Begroting 2025-2028

Het eerdere besluit om 45 extra statushouders te plaatsen in onze gemeente, krijgt in 2025 verder vorm met de projecten ‘flexwoningen Monnikendreef Vianen’ en ‘Killesteijn Lexmond’. Omgevingswet, -visie en -plan Vanaf 2025 wordt, met het uitvoeringsplan omgevingsvisie als uitgangspunt, uitvoering gegeven aan de doelen en ambities in de omgevingsvisie. Dit betekent: verder werken aan het uitvoeren van bestaande en starten met het opzetten van nieuwe omgevingsprogramma’s of beleid. We onderzoeken hoe we invulling kunnen geven aan een toetsingskader waarin de ambities uit de omgevingsvisie concreet vertaald worden naar randvoorwaarden bij ruimtelijke initiatieven. Hierbij wordt nadrukkelijk gekeken naar instrumenten die door andere gemeenten en de provincie worden gebruikt of ontwikkeld. In vervolg op het onderzoek wordt een projectplan opgesteld voor de realisatie van het toetsingsinstrument. De wijze van monitoring van de omgevingsvisie zetten we op en voeren we uit. Eind 2025 zal op basis van de monitoringsresultaten een eerste evaluatie van de voortgang van de omgevingsvisie worden uitgevoerd en gedeeld met de raad. De woongebieden Meerkerk, Leerdam en Vianen zetten we om naar het omgevingsplan. Aansluitend stelt de gemeenteraad de omzetting volgens de Omgevingswet vast voor de woongebieden Meerkerk, Leerdam en Vianen.

Een duurzame toekomst In de eerste helft van 2025 evalueren we samen met Waardlanden de ingevoerde maatregelen uit stap 1 en 2 van de Strategienota 2021 - 2025 en adviseren we hoe om te gaan met stap 3. Samen met Reinigingsdienst Waardlanden onderzoeken we de modernisering van onze milieustraten. Wij zetten bij de uitvoering van het afvalbeleid in op het verminderen van de hoeveelheid restafval tot maximaal 100 kg per inwoner per jaar en sluiten het flankerend beleid (voorlichting, zwerfafval, handhaving) hierop aan.

23

Verkeersveilig, leefbaar en bereikbaar We ronden het haalbaarheidsonderzoek randweg Lexmond af en de uitkomsten vertalen we naar een afwegingskader en komen met een plan ter realisatie van de randweg. De uitkomsten, afwegingskader en plan leggen we dit jaar ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad. We starten het proces om te komen tot maatregelen voor de aanpak van sluipverkeer op de routes Diefdijk- Everdingen, Lexmond-Meerkerk-Noordeloos en Vianen-Culemborg. We laten een geactualiseerd verkeersmodel vaststellen en een parkeerbeleidsplan voor Vijfheerenlanden inclusief maatregelenplan. Vitale landbouw in een aantrekkelijk buitengebied We geven invulling aan de maatregelen zoals zijn opgenomen in de Uitvoeringsagenda Landelijk A5H gebied 2024-2027. In 2025 stellen we het beleid voor Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB-beleid) vast en verkennen we nut en noodzaak om de VNG Handreiking ‘multifunctionele landbouw en de omgevingswet’ en het nieuwe VAB-beleid te vertalen naar omgevingsplannen.

Overige resultaten: Samen bouwen en wonen • • •

• • •

Uiterlijk 1 april 2025 is het onderzoek mogelijkheid Skaeve Huse in de gemeente Vijfheerenlanden afgerond. In 2025 brengen wij de gemeentebrede woonopgave voor alle doelgroepen in beeld In 2025 bepalen wij de strategie voor uitvoering van de dorpswoon- en gebiedsvisies. Initiatief vanuit de kernen is hierbij belangrijk. Hierbij wordt de verbinding gelegd met de paragraaf ‘investeringsagenda’ ten behoeve van de uitvoering. In 2025 informeren we de gemeenteraad over de uitkomsten van het aangekondigde locatieonderzoek voor woonwagens, inclusief de financiële consequenties voor de uitvoering. Het Meerjarig Prognose Grondexploitaties (MPG) 2025 wordt vastgesteld. Als opvolging van de woonvisie wordt het volkshuisvestingsprogramma opgestart. Dit betreft een verplicht programma in het kader van de omgevingswet. (uitwerking omgevingsvisie).

Wonen en zorg • •

• •

Wij geven uitvoering aan het herhuisvestingsvraagstuk voor de Oekraïneopvang wat ontstaat door het wegvallen van beschikbare locaties. Het gaat hierbij om een herhuisvestingsvraag van mogelijk 130 plekken in 2025. Opvolgende aan de Woon Zorg Visie stellen we in 2025 een uitvoeringsagenda vast waarin we de visie op wonen, welzijn en zorg vertalen naar een concrete aanpak. Deze aanpak draagt ertoe bij dat inwoners met een ondersteunings- en zorgvraag goed in onze gemeente kunnen wonen. Aansluitend stellen we een afwegingskader vast voor nieuwe initiatieven op het gebied van wonen en zorg. Wij zetten ons in om uiterlijk 2028 voldoende huisvesting voor sociaal en psychisch kwetsbare inwoners te realiseren. We zetten ons in de uitdagende halfjaarlijkse taakstelling voor de huisvesting van statushouders te realiseren.

24

Een duurzame toekomst •

We actualiseren de verordening commissie bezwaarschriften Gemeente Vijfheerenlanden 2023.

Verkeersveilig, leefbaar en bereikbaar • • •

In 2025 wordt het verkeerscirculatieplan vastgesteld voor de kern Vianen inclusief maatregelenplan. In 2025 wordt de fietsvisie inclusief opgesteld, na vaststelling wordt aansluitend het uitvoeringsprogramma opgesteld. In 2025 stellen wij een beeldkwaliteitsplan op voor de binnenstad van Leerdam en treffen voorbereidingen voor de uitvoering van de maatregelen in vervolg op het VCP op basis van de vastgestelde binnenstadsvisie.

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma D (bedragen x € 1.000)

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten programma D Baten programma D Saldo van baten en lasten

20.860 15.851

39.885 34.717

24.884 17.571

21.820 14.905

18.930 12.016

18.929 12.016

5.009

5.168

7.313

6.915

6.914

6.913

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

1.639 1.435

0 220

0 375

0 75

0 75

0 75

Saldo

5.214

4.948

6.938

6.840

6.839

6.838

Afwijkingen toegelicht Door een verschuiving van ambtelijke inzet naar (onderdelen van) dit programma en de ontwikkeling van loonkosten op basis van CAO-afspraken, nemen de toegerekende organisatiekosten op dit programma toe met € 2 miljoen. Ook komt een deel van de bij de kadernota 2024 toegekende extra formatie op dit programma. De meerjarige afwijkingen in baten en lasten worden hoofdzakelijk veroorzaakt door de grondexploitaties. Deze werken budgettair neutraal door en hebben geen effect op het saldo van de begroting.

25

Prestatie indicatoren In onderstaand overzicht treft u per beleidsthema de kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) aan. Daarbij is in de vierde kolom de kpi opgenomen en is in de laatste kolom de afkomst van de kpi weergegeven. Daarbij worden drie afkortingen gehanteerd, te weten: WSJG (waar staat je gemeente); CA (coalitieakkoord) en W (wettelijk, deze zijn al opgenomen in de begroting en jaarrekening op grond van een wettelijke verplichting). D. Ruimtelijke ontwikkeling Samen bouwen en wonen 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 Bron: Nieuw gebouwde woningen (per 1.000 woningen) 16,2 17,7 16,8 14,3 30,9 W Nieuw gebouwde woningen CA Nieuw gebouwde betaalbare woningen CA Woningen totaal 23.418 23.824 24.196 24.611 25.013 25.850 WSJG Kopers uit eigen gemeente (%) 50,7 WSJG Toegewezen huurders uit eigen gemeente (%) CA Scheefwoners (%) Voorraad corporatiewoningen in relatie tot 29,3 32,1 25,2 35,7 WSJG doelgroepen - passend toewijzen Voorraad corporatiewoningen in relatie tot 1,38 1,10 1,28 1,13 WSJG doelgroepen - sociale huurwoning 1,04 1,02 1,03 1,09 WSJG Omvang planvoorraad t/m 2040 4.240 3.783 CA Een duurzame toekomst 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 Bron: Hernieuwbare elektriciteit (%) 14 17,4 17,8 23,6 W Vermogen zonne-energie (Kw per 1.000 inwoners) 0,5 0,6 0,8 1,1 1,3 WSJG (Semi) publieke e-laadpunten (per 1.000 inwoners) 2,7 4,2 4,9 7,9 7,9 WSJG Vergunde bijdrage RES (in

Twh) CA Aantal nieuw aangeplante bomen CA Aantal vergunde innovatieve pilots energieCA opwekking Verkeersveilig, leefbaar en bereikbaar 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 Bron: Verkeersongevallen (per 100.000 inwoners) 1.242,1 735,8 869,8 1.003,6 1.125,7 WSJG Aantal verkeerscirculatieplannen 1 1 CA Vitale landbouw in een aantrekkelijk buitengebied 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 Bron: Vestiging van bedrijven land en tuinbouw (per 70 69 66 66 66 WSJG 10.000 inwoners) Banen in landbouwsector (%) 3,2 3,2 3,2 3,0 3,0 WSJG

26

E. Ontplooiing Wat willen we bereiken? Sport en bewegen Wij sluiten met ons sportbeleid “Heel Vijfheerenlanden beweegt” nauw aan bij de doelstellingen uit de Sociaal Maatschappelijke Agenda. Het uitvoeren van de nationale, provinciale en lokale sportakkoorden helpt ons daarbij. Hierbij richten wij ons op een inclusief en divers aanbod, leggen we een stevige bodem voor een actief beweegpatroon bij de jeugd, werken wij aan een sociaal veilige sportomgeving, zetten we in op duurzame en multifunctionele sportaccommodaties en hebben wij extra aandacht voor sportverenigingen in onze gemeente. Op deze wijze levert sport een stevige bijdrage aan de vele maatschappelijke uitdagingen. Rust, ruimte en recreatie Om het op gebied van recreatie voor de inwoner en bezoeker zo aantrekkelijk mogelijk te maken in Vijfheerenlanden werken we verder aan het uitvoeringsprogramma Recreatie en toerisme aan de hand van de 5 opgenomen ambities: gebiedsmarketing, recreatieve routes, duurzame recreatie, kleinschalige verblijfsconcepten en organisatie en samenwerking. Nu de basis, beleidsmatig, steeds meer op orde is, zetten wij in 2025 verder in op het ondersteunen van initiatieven en het verbeteren van de aanwezige voorzieningen. Kunst en cultuur Inwoners en bezoekers van Vijfheerenlanden moeten geraakt worden door alles wat wij op het gebied van kunst en cultuur te bieden hebben.

In het bijzonder, brengen wij daarbij ook de plaatselijke geschiedenis onder de aandacht. Kunst en cultuur verrijken immers ons leven. Waar mogelijk leggen wij dan ook bij de uitvoering van ons kunst- en cultuurbeleid een inhoudelijke relatie met de economische, toeristische, duurzame en ruimtelijke ontwikkeling van onze steden, dorpen en het buitengebied. We dragen bij aan de invulling van de samenleving door het gemeentelijke archief te beschermen en dit ter beschikking te stellen. We beschouwen het gemeentelijke archief als een waardevolle cultuur-historische informatiebron. Hiervoor zijn we aangesloten bij de gemeenschappelijke regeling en archiefdienst van het Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU). Het RAZU beheert het gemeentelijke archief en zorgt ervoor dat het archief raadpleegbaar en openbaar is voor de inwoners. Zo kan de geschiedenis van de Vijfheerenlanden toegankelijk zijn en actief worden uitgedragen. Hiervoor verrijken wij de archiefdienst RAZU met archiefmateriaal.

Wat gaan we hiervoor doen? Sport en bewegen •

We dragen via het stimuleren van sport bij aan een vitale samenleving. Gezonde sportverenigingen, overige sportaanbieders en het beschikbaar hebben van goede sportaccommodaties zijn essentieel om de preventieve kracht van sport optimaal te benutten. Deze kracht komt onder andere tot uiting door aan te sluiten op het

27

gezondheidsbeleid, langs de lijnen van het bewegingsonderwijs en door actief deel te nemen aan het programma Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG). •

We dragen via het stimuleren van sport bij aan een vitale samenleving. Gezonde sportverenigingen, overige sportaanbieders en het beschikbaar hebben van goede sportaccommodaties zijn essentieel om de preventieve kracht van sport optimaal te benutten. Deze kracht komt onder andere tot uiting door aan te sluiten op het gezondheidsbeleid, langs de lijnen van het bewegingsonderwijs en door actief deel te nemen aan het programma Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG).

•

We dragen via het stimuleren van sport bij aan een vitale samenleving. Gezonde sportverenigingen, overige sportaanbieders en het beschikbaar hebben van goede sportaccommodaties zijn essentieel om de preventieve kracht van sport optimaal te benutten. Deze kracht komt onder andere tot uiting door aan te sluiten op het gezondheidsbeleid, langs de lijnen van het bewegingsonderwijs en door actief deel te nemen aan het programma Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG).

Rust, ruimte en recreatie In 2025 volgt de uitwerking van het overnachtingsbeleid inclusief een nieuwe website met informatie voor nieuwe initiatieven ten behoeve van verblijfsconcepten. We ontwikkelen een nieuwe fiets-, wandel- of vaarroute en we actualiseren de informatieborden van het fietsnetwerk.

Overige resultaten: Sport en bewegen De inspanningen in 2025 borduren voort op die van voorgaande jaren en vormen daarmee de basis voor dit jaar: •

•

•

Ter uitvoering van het sport- en sportaccommodatiebeleid werken wij aan het opstellen van een visie op open sportparken, rookvrije sportparken en werken wij aan de toekomst van club- en kleedgebouwen op sportpark Blankensteijn, bij HSSC ’61, LHV de Snoek en van sportcentrum Berenschot. Wij inventariseren de zwemvaardigheid van de leerlingen van groep 1 tot en met 8 in onze gemeente. Op basis van de uitkomsten van deze inventarisatie gaan wij in overleg met de scholen, hoe we de ambitie van de gemeente “Alle kinderen beschikken minimaal over een A diploma bij het verlaten van de basisschool” gezamenlijk kunnen realiseren. In het tweede kwartaal van 2025 informeren wij de gemeenteraad over de uitkomsten van de inventarisatie en het (mogelijke) vervolg. Realiseren van multifunctionele en duurzame sportaccommodaties.

Rust, ruimte en recreatie •

In het laatste kwartaal van 2025 bespreken we de evaluatie van het locatieprofiel Put Middelwaard met de gemeenteraad.

Kunst en cultuur • •

In 2025 zijn de twee kunstwerken in de openbare ruimte van Leerdam (project Marinus Boezem) en Vianen (project Lekbrug) geplaatst. In 2025 is een organisatievorm gevonden voor de overdracht van slijperij Het Kroonjuweeltje naar twee jonge nieuwe glasslijpers in Leerdam.

28

• •

In 2025 worden minimaal 10 initiatieven gehonoreerd met het Kunst & Cultuurfonds Vijfheerenlanden. In de 2de helft van 2024 en in 2025 worden de adviezen die in het rapport ‘Vooronderzoek Kerkenvisie Vijfheerenlanden’ zijn opgenomen verder uitgewerkt.

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma E (bedragen x € 1.000)

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten programma E Baten programma E Saldo van baten en lasten

11.351 3.230

11.316 2.718

12.043 2.862

12.402 2.801

12.474 2.801

12.434 2.801

8.121

8.598

9.180

9.601

9.673

9.633

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

0 695

0 291

0 271

0 271

0 271

0 271

7.425

8.307

8.909

9.330

9.402

9.362

Saldo

Afwijkingen toegelicht Door een verschuiving van ambtelijke inzet naar (onderdelen van) dit programma en de ontwikkeling van loonkosten op basis van CAO-afspraken, nemen de toegerekende organisatiekosten op dit programma toe met € 0,3 miljoen.

Prestatie indicatoren In onderstaand overzicht treft u per beleidsthema de kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) aan. Daarbij is in de achtste kolom de kpi opgenomen en is in de laatste kolom de afkomst van de kpi weergegeven. Daarbij worden drie afkortingen gehanteerd, te weten: WSJG (waar staat je gemeente); CA (coalitieakkoord) en W (wettelijk, deze zijn al opgenomen in de begroting en jaarrekening op grond van een wettelijke verplichting). Sport en bewegen Niet sporters (% aantal inwoners) Personen aangesloten bij een sportvereniging (%) Rust, ruimte en recreatie Aantal arrangementen wandel-, fiets- en vaarroutes Aantal gefaciliteerde (startende) ondernemers B&B's en natuurcampings Aantal oplaadpunten auto's en fietsen (zie ook duurzaamheid) Kunst en cultuur Aantal bezoekers aan culturele instellingen en activiteiten Aantal leerlingen basisonderwijs dat cultuureducatie ontvangt Aantal basisscholen dat het project "muziek op school" afneemt

E. Ontplooiing 2019 2020 56,4 26,2 2019 2020

18 2019

20 2020

2021 25,5 2021

17 2021

2022 50,7

2023

2024

2022

2023

2024

0

2

CA

0

0

CA

26 2022

17 2023

37 2024

2025 Bron: W WSJG 2025 Bron:

CA 2025 Bron: CA CA CA

29

F. Financieel gezond Wat willen we bereiken? Financieel gezond Vanuit een verantwoord financieel beleid zorgen wij dat onze meerjarenbegroting op orde is en wij financieel voldoende weerbaar blijven. Bij het opstellen van de meerjarenbegroting houden wij rekening met noodzakelijk geachte uitgaven, zodat wij deze lasten niet doorschuiven naar de toekomst. Daarbij blijven de gemeentelijke woonlasten op een niveau dat zich verhoudt tot die van de buurgemeenten. Economie en werken Een gezonde lokale economie is belangrijk voor iedereen. Werkgelegenheid vormt daarbij de spil. Voor werkgevers en voor werknemers. Factoren als arbeidsmarkt, netcongestie, 5G en (digitale) bereikbaarheid hebben invloed op die werkgelegenheid, zorgen voor nieuwe uitdagingen en bieden kansen voor innovatieve oplossingen. Factoren die ook bijdragen aan de leefbaarheid in en de vitaliteit van onze gemeente. Werkgelegenheid vraagt ruimte en het zorgvuldig verdelen daarvan met een juiste balans tussen wonen, werken en mobiliteit speelt daarbij een rol. Bestaande en nieuwe werklandschappen zijn belangrijk voor de werkgelegenheid en daarmee voor een gezonde lokale economie. Deze werklandschappen voorbereiden op een duurzame toekomst vraagt een gezamenlijke inspanning van ondernemers, werknemers en gemeente.

Wat gaan we hiervoor doen? Financieel gezond We ontwikkelen en verbeteren de informatiewaarde van de P&C-documenten en passen het risico-gestuurd werken toe vanaf de begrotingscyclus 2026-2029. We leveren de planning- & control documenten (P&C-documenten) tijdig op. Economie en werken De gemeente en de ondernemers(verenigingen) van de drie grotere werklandschappen bepalen de uitvoeringsagenda van de toekomst. Met de Vereniging Ondernemend Vijfheerenlanden voeren we gesprekken maken we afspraken over gemeente brede economische aspecten.

Overige resultaten in 2025: Economie en werken • • •

De gemeente heeft medio 2025 de juiste basis voor het faciliteren van providers bij de landelijke uitrol van 5G. De organisatiegraad van de ondernemers is in 2025 verder gestalte gegeven met de BIZ Meerkerk. In 2025 hebben de gemeente en ondernemers(verenigingen) verder inhoud gegeven aan de haalbaarheid van de energiescans.

30

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma F (bedragen x € 1.000)

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten programma F Baten programma F Saldo van baten en lasten

28.613 130.442

38.131 136.604

34.314 143.046

31.190 139.115

29.315 136.919

29.328 137.517

-101.829

-98.473

-108.732

-107.926

-107.605

-108.188

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

1.901 7.464

2.099 5.731

0 5.692

0 2.949

0 2.949

0 2.949

-107.393

-102.105

-114.424

-110.875

-110.554

-111.137

Saldo

Afwijkingen toegelicht De daling van de lasten wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat loonkosten die voorheen op dit programma drukten zijn verplaatst naar andere programma's.

Prestatie indicatoren In onderstaand overzicht treft u per beleidsthema de kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) aan. Daarbij is in de vierde kolom de kpi opgenomen en is in de laatste kolom de afkomst van de kpi weergegeven. Daarbij worden drie afkortingen gehanteerd, te weten: WSJG (waar staat je gemeente); CA (coalitieakkoord) en W (wettelijk, deze zijn al opgenomen in de begroting en jaarrekening op grond van een wettelijke verplichting). F. Financieel gezond en economie Financieel gezond 2019 2020 2021 Gemiddelde WOZ-waarde (x €1.000) 252 265 283 Gemiddelde woonlasten eenpersoonshuishouden 721 800 809 (€) Gemiddelde woonlasten meerpersoonshuishouden 803 860 879 (€) Solvabiliteitsratio (%) 16 24 31,5 Netto schuldquote (inclusief uitgeleende gelden) 69,9 50,3 76,1 (%) Weerstandsratio 2,12 1,58 3,32 Economie en werken 2019 2020 2021 Banen (per 1.000 inwoners tussen 15 en 64 jaar) 803,9 797,7 793,2 Netto arbeidsparticipatie (%) 72,2 71,8 72,8 Functiemenging (%) 54,6 54,4 54,2 Vestiging van bedrijven (per 1.000 inwoners tussen 164,2 170,8 178,9 15 en 64 jaar) Demografische druk (%) 77,5 77,3 77,0 Gestarte vestigingen (per 10.000 inwoners) 124,4 130,6 Gestopte vestigingen (per 10.000 inwoners) 83,4 71,1

2022 331

2023 379

2024 390

920

924

956

1.004 27,3

1.008 26,3

1.046 20,4

74,9 2,86 2022 818,7 74 54,9

79 2,81 2023 826,0 75,1 55,2

88,2 2,50 2024

190,7 77,7 127,4 64,8

201,0 77,4 133,3 81,7

76,9

2025 Bron: W W

20,2

W WSJG

116,7 WSJG 2,50 CA 2025 Bron: W W W W W WSJG WSJG

31

Financieel Perspectief 2025-2028 Inleiding In de programmabegroting worden de bestuurlijke doelstellingen van de gemeente vertaald in beleidsmatige consequenties en in te maken keuzes, met de bijbehorende financiële consequenties. In dit hoofdstuk worden de financiële uitgangspunten van de Programmabegroting 2025 en de meerjarenraming 2026-2028 van de gemeente Vijfheerenlanden gepresenteerd.

Financiële grondslagen Programmabegroting 2025 Algemeen De Programmabegroting 2025 is opgesteld op basis van het stelsel van baten en lasten. Dit betekent, dat geraamde lasten en baten worden toegerekend aan het jaar waarop deze betrekking hebben, het jaar waarin de onderliggende prestatie naar verwachting wordt geleverd. Alle meerjarig geraamde baten en lasten zijn op het loon- en prijsniveau van het begrotingsjaar geraamd. In deze Programmabegroting 2025 is dus zowel het begrotingsjaar 2025 alsook de meerjarenraming van de jaren 2026 tot en met 2028 gebaseerd op loon- en prijsniveau 2025. Lasten Personeelslasten Salarissen en overige personeelslasten worden toegerekend aan het begrotingsjaar waarop ze betrekking hebben. Uitzondering hierop vormen de lasten met betrekking tot de jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume. Hiervoor mogen geen voorzieningen of schulden worden getroffen. Daarom worden deze lasten toegerekend aan het jaar waarin de uitbetaling plaatsvindt. De in de Programmabegroting 2025 opgenomen salarislasten zijn gebaseerd op de goedgekeurde formatie per 1 mei van het voorgaande begrotingsjaar. Salarissen worden geïndexeerd voor de verwachte loonstijgingen zoals vastgelegd in de CAO.

Eventuele uitbreiding van formatie die in de Programmabegroting is opgenomen, maar waarover door de raad (bij de Programmabegroting) nog een besluit moet worden genomen is in de vorm van een separate stelpost opgenomen. Salarislasten worden conform de uitgangspunten van de Nota organisatiekosten 2023 toegerekend aan de programma’s. Daarbij worden de salarissen van de productieve medewerkers toegerekend aan de programma’s A tot en met E en de salarissen van alle overhead medewerkers aan programma F. Materiële uitgaven Materiële uitgaven worden jaarlijks geïndexeerd voor prijsinflatie. Subsidies en overdrachtsuitgaven Subsidies en overdrachtsuitgaven worden jaarlijks geïndexeerd voor loon- en prijsinflatie. Een uitzondering hierop wordt gemaakt voor de subsidies en overdrachtsuitgaven met betrekking tot jeugdhulp en Wmo. Deze worden niet automatisch geïndexeerd maar geraamd met behulp van de meest recente rapportages en prognoses en op basis van een zero based benadering.

32

Kapitaallasten De berekening van de gemeentelijke omslagrente wordt toegelicht in de paragraaf financiering. Over de boekwaarde per 1 januari van een investering (actief) wordt ongeacht of de investering voltooid is of niet - omslagrente berekend. Indien projectfinanciering is toegepast wordt het rentepercentage van de projectfinanciering toegepast. Afschrijving van activa vindt plaats conform de in de financiële verordening opgenomen tabel. Van nieuwe investeringen die in het begrotingsjaar worden gestart wordt aangenomen dat de eerste afschrijving plaatsvindt in het jaar na de kredietverstrekking. Binnen de gemeente Vijfheerenlanden wordt de methode van bespaarde rente - het toerekenen van rente over de reserves en voorzieningen bij de bepaling van de omslagrente - niet toegepast. Dit betekent dat geen rente uit bestemmingsreserves kan worden onttrokken. Belastingen Vanaf 2016 moeten gemeenten vennootschapsbelasting betalen over de winst die ze met hun ondernemingsactiviteiten maken. Dit bedrag moet jaarlijks worden bepaald op basis van de fiscale grondslag. Hierin zijn de standpunten van de Belastingdienst betreffende het wel of niet in aanmerking mogen nemen van baten en lasten voor de fiscale winstbepaling van groot belang. In de programmabegroting is voor de eventueel te betalen vennootschapsbelasting een stelpost opgenomen. Deze wordt nader toegelicht bij programma F.

Baten Lokale heffingen De hoogte van de lokale (belasting)tarieven en heffingen wordt door de gemeenteraad vastgesteld. De wijze waarop deze tarieven worden berekend wordt toegelicht in de paragraaf lokale heffingen van deze begroting. Rente en dividenden De in deze begroting opgenomen dividendramingen zijn gebaseerd op de werkelijk ontvangen dividenden over 2023 (ontvangen in 2024). Dividenden van deelnemingen worden als baten genomen op het moment waarop het dividend betaalbaar wordt gesteld. Specifieke uitkeringen De omvang van deze van het Rijk te ontvangen uitkeringen wordt geraamd op basis van door het Rijk in circulaires en overige correspondentie gedane mededelingen. Gemeentefonds De meerjarige omvang van de algemene uitkering uit het gemeentefonds wordt berekend op basis van de meest recente Gemeentefondscirculaire. Dat is voor deze begroting de Meicirculaire 2024. De Septembercirculaire 2024 komt te laat beschikbaar om nog in deze begroting te kunnen worden verwerkt. De financiële effecten van de Septembercirculaire 2024 worden daarom aan de raad medegedeeld via een na te zenden raadsinformatiebrief. Reserves en voorzieningen Conform het Besluit begroting en verantwoording (BBV) worden de stortingen in en onttrekkingen aan de reserves, separaat verantwoord.

33

Financieel perspectief Eerst wordt ingegaan op de (veelal technische) bijstellingen die gevolgen hebben voor de uitkomsten van de Kadernota 2025 die in juli 2024 door de gemeenteraad is vastgesteld. Deze Kadernota vormt het uitgangspunt voor de totstandkoming van de begroting. In de onderstaande tabel is het financieel beeld opgenomen na vaststelling van de Kadernota 2025, zoals gehanteerd als basis voor deze begroting: x € 1.000

Primair saldo Kadernota

2025

2026

2027

2028

1.572

-1.959

-1.369

-1.869

Amendement A2, aanpassing ombuiging volgnummer 17

-25

-25

-25

-25

Amendement A2, aanvullende bijdrage uit reserve inwonerinitiatieven

125

125

125

125

Amendement A2, inzet aanvullende bijdrage uit reserve inwonerinitiatieven

-125

-125

-125

-125

Amendement A3, aanpassing ombuiging volgnummer 21

-40

-40

-40

-40

Amendement A4, evaluatie project Emmalaan

-40

Amendement A4, budget evaluatie project Emmalaan naar Jeugdeducatiefonds

40

-2.024

-1.434

-1.934

Saldo Kadernota 2025

1.507

Sinds de Kadernota is er sprake van nieuwe ontwikkelingen die wij moeten verwerken in de cijfers. Dit betreft bijvoorbeeld de structurele doorwerking van de 2e bestuursrapportage 2024, de kostenontwikkeling van onze taken in de jeugdzorg en tenslotte nog het (financieel) verwerken van een aantal genomen collegebesluiten met een doorwerking naar 2025 en verder. Deze wijzigingen ten opzichte van de Kadernota 2025 worden in dit hoofdstuk inhoudelijk en financieel toegelicht.

Ontwikkeling begrotingssaldo na Kadernota 2025-2028 De hiervoor geschetste ontwikkelingen leiden tot een nieuw verwacht begrotingssaldo dat er negatiever uitziet dan waarmee in de Kadernota rekening werd gehouden. In de tabel hieronder zijn de financiële gevolgen opgenomen, deze worden onder de tabel per regel toegelicht:

34

x € 1.000

2025

2026

2027

2028

Uitgangspunt meerjarenbegroting 2025-2028 (saldo Kadernota)

1.507

-2.024

-1.434

-1.934

Ontwikkeling kosten in de jeugdzorg

-5.500

-5.500

-5.500

-5.500

Ontwikkeling kosten in de Wmo

-2.100

-2.100

-2.100

-2.100

Ontwikkeling kosten meerjaren onderhoudsplan vastgoed

-1.000

-1.000

-1.000

-1.000

Overig, onder andere loon- en prijsbijstellingen, positieve mutaties van Gemeentefonds en 2e bestuursrapportage 2024

2.188

4.375

2.908

2.663

PM

PM

PM

PM

-4.905

-6.249

-7.126

-7.871

Septembercirculaire 2024 Uitkomst begroting 2025-2028 na Kadernota en diverse bijstellingen

Ontwikkeling kosten in de jeugdzorg In de 2e bestuursrapportage is al melding gemaakt van hogere kosten voor de jeugdzorg. Vanaf 2025 lopen de kosten verder op naar € 5,5 miljoen. In 2024 zijn aanbestedingen doorlopen. Met name hoge loon- en prijsstijgingen hebben geleid tot deze toename. Daarnaast draagt een hoger aantal cliënten in de jeugdzorg bij in de stijging van de kosten. Ontwikkeling kosten in de Wmo In de 2e bestuursrapportage is al melding gemaakt van hogere kosten voor de Wmo. Vanaf 2025 lopen de kosten verder op naar € 2,1 miljoen. Voor de Wmo geldt ook dat de doorlopen aanbestedingen, hoge loon- en prijsstijgingen en een stijging van het aantal cliënten leiden tot de hogere kosten. Ontwikkeling kosten meerjaren onderhoudsplan vastgoed Het meerjaren onderhoudsplan (MJOP) vastgoed wordt periodiek (eens in de vijf jaar) herzien. De nu doorlopen herziening laat een forse kostenstijging zien als gevolg van de prijsontwikkeling van de afgelopen jaren.

Omdat (een deel van) het gemeentelijk vastgoedbezit deel uitmaakt van plannen omtrent de nog te doorlopen ombuigingsfase lijn 2 en er toekomstige andere ontwikkelingen zijn omtrent gemeentelijk vastgoed (denk ook aan de achterblijflocaties gemeentehuizen Meerkerk en Vianen) is besloten om nu niet het volledige gecalculeerde bedrag te ramen, maar om een deel van de hogere kosten van het nieuwe MJOP op te nemen in de begroting. Overig Er zijn verschillende onderwerpen die een positieve ontwikkeling laten zien. De 2e bestuursrapportage (exclusief de stijging van de kosten van de jeugdzorg, want die is in

35

dit overzicht separaat vermeld), kent een positief effect. Met name de raming van de meicirculaire van het Gemeentefonds laat positieve bijstellingen zien. Dit zijn hoofdzakelijk bijstellingen die zijn bedoeld om de loon- en prijsontwikkeling op te kunnen vangen. Met deze bijstellingen worden de reguliere begrotingsposten bijgesteld. Na verwerking hiervan resteert per saldo een bedrag dat ingezet wordt voor de overige loonen prijsstijgingen. Septembercirculaire Gemeentefonds Op Prinsjesdag verschijnt de septembercirculaire van het Gemeentefonds. De mogelijke effecten hiervan (bijstelling van loon- en prijspeil, doorwerking van het nieuwe regeerakkoord) zijn onbekend bij het opstellen van de begroting. De resultaten worden separaat aan uw raad voorgelegd. In begrotingsjaar 2026 resteert nog een incidentele stelpost van € 3,3 miljoen voortkomend uit het klifjaar. De structurele nadelige effecten van het klifjaar hebben we via de begroting – en dan met name via de accressen in de mei- en septembercirculaires van de afgelopen jaren - inmiddels opgevangen. Voor 2026 is de stelpost nog niet geheel weggewerkt. Hiervoor blijft het uitgangspunt dat meevallers in het Gemeentefonds in eerste instantie worden ingezet ter mitigatie van deze stelpost.

Ombuigingen Het financieel beeld voor de komende jaren laat structurele tekorten zien. Voor 2025 kan de algemene reserve uitkomst bieden. De hoogte van de algemene reserve is van voldoende niveau om eenmalig het tekort op te vangen en te blijven voldoen aan de normen voor het weerstandsvermogen. Voor de meerjarige tekorten is geen directe oplossing voorhanden, deze komen boven de bestaande ombuigingsopgave lijn 2 van € 2,5 miljoen vanaf 2026. x € 1.000

2025

2026

Meerjarenbegroting 2025-2028 zonder ombuigingen

-4.905

Bijdrage uit algemene reserve

4.905

Nog in te vullen ombuiging lijn 2 Opgave in te vullen ombuigingen

0

2027

2028

-6.249

-7.126

-7.871

-2.500

-2.500

-2.500

-8.749

-9.626

-10.371

Voor de invulling van de ombuigingsfase lijn 2 is een project opgestart met uw raad en onder begeleiding van een externe deskundige. Op basis van een reeds uitgevoerde inventarisatie van mogelijke ombuigingen – waar een lijst met mogelijkheden optellend tot ongeveer € 10 miljoen uit is voortgekomen - wordt verder onderzoek verricht naar aanvullende opties. Vervolgens rest de opgave om hieruit de keuzes te maken voor de Kadernota 2026.

36

Algemene dekkingsmiddelen en overhead Inleiding Gemeenten geven hun geld uit aan een breed scala aan beleidsterreinen, variërend van bijvoorbeeld onderwijshuisvesting, tot het beheer van de openbare ruimte of de jeugdzorg. Voor een goede aggregatie en vergelijking tussen gemeenten zijn bij de laatste wijziging van het Besluit Begroting en Verantwoording Gemeenten en Provincies (BBV) gemeenten verplicht voorgeschreven ‘taakvelden’ gedefinieerd. Deze indeling in (hoofd)taakvelden is de gemeente verplicht te hanteren voor de informatieverstrekking via de zogenaamde “IV3” aan bijvoorbeeld het CBS. Gemeenten zijn wel vrij om zelf een eigen invulling aan het programmaplan te geven door middel van een programma-indeling die overeen komt met de eigen gemeentelijke beleidsvelden. Enige restrictie hierbij is dat gemeenten er voor moeten zorgen dat de administratie zodanig is ingericht dat de informatieverstrekking richting bijvoorbeeld het CBS aan de wettelijke eisen voldoet. Wij hanteren de programma indeling zoals deze is vastgesteld in de raadsvergadering van 22 september 2022.

De navolgende onderwerpen worden in het programmaplan in een afzonderlijk hoofdstuk in beeld gebracht, maar zijn formeel geen onderdeel van een programma: • de algemene dekkingsmiddelen; • de kosten van overhead; • de onvoorziene uitgaven (en andere stelposten, taakstellende bezuinigingen, begrotingsruimte e.d.); • en het bedrag voor de heffing voor de vennootschapsbelasting. Het zijn in feite algemene lasten en dekkingsmiddelen van de gemeente die betrekking hebben op alle programma’s/beleidsvelden van de gemeente. Deze algemene lasten en baten betreffen de gemeente als geheel en zijn niet aan een specifiek programma of beleidsveld toe te rekenen. Hierna gaan we afzonderlijk in op deze algemene dekkingsmiddelen, kosten van overhead en bedragen voor onvoorziene uitgaven, stelposten, vennootschapsbelasting en eventuele besparingen door taakstellingen en bezuinigingen. We beginnen met qua omvang de belangrijkste: de algemene dekkingsmiddelen. Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen zijn gemeentelijke inkomsten waarvoor geen bestedingsdoel is bepaald. Dat betekent dat de gemeente deze vrij kan besteden (in tegenstelling tot de specifieke dekkingsmiddelen). Bij de algemene dekkingsmiddelen (en hierop betrekking hebbende uitgaven) gaat het om: 1. Algemene belastingen 2. Algemene uitkering en overige uitkeringen 3. Dividend 4. Saldo financieringsfunctie 5.

Overige algemene dekkingsmiddelen.

37

Ad 1. Algemene belastingen (taakveld 0.6 heffingen) Algemene belastingen zijn heffingen waarvan de besteding van de opbrengst niet gebonden is. Daarbij gaat het om de OZB, parkeerbelasting, toeristenbelasting, precariobelasting en reclamebelasting. De kosten voor heffing en inning van deze heffingen worden als lasten in het overzicht meegenomen. Deze belastingen zijn onder de volgende verplichte taakvelden gerubriceerd: 0.61 OZB-woningen, 0.62 OZB-niet woningen, 0.63 Parkeerbelastingen en 0.64 Belastingen, overig. In de paragraaf Lokale Heffingen wordt onder andere op de financiële aspecten en de tarieven voor 2025 uitgebreid ingegaan. We verwijzen u hiervoor naar deze paragraaf. Ad 2. Algemene uitkering en overige uitkeringen (taakveld 0.7 Algemene uitkering) De qua omvang belangrijkste uitkering die de gemeente van het Rijk ontvangt is de Algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Gemeenten hoeven zich niet te verantwoorden over de besteding van de Algemene uitkering richting het Rijk en kunnen deze, met inachtneming van wet- en regelgeving, vrij besteden aan taken die het Rijk heeft opgedragen of aan eigen beleid. Ad 3. Dividend (taakveld 0.5 treasury) Dividend is een vergoeding die wordt uitbetaald aan aandeelhouders. De gemeente Vijfheerenlanden heeft aandelen in Oasen, Bank Nederlandse Gemeenten en Stedin. Ad.

4 Saldo van de financieringsfunctie (taakveld 0.5 treasury) Dit is het verschil tussen de toegerekende rekenrente aan de programma’s en de werkelijk betaalde rente over de lang- en kortlopende leningen. Ad. 5 Overige algemene dekkingsmiddelen (taakveld 0.8 overige lasten en baten) Onder het taakveld overige lasten en baten is de post voor onvoorziene uitgaven geraamd. Overzicht van algemene dekkingsmiddelen Overzicht van algemene dekkingsmiddelen (bedragen x € 1.000)

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028

OZB, woningen OZB, niet-woningen Parkeerheffingen Precarioheffing Reclamebelasting Toeristenbelasting Uitvoeringskosten heffingen en belastingen Algemene uitkering uit het Gemeentefonds Dividenden Saldo van de financieringsfunctie Post voor onvoorziene uitgaven

8.445 5.919 478 66 161 320 -393 110.747 742 12 -50

8.722 5.765 528 73 205 372 -246 115.399 1.284 551 -50

9.133 5.929 542 75 205 372 -246 118.965 1.059 611 -50

9.133 5.929 542 75 205 372 -246 111.308 1.059 552 -50

9.133 5.929 542 75 205 372 -246 111.563 1.059 318 -50

9.133 5.929 542 75 205 372 -246 112.132 1.059 298 -50

Saldo

126.447

132.603

136.595

128.879

128.900

129.449

38

Overhead Overheadkosten zijn de kosten die samenhangen met bijvoorbeeld huisvesting, automatisering en de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Ze zijn niet direct toe te rekenen en maken daarom onderdeel uit van dit hoofdstuk. In de programma’s A tot en met E worden de kosten opgenomen van het primaire proces. De kosten moeten zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de betreffende taken en activiteiten. Voor 2025 zijn de overheadkosten geraamd op € 24,9 miljoen. Deze kosten zijn als volgt onder te verdelen: Overzicht van overheadkosten (bedragen x € 1.000)

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028

Loonkosten en overige personele kosten Inhuur derden Materiële lasten huisvesting Automatiseringskosten Overig

9.439 4.899 2.105 3.425 2.371

16.877 2.456 1.494 3.696 5.339

13.119 2.847 1.685 3.922 3.373

12.817 2.809 1.789 3.910 4.022

12.900 2.809 1.883 3.820 4.020

12.900 2.809 1.880 3.846 4.013

Saldo

22.239

29.862

24.946

25.347

25.432

25.448

39

Overzicht van baten en lasten De programmabegroting 2025 sluit met een negatief saldo van € 4,9 miljoen (na bestemming). Ook jaarschijven 2026 tot en met 2028 sluiten met negatieve resultaten, hier zijn wel ombuigingen voor opgenomen in de begroting. De risico’s zijn voldoende afgedekt via de algemene risicoreserves. Bedragen x € 1.000

Programma

2025

2026

2027

2028

A Bestuur, dienstverlening en organisatie B Beheer en gebruik openbare ruimte C Sociaal domein D Ruimtelijke ontwikkeling E Ontplooiing

14.834 30.233 98.584 24.884 12.043

14.828 30.285 96.356 21.820 12.402

14.827 30.839 96.053 18.930 12.474

14.827 31.565 96.955 18.929 12.434

F Financieel gezond

34.213

31.090

29.215

29.230

Overhead Treasury Heffingen Algemene uitkering Economische zaken Overige baten en lasten

26.015 4.575 969 0 1.624 1.030

26.433 4.719 969 0 1.608 -2.640

26.519 2.039 969 0 1.608 -1.920

26.535 2.087 969 0 1.608 -1.970

214.793

206.781

202.338

203.940

A Bestuur, dienstverlening en organisatie B Beheer en gebruik openbare ruimte C Sociaal domein D Ruimtelijke ontwikkeling E Ontplooiing

1.372 18.846 18.943 17.571 2.862

1.395 19.097 18.977 14.905 2.801

1.395 19.345 18.494 12.016 2.801

1.395 19.602 18.494 12.016 2.801

F Financieel gezond

143.046

139.115

136.919

137.518

Overhead Treasury Heffingen Algemene uitkering Economische zaken Overige baten en lasten

1.070 3.378 15.969 121.774 855 0

1.087 3.464 15.969 117.741 855 0

1.087 3.381 15.969 115.627 855 0

1.087 3.410 15.969 116.196 855 0

Subtotaal baten

202.640

196.291

190.970

191.827

Saldo van baten en lasten

-12.152

-10.490

-11.368

-12.113

100 0 7.347

100 0 4.341

100 0 4.341

100 0 4.341

Subtotaal lasten

Vennootschapsbelasting Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Resultaat na bestemming

-4.905

-6.249

-7.126

-7.871

40

Overzicht van incidentele baten en lasten Om te bepalen of er in de begroting en meerjarenraming sprake is van structureel evenwicht dient inzichtelijk gemaakt te worden welke incidentele baten en lasten de begroting en meerjarenraming bevat. In artikel 19, onderdeel c, van het BBV is daarom geregeld, dat de toelichting op het overzicht van baten en lasten ten minste een overzicht van de geraamde incidentele baten en lasten per programma bevat. Bedragen x € 1.000

Programma

2025

B Beheer en gebruik van de openbare ruimte L: Risicoanalyse en uitvoeringsagenda verkeersveiligheid L: Verkeersmaatregelen dorpswoonvisie Nieuwland L: Verkeersmaatregelen dorpswoonvisie Lexmond

100 100

C Sociaal domein L: Inloopvoorziening L: Beschermd woonvoorziening, voorbereidend onderzoek B: Beschermd woonvoorziening, bijdrage uit regionale middelen L: Deelname Verkeerseducatiefonds

100 100 -100 40

D. Ruimtelijke ontwikkeling L: Advies en onderzoek opstellen gemeentelijk Volkshuisvestingsprogramma B: Bijdrage uit algemene reserve grondzaken voor Volkshuisvestingsprogramma

100 -100

F Financieel gezond L: Agio herfinanciering, vervroegde aflossing B: Bijdrage uit reserve dekking kapitaallasten Saldo incidentele baten en lasten

2026

2027

2028

10

100

2.832 -2.832

2.832 -2.832

340

110

0

0

41

Stelposten in de begroting In de begroting wordt gewerkt met een aantal stelposten. Deze zijn in onderstaande tabel opgenomen: bedragen x € 1.000 1 Stelpost investering in organisatie, Kadernota 2024 2 Stelpost oplossen klifjaar en opschalingskorting Gemeentefonds 3 Stelpost te realiseren ombuigingen 4 Stelpost kapitaallasten Investeringsagenda Vijfheerenlanden 5 Stelpost groei Algemene uitkering op grond van areaalontwikkeling 6 Stelpost meerjaren onderhoudsplan vastgoed

2025 227

800 -714 1.000

2026 727 -3.309 -2.500 1.200 -1.449 1.000

2027 727

2028 727

-2.500 1.600 -1.449 1.000

-2.500 2.000 -1.449 1.000

Ad 1: Deze stelpost bestaat uit de resterende nog toe te delen lasten die voortkomen uit de investering in de organisatie waartoe via de Kadernota 2024 is besloten om deze in de begroting op te nemen. Ad 2: Deze stelpost wordt gevormd door het nadeel dat gemeente Vijfheerenlanden ondervindt als gevolg van het zogenaamde klifjaar en de opschalingskorting, die vooralsnog een terugval in de Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds betekenen. De stelpost is structureel reeds ingevuld door inzet van de positieve accressen in het Gemeentefonds van de afgelopen jaren. Alleen voor piekjaar 2026 resteert nog een saldo. Ad 3: Dit betreft de resterende ombuigingen op grond van lijn 2, zoals op basis van de Kadernota 2024 is verwerkt in de begroting 2024. De ombuiging wordt met uw raad gezamenlijk verder ingevuld en leidt tot een voorstel bij de Kadernota 2026. Ad 4: Voor het uitvoeren van de Investeringsagenda is een stelpost kapitaallasten opgenomen als dekking. Zolang er nog geen daadwerkelijk te activeren uitgaven zijn gedaan, valt (het saldo van) deze stelpost vrij gedurende het jaar. Voor 2024 is de stelpost al ingezet ten behoeve van het begrotingssaldo. Ad 5: De komende jaren wordt er veel woningbouw gerealiseerd (2.000 woningen tot en met 2026) op basis van vastgestelde plannen. Dit leidt tot meer uitgave maar ook tot meer inkomsten.

Per saldo verwachten we een positieve uitkomst. Dit is inmiddels al deels geëffectueerd. Ad 6: Voor de uitvoering van het (nog vast te stellen) nieuwe meerjaren onderhoudsplan Vastgoed zijn extra middelen benodigd. Via deze stelpost is de eerste aanzet hiertoe opgenomen in de begroting. Structureel begrotingssaldo De incidentele baten en lasten beïnvloeden het structureel begrotingssaldo. Incidentele lasten beïnvloeden het structureel begrotingssaldo positief en incidentele baten beïnvloeden het structureel begrotingssaldo negatief. Met het opnemen van alleen een (verplicht) cijfermatig overzicht van incidentele baten en lasten ontstaat nog niet automatisch het inzicht of er sprake is van een structureel begrotings- of jaarrekeningsaldo. Door het betrekken van de eindcijfers uit het overzicht van incidentele baten en lasten bij het begrotingssaldo met de cijfers uit het overzicht van de (totale) lasten en baten wordt inzicht gegeven in het begrotingssaldo. Bedragen x € 1.000

Presentatie van het structureel begrotingssaldo

2025

2026

2027

2028

Saldo van baten en lasten (incl. Vennootschapsbelasting) Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Begrotingssaldo na bestemming Waarvan incidentele baten en lasten (saldo) Structureel begrotingssaldo

-12.252 7.347 -4.905 340 -4.565

-10.590 4.341 -6.249 110 -6.139

-11.468 4.341 -7.126 0 -7.126

-12.213 4.341 -7.871 0 -7.871

42

Alle jaarschijven laten zowel voor als na bestemming een tekort zien. De oorzaak hiervan is met name gelegen in de hoge loon- en prijsontwikkeling waarmee we worden geconfronteerd. Ten opzichte van de Kadernota 2025 doen deze zich voor in de jeugdzorg en de Wmo. De compensatie voor loon- en prijsontwikkelingen vanuit het Gemeentefonds houden de werkelijke stijging vooralsnog niet bij. Mutaties reserves In onderstaand overzicht is de ontwikkeling van het eigen vermogen weergegeven, onderverdeeld naar de Algemene reserve, bestemmingsreserves en (nog te realiseren) resultaten. Onder het resultaat zijn ook de begrotingssaldo’s opgenomen van deze meerjarenbegroting. De saldo’s worden in het jaar na realisatie toegevoegd aan de Algemene reserve. Bedragen x € 1.000 31-12-2023

31-12-2024

31-12-2025

31-12-2026

31-12-2027

31-12-2028

Algemene reserves (*) Bestemmingsreserves Prognose resultaat

49.875 25.077

60.086 29.866

59.772 26.455

59.622 22.903

59.558 22.184

59.558 21.487

saldo

74.952

82.526

81.743

81.046

-4.905 89.952

81.322

Begrotingssubsidies Conform artikel 4:23 Awb nemen we onderstaand overzicht op in de begroting om deze subsidies rechtmatig te kunnen verlenen. Organisatie Adviesraad sociaal domein

Stichting Omloop van de Alblasserwaard

Maximaal subsidiebedrag Omschrijving activiteit 27.500 De adviesraad dient het college gevraagd en ongevraagd van advies met name om het beleid en uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Jeugdwet 10.000 De Arno Wallaard Memorial is een jaarlijks wielerevenement aan het begin van de lente, dat start en finisht in Meerkerk

Tussen Lek en Linge

350.000 Gebiedsmarketing van Vijfheerenlanden

Stichting Slachtofferhulp Nederland

23.240 Psychosociale, juridische en praktische ondersteuning bieden aan slachtoffers, getuigen en/of nabestaanden van een misdrijf, verkeersongeval of calamiteit

Stichting Dorpshuis AmeideTienhoven

119.550 Voor het bieden van ruimte aan activiteiten, die ten behoeve staan aan het verenigingsleven

Stichting Dorpshuis AmeideTienhoven

92.500 Ten behoeve van de exploitatie en het beschikbaar stellen van het dorpshuis waarmee bijgedragen wordt aan het versterken van de leefbaarheid van het dorp

43

Dorpshuis het Bosch

Stichting Regiobibliotheek Lek en IJssel

150.650 Voor de exploitatie van de accommodatie, waarmee ruimte geboden wordt aan maatschappelijke activiteiten ten behoeve van sociale ontmoeting 1.353.350 Voorkomen en bestrijden van laaggeletterdheid en gebrek aan digitale vaardigheden; Stimuleren van leesplezier, taalvaardigheid, digitale geletterdheid, culturele participatie en persoonlijke ontwikkeling voor de lokale gemeenschap

Pont Vrevia

55.680 Voet- en fietsveer Vrevia verbindt de twee historische plaatsen Vianen en Vreeswijk en is onderdeel van de hoofdfietsroute van de gemeenten Nieuwegein en Vianen en de provincie Utrecht

Stichting Leergeld AV

122.977 Inwoners doen volwaardig mee en dragen bij aan de samenleving via de VHL-pas voor kinderen en minimagezinnen

Stichting Maatje Vijfheerenlanden

139.467 Aanbieden van begeleidingstrajecten voor financiële hulp en financiële zelfredzaamheid voor inwoners

44

Overzicht van baten en lasten per taakveld Bedragen * € 1.000 Lasten

2025 Baten

Lasten

2026 Baten

Lasten

2027 Baten

Lasten

2028 Baten

0 - Bestuur en ondersteuning 0.1 - Bestuur 0.2 - Burgerzaken 0.3 - Beheer overige gebouwen en gronden 0.4 - Overhead 0.5 - Treasury 0.61 - OZB woningen 0.62 - OZB niet-woningen 0.63 - Parkeerbelastingen 0.64 - Belastingen overig 0.7 - Algemene uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds 0.8 - Overige baten en lasten 0.9 - Vennootschapsbelasting (Vpb) 0.10 - Mutaties reserves 0.11 - Resultaat van de rekening van baten en lasten

4.165 2.087 843 26.015 4.575 0 0 0 969 0 585 100 0 445

0 1.217 452 1.070 3.378 9.133 5.929 542 366 121.774 0 0 7.347 0

4.165 2.102 779 26.433 4.719 0 0 0 969 0 -942 100 0 -1.698

0 1.240 442 1.087 3.464 9.133 5.929 542 366 117.741 0 0 4.341 0

4.164 2.103 769 26.519 2.039 0 0 0 969 0 -668 100 0 -1.252

0 1.240 432 1.087 3.381 9.133 5.929 542 366 115.627 0 0 4.341 0

4.165 2.103 769 26.535 2.087 0 0 0 969 0 -718 100 0 -1.252

0 1.240 432 1.087 3.410 9.133 5.929 542 366 116.196 0 0 4.341 0

1 - Veiligheid 1.1 - Crisisbeheersing en brandweer 1.2 - Openbare orde en veiligheid

4.725 3.187

2 43

4.725 3.187

2 43

4.724 3.187

2 43

4.724 3.187

2 43

2 - Verkeer, vervoer en waterstaat 2.1 - Verkeer en vervoer 2.2 - Parkeren 2.3 - Recreatieve havens 2.4 - Economische havens en waterwegen 2.5 - Openbaar vervoer

10.241 62 51 0 195

571 -14 -45 0 0

10.196 62 51 0 195

571 -17 -45 0 0

10.290 62 51 0 220

571 -17 -45 0 0

10.526 62 51 0 220

571 -17 -45 0 0

3 - Economie 3.1 - Economische ontwikkeling 3.2 - Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 - Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen 3.4 - Economische promotie

608 4.392 115 900

366 4.392 105 384

588 3.098 115 905

366 3.098 105 384

588 3.159 115 905

366 3.159 105 384

588 3.159 115 904

366 3.159 105 384

4 - Onderwijs 4.1 - Openbaar basisonderwijs 4.2 - Onderwijshuisvesting 4.3 - Onderwijsbeleid en leerlingzaken

839 4.935 4.729

0 791 2.078

839 5.245 4.689

0 791 2.078

839 5.549 4.689

0 791 2.078

839 6.451 4.689

0 791 2.078

5 - Sport, cultuur en recreatie 5.1 - Sportbeleid en activering 5.2 - Sportaccommodaties 5.3 - Cultuur 5.4 - Musea 5.5 - Cultureel erfgoed 5.6 - Media 5.7 - Openbaar groen en (openlucht) recreatie

1.516 6.152 1.589 1.070 388 1.411 5.722

453 1.949 159 16 38 208 94

1.516 6.569 1.593 1.009 388 1.411 5.404

453 1.949 98 16 38 208 94

1.516 6.645 1.590 1.009 387 1.410 5.482

453 1.949 98 16 38 208 94

1.516 6.606 1.589 1.009 387 1.410 5.538

453 1.949 98 16 38 208 94

6 - Sociaal domein 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 - Wijkteams 6.3 - Inkomensregelingen 6.4 - Begeleide participatie 6.5 - Arbeidsparticipatie 6.6 - Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71A Hulp bij het huishouden (Wmo) 6.71B Begeleiding (Wmo) 6.71C Dagbesteding (Wmo) 6.71D Overige maatwerkarrangementen (Wmo) 6.72A - Maatwerkdienstverlening 186.81A - Beschermd wonen (Wmo) 6.81B - Geëscaleerde zorg 18+ 6.82A - Jeugdbescherming

10.139 876 20.004 4.636 2.824 5.955 469 6.394 2.777 2.099 23.980 1.511 0 2.342

1.328 0 13.524 85 0 12 152 390 0 0 0 0 0 0

9.790 828 19.859 4.636 2.824 5.955 337 6.394 2.777 2.099 22.616 1.511 0 2.074

1.228 0 13.524 85 0 19 152 710 0 0 0 0 0 0

9.665 828 19.639 4.856 2.824 5.955 337 6.394 2.777 2.099 22.616 1.511 0 2.074

1.228 0 13.524 85 0 19 152 710 0 0 0 0 0 0

9.665 828 19.639 4.856 2.824 5.955 337 6.394 2.777 2.099 22.616 1.511 0 2.074

1.228 0 13.524 85 0 19 152 710 0 0 0 0 0 0

7 - Volksgezondheid en milieu 7.1 - Volksgezondheid 7.2 - Riolering 7.3 - Afval 7.4 - Milieubeheer 7.5 - Begraafplaatsen en crematoria

4.441 2.251 9.706 4.236 1.833

675 4.962 11.793 1.019 1.026

4.248 2.732 9.706 4.139 1.810

483 5.219 11.793 1.019 1.026

3.766 3.114 9.705 4.139 1.794

0 5.477 11.793 1.019 1.026

3.766 3.548 9.705 4.139 1.794

0 5.734 11.793 1.019 1.026

8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 8.1 - Ruimtelijke ordening 8.2 - Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 - Wonen en bouwen

3.068 8.798 3.944

151 8.798 3.157

3.067 7.427 3.643

151 7.427 3.157

3.067 4.476 3.643

151 4.476 3.157

3.066 4.476 3.643

151 4.476 3.157

45

Paragraaf Lokale heffingen Inleiding De lokale heffingen zijn een belangrijke bron van inkomsten. Lokale heffingen bestaan uit algemene belastingen, bestemmingsbelastingen en retributies. Bij de retributies, zoals leges en lijkbezorgingrechten, is sprake van een individuele tegenprestatie op verzoek en mogen de geraamde opbrengsten niet hoger zijn dan de geraamde kosten van de gemeente voor de uitoefening van de taak. De paragraaf Lokale heffingen geeft inzicht in de diverse gemeentelijke belastingen en de consequenties daarvan voor de inwoners en is als volgt opgebouwd: • Beleid lokale heffingen • Overzicht tarieven • Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten; • Kostendekkendheid belangrijkste retributies; • Vergelijking met gemeenten met een vergelijkbare omvang en met de regio. Beleid lokale heffingen • De belastingtarieven en het tarievenbeleid worden in de eerste raadsvergadering na de vaststelling van de begroting vastgesteld. Op die manier kunnen financiële of beleidsmatige keuzes die de raad maakt bij de behandeling van de begroting worden verwerkt in de tarieven. • Bij de belastingopbrengsten wordt een verhoging van 2,6% toegepast. Dit bestaat uit een verwachte inflatie voor 2025 van 2,8% verminderd met de correctie van de te veel in rekening gebrachte werkelijke inflatie over 2024 van 0,2%.

• De inflatiecorrectie is niet van toepassing op de tarieven van de rioolheffing en afvalstoffenheffing. Voor het jaar 2025 wordt voorgesteld het tarief van de rioolheffing te verlagen naar € 168. Hierdoor ontstaat een nadeel van € 1,64 miljoen in de exploitatie. Dit nadeel wordt ten laste gebracht van de voorziening riolering zodat er 100% kostendekking ontstaat. • Ten aanzien van de afvalstoffenheffing hanteren we een 100% kostendekkend tarief als uitgangspunt. We zien dat de uitvoeringskosten van het ophalen en verwerken van de afvalstromen meerkosten met zich meebrengen, met name als gevolg van inflatie/prijsstijgingen. Om een kostendekkend tarief te blijven voeren, zijn de tarieven aangepast met 10,6%. • Voor inwoners met een minimum inkomen en weinig tot geen vermogen bestaat de mogelijkheid van gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de lokale belastingen. De voorwaarden worden door het Rijk bepaald. Kwijtschelding is een vorm van inkomensbeleid en voorbehouden aan het Rijk (art. 219, lid 2, Gemeentewet). De regels voor het toekennen van kwijtschelding zijn vastgesteld in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet. Deze regels komen erop neer dat kwijtschelding mag worden verleend aan belastingplichtigen, die een inkomen hebben dat niet hoger ligt dan de bijstandsnorm. De gemeente Vijfheerenlanden hanteert de zogenaamde 100%-norm.

Dit betekent dat inwoners met een inkomen op of onder bijstandsniveau en een beperkt bedrag aan spaargeld in beginsel voor kwijtschelding in aanmerking komen. Gemeenten mogen wel zelf bepalen of en voor welke belastingen zij kwijtschelding verlenen. Kwijtschelding van gemeentelijke heffingen is mogelijk voor de “onvermijdelijke” belastingen: • Afvalstoffenheffing • Rioolheffing tot 300 m3

46

Overzicht tarieven Onroerende zaakbelastingen (OZB) De ozb-tarieven 2025 worden geheven als percentage van de woz-waarden met waardepeildatum 1 januari 2024. Bij het vaststellen van de ozb-tarieven wordt er rekening gehouden met verschillende aspecten. Dit betreft de waardeontwikkeling van de woningen en niet-woningen, de areaaluitbreiding, het aantal ingekomen woz-bezwaren en de indexatie. Het taxateren en de afhandeling van bezwaarschriften wordt uitgevoerd door een extern taxatiebureau. Omdat bij de vaststelling van de begroting 2025 de exacte gegevens nog niet bekend zijn wijken de ozb-tarieven genoemd in de paragraaf lokale heffingen af van de tarieven opgenomen in de belastingverordening ozb 2025. Bij de tarieven, zoals in de tabel opgenomen, wordt nu enkel rekening gehouden met een indexatie van 2,6%. De definitieve tarieven 2025 worden vastgesteld in de raadsvergadering van december 2024. Afvalstoffenheffing De kosten van de afvalinzameling en -verwerking van particuliere huishoudens worden via de afvalstoffenheffing verhaald. Uitgangspunt bij het vaststellen van de tarieven is 100% kostendekkendheid. In de tarieven wordt een onderscheid gemaakt tussen één- en meerpersoonshuishoudens. Rioolheffing Op grond van de Wet verankering en bekostiging gemeentelijke watertaken hebben gemeenten de zorgplicht voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater.

Een gemeente kan rioolheffing heffen om deze zorgplicht te betalen (artikel 228a van de Gemeentewet). Uitgangspunt bij het vaststellen van de tarieven is 100% kostendekkendheid. De heffingsmaatstaf is het waterverbruik per categorie. Soort heffing

2024

2025

Onroerende zaakbelasting Woningen: - Eigenarenheffing in procenten van de WOZ waarde

0,0888

0,0911

Niet-woningen - Eigenarenheffing in procenten van de WOZ waarde - Gebruikersheffing in procenten van de WOZ waarde

0,2609 0,2036

0,2677 0,2089

Afvalstoffenheffing - Éénpersoonshuishouden - Meerpersoonshuishouden

349 439

386 486

Rioolheffing

194

168

47

Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten (x1000)

Belastingen Onroerendezaakbelasting op woningen (eigenaren) Onroerendezaakbelasting op niet-woningen (eigenaren) Onroerendezaakbelasting op niet-woningen (gebruikers) Toeristenbelasting Precariobelasting Reclamebelasting Parkeerbelasting Totaal belastingen

Heffingen Rioolheffing Afvalstoffenheffing Begraafrechten Leges omgevingsvergunningen Leges Burgerzaken Overige leges Marktgelden Totaal heffingen

2025 9.133 3.526

2026

2027

2028

9.133 3.526

9.133 3.526

9.133 3.526

2.402 2.402 2.402 2.402 372 372 372 372 75 75 75 75 205 205 205 205 542 542 542 542 16.255 16.255 16.255 16.255

4.952 5.389 5.556 5.724 11.581 11.581 11.581 11.581 1.025 1.025 1.025 1.025 3.040 3.040 3.040 3.040 1.191 1.205 1.205 1.205 560 567 567 567 76 76 76 76 22.425 22.883 23.050 23.218

Kostendekkendheid belangrijkste retributies Het BBV schrijft voor, dat in de paragraaf lokale heffingen inzicht wordt gegeven in de mate van kostendekkendheid van de verschillende tarieven. Hiermee wordt beoogd transparantie te bieden in de tarieven waarbij sprake is van kostenverhaal. De toerekening (waar van toepassing) van overhead, BTW, kwijtschelding en straatvegen vindt daarbij extracomptabel plaats. Dat betekent dat het overheaddeel op de afzonderlijke programma’s niet aan deze programma’s zijn toegerekend. De volgende overzichten laten zien van welk percentage kostendekkendheid sprake is. De kostendekkendheid is bepaald door de totale baten te delen door de lasten die mogen worden toegerekend. Afvalstoffenheffing Voor het product afvalinzameling geldt dat de baten niet boven de kosten mogen uitkomen. Tarieven van de afvalstoffenheffing worden tegenwoordig sterk bepaald door milieueisen voor het gescheiden aanleveren van het afval. Daarnaast spelen verwerkingskosten van het afval een rol. Er is een voorziening afvalstoffenheffing ingericht. Rioolheffing De rioolheffing is een belasting waarvan de opbrengt door de gemeente gebruikt wordt voor het rioolbeheer.

Daaronder valt het uitvoeren van inspecties, reiniging, kolkenzuigen, de vervanging van bestaande rioleringen, de kosten van noodzakelijke verbeteringsmaatregelen en de inzameling en ver werking van hemel- en grondwater. Er is een voorziening riolering ingericht.

48

Lijkbezorgingsrechten Lijkbezorgingsrechten worden geheven voor het verlenen van diensten, bijvoorbeeld het begraven, en voor het gebruik van voorzieningen op gemeentelijke begraafplaatsen. Er is geen voorziening begraafrechten ingericht.

Berekening kostendekking Kosten taakvelden (incl. omslagrente) Overige inkomsten taakvelden Netto kosten taakveld Toe te rekenen overhead Toe te rekenen BTW Kwijtschelding taakveld 6.3 Straatvegen taakveld 2.1 30% A kwaliteit beheer begraafplaats div taakvelden Licentiekosten Totale kosten Opbrengst heffingen Tekort (+) Overschot (-) Dekkingspercentage

Afvalstoffenheffing Rioolheffing 9.500.426 -211.665 9.288.761 35.178 1.651.999 373.000 232.096

11.581.035 11.581.035 0 100%

4.819.203 -10.006 4.809.197 452.293 885.576 215.000 232.096

6.594.162 4.951.565 1.642.597 100%

Begraafrechten 1.158.334 -445 1.157.889 480.921

107.029 10.888 1.756.727 1.025.348 731.379 58,4%

Leges Leges zijn retributies voor diensten die door de gemeente worden verleend, vaak gaat het om de aanvraag van vergunningen of documenten. Denk aan bouwvergunningen, paspoorten of een uittreksel uit het bevolkingsregister. Ook activiteiten van het gemeentearchief kunnen in de legesverordening worden geregeld. Alle diensten met betrekking tot Burgerzaken vallen onder Titel 1. Verstrekkingen van onder andere bouwvergunningen vallen onder Titel 2. Vergunningen met betrekking tot bijvoorbeeld evenementen en horeca vallen onder Titel 3. Op begrotingsbasis mag het dekkingspercentage van de gehele legesverordening (Titel 1, 2 en 3) niet boven de 100% uitkomen.