de financiële uitgangspunten van het vigerende grondbeleid een prognose gemaakt van de te verwachten resultaten. De jaarlijkse actualisatie van de exploitatieopzetten waarborgt een continu inzicht in de financiële positie van de grondexploitatie. In het navolgende overzicht zijn de verwachte resultaten van de in exploitatie zijnde complexen vermeld (bedragen x € 1.000): Complex

Boekwaar Voorzien de eind eind 2024 2024

Meerkerk Werklandschap IVa Leerdam Broekgraaf Leerdam Voorzieningencluster Sluiseiland Vianen De Weide II Meerkerk Achter van Zuilenstraat Totaal Nog te realiseren winstneming

1.780 -3.980 -3.896 -42 -2.933 151 6.451

0 0 0 0 0 193 187

Contante waarde

Eind waarde

Winstneming

Einddatum

211 3.974 1.244 2.863 6.586 -193 14.685

237 4.207 1.317 2.863 6.911 -213 15.322

0 -2.127 -361 -2.856 -3.428 0 -8.772 -6.763

2030 2029 2027 2025 2029 2029

De eindwaarde is de uitkomst van het gehele project. Conform de BBV regelgeving is voor de complexen/projecten Broekgraaf, Voorzieningencluster, Sluiseiland en Weide II tot en met 2024 al winst genomen op basis van de voortgang van het project. Het nog te realiseren bedrag aan winstneming bedraagt € 6,76 miljoen. Weerstandsvermogen Na het vaststellen van de jaarrekening 2024 is het saldo van de Algemene Reserve Grondexploitaties € 6.094.000. Daarbij is er vanaf 2024 een bedrag van € 975.000 geoormerkt voor diverse projecten en voorbereidingskredieten. Hierna resteert er een bedrag van € 5.119.000. Dit wordt o.a. ingezet voor de dekking van eventuele risico’s op de grondexploitaties. BESTUURLIJKE RESULTATEN Meerkerk: werklandschap IVa Het bestemmingsplan voor het Werklandschap Meerkerk IVa en de grondexploitatie zijn eind 2022 door de gemeenteraad vastgesteld. De gemeente maakt in dit project alle gronden bouw- en woonrijp en geeft bouwkavels voor bedrijven uit. De komende periode wordt gekeken of er een oplossing gevonden kan worden voor de netcongestie zodat toch kavels uitgegeven kunnen worden. De gemeente zal dan ook starten met het bouwrijp maken van de gronden.

85

Leerdam: Woningbouwontwikkeling Broekgraaf In Broekgraaf worden in totaal circa 1.100 woningen gerealiseerd (samen met het naastgelegen Voorzieningencluster in totaal circa 1.250 woningen). Er worden woningen voor diverse doelgroepen gerealiseerd. In Broekgraaf komen alleen woningen. In het naastgelegen voorzieningencluster zijn scholen (IKC Broekgraaf) en zorgvoorzieningen gerealiseerd. De sportvoorzieningen zijn gereed. De locatie Broekgraaf is inmiddels voor het grootste gedeelte uitontwikkeld. De noordelijke percelen in het plan zullen de komende jaren als laatste worden bebouwd. De gronden in dit deel zijn al voorbelast en bouwrijp. Voor ruim 900 woningen zijn inmiddels de bouwkavels uitgegeven. De komende jaren zullen de resterende bouwkavels gefaseerd worden uitgegeven en zal het plan worden afgebouwd. Leerdam: Voorzieningencluster (o.a. sport, kindcentrum) Direct naast en grenzend aan Broekgraaf is het Voorzieningencluster Broekgraaf gelegen. Dit plan voorziet in een integrale gebiedsontwikkeling met de functies sport, onderwijs, kinderopvangvoorzieningen en wonen, specifiek in het gebied rondom de locatie van de basisschool “Klim Op”, Leerdam Sport en M3. In totaal komen in dit gebied ongeveer 165 appartementen waaronder een groot aantal sociale en goedkope woningen en zorgwoningen voor stichting Mus uit Leerdam. De school met bovengelegen appartementen is opgeleverd.

Het zorggebouw met appartementen wordt medio 2025 opgeleverd. Vianen: Woningbouwontwikkeling Sluiseiland De gemeente heeft een ontwikkelaar geselecteerd voor het plan. De ontwikkelaar realiseert de woningen en is verantwoordelijk voor alle kosten die samenhangen met het plan. Ook de inrichting van de openbare ruimte wordt door de ontwikkelaar verzorgd. Het totale plan omvat 176 woningen. Deze zijn inmiddels allemaal opgeleverd. Het programma bestaat uit appartementen, herenhuizen en 39 CPO woningen (Collectief Particulier opdrachtgeverschap). Naar verwachting kan de exploitatie eind 2025 worden afgesloten. Meerkerk: Woningbouwontwikkeling De Weide II Het woningbouwproject Weide II ligt ten zuiden van Weide I in Meerkerk tussen de Bazeldijk en Burggraaf. Tussen 2024 en 2028 worden 150 verschillende soorten woningen gebouwd, waarvan 45 woningen in de sociale huur sector. Het Woningbouwproject Weide II is aanbesteed en de gekozen ontwikkelaar (de Combinatie Wilma/Reinbouw) heeft de koopovereenkomst getekend en heeft de gronden medio 2024 geleverd gekregen. De omgevingsvergunning voor 100 woningen is door de gemeente verleend. De bouw van de eerste woningen is gestart. Er is veel interesse voor de woningen. Woningcorporatie Fien bouwt de 45 sociale woningen en werkt voortvarend aan de voorbereiding daarvan.

Hei- en Boeicop: Achter van Zuilenstraat De gemeente Vijfheerenlanden werkt aan de ontwikkeling van het kleinschalige woningbouwplan achter de Van Zuilenstraat in Hei- en Boeicop. Er is behoefte aan woningbouw voor de kleine kernen van Vijfheerenlanden, zo ook in Hei- en Boeicop. Er is al lange tijd niet gebouwd. Eind 2023 is de grondexploitatie vastgesteld in de gemeenteraad. Er wordt nu gewerkt aan het realiseren van een planologische titel, de voorbereiding op de selectie van een ontwikkelaar en het voorbereiden van het voorbelasten en bouwrijp maken. OVERIGE (WETTELIJK) VERPLICHTE INFORMATIE Strategische gronden Naast de actieve grondexploitaties beschikt de gemeente Vijfheerenlanden over meerdere gronden waarvoor (nog) geen concrete plannen zijn- of kunnen worden uitgewerkt. Deze gronden maken deel uit van de materiële vaste activa (MVA) van de gemeente. Aan deze gronden kunnen geen kosten en/of inkomsten worden toegerekend zoals bij een grondexploitatie (activeren). Deze gronden maken derhalve geen onderdeel uit van de begroting. Voor projecten in voorbereiding

86

wordt een voorbereidingskrediet aangevraagd. Dit betreft onder andere gronden in het toekomstig werklandschap Gaasperwaard III. Uitvoering passief grondbeleid Behalve (eigen) grondexploitaties voert de gemeente ter uitvoering van passief grondbeleid in samenwerking met de initiatiefnemers diverse woningbouwprojecten uit. Daarbij wordt altijd eerst gezamenlijk de haalbaarheid van een initiatief op een locatie onderzocht op basis van een door de gemeente opgesteld Ambitiedocument. Als geconcludeerd wordt dat een plan haalbaar is, wordt een plan voorbereid en gereed gemaakt voor planologische besluitvorming. Nadat een plan planologisch mogelijk is gemaakt, kan de initiatiefnemer de realisatie van het plan voorbereiden en tot uitvoering brengen.

87

Paragraaf D2: INVESTERINGSPROGRAMMA “HET GOEDE LEVEN”

INLEIDING Vijfheerenlanden investeert in haar leefomgeving, de groei van ons inwoneraantal vraagt om extra woningen, extra werkplekken, voorzieningen en ruimte om te recreëren. Bereikbaarheid van kernen en de ontsluiting van het gebied vraagt tegelijkertijd om majeure investeringen in wegennet en openbaar vervoer. Ruimtelijk een uitdagende opgave maar ook vanuit financieel perspectief is de opgave complex. Met dit investeringsprogramma creëert Vijfheerenlanden de financiële ruimte om de groei van ons inwoneraantal te faciliteren en het goede leven te behouden en waar mogelijk en gewenst te bevorderen. De ruimtelijke ambities van Vijfheerenlanden zijn uitdagend en in veel gevallen niet haalbaar zonder cofinanciering en regionale samenwerking. Vanuit de omgevingsvisie, gebieds- en dorps(woon)visies vertaalt Vijfheerenlanden haar ambities naar planniveau. Zo ontstaat ruimte voor projecten die bijdragen aan de behoefte aan woningen en tegelijk positief uitwerken op de integrale leefbaarheid in de verschillende kernen. In de context van vandaag is onze ruimtelijke opgave uitdagend te noemen, de veelheid aan ambities die in gebiedsontwikkelingen moeten landen binnen een veelheid van regels en het complexe samenspel met belanghebbenden maakt dat het behouden van de woningbouwproductie niet vanzelfsprekend is.

Dit is de reden waarom Vijfheerenlanden de voortgang jaarlijks vastlegt in een bouwmonitor. Met deze monitor wordt de voortgang van de woningbouwprojecten in beeld gebracht, de programmering van deze woningbouw (ook in relatie tot de woningzoekenden en aandachtgroepen waarvoor huisvesting nodig is) alsook de spreiding ervan over de kernen duidelijk gemaakt. Mogelijke issues worden geanalyseerd en vertaald naar een aanpak. Beleidswijzigingen, programma aanpassingen en keuzes op het gebied van prioriteitstelling kunnen hierbij aan de orde zijn. Dergelijke keuzes worden in een integraal rapport jaarlijks voorgelegd aan de gemeenteraad zodat die in de gelegenheid is bij te sturen. De Investeringsagenda is de financiële onderlegger voor onze ruimtelijke inzet. Duidelijk is dat het realiseren van projecten in wijken, buurten of kernen, waarin het leven goed is, om grote investeringen vraagt, bijvoorbeeld om voor een goede ontsluitingsstructuur te zorgen of bepaalde gebieden met elkaar te verbinden. Investeringen die nadrukkelijk om cofinanciering vragen. Vanuit de investeringsagenda worden projecten van financiering voorzien en ingezet op de verwerving van benodigde samenwerkingspartners en cofinanciering. Ook deze agenda wordt jaarlijks aan de raad ter besluitvorming voorgelegd zodat de inzet voor de komende jaren kan worden bepaald.

De uitgangspunten voor bestedingen vanuit de investeringsagenda, zowel voorwaardenscheppend als kwaliteit verhogend, worden in het vierde kwartaal van 2025 door uw raad vastgesteld. BELEIDSNOTA’S EN VERORDENINGEN Beleidsnota’s Naam Woonvisie Vijfheerenlanden Uitvoeringsnotitie Woonvisie Vijfheerenlanden Mobiliteitsvisie Vijfheerenlanden Vooruit Economische visie Vijfheerenlanden 2022-2026 Beleidsvisie Toerisme en recreatie Vijfheerenlanden Samenhangend duurzaamheidsbeleid Vijfheerenlanden Gebieds- en dorps(woon)visies Vijfheerenlanden Strategisch plan Verkeersveiligheid Omgevingsvisie Vijfheerenlanden Omgevingsplan Vijfheerenlanden; inclusief bepalingen Doelgroepenverordening Visie Wonen, Welzijn en Zorg Visie Sociale basis

Jaar 2020 2023 2020 2021 2022 2022 2023-2025 2024 2024 2025 2025 2025

88

Verordeningen Naam Investeringsagenda Het Goede Leven Woningbouwmonitor Vijfheerenlanden Kaders Betaalbare Woningbouw Actualisering Huisvestingsverordening Doelgroepenverordening, opgenomen in het Omgevingsplan

Jaar 2025 Div. 2023 2025 2025

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Bezit is deels uit, gebruik maken van diensten in, nieuwe woonvormen Door de schaarste aan woningen, zijn steeds meer woningzoekenden bereid om concessies te doen ten aanzien van hun woonwensen, bijvoorbeeld door minder eisen te stellen aan de grootte van de woningen. Onder een deel van de huidige generatie jongeren/starters is eigen (woning)bezit uit, zowel vanuit duurzaamheidsperspectief als vanuit het perspectief van betaalbaarheid en antimaterialisme. Het hebben van een eigen (gedeelde) woonplek (hoe klein soms ook) is relevanter dan het daadwerkelijk bezitten van een woning. Daarmee ontstaan er tal van nieuwe (compactere) zelfstandige en onzelfstandige woonvormen in de bestaande woningvoorraad en de nieuwbouw. Dit geldt ook deels voor autobezit en bezit van goederen: deeleconomie en deelmobiliteit. De diensten (kunnen wonen, reizen, ontmoeten) staan centraal. Daarmee is er ook meer verscheidenheid in financieringsvormen (huren, kopen, leasen, pachten, koopstart, anti-kraak etc.) bij het vinden van een woning. Afbouw intramurale instellingen, oud(er) worden in eigen omgeving Mede door de vergrijzing lopen de uitgaven in de ouderenzorg sterk op.

Dit heeft ertoe geleid dat er vooralsnog geen/beperkte uitbreidingscapaciteit in de verpleeghuizen meer is en ook voor andere kwetsbare doelgroepen de huisvesting niet vanzelfsprekend via intramurale instellingen wordt opgelost. Dit betekent dat deze inwoners in de eigen woonomgeving lang zelfredzaam moeten blijven. Daarvoor is passende huisvesting (bijvoorbeeld nultredenwoningen) en een passende woonomgeving (met schaduwrijke wandelroutes, plekken voor ontmoeting en nabijheid van bepaalde basisvoorzieningen) wenselijk. Zachte landing kwetsbare mensen Een cocktail van toewijzingsregels, veranderingen in het zorgdomein en een stevige afname van het aantal sociale huurwoningen blijken funest. Het gevolg: minder gemengde wijken met dragende en vragende mensen. Bewoners en corporaties ervaren dit als eerste. Samen met zorgen welzijnspartners vinden zij nieuwe wegen voor een zachte landing van kwetsbare mensen. Bestaanszekerheid aantal huishoudens verder onder druk Door hoge hypotheken en huren staat de bestaanszekerheid van veel huishoudens onder toenemende spanning. Schulden zijn aan de orde van de dag. Een groeiend aantal mensen doet niet meer mee in de samenleving. Gezinnen raken ontwricht, gezondheidsklachten nemen toe en kansen voor kinderen en jongeren worden kleiner.

Paradoxale roep om ‘duur’ bouwen Ondanks een schrijnend tekort aan betaalbaar wonen groeit de roep om ‘duur en luxe’ te mogen bouwen en wonen. In elk geval meer dan het huidige derde deel dat het Rijk dicteert. Dit komt mede tot stand door de vrijkomende vermogens en erfenissen van de generatie babyboomers. Een schril contrast met de groep huishoudens die hun bestaanszekerheid verder zien afnemen. Systeemverandering van onderaf

89

Het Rijk pakt de woningnood aan met noodzakelijke systeemwijzigingen. Zo worden er verschillende gerichte subsidie ingezet, zoals de Impulssubsidie Woningbouw (WBI), de Wonen op Korte Termijn (WoKT) en de Realisatiestimulans, om de stagnatie in de woningbouw vlot te trekken en bepaalde onrendabele (mobiliteits)investeringen te cofinancieren. Daarnaast probeert men via het traject STOER (Schrappen, Tegenstrijdige en Overbodige Regelgeving) de regeldruk te verminderen en procedures te versoepelen. Inwoners, ambtenaren en bouwprofessionals wachten hier niet op. Systeemverandering ontstaat kleinschalig van onderaf (of binnen een organisatie) en niet vanuit het systeem. Het belang van wijkaanpakken groeit. Solidariteit kansrijk waar mensen elkaar willen helpen Solidariteit is onmisbaar voor snelle realisatie van woningen. Solidariteit is immers vooral kansrijk waar mensen elkaar wíllen helpen en speelt tussen organisaties, tussen sectoren en tussen mensen onderling. Wie betaalt zorgwoningen, ontmoetingsruimtes, huismeesters, of maatschappelijk werk? Gebiedsontwikkelingen bieden dan een praktisch integrerend kader. Coöperatieve woonvormen meer mainstream Naast huren en kopen appelleren coöperatieve woonvormen aan het gemis aan saamhorigheid in de samenleving. Mensen willen samen doen wat de instituten niet kunnen.

Ze zetten hun woonsituatie naar hun hand en zorgen voor betaalbaar wonen in een leefbare, sociale buurt. Een knarrenhof is daar een voorbeeld van, maar ook vormen van collectief particulier opdrachtgeverschap (cpo). WETTELIJKE ONTWIKKELINGEN Ontwerpnota Ruimte (juli 2025) Het kabinet heeft een ontwerpversie van de nieuwe Nota Ruimte gepresenteerd. Deze nota bevat ruimtelijke keuzes tot 2050 (met doorkijk naar 2100) en legt de nadruk op regie vanuit het Rijk op woningbouw, bereikbaarheid, energie, landbouw en natuur; nieuwe woningbouwlocaties zoals Alkmaar, Apeldoorn, Enschede/Hengelo en Helmond; combinatie van functies (bijvoorbeeld wonen + energie + economie) en ruimte voor klimaatadaptatie, zoals waterberging en bescherming tegen zeespiegelstijging. Duurzaam bouwen – Advies 'Bouwen met toekomst' (juni 2025) De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) adviseer verplichte CO₂-grenswaarden voor bouwmaterialen vanaf 2030; een heffing op niet-duurzaam gebouwde woningen; stimulering van fabrieksmatige houtbouw en biobased materialen en aanpassing van bouwregels om duurzame bouw te vergemakkelijken. Wet versterking regie volkshuisvesting De Wet Versterking regie volkshuisvesting is nog niet vastgesteld maar de verwachting is dat dit binnen afzienbare tijd gebeurt.

Met deze wet wordt beoogd de regie op de volkshuisvesting door overheden te herpakken en biedt het de bestuurlijke instrumenten die daarvoor nodig zijn. Daarbij gaat het om regie op aantallen woningen en locaties, op betaalbare woningen en een evenredige verdeling daarvan en om het verstevigen van lokale prestatieafspraken. Het opstellen van een volkshuisvestingsprogramma wordt in dat verband verplicht (in plaats van de eerdere woonvisies). Met deze wet wordt ook beoogd om de bezwaar- en beroepsprocedures versneld af te handelen. https://wetgevingskalender.overheid.nl/Regeling/WGK014088 Nieuwe wet- en regelgeving per 1 januari 2025 Een reeks wetten en regels is per 1 januari 2025 aangepast of ingevoerd. Dit betreft onder meer de Wet betaalbare huur waarin gemeenten meer bevoegdheden krijgen en verhuurders puntentellingen moeten gaan hanteren. De Wet Verduurzaming bestaande bouw waarin strengere eisen zijn opgenomen voor energielabels en isolatie. Ook zijn er aanpassingen in de Omgevingswet verwerkt met strengere regels voor asbestverwijdering, afvalbeheer, energieprestaties en

90

toegankelijkheid. Ook is er sprake van versoepeling van vergunningprocedures. Tenslotte zijn de maximale huurverhogingen vastgesteld, te weten 7,7% voor middenhuur en 4,1% voor vrije sector en is de grens Nationale Hypotheekgarantie (NHG) verhoogd naar €450.000. RISICO’S EN KANSEN Risico/kans Krapte op de arbeidsmarkt (risico)

Koppelkansen (kans)

Toelichting Dit heeft zijn weerslag op het ambtelijk apparaat en het kunnen borgen van voldoende kennis voor de verschillende onderwerpen die met woningbouw of gebiedsontwikkeling gemoeid gaan. Bijvoorbeeld projectleiding, planeconomie, verkeerskunde, flora en fauna, stedenbouwbouw, wonen, planologie en inrichting openbare ruimte. Dit betekent dat we als organisatie een interessante werkgever moeten zijn en op efficiënte wijze invulling moet worden gegeven aan eenduidige opdrachten. Door focus aan te brengen in welke woningbouwprojecten we jaarlijks willen realiseren (samen met marktpartijen en woningcorporaties), gemiddeld zo’n 400 woningen per jaar met een zekere spreiding over de kernen, kunnen we voortgang boeken op de realisatie ervan. Door de gerichte inzet van de Investeringsagenda bij projecten die een extra financiële ondersteuning of cofinanciering nodig hebben om tot realisatie te komen, komt er uiteindelijk ook geld beschikbaar voor gerichte kwaliteitsinvesteringen in de bestaande leefomgeving van onze gemeente. In de dorps(woon)visies en gebiedsvisies zijn tal van onderwerpen genoemd waaraan dit besteed kan worden, al dan niet aangevuld met externe cofinanciering.

Denk aan het upgraden (en verduurzamen) van speelplaatsen, de aanplant van extra groenstructuren (voor beleving en gezondheid relevant) alsook het aanleggen van ommetjes in en rond de kernen of het verkeersveiliger maken van bepaalde situaties in een kern. Via een separaat afwegingskader wordt hier verder invulling aan gegeven. Dit betekent ook dat intern de verschillende projecten en maatregelen goed op elkaar moeten worden afgestemd om zo ook koppelkansen te benutten en inwoners niet onnodig te belasten bij de aanleg/inrichting ervan.

Impact 2

1

KENGETALLEN EN PRESTATIE-INDICATOREN Kritische prestatie-indicatoren Samen bouwen en wonen Scheefwoners (%) Voorraad corporatiewoningen in relatie tot doelgroepen - passend toewijzen Voorraad corporatiewoningen in relatie tot doelgroepen - sociale huurwoning

Streefwaarde

Een duurzame toekomst Hernieuwbare elektriciteit (%) Vermogen zonne-energie (Kw per 1.000 inwoners) (Semi) publieke e-laadpunten (per 1.000 inwoners)

Streefwaarde

2022

2023

2024

2025

Bron WSJG WSJG WSJG

2022 23,4 1,1

2023

2024

2025 23,4

1,4

1,5

Bron W WSJG

7,3

8,1

9,8

WSJG

91

Vitale landbouw in een aantrekkelijk buitengebied Vestiging van bedrijven land en tuinbouw (per 10.000 inwoners) Banen in landbouwsector (%)

Streefwaarde

2022

2023

2024

2025

Bron

66

66

WSJG

3

3

WSJG

Woningbouw Ten aanzien van de woningbouw wordt de bouw van gemiddeld 400 woningen per jaar met een zekere spreiding over de 15 kernen als relevant beschouwd. Het programma zal moeten voldoen aan de tweederde betaalbaarheid. Hiervan is 30% bedoeld als sociale huur voor toegelaten instellingen en in dat programma wordt ook in de huisvesting van een aantal aandachtsgroepen voorzien (zoals uitstroom beschermd wonen en huisvesting vergunninghouders). Tenminste 20% van de nieuwbouw zal voor ouderen geschikte woningen (huur en koop in verschillende prijsklassen) moeten zijn (nultreden, geclusterd, zorggeschikt), waarmee ook een zekere doorstroming in de bestaande woningmarkt op gang komt. In 2025/2026 zullen de eerste projecten worden voorbereid waar de voorwaardenscheppende investeringen zullen plaatsvinden. Tegelijkertijd wordt er een afwegingskader voor de kwalitatieve investeringen opgesteld die vanaf 2027 gaat lopen. BESTUURLIJKE RESULTATEN: PIJPLIJNOVERZICHT Het pijplijnoverzicht is een overzicht van meerjarig nog niet in de begroting opgenomen en dus nog niet geprogrammeerde projecten die wel een bepaalde bestuurlijke status hebben. Bijvoorbeeld omdat ze bestuurlijk onderwerp zijn van gesprek of een min of meer logisch gevolg zijn van visie of beleid.

De eventuele toevoeging van projecten uit het pijplijnoverzicht naar de begroting is jaarlijks onderdeel van het begrotingsproces. Een op het pijplijnoverzicht opgenomen project is financieel dus nog niet gedekt en is bedoeld om een beeld te geven van de toekomstige investeringsbehoefte van onze gemeente. Het pijplijnoverzicht geeft daarmee een goed inzicht in de bestuurlijke en financiële opgave die de gemeente Vijfheerenlanden heeft, wat betreft de in komende jaren inhoudelijk nog uit te werken, bestuurlijk af te wegen en eventueel in de begroting te verwerken projecten. Er kan een aantal redenen zijn waarom een project op het pijplijnoverzicht wordt opgenomen. Zo kan een project zijn opgenomen in een door de raad vastgesteld beleidsplan (bijvoorbeeld het integraal huisvestingsplan onderwijs) maar is het waarschijnlijke jaar van uitvoering van het project nog niet in de meerjarenraming van de Programmabegroting opgenomen (> 4 jaar). Ook kan er sprake zijn van projecten die inhoudelijk nog onvoldoende zijn uitgewerkt en waar nog belangrijke inhoudelijke keuzes door de raad moeten worden gemaakt, maar waarvan wel verwacht mag worden dat na het maken van deze keuzes, het project uitgevoerd gaat worden.

Tenslotte kan er sprake zijn van door de raad vastgestelde visies (bijvoorbeeld dorpswoonvisies of gebiedsvisies), waarin gewenste ontwikkelingen of projecten worden omschreven die echter inhoudelijk nog wel gebiedsgericht moeten worden uitgewerkt, onderling geprioriteerd en financieel worden afgewogen binnen de meerjarig beschikbare middelen. Deze categorie is wellicht nog het meest vaag maar gezien de omvang van deze investeringen is het wel van belang dat ze vroegtijdig in beeld zijn. Beleidsthema / Investering Binnensportaccommodaties Gymzaal Noord (renovatie) Leerdam Gymzaal Het Knooppunt Everdingen Sporthal De Linde Meerkerk Gymzaal Blommendal Meerkerk Gymzaal Brandpunt Nieuwland Gymzaal De Stoof Kedichem Onderwijshuisvesting Renovatie Herédium Zijderveld Renovatie De Sterrenkijker Kedichem Renovatie Floris Radewijnsz Leerdam Meerkosten vervangende nieuwbouw De Rank & Springplank Meerkerk

2026-2029

2030-2034

2035-2039

400 400

6.000

0

3.000 PM PM PM 3.000 7.880

0

17.052 2.630 1.710

2.490 4.249

92

Meerkosten renovatie De Rank & Egbertus Vianen Renovatie Het Fundament Nieuwland Renovatie Het Kompas Lexmond Leerdam (1800 woningen) Onderwijs Infrastructuur Sociaal - ontmoeting Leefbaarheid - groen Uitvoering Binnenstadsvisie Leerdam Verkeersveiligheid Vianen (≥ 1000 woningen + werklandschappen) Onderwijs Infrastructuur Verkeersveiligheid Meerkerk (≥ 600 woningen + werklandschappen) Onderwijs Infrastructuur Sociaal – ontmoeting Verkeersveiligheid Hoef en Haag/Hagestein (≥ 280 + 80 woningen) Onderwijs Sociaal - ontmoeting Lexmond (≥ 500 woningen + werklandschappen) Infrastructuur Leefbaarheid - groen Verkeersveiligheid Ameide (≥ 100 woningen) Infrastructuur Verkeersveiligheid Schoonrewoerd (≥ 50 woningen) Sociaal - ontmoeting Verkeersveiligheid Leerbroek (≥ 50 woningen) Onderwijs Nieuwland (≥ 25 woningen) Infrastructuur Sociaal – ontmoeting Hei- en Boeicop (≥ 50 woningen) Sociaal - ontmoeting Zijderveld (≥ 60 woningen) Onderwijs Infrastructuur Kwaliteitsinvesteringen Leefbaarheid Centrum en buurtcentra Leerdam Toekomstbestendig werklandschap Nieuw Schaik Leerdam Verbinding Hagenweg-Binnenstad Vianen Toekomstbestendig werklandschap De Hagen Vianen Leefbaarheid Grote Geusplein Vianen Verbeteren dorpshart Meerkerk Toekomstbestending werklandschap Meerkerk I-IV Verbeteren dorpshart Lexmond Leefbaarheid dorpswoonvisies GGM - regiodeal- landschap Accommodaties gezondheid, sport en

ontmoeting Totaal

8.463 29.700 10.000 6.000 5.000 800 1.200 6.700 8.900 7.000 1.900 11.250 5.000 1.500 4.000 750 10.000 10.000 22.900 20.000 2.000 900 2.625 2.500 125 5.062 5.000 62 1.000 1.000 4.000 4.000 1.500 1.500 1.500 500 1.000 26.000 2.500 1.000 2.500 1.000 2.000

2.300 3.090 16.700

0

10.000

6.700 18.250 10.000 6.000 2.250 1.750

0

0

1.000 750 8.000

0

8.000 5.900 5.000

5.000 5.000

900 2.625 2.500 125 62 62 1.000 1.000 20.000 20.000

0 0 0 0

0

0

0

0

23.500 2.500

6.000

2.500

500 1.000 6.000 7.500 2.000

2.500 500 1.000 5.000 7.500 2.000

141.889

111.667

4.000 2.000 11.000

OVERIGE (WETTELIJK) VERPLICHTE INFORMATIE Niet van toepassing.

93

Paragraaf E1: ONTPLOOIING

INLEIDING In deze paragraaf wordt bestuurlijk relevante achtergrondinformatie gegeven met betrekking tot de beleidsthema’s recreatie & toerisme, cultuur en sport. Ons gemeenschappelijk doel is om een actieve bijdrage te leveren aan een fitte, vitale en veerkrachtige samenleving. Dit doen wij vooral door mensen bij elkaar te brengen, zich te laten ontwikkelen en zingeving te bieden door er actief op uit te gaan. Hiervoor zetten wij onze aantrekkelijke recreatiegebieden in als oase van rust in het Groene hart, onze robuuste en toekomstbestendige sportaccommodaties en de culturele voorzieningen zoals theaters, musea en gemeenschapshuizen. Met deze aanpak streven wij er naar om de leefkwaliteit en sociale cohesie te verbeteren, om inwoners zich trots te laten voelen op ons gebied en bezoekers te laten genieten van Vijfheerenlanden, het gebied tussen Lek en Linge. Met ons brede inhoudelijk aanbod - waarmee wij bijvoorbeeld jongeren en ouderen samen brengen en aan talentontwikkeling doen - en onze voorzieningen (zoals sportaccommodaties, theaters musea, gemeenschapshuizen, recreatiegebieden en fiets- en wandelpaden), dragen wij randvoorwaardelijk bij aan een sterke sociale basis waarmee het beroep op complexere en duurdere zorg en ondersteuning wordt voorkomen of vertraagt.

Dit doen wij natuurlijk niet alleen maar dat doen we op een creatieve wijze in samenwerking met de hele keten van partners waarmee we bijvoorbeeld economische ontwikkeling bereiken doordat Kunst & Cultuur en Recreatie & toerisme het lokale vestigingsklimaat versterken en we samen met het onderwijs de motorische vaardigheden van de jeugd verbeteren. Ontspanning, ontwikkeling, expressie, ontmoeting en het dialoog zijn voor ons hierin belangrijke uitgangspunten. BELEIDSNOTA’S EN VERORDENINGEN Beleidsnota’s Naam Sport- en sportaccommodatiebeleid ‘Heel Vijfheerenlanden Beweegt’ Uitvoeringsprogramma Toerisme en recreatie 2022-2032 Beleidskader verblijfsrecreatie

Jaar 2022 2022 2025

Verordeningen Naam Algemene Subsidieverordening gemeente Vijfheerenlanden Toeristenbelasting Liggelden passantenhaven Vianen

Jaar 2020 2024 2024

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Sport Ter uitvoering van het sport- en sportaccommodatiebeleid hebben wij vooral aandacht voor het stimuleren van de sportdeelname via georganiseerde sport/sportverenigingen en het op orde houden en brengen van onze sportaccommodaties. Dit doen wij onder andere door samen met de gebruikers te werken aan toegankelijke sportparken waar ook, indien op de juiste wijze gebruikt, gebruik van gemaakt kan worden buiten de openingstijden van de verenigingen om. Op deze wijze wordt de maatschappelijke waarde van onze sportparken nog verder vergroot. Naast het fysieke gebruik maken het actieplan rookvrije sportparken en alcoholgebruik hier ook onderdeel van uit.

94

Om de sportparken goed te kunnen gebruiken, dient het onderhoud op orde te zijn. Samen met de gebruikers werken wij aan een nieuwe methodiek voor het subsidiëren van dit onderhoud. Op enkele van onze sportparken zijn de club- en kleedgebouwen aan vervanging toe. Samen met de gebruikers werken wij aan nieuwe toekomstbestendige multifunctionele accommodaties. Doordat onze gemeente groeit qua inwonersaantallen en het lidmaatschap van sportverenigingen in onze gemeente populair blijft, constateren wij op enkele sportparken een tekort aan trainingsen in een enkel geval wedstrijdcapaciteit. Om de benodigde capaciteit op orde te houden dienen wij de komende jaren extra velden te realiseren. Naast de buitensportaccommodaties, vragen ook enkele binnensportaccommodaties om nieuwbouw. Zo werken wij bijvoorbeeld aan de voorbereidingen op de nieuwbouw van sportcentrum Berenschot in Leerdam (MFA Tiendweg). Dit betreft een multifunctioneel gebouw waarin ook de voorzieningen vanuit cultureel centrum het Dak worden opgenomen. Hier is tevens een verbinding met de gebiedsvisie Leerdam waarbinnen gezocht wordt in hoeverre het gehele gebied waarin deze voorzieningen zijn gelegen, kan meeprofiteren van deze nieuwbouw.

Doordat wij met name voor de binnensportaccommodaties verschillende exploitatievormen kennen in onze gemeente, gaan wij een visie ontwikkelen op de gewenste exploitatievorm(en) van de gemeentelijke sportaccommodaties. Op deze wijze willen wij de accommodaties ook in de toekomst toegankelijk en betaalbaar houden. Naast de accommodaties besteden wij veel aandacht aan de sociale kracht van sport. Sport kan een belangrijke bijdrage leveren aan diverse maatschappelijke uitdagingen. Dit doen wij o.a. door middel van het aanbieden van sport- en beweegactiviteiten voor diverse doelgroepen. Team Sportservice is hierin voor ons een belangrijke partner. Onlangs hebben wij de jarenlange prettige samenwerking met opnieuw twee jaar verlengd. Cultuur Steeds vaker worden culturele activiteiten ingezet om beleidsdoelen op het Sociaal Domein te ondersteunen of onder de aandacht te brengen. Denk bijvoorbeeld aan een fototentoonstelling over depressiviteit of culturele activiteiten waar een ieder welkom is waardoor eenzaamheid wordt tegengegaan. Deze samenwerking wordt voortgezet en waar mogelijk en binnen bestaande middelen geïntensiveerd. In de afgelopen jaren is er stap voor stap een breed en toegankelijk aanbod aan culturele voorzieningen en activiteiten opgebouwd.

Waarbij we ook trots zijn op het brede aanbod aan culturele initiatieven dat jaarlijks plaatsvindt door middel van de inzet van het Kunst & Cultuurfonds Vijfheerenlanden. Met gemiddeld 25 projecten per jaar wordt het fonds goed benut, waarbij het subsidiebudget meestal rond september of oktober al volledig is toegekend. Het behoud van het glasambacht en slijpwerk is essentieel voor het behoud van cultureel erfgoed en vakmanschap. Het versterkt de identiteit van de gemeente Vijfheerenlanden met een rijke glasgeschiedenis. Het behoud vraagt om internationale samenwerking. De samenwerking met Glasstad Novy Bor in Tsjechië verloopt uitstekend, maar er is behoefte aan uitbreiding naar andere Europese steden, waarbij ook de lokale betrokkenheid wordt geïntensiveerd. Stichting Leerdam Glas ’22 speelt hierin een belangrijke rol door jaarlijks, samen met de gemeente Vijfheerenlanden, het internationale evenement Glas Leeft te organiseren. Daarnaast zet de stichting zich in voor het behoud van Glasslijperij ’t Kroonjuweeltje in Leerdam, waar het authentieke slijpambacht wordt gekoesterd en doorgegeven. Het bestuur van het Stedelijk Museum Vianen onderzoekt de mogelijkheden om het museum te verplaatsen naar de oudbouw van het Stadhuis Vianen, in samenwerking met de bibliotheek en andere maatschappelijke partners.

Tevens worden er ontwikkelingsplannen uitgewerkt voor de vernieuwing van Sportcentrum Berenschot en cultureel centrum Het Dak (MFA Tiendweg), waarbij de culturele faciliteiten integraal onderdeel zijn van deze vernieuwing. Recreatie en toerisme Binnen recreatie en toerisme is een aantal belangrijke ontwikkelingen aan de orde. In het kader van bestemmingsmanagement, willen wij bezoekers met behulp van beschikbare data en een daarop afgestemd (marketing)programma een beter aanbod doen van beschikbare activiteiten en

95

bestemmingen. Wij hanteren daarbij het principe “van kwaliteitstoerist naar regeneratief toerisme” waarbij wij ervan uitgaan, dat de bezoeker door zijn bezoek iets positiefs toevoegt. Wij zien recreatie en toerisme als een belangrijke kans om landelijke vraagstukken van een Vijfheerenlandse invulling te voorzien. Zo biedt de transformatie van de agrarische sector mogelijkheden voor agrotoerisme. Het principe “recreëren vanaf de voordeur” beoogt het mogelijk maken van een gezonder en vitaler leven. Dit vraagt een belangrijke (groene) toevoeging op de woonopgave en draagt bij aan duurzame ontwikkeling (meer groen = meer biodiversiteit = meer recreatieplekken). Daarbij zijn wij ons ervan bewust dat de toerist/bezoeker geen gemeentegrenzen kent. Een gebiedsgerichte benadering is dan ook essentieel. Wij zetten hierop in door meer integrale samenwerking na te streven, maar ook door nauw samen te werken in de regio zowel op bestuurlijk, ambtelijk als marketinggebied. Dit doen we al middels het Groene Hart, Visit Utrecht Region en de samenwerking Alblasserwaard/ Vijfheerenlanden. Daarnaast willen we een intensievere samenwerking richting West-Betuwe en Culemborg gaan verkennen. Belangrijk hierbij is ook onze samenwerking met het Routebureau Utrecht, waardoor de fiets- en wandelnetwerken up to date blijven en regionaal goed aansluiten op andere netwerken.

WETTELIJKE ONTWIKKELINGEN GALA middelen In 2026 gaat de tijdelijke financiering van de GALA-middelen door. Het Rijk heeft echter besloten om een korting toe te passen op deze middelen. O.a. de inzet van team Sportservice wordt deels betaald vanuit deze middelen. In overleg wordt nader bepaald of en zo ja welke, consequenties dit heeft. RISICO’S EN KANSEN De belangrijkste bestuurlijke risico’s en kansen zijn opgenomen op programma E, ontplooiing. Er is geen sprake van aanvullende “beheer” risico’s. KENGETALLEN EN PRESTATIE-INDICATOREN Kritische prestatie-indicatoren Sport en bewegen Niet sporters (% aantal inwoners) Personen aangesloten bij een sportvereniging (%)

Streefwaarde

Rust, ruimte en recreatie Aantal arrangementen wandel-, fiets- en vaarroutes Aantal gefaciliteerde (startende) ondernemers B&B's en natuurcampings Aantal oplaadpunten auto's en fietsen (zie ook duurzaamheid)

Streefwaarde

2022 50,7 50,1

2023

2022 0

2023 2

0

0

17

26

2024 50,5

2025

Bron W WSJG

2024

2025

Bron CA

50,5

CA 17

CA

BESTUURLIJKE RESULTATEN De belangrijkste bestuurlijke resultaten zijn opgenomen op programma E, ontplooiing. Er is geen sprake van aanvullende resultaten. OVERIGE (WETTELIJK) VERPLICHTE INFORMATIE Niet van toepassing.

96

Paragraaf F1: LOKALE HEFFINGEN

INLEIDING De lokale heffingen zijn een belangrijke bron van inkomsten voor een gemeente. Lokale heffingen bestaan uit algemene belastingen zoals onroerendezaakbelasting, bestemmingsbelastingen zoals afvalstoffenheffing en rioolheffing en retributies. Bij de retributies, zoals leges en lijkbezorgingrechten, is sprake van een individuele tegenprestatie op verzoek en mogen de geraamde opbrengsten niet hoger zijn dan de geraamde kosten van de gemeente voor de uitoefening van de taak. Artikel 10 van het Besluit Begroting en Verantwoording stelt dat de paragraaf lokale heffingen inzicht geeft in de beleid ten aanzien van de lokale heffingen, de geraamde inkomsten, de tarieven, inzicht in de berekeningen van tarieven (kostendekkendheid), aanduiding van de lokale lastendruk en beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid.

BELEIDSNOTA’S EN VERORDENINGEN Verordeningen Naam Verordening financieel beleid, beheer en organisatie Verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen Legesverordening Vijfheerenlanden Verordening onroerende zaakbelastingen Verordening parkeerbelastingen Naheffingskosten parkeerbelastingen Verordening lijkbezorgingsrechten Marktgeldenverordening Verordening reclamebelastingen Verordening toeristenbelasting Verordening staangeld Verordening precariobelasting Verordening liggelden passantenhaven Verordening afvalstoffenheffing Verordening rioolheffing/riool- en waterzorgheffing

Jaar 2025 2025 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Uitgangspunten De belastingtarieven en het tarievenbeleid worden in de eerste raadsvergadering na de vaststelling van de begroting vastgesteld. Op die manier kunnen financiële of beleidsmatige keuzes die de raad maakt bij de behandeling van de begroting nog worden verwerkt in de tarieven. Bij de belastingopbrengsten wordt een verhoging van 3% toegepast. Dit bestaat uit een verwachte inflatie voor 2026 van 2,6% vermeerderd met de correctie van de te weinig in rekening gebrachte werkelijke inflatie over 2025 van 0,4%. De inflatiecorrectie is niet van toepassing op de opbrengsten van de rioolheffing en afvalstoffenheffing. De belastingopbrengst onroerende zaakbelasting 2026 wordt echter in totaal verhoogd met een percentage van 7%. Dit bestaat uit 3% inflatiecorrectie en daarnaast een extra verhoging van 4% zoals vastgesteld in de kadernota 2026. Ook de lijkbezorgingsrechten worden in 2026 verhoogd met 7%. Dit bestaat uit 3% inflatie en daarnaast een extra opbrengstverhoging van € 50.000 wat neerkomt op 4% zoals vastgesteld in de kadernota 2026.

97

Onroerende zaakbelastingen (OZB) De ozb-tarieven 2026 worden geheven als percentage van de WOZ-waarden met waardepeildatum 1 januari 2025. Bij het definitieve vaststellen van de ozb-tarieven wordt er rekening gehouden met verschillende aspecten. Dit betreft de waardeontwikkeling van de woningen en niet-woningen, de areaaluitbreiding, het aantal ingekomen WOZ-bezwaren en de indexatie. Het taxateren en de afhandeling van bezwaarschriften wordt uitgevoerd door een extern taxatiebureau. Omdat bij het opstellen van de begroting 2026 de exacte gegevens nog niet bekend zijn, wijken de ozb-tarieven genoemd in deze paragraaf lokale heffingen af van de tarieven zoals uiteindelijk opgenomen in de belastingverordening ozb 2026. Bij de ozb-tarieven, zoals in deze paragraaf opgenomen, wordt nu alleen rekening gehouden met een indexatie van 7%. Dit bestaat uit 3% inflatiecorrectie en daarnaast een extra verhoging van 4% zoals vastgesteld in de kadernota 2026. De definitieve tarieven 2026 worden vastgesteld in de raadsvergadering van december 2025. Afvalstoffenheffing De kosten van de afvalinzameling en -verwerking van particuliere huishoudens worden via de afvalstoffenheffing verhaald. Voor het product afvalinzameling geldt dat de baten niet boven de kosten mogen uitkomen.

Tarieven van de afvalstoffenheffing worden tegenwoordig sterk bepaald door milieueisen voor het gescheiden aanleveren van het afval. Daarnaast spelen verwerkingskosten van het afval een rol. Er is een voorziening afvalstoffenheffing ingericht. Uitgangspunt bij het vaststellen van de tarieven is 100% kostendekkendheid. In de tarieven wordt een onderscheid gemaakt tussen één- en meerpersoonshuishoudens. De tarieven voor 2026 stijgen gemiddeld met 3%. Het tarief voor een meerpersoonshuishouden wordt dan € 502 en voor een eenpersoonshuishouden € 397. Riool- en waterzorgheffing Op grond van de Wet verankering en bekostiging gemeentelijke watertaken hebben gemeenten de zorgplicht voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Daaronder valt het uitvoeren van inspecties, reiniging, kolkenzuigen, de vervanging van bestaande rioleringen, de kosten van noodzakelijke verbeteringsmaatregelen en de inzameling en verwerking van hemel- en grondwater. Er is een voorziening riolering ingericht. Een gemeente kan rioolheffing heffen om deze zorgplicht te betalen (artikel 228a van de Gemeentewet). Gemeenten hebben daartoe de mogelijkheid om een zogenoemde “brede rioolheffing” in te voeren. Met deze rioolheffing, die een bestemmingsbelasting is, kan de gemeente de kosten die verbonden zijn aan de genoemde gemeentelijke watertaken verhalen.

Tot en met 2025 vond er in gemeente Vijfheerenlanden een rioolheffing plaats die werd geheven op basis van het aantal afgevoerde kubieke meters afvalwater. Deze heffing is gebaseerd op de oude Modelverordening Rioolheffing van de VNG. In 2021 heeft de VNG echter een nieuwe Modelverordening Riool- en Waterzorgheffing vastgesteld, die de bredere benadering van gemeentelijke watertaken en de verdeling van de lasten over belastingplichtigen mogelijk maakt. In 2025 heeft de raad van de gemeente Vijfheerenlanden besloten om de heffingsmaatstaf aan te passen en uitvoering te geven aan de Modelverordening Riool- en Waterzorgheffing. Uitgangspunt bij het vaststellen van de tarieven is 100% kostendekkendheid. Met de invoering van de Riool- en Waterzorgheffing 2026 worden alle objecten in de heffing betrokken (ook zonder aansluiting op het gemeentelijke rioolstelstel). De rioolheffing wordt geheven van eigenaren en gebruikers. De rioolheffing wordt geheven van eigenaren en gebruikers waarbij de verdeling 20% 80% wordt toegepast. Deze verdeling wordt gefaseerd in 3 jaar ingevoerd. Voor het jaar 2026 is de verdeling 10% - 90%. Voor eigenaren op grond van een vast bedrag per perceel gebaseerd op de WOZ-waarde. De gebruikersheffing vindt plaats op basis van een vast bedrag per perceel gebaseerd op het waterverbruik. Ook hierbij is een 100% kostendekkend tarief het uitgangspunt.

Kwijtschelding Voor inwoners met een minimum inkomen en weinig tot geen vermogen bestaat de mogelijkheid van gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de lokale belastingen. De voorwaarden worden door

98

het Rijk bepaald. Kwijtschelding is een vorm van inkomensbeleid en voorbehouden aan het Rijk (art. 219, lid 2, Gemeentewet). De regels voor het toekennen van kwijtschelding zijn vastgesteld in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet. Deze regels komen erop neer dat kwijtschelding mag worden verleend aan belastingplichtigen, die een inkomen hebben dat niet hoger ligt dan de bijstandsnorm. De gemeente Vijfheerenlanden hanteert de zogenaamde 100%-norm. Dit betekent dat inwoners met een inkomen op of onder bijstandsniveau en een beperkt bedrag aan spaargeld in beginsel voor kwijtschelding in aanmerking komen. Gemeenten mogen wel zelf bepalen of en voor welke belastingen zij kwijtschelding verlenen. Kwijtschelding van gemeentelijke heffingen is mogelijk voor de “onvermijdelijke” belastingen. Dit betreft de Afvalstoffenheffing en de Rioolheffing (gebruiker). WETTELIJKE ONTWIKKELINGEN Er is geen sprake van wettelijke ontwikkelingen. RISICO’S EN KANSEN Risico/kans Waardeontwikkeling onroerend goed (risico)

Toelichting Bij het bepalen van de tarieven van de onroerendezaakbelasting wordt van jaar op jaar gecorrigeerd voor de waardeontwikkeling van de woningen en niet-woningen. Bij het opstellen van de Programmabegroting is de definitieve waardeontwikkeling nog niet precies bekend. Dit betekent dat de definitieve tarieven die door de raad in december worden vastgesteld zullen afwijken van de tarieven zoals opgenomen in deze begroting.

Impact 2

KENGETALLEN EN PRESTATIE-INDICATOREN Vergelijking van de gemeentelijke woonlasten Om inzicht te geven in het algemene verloop van de hoogte van de woonlasten is het goed om een vergelijking met andere gemeenten te maken. Jaarlijks wordt door het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) een onderzoek uitgevoerd naar de gemeentelijke woonlasten. Het onderzoek is erop gericht de gemeentelijke tarieven, belastingopbrengsten, de belastingdruk en de woonlasten per gemeente te vergelijken. Het COELO heeft over 2025 deze gegevens beschikbaar gesteld via de Atlas van de lokale lasten. In de COELO Atlas wordt het rangnummer bepaald als volgt: nummer 1 heeft de laagste woonlasten en nummer 346 de hoogste. Gemeente Vijfheerenlanden heeft rangnummer 217 in de COELO Atlas. Op deze ranglijst daalt de gemeente Vijfheerenlanden de afgelopen jaren gestaag. Gemeente Vijfheerenlanden Gorinchem Nieuwegein West-Betuwe Molenlanden

Bruto woonlasten éénpersoonshuishouden 2024 2025 956 973 878 885 697 771 1.277 1.384 901 954

Bruto woonlasten meerpersoonshuishouden 2024 2025 1.046 1.073 1.009 1.023 866 950 1.289 1.402 1.078 1.141

Ontwikkeling van de gemeentelijke woonlasten De lokale lastendruk zal zich in gemeente Vijfheerenlanden conform het hierna volgende overzicht ontwikkelen. Bij de berekening van de OZB is daarbij rekening gehouden met een gemiddelde woningwaarde van € 457.000.

99