Begroting 2025-2028

Programmabegroting 2025-2028

Inhoud Inleiding ...................................................................................................3 Leeswijzer.................................................................................................6 A. Bestuur, dienstverlening en organisatie ...................................................7 B. Beheer en gebruik openbare ruimte ......................................................10 C. Sociaal Domein ..................................................................................12 D. Ruimtelijke ontwikkeling ......................................................................20 E.

Ontplooiing ........................................................................................27

F.

Financieel gezond ...............................................................................30

Financieel Perspectief 2025-2028 ...............................................................32 Algemene dekkingsmiddelen en overhead....................................................37 Paragraaf Lokale heffingen ........................................................................46 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing .....................................51 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................59 Paragraaf Financiering ..............................................................................65 Paragraaf Bedrijfsvoering ..........................................................................71 Paragraaf Verbonden partijen ....................................................................75 Paragraaf Grondbeleid ..............................................................................90 Paragraaf Investeringsprogramma “Het goede leven” ....................................99 Bijlage 1 Investeringsplanning..................................................................106 Bijlage 2 Risicoprofiel ..............................................................................110

2

Inleiding Geachte raadsleden, Wij zien Vijfheerenlanden als een gemeente die ook in de toekomst wordt gekenmerkt door een groen hart met rust en ruimte. Met een bijzonder landschap met hoge cultuurhistorische en natuurwaarden, ook op nationaal niveau. Waarin kleine tot middelgrote woongemeenschappen (buurtschappen, bebouwingslinten, dorpen en een paar historische steden met uitbreidingswijken) liggen, nabij de benodigde voorzieningen. En met een eigen identiteit die door de jaren heen levend is gehouden. Wij zien kinderen die opgroeien in een gezonde en veilige leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert. Ook een gemeente waarin energie wordt opgewekt die duurzaam en klimaatneutraal is. Een breed duurzaam toekomstperspectief vraagt een betrokken en verantwoordelijke gemeente die erkent dat dit perspectief alleen maar kan worden gerealiseerd door een verstandige - en door onze inwoners gedragen - visie op groei. Deze visie en dit draagvlak realiseren wij door het opstellen van door participatie tot stand gekomen dorpswoonvisies en gebiedsvisies. Visies waarin wij per dorp of stad de ruimtelijke kwaliteiten in beeld brengen, de behoefte aan woningen en voorzieningen en de verwachte toekomstige ontwikkelingen.

Daarbij anticiperen wij ook op de komende vergrijzing, bouwen wij voor de autonome behoefte en dragen wij zorg voor specifieke doelgroepen met een landelijke- en regionale taakstelling. Bij het bepalen van de toekomstige woningbehoefte realiseren wij ons dat, naast voldoende werk, de belangrijkste waarborg voor een bestaanszekere toekomst van onze inwoners de beschikbaarheid van ruim voldoende bereikbare en betaalbare woningen betreft. Voor u ligt de programmabegroting 2025-2028 van de gemeente Vijfheerenlanden. De basis voor de resultaten die we via deze begroting willen neerzetten, is gelegen in het coalitieakkoord Samen zijn wij Vijfheerenlanden. De afgelopen jaren hebben we het coalitieakkoord via de kadernota's en begrotingen nader ingevuld. Ook voor deze begroting zijn via de kadernota 2025 de belangrijkste uitgangspunten door uw raad vastgesteld. De afgelopen jaren heeft de gemeente Vijfheerenlanden strak gestuurd op een meerjarig sluitende begroting. Het belangrijkste risico, het door het Rijk veroorzaakte zogenaamde “ravijnjaar” (ook wel “klifjaar” genoemd) is door Vijfheerenlanden door een zeer behoedzaam financieel beleid vanaf de Meicirculaire 2024 van het Gemeentefonds structureel opgelost. Vanaf 2022 zijn immers alle autonome structurele meeropbrengsten uit het Gemeentefonds door de gemeente Vijfheerenlanden ingezet ter dekking van dit nadeel.

Alleen in het begrotingsjaar 2026 resteert nog een beperkt financieel nadeel in verband met het “ravijnjaar”. Vanaf 2023 is echter een nieuw financieel risico ontstaan. De economische ontwikkelingen van de afgelopen jaren hebben namelijk geleid tot ongekend hoge loonen prijsontwikkelingen. Ons inkomstenpeil heeft dit niet bij kunnen houden. De toenemende lasten en achterblijvende inkomsten leidden tot een financieel meerjarenperspectief met structurele tekorten. Bij de begroting 2024 en bij de kadernota 2025 is daarom door uw raad al ingestemd met een eerste reeks ombuigingen (lijn 0 en lijn 1) en is besloten om gezamenlijk met uw raad te onderzoeken tot welke aanvullende ombuigingen we kunnen komen om de begroting daadwerkelijk structureel sluitend te maken (lijn 2).

3

De afgelopen periode – na behandeling van de kadernota 2025 – is gebleken dat de effecten van de loon- en prijsontwikkelingen blijven doorzetten. We zijn geconfronteerd met hoge extra kosten voor met name de jeugdzorg en de Wmo-voorzieningen. Hierbij speelt ook extra vraag naar deze voorzieningen een belangrijke rol. Ook het nieuwe meerjaren onderhoudsplan gemeentelijk vastgoed vraagt extra budget. Dit alles leidt ertoe dat we de komende jaren geen financieel meerjarig sluitende begroting kunnen opstellen zonder verzwaring van de bestaande ombuigingsopdracht. De begrotingssaldo's zijn onderstaand (in duizenden euro’s) weergegeven. Jaar

2025

2026

2027

2028

Saldo

-4.905

-6.249

-7.126

-7.871

Bij de bepaling van deze saldo's is ervan uitgegaan dat de bestaande ombuigingsopdracht (€ 2,5 miljoen vanaf 2026) wordt ingevuld. Deze invulling moet via lijn 2 nog plaats vinden. Een (gedeeltelijke) oplossing kan mogelijk nog komen van het Rijk. Waar immers Vijfheerenlanden het “ravijnjaar” financieel vrijwel heeft opgelost, hebben verreweg de meeste gemeenten dit nog niet gedaan. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft als standpunt dat het Rijk aan zet is om de financiële nadelen die bij de gemeenten veroorzaakt worden door het “ravijnjaar” op te lossen. Vooralsnog blijft het Rijk echter hierbij in gebreke. Er zijn ten tijde van het opstellen van de begroting door het Rijk nog geen vooruitzichten gedeeld ten aanzien van de septembercirculaire 2024 van het Gemeentefonds. Met eventuele herstelmaatregelen die daarin kunnen zijn opgenomen, hebben wij dus nog geen rekening kunnen houden in deze begroting. U wordt via een raadsinformatiebrief vóór de inhoudelijke behandeling van de begroting geïnformeerd over de effecten van de septembercirculaire. Toekomstperspectief Via de inmiddels gerealiseerde ombuigingen lijn 0 (voor het jaar 2024) en lijn 1 (2025 en verder) zijn de geïnventariseerde technische ombuigingen al verwerkt. Voor het jaar 2025 zijn derhalve geen “panklare” ombuigingsmogelijkheden meer voorhanden.

Voor de jaren 2026 en verder zijn we gestart met een inventarisatie - met uw raad – van mogelijke ombuigingen. De aanvankelijke opgave waar we ons voor gesteld zagen was € 2,5 miljoen. De voorziene tekorten in de meerjarenbegroting zijn toegenomen met de bedragen zoals hiervoor gepresenteerd en brengen de ombuigingsopgave daarmee op een totaal van € 10 miljoen structureel. Een aanzienlijke verzwaring. Meer dan ooit geldt daarom het credo dat alle opties moeten worden overwogen; van verminderde inzet op medebewindstaken tot afschaling van autonoom beleid. Dit zijn pijnlijke keuzes. Keuzes die onze inwoners en bedrijven raken, maar zeker ook gevoeld zullen worden in organisatorische keuzes. Daarbij kijken we niet alleen naar de eigen organisatie, maar hebben onze verbonden partijen nadrukkelijk ook de verantwoordelijkheid om hierin bij te dragen. Al deze overwegingen moeten worden meegenomen en zorgvuldig gewogen in het ombuigingstraject dat raad en college gezamenlijk hebben ingezet. Dit traject is toegenomen in belang en krijgt daarmee de taak om scherp neer te zetten wat voor gemeente wij willen zijn. Om samen verder te bouwen aan een duurzame toekomst. Het is nu belangrijk om dit traject te blijven doorlopen. Door koersvast te blijven, creëren we de omstandigheden om dit zorgvuldig af te ronden.

Wat betreft het begrotingsjaar 2025 stellen we u voor om het tekort incidenteel op te vangen via een onttrekking aan de Algemene reserve. De hoogte van de Algemene

4

reserve staat ons toe dat we deze eenmalige onttrekking kunnen doen, waarbij het benodigde weerstandsvermogen – in relatie tot onze risico's – gewaarborgd blijft. Dit is ook in lijn met de nieuwe opvatting van rijk en toezichthouders dat gemeenten hun incidentele middelen (lees: reserves) voor dit soort omstandigheden in moeten kunnen zetten. Ontwikkeling van de woonlasten We streven een evenwichtige en gematigde ontwikkeling van de lokale woonlasten na. Bij de bepaling van deze ontwikkeling hanteren we uitgangspunten per heffing (onroerende zaakbelasting, afvalstoffenheffing en rioolheffing), maar nemen we ook het totale plaatje in ogenschouw. Voor 2025 houden we rekening met een inflatie van 2,6%. Dit percentage is gebaseerd op de verwachting in de Marco Economische Verkenning van het Centraal Planbureau (CPB) voor 2025 van 2,8%, verminderd met 0,2%-punt omdat de verwachting van het CPB voor 2024 begin dit jaar met 0,2%-punt neerwaarts is bijgesteld. Zo geven we terug wat we in 2024 boven de inflatie als tariefsverhoging hebben gehanteerd. We stellen voor om de totale lokale woonlasten voor inflatie te corrigeren met 2,6%. Dit bereiken we als volgt: 1. De onroerende zaakbelasting wordt verhoogd met de inflatiecorrectie van 2,6%. 2. Het uitgangspunt voor de afvalstoffenheffing is 100% kostendekkendheid.

We worden voor 2025 geconfronteerd met hogere kosten voor de afvalinzameling- en verwerking. We hebben geen egalisatievoorziening meer en rekenen daarom de hogere kosten door in de tarieven. Dit betekent een tariefstijging van 10,6% (gemiddeld, voor één- en meerpersoonshuishoudens). We verwachten dat de hogere kosten een piek betreffen en dat de kosten de komende jaren af gaan nemen. Dit zou dan weer kunnen leiden tot een verlaging van de tarieven. 3. Het uitgangspunt voor de rioolheffing is 100% kostendekkendheid. Om deze kostendekkendheid via de tarieven te realiseren, zou strikt genomen een verhoging toegepast moeten worden. We hebben echter een omvangrijke voorziening rioolheffing, gevoed door de opbrengsten van voorgaande jaren. Door inzet van deze voorziening realiseren we ook de nagestreefde mate van kostendekkendheid. Bovendien stellen we nu voor om de voorziening in te zetten om ook een tijdelijke extra teruggave van de rioolheffing mogelijk te maken. Dit compenseert de hogere afvalstoffenheffing in het totale beeld van de lokale woonlasten. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden,

de secretaris,

de burgemeester,

{{signer1}}

{{signer2}}

W.J. (Judith) de Jonge

S. (Sjors) Fröhlich

5

Leeswijzer De programmabegroting is opgebouwd uit programma’s en paragrafen. In de programma’s staan de beleidsdoelen en concrete acties voor het komende begrotingsjaar. Daarbij is ieder programma voorzien van een overzicht van de daarmee gepaard gaande lasten en baten. De paragrafen gaan dieper in op specifieke onderwerpen die raakvlakken hebben met alle programma’s. De programma indeling is als volgt: A. Bestuur, dienstverlening en organisatie B. Beheer en gebruik openbare ruimte C. Sociaal domein D. Ruimtelijke ontwikkeling E. Ontplooiing F. Financieel gezond De opbouw van de programma’s heeft een wijziging ondergaan. Door de vermelding van “onderhanden werk” onder de noemers Wat willen we bereiken en Concrete resultaten bevatten de programmateksten voorheen veel dubbelingen. Door hierop de programmaopbouw aan te passen zijn de programma’s overzichtelijker geworden. Op de programma’s zijn de kritische prestatie indicatoren (kpi’s) vermeld. De kpi’s komen overeen met de begroting 2024. Momenteel worden de kpi’s door een afvaardiging van de auditcommissie en ambtelijke organisatie beoordeeld op hun informatiewaarde. We streven er naar om bij de 1e bestuursrapportage van 2025 te gaan rapporteren op nieuwe kpi’s. De paragrafen bestaan uit de door het Besluit Begroting en Verantwoording voorgeschreven paragrafen: 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3.

Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid Deze paragrafen zijn aangevuld met een 8e Vijfheerenlandse paragraaf, te weten de paragraaf Investeringsagenda Vijfheerenlanden. Deze toegevoegde paragraaf gaat verder in op de wijze waarop wij de komende jaren via gerichte investeringen invulling geven aan het begrip “Het goede leven in Vijfheerenlanden”. Tot slot zijn er twee bijlagen opgenomen: • Bijlage 1 is de reguliere (vervangings)investeringsplanning voor de komende jaren. Onderdeel van deze bijlage is een zogenaamd “pijplijnoverzicht”. In dit overzicht wordt op hoofdlijnen in beeld gebracht welke grote ontwikkelingen wij de komende jaren zien aankomen, maar nog niet tot opname in de begroting hebben kunnen leiden. • Bijlage 2 bevat de top tien van belangrijkste risico’s die het risicoprofiel vormen. Dit profiel wordt in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing gebruikt voor de bepaling van de weerstandscapaciteit.

6

A. Bestuur, dienstverlening en organisatie Wat willen we bereiken? De inwoners centraal In Vijfheerenlanden willen we een leefomgeving die aansluit bij de behoefte van onze inwoners. De gemeente wil een onderdeel zijn van de samenleving en stelt in handelen en denken de inwoner centraal. Participatie is een manier om dat te realiseren. Door samen te werken, te denken en te doen, werken we met inwoners en ondernemers aan ons streven. We streven naar een gemeente waar het fijn wonen, werken en leven is, met initiatiefrijke inwoners en waar buurten naar elkaar omkijken en gemeenschappen betrokken zijn. Dat vraagt van de gemeentelijke organisatie soms actief handelen, doen, soms om wat regels, of om een beetje te helpen om het mogelijk te maken. Met participatiebeleid wil de gemeente Vijfheerenlanden transparant maken hoe de gemeente zelf de participatie organiseert. Het is ook een aanknopingspunt voor participatie door initiatiefnemers, zoals ontwikkelaars en corporaties die voor de participatie bij hun eigen projecten zelf verantwoordelijk zijn. Als gemeente kijken we daarbij goed naar onze rol en voelen we ons verantwoordelijk voor de kwaliteit van de participatie, ook als deze door andere partijen wordt georganiseerd.

Dienstverlening en communicatie Met het herijkt dienstverleningsconcept VHL - Volwaardig, Helder en Laagdrempelig - is de richting bepaald voor een betere aansluiting bij de verwachtingen van onze inwoners en ondernemers. Met drie vastgestelde opgaven kunnen we onze klantgerichte processen en dienstverlenende cultuur gaan verbeteren. In de paragraaf bedrijfsvoering gaan we in op deze opgaven. In 2024 hebben we onderzoek gedaan naar de wensen en behoeften van de inwoners aan informatie op dorps- en stadsniveau. De resultaten geven aanleiding om een uitgebreide landingspagina per woonplaats te ontwikkelen op de nieuwe website. Uit ditzelfde onderzoek kwam de wens naar voren voor een nieuwsbrief op woonplaatsniveau. Veiligheid Wij zetten ons elke dag in voor een veiliger Vijfheerenlanden: voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers. Wij zijn beschikbaar en in directe verbinding met hen én onze samenwerkingspartners. Een veiliger Vijfheerenlanden bereiken wij namelijk niet alleen. Integrale samenwerking staat voorop: binnen de organisatie, onze gemeente én in de regio. Deze integraliteit is een vereiste in dit dynamische werkveld, net zoals een hoge mate van flexibiliteit. Organisatie In de paragraaf bedrijfsvoering wordt meer integraal inzicht gegeven in de in 2025 te bereiken resultaten op het gebied van de organisatie en onze bedrijfsvoering.

7

Wat gaan we daarvoor doen? De inwoners centraal Het participatiebeleid, de denkwijzer, wordt uitgewerkt in werkwijzers die een handreiking vormen voor de gemeente en ook voor initiatiefnemers. Hiermee bedden we participatie nog meer in onze manier van werken en denken in. De Inspraak- en Participatieverordening wordt aangepast aan de Wet versterking lokale democratie.

Overige resultaten Dienstverlening en communicatie • We starten een pilot met een nieuwsbrief op woonplaatsniveau. De pilot duurt zes tot twaalf maanden. We evalueren de pilot in het laatste kwartaal van 2025. Organisatie • • • •

In 2025 gaan we verder met de planontwikkeling van de achterblijflocatie in Meerkerk. In 2025 gaan we verder met de herbestemming van de achterblijflocatie in Vianen. We stellen een Meerjarenplan archief- en informatiebeheer 2025-2028 op. In 2025 starten we met een pilot tegen arbeidsdiscriminatie in de sollicitatieprocedure.

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma A (bedragen x € 1.000)

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten programma A Baten programma A Saldo van baten en lasten

6.576 1.772

13.013 1.278

14.834 1.372

14.828 1.395

14.827 1.395

14.827 1.395

4.804

11.735

13.462

13.432

13.432

13.432

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

0 9

0 370

0 0

0 0

0 0

0 0

4.795

11.365

13.462

13.432

13.432

13.432

Saldo

Afwijkingen toegelicht Als gevolg van CAO-verplichtingen en bestuurlijke afspraken stijgen de vergoedingen en salarissen voor gemeenteraadsleden, collegeleden en de griffie met € 0,2 miljoen. Via de Kadernota 2025 is € 100.000 beschikbaar gesteld op dit programma voor: • € 100.000 structureel voor de aanpak van Jonge Aanwas Door een verschuiving van ambtelijke inzet naar (onderdelen van) dit programma en de ontwikkeling van loonkosten op basis van CAO-afspraken, nemen de toegerekende organisatiekosten op dit programma toe met € 0,6 miljoen. Ook komt een deel van de bij de kadernota 2024 toegekende extra formatie op dit programma. Als gevolg van stijgende lonen en prijzen neemt ook de bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen toe. Daarnaast betekent een hoger aantal inwoners ook een hogere gemeentelijke bijdrage. De bijdrage aan de Veiligheidsregio Utrecht neemt als gevolg hiervan met ongeveer € 0,3 miljoen toe.

8

Prestatie indicatoren In onderstaand overzicht treft u per beleidsthema de kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) aan. Daarbij is in de laatste kolom de afkomst van de kpi weergegeven. Daarbij worden drie afkortingen gehanteerd, te weten: WSJG (waar staat je gemeente); CA (coalitieakkoord) en W (wettelijk, deze zijn al opgenomen in de begroting en jaarrekening op grond van een wettelijke verplichting). A. Bestuur, dienstverlening en organisatie De inwoneralle centraal Waardering inspanningen van de gemeente (12019 2020 2021 2022 10) 6,78 6,38 Tevredenheid met voorzieningen gezondheids-/ totaal (%) 65,4 61,6 zorgvoorzieningen (%) 82 77 Tevredenheid met welzijnsvoorzieningen (%) speelvoorzieningen (kinderen tot 51 45 12 jaar) (%) 66 60 Tevredenheid met sportvoorzieningen (%) vervoer voorzieningen openbaar 70 69 (%) 58 57 Gelukkige inwoners (%) 91,7 88,3 Aantal inwonerinitiatieven 107 137 Wijk- en dorpsgericht werken 2019 2020 2021 2022 Waardering samenwerking met inwoners (1-10) 6,21 6,12 Waardering buurt als leefomgeving (1-10) 8,19 7,90 Ontwikkeling buurt (% vooruitgegaan) 21 14 Aantal dorpsen wijkvisies vastgestelde toekomstbestendige ontmoetingsfuncties Dienstverlening 2019 2020 2021 2022 Servicenormen - Tevredenheid totaal 7,41 7,99 7,95 7,70 Tevredenheid aanvragers APV-vergunningen Tevredenheid aanvragers omgevingsvergunningen 7,66 Tevredenheid aanvragers

principeverzoeken Tevredenheid afhandeling contactverzoeken meldingen openbare 7,51 7,24 7,10 6,61 ruimte 7,31 8,05 7,83 7,85 Tevredenheid baliebezoekers burgerzaken 8,70 8,51 8,38 Tevredenheid cliëntervaringsonderzoeken Jeugd 7,98 8,35 7,98 Tevredenheid cliëntervaringsonderzoeken Wmo Aantal ontvangen klachten 53 104 145 84 Op informele wijze afgedane klachten (%) 92,45 98,08 94,48 94,05 Veiligheid 2019 2020 2021 2022 Verwijzingen Halt (per 1.000 jongeren) 9 12 5 9 Winkeldiefstallen (per 1.000 inwoners) 0,4 0,4 0,5 0,9 Geweldsmisdrijven (per 1.000 inwoners) 2,5 2,4 3,3 2,6 Diefstallen uit woningen (per 1.000 inwoners) 2,0 1,7 1,2 1,3 Drugsdelicten: drugsvervaardiging, -handel en -bezit 5,74 3,87 2,42 2,21 (per 10.000 inwoners) Sociale veiligheid, index overlast (2014=100) 106 105 Aantal buurtpreventiegroepen 4 4 4 4 Organisatie 2019 2020 2021 2022 Formatie (fte) 371 377 386 412,5 Bezetting (fte) 326 348,8 376,6 Apparaatskosten begroot (kosten per inwoner) (€) 615 631 601 632 Externe inhuur begroot (% van loonsom) 21 19 14 17,6 Externe inhuur begroot (totale kosten) (€ x 1.000) 1.429 2.000 2.000 Overhead begroot (% van de begroting) 10 9,5 10 11 Ziekteverzuim (%) 5,64 4,92 5,64 7,21

2023

2024

70 2023

39 2024

1

7

2023 7,56

2024 7,62 8,9 7,43 6,55 6,97 7,74 8,42

7,67 7,13 7,23 7,94 8,68 7,15 7,11 44 95,45 2023 8 0,8 2,9 1,0 3,66

4 2023 420,5 410,7 710 3,9 9.881 11 5,4

7,32

2024

2024 447,4 405,2 493 5,4 1.779 13 5,0

2025 Bron: WSJG WSJG WSJG WSJG WSJG WSJG WSJG WSJG CA 2025 Bron: WSJG WSJG WSJG 4 CA CA 2025 Bron: CA CA CA CA CA CA CA CA CA CA CA 2025 Bron: W W W W WSJG WSJG CA 2025 Bron: 477,8 WSJG 444,9 W 420 W 4,9 W 2.338 W 12 W 5,0 CA

9

B. Beheer en gebruik openbare ruimte Wat willen we bereiken? Beheer openbare ruimte De openbare ruimte is een belangrijk visitekaartje van onze gemeente. Wij zorgen voor een openbare ruimte die veilig, groen, goed onderhouden en toekomstbestendig is. Daarmee bedoelen wij dat wij bij het beheer en de inrichting van de openbare ruimte rekening houden met maatschappelijke, economische, technologische en klimatologische ontwikkelingen. We streven naar een groene leefomgeving die aantrekkelijk, gezond en klimaatbestendig is. Water en groen benoemen wij als leidend principe bij de (her)inrichting van gebieden. We hebben nadrukkelijk oog voor klimaatadaptatie (inclusief het voorkomen van hittestress) bij het inrichten van de openbare ruimte. Beheer gebouwen Toekomstbestendig gemeentelijk vastgoed dat, waar mogelijk en zinvol, op duurzame wijze geëxploiteerd kan worden. Dit doen wij door op een dynamische wijze het gemeentelijk vastgoed te onderhouden en beheren. Wij geven daarbij uitvoering aan het “beheerplan vastgoed 2025-2028” en de “routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed 2025-2050”.

Wat gaan we daarvoor doen? Beheer openbare ruimte We stellen beleid en plannen op voor toekomstig beheer en actualiseren aflopende beleidsplannen. We ondersteunen en faciliteren inwoners en bedrijven bij het schoonhouden van de eigen leefomgeving. We werken daartoe samen met lokale en regionale partners en met vrijwilligersorganisaties, op het gebied van zwerfafvalpreventie en het opruimen van zwerfafval. We maken de losloopgebieden voor honden digitaal inzichtelijk op de internetsite van gemeente Vijfheerenlanden. We herstellen de verhardingen die op basis van de uitgevoerde weginspectie niet voldoen aan de in het wegenbeleidsplan gestelde eisen. Beheer gebouwen We starten met de uitvoering van het nieuw vastgestelde beheerplan gemeentelijk vastgoed en de routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed. We vragen DUMAVAverduurzamingssubsidies aan als voorbereiding van de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed jaarschijf 2026 “routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed”. Door het invoeren van huurbeleid conform wet markt en overheid optimaliseren we inkomsten van de vastgoedportefeuille.

Overige resultaten: Beheer openbare ruimte • • • • •

In 2025 wordt het nieuwe Beleid- en beheerplan oevers opgesteld. We laten het beheer en beleidsplan speelruimte 2025-2029 vaststellen. We actualiseren het wegenbeleidsplan voor de periode 2026-2030. In 2025 leveren we het concept op van de “Groene Kaart”. We starten met een pilot om inwoners te vragen om de ‘eigen straat’ onkruidvrij te houden.

10

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma B (bedragen x € 1.000)

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten programma B Baten programma B Saldo van baten en lasten

33.898 18.971

28.872 18.548

30.233 18.846

30.285 19.097

30.839 19.345

31.565 19.602

14.928

10.324

11.387

11.188

11.494

11.963

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

27 496

0 32

0 142

0 179

0 179

0 179

14.459

10.291

11.245

11.009

11.315

11.784

Saldo

Afwijkingen toegelicht Via de Kadernota 2025 is € 230.000 beschikbaar gesteld op dit programma voor: • € 100.000 incidenteel voor verkeersmaatregelen uit de dorpswoonvisie Lexmond; • € 100.000 incidenteel voor verkeersmaatregelen uit de dorpswoonvisie Nieuwland; • € 30.000 structureel voor de aanplant van een boom voor iedere pasgeborene. Als gevolg van stijgende lonen en prijzen neemt ook de bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen toe. Daarnaast betekent een hoger aantal inwoners ook een hogere gemeentelijke bijdrage. De bijdrage aan Waardlanden neemt als gevolg hiervan met ongeveer € 1.100.000 toe. De hogere bijdrage wordt vanwege het kostendekkende karakter van de afvalinzameling gecompenseerd door hogere opbrengsten vanuit de afvalstoffenheffing. Door een verschuiving van ambtelijke inzet naar (onderdelen van) dit programma en de ontwikkeling van loonkosten op basis van CAO-afspraken, nemen de toegerekende organisatiekosten op dit programma toe met € 1 miljoen. Ook komt een deel van de bij de kadernota 2024 toegekende extra formatie op dit programma.

Prestatie indicatoren In onderstaand overzicht treft u per beleidsthema de kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) aan. Daarbij is in de vierde kolom de kpi opgenomen en is in de laatste kolom de afkomst van de kpi weergegeven. Daarbij worden drie afkortingen gehanteerd, te weten: WSJG (waar staat je gemeente); CA (coalitieakkoord) en W (wettelijk, deze zijn al opgenomen in de begroting en jaarrekening op grond van een wettelijke verplichting). B. Beheer en gebruik openbare ruimte Beheer openbare ruimte 2019 2020 2021 2022 Vernielingen en beschadigingen in de openbare 4,3 4,9 5,4 4,5 ruimte (per 1.000 inwoners) Omvang huishoudelijk restafval (kg per inwoner) 197 223 219 203 Buurt is voldoende groen (%) 73 75 Perken, plantsoenen en parken zijn goed 64 54 onderhouden (%) Staat van de buurt - Buurt is 'heel' (%) 80 73 Staat van de buurt - Buurt is schoon (%) 65 59 Staat van de buurt - Straten, paden en trottoirs zijn 62 67 goed begaanbaar (%) Staat van de buurt - Groenvoorziening is goed 64 54 onderhouden (%) Kostendekkingsgraad begraven Achterstallig onderhoud Aantal meldingen kwaliteit openbare ruimte 5.311 5.821 6.018 5.985 Beheer gebouwen 2019 2020 2021 2022 Achterstallig onderhoud

2023

2024

4,3

2025 Bron: W W WSJG WSJG WSJG WSJG WSJG

6.368 2023

5.369 2024

WSJG CA CA CA 2025 Bron: CA

11

C. Sociaal Domein Wat willen we bereiken? Sociaal domein algemeen Ons doel is een vitale samenleving. Inwoners moeten kunnen meedoen in de samenleving, ongeacht leeftijd, geslacht, beperking, religie of cultuur. Zij zijn aan het werk, doen vrijwilligerswerk, zorgen voor partner of kind, gaan naar school, naar een sportclub en zijn lid van een (geloofs-)gemeenschap. Iedereen doet naar vermogen volwaardig mee, op zijn of haar eigen wijze en wordt daarvoor gewaardeerd. Vanuit eigen kracht of binnen het netwerk worden vraagstukken opgepakt. Op een laagdrempelige manier geven wij vorm aan preventie. Gezondheid We streven ernaar dat iedere inwoner mentaal en fysiek gezond opgroeit en een positieve gezondheid ervaart, waardoor hij/zij zo (lang mogelijk) zelfstandig kan functioneren in de samenleving. De kwaliteit en inrichting van de leefomgeving draagt daarbij bij aan een gezonde leefstijl. Een leven lang ontwikkelen Iedere inwoner moet een kansrijke start krijgen en de mogelijkheid worden geboden om een leven lang te ontwikkelen. Armoede en schulden Iedere inwoner moet kunnen voorzien in de directe levensbehoeften. We zetten daarbij in op het verminderen en voorkomen van armoede en schulden. Zorg en wonen Een vitale samenleving draagt ook zorg voor passende huisvesting voor inwoners en voor toekomstige inwoners.

We willen daarom een passende plek voor alle inwoners, ook als ze een ondersteuning- of zorgbehoefte hebben. De norm wordt: zelf als het kan; thuis als het kan en digitaal als het kan (Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen WOZO). Vijfheerenlanden werkt actief aan de opgaven op het gebied van beschermd wonen. Het uitvoeren van deze opgave raakt zowel ruimtelijke aspecten (de realisatie van huisvesting) alsook sociale aspecten (opvang, begeleiding, werk en inkomen en meedoen). Elkaar ontmoeten Wij vinden het essentieel voor de leefbaarheid in de dorpen en wijken, dat er blijvend ruimte is voor ontmoeting. Er moet gelegenheid zijn voor inwoners om elkaar op een laagdrempelige wijze te ontmoeten en mee te doen in de maatschappij. Het ondersteunen van activiteiten dient ter bevordering van een samenleving waarin inwoners meedoen, zich fit en vitaal voelen, voor zichzelf kunnen zorgen en zichzelf een leven lang ontwikkelen. Dan past het als overheid om dit te faciliteren waar het kan en nodig is, maar niet over te nemen. Het belang van de ontmoetingsplaatsen en hoe deze er in de toekomst uit zien, hebben we voorgelegd aan het inwonersberaad. Deze groep heeft ons aanbevelingen gedaan, die meegenomen worden in het nog te ontwikkelen beleid. In dit beleid zal o.a. ruimte zijn

12

voor de rol en de verantwoordelijkheden van de gemeente maar ook van de stichtingsbesturen, de welzijnsorganisatie en de lokale verenigingen. Regionale samenwerking We zetten ook in 2025 in op regionale samenwerking in het Lekstroomgebied en de AVregio om het belang van Vijfheerenlanden in de regio goed te behartigen en nemen daarin bestuurlijk en strategisch nadrukkelijk positie in. Regionale samenwerking uit zich vaak in gezamenlijke aanbestedingen om gezamenlijk een balans te vinden tussen toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van zorg en ondersteuning. In 2025 vinden aanbestedingen plaats voor: •

•

de aanbesteding Huishoudelijke Ondersteuning die in gezamenlijkheid met de regio Lekstroom plaatsvindt. Hierdoor maken we optimaal gebruik van ambtelijke expertise en ambtelijke capaciteit en verdelen we de financiële lasten van het aanbesteden; de aanbesteding woningaanpassingen die gedeeltelijk in gezamenlijkheid met de regio Lekstroom plaatsvindt. Drie van de vijf gemeenten neemt deel aan de aanbesteding. Hierdoor maken we optimaal gebruik van ambtelijke expertise en ambtelijke capaciteit en verdelen we de financiële lasten van de aanbesteding over de drie gemeenten waarmee we samen aanbesteden.

Zeer recent heeft het Ministerie van VWS een brief gestuurd met de aanwijzing dat gemeenten voor de regionale samenwerking in de jeugdzorg een gemeenschappelijke regeling in moeten richten. Vijfheerenlanden zal dit samen oppakken met de andere vier gemeenten in de regio Lekstroom. Bij het schrijven van deze begroting moet de aanwijzing nog nader geanalyseerd worden. We weten alleen dat dit grote implicaties heeft, omdat wij in Lekstroomverband voor meer zorgsoorten samenwerken dan alleen voor jeugdzorg en dat de inzet die dit vraagt een groot beslag op bestuurlijke en ambtelijke capaciteit zal leggen. Zicht op kosten Zorg moet duurzaam betaalbaar blijven en de door het Rijk opgelegde taakstellingen moeten inhoudelijk en financieel worden gerealiseerd. Hierbij is het uitgangspunt dat de beschikbare middelen zo doelmatig mogelijk worden uitgegeven. Dat wil zeggen: daar waar ze het hardste nodig zijn. Een ander speerpunt is de inzet op preventie van gezondheidsproblemen “aan de voorkant” om zo op termijn de behoefte aan specialistische zorg en de daarmee gekoppelde hoge kosten te beheersen. Deze landelijke agenda wordt vanaf 2023 uitgevoerd middels het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de Hervormingsagenda Jeugd.

Wat gaan we hiervoor doen? Sociaal domein algemeen Wij zetten (samen met onze inwoners en (externe) partners) gedurende een periode van vijf jaar in op een transformatie van hulp en ondersteuning naar meer weerbaarheid, zelfredzaamheid en samenredzaamheid bij onze inwoners en naar vroeg signalering en preventie. Hiervoor bestaat een programmaplan, waarbij we uitgaan van de vier opgaven van de Sociaal Maatschappelijke Agenda: Meedoen, Vitaliteit, Voor jezelf Zorgen, Leven lang Ontwikkelen. De deelprogramma's zijn: • Actieplan Armoede en Schulden • Opgroeien

13

• • • •

Gezondheid Doorontwikkeling Sociaal team en Toegang Sterke Sociale Basis De Hagen

Voor het programma ‘sterke sociale basis’, hebben we een definitie opgesteld die de basis vormt voor het vormen van een visie. Op basis van deze visie, werken we aan een versterkingsplan om van de huidige situatie toe te werken naar de gewenste sociale basis. In 2025 geven we uitvoering aan dit plan, inclusief een geborgde definitie en visie. Hierbij houden we rekening met de juiste positionering van onze welzijnsorganisatie Bindkracht. Voor het programma Doorontwikkeling Sociaal Team en Toegang, werken we toe naar een visie en heldere scope op basis van de inzet en investeringen van afgelopen jaren. We zorgen dat we daarmee ook voldoen aan de hervormingsagenda jeugd, waarin “sterke lokale teams” als speerpunt is opgenomen. In 2024 is de evaluatie van de sociaal maatschappelijke agenda gestart en in de evaluatie nemen we de deelprogramma’s die daarop voortborduren mee. De evaluatie kan in 2025 leiden tot aanpassingen in de deelprogramma’s. Gezondheid Vanuit het “Lokaal Gezondheidsbeleid 2022-2027" en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) zetten we in op een gezonde en rookvrije generatie in wijken met een lage Sociaal Economische Status (SES). Dit doen we door rookwaren, alcohol en ongezonde voeding in de omgeving van kinderen en jongeren onder de aandacht te brengen en de omgeving aan te passen.

Ook investeren we in gezondheidsbevorderaars via de GGD-regio Utrecht en de JOGG-regisseur om gezondheidsvaardigheden te versterken. Dat doen we vanuit het gedachtengoed van positieve gezondheid. Middels de OKO-aanpak (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving) investeren we in het voorkomen en terugdringen van middelengebruik bij jongeren en het versterken van hun welbevinden. Hierin werken we samen met alle partijen die betrokken zijn bij de opgroeiende jeugd. Wij zetten positieve gezondheid en preventie centraal in de samenwerking tussen gemeente, inwoners en maatschappelijke (externe) partners. Een leven lang ontwikkelen We onderzoeken als gemeente nieuwe mogelijkheden om jongeren die vastlopen te begeleiden in persoonlijke groei en in hun zoektocht naar de volgende stap in hun leven. Zorg en wonen • •

Op basis van onze visie op wonen, welzijn en zorg faciliteren we nieuwe initiatieven. We sluiten daarmee aan op het programma “Iedereen een Thuis”. We werken verder aan de decentralisatie van Beschermd wonen. Naar verwachting worden gemeenten vanaf 2025 verantwoordelijk voor nieuwe Beschermd wonen cliënten. Hiervoor zetten we in op een stevige netwerksamenwerking wonen, welzijn en zorg. De doordecentralisatie van Maatschappelijke opvang wordt op zijn vroegst in 2026 verwacht.

14

Zorg en Veiligheid • •

We sluiten aan bij landelijke campagnes vanuit de issuekalender die we zowel regionaal als lokaal vormgeven. In 2024 nemen we deel aan werkgroepen rondom Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Op basis van deze input wordt besloten wat de aanpak gaat zijn voor 2025.

Elkaar ontmoeten We ontwikkelen beleid voor sociale ontmoetingsplaatsen op basis van onder andere de aanbevelingen van het inwonersberaad. Hierbij is aandacht voor de exploitatievorm(en), de rol en verantwoordelijkheden van de gemeente, de wijze van subsidiëren en de overgang van de huidige situatie naar de uitwerking van het nieuwe beleid. We gaan met de stichtingsbesturen van de wijk- en dorpshuizen een akkoord sluiten over de toekomst. Hiermee werken wij samen met de besturen van wijk- en dorpshuizen aan het maken van toekomstbestendige keuzes, passend bij de lokale situatie (maatwerk). De volgorde en prioritering is mede afhankelijk van de beleidsvorming. Het implementeren en het komen tot het beoogde eindresultaat, zal meerdere jaren in beslag nemen. We werken, op basis van de aanbevelingen uit het inwonersberaad, aan het ontwikkelen van beleid voor sociale ontmoetingsplaatsen. Per dorp/wijk wordt daarbij in samenspraak met de inwoners, nader bekeken wat op basis van beleidsmatige uitgangspunten de best passende lokale situatie is. Zicht op kosten •

Om meer zicht op rechtmatige besteding van middelen te krijgen heeft tussen 2021 en september 2024 een pilot zorgfraude gelopen. Op basis van een evaluatie van deze pilot, aan de hand van kwalitatieve en kwantitatieve prestatie-indicatoren, is besloten het geleerde van deze aanpak in 2025 voort te zetten in een regionale werkwijze ter voorkoming van onrechtmatigheid in de besteding van middelen.

Overige resultaten in 2025: Sociaal domein algemeen • •

• • • •

Het deelprogramma De Hagen uit het programma SMA wordt in 2025 geborgd in de lijnorganisatie. Wij vernieuwen de afspraken voor een voorziening (onafhankelijke cliëntondersteuning) waar iedereen die vragen heeft over zelfstandig leven, zorg en ondersteuning, participatie, wonen, onderwijs, werk en inkomen terecht kan. De clientondersteuning is onafhankelijk, kosteloos voor alle ingezetenen van de gemeente en denkt mee in het belang van de inwoner. Op basis van de startnotitie 'Samen dementievriendelijk in Vijfheerenlanden’ willen we in 2025 samen met betrokkenen verder aan de slag met concrete acties om de gemeenschap verder dementievriendelijk te maken. In het Actieplan Respijtzorg (zonder indicatie) (2024-2026) gaan we verder aan de slag met verbetering laagdrempelige toegang tot respijtzorg voor mantelzorgers en vergroten van de bekendheid van respijtzorg bij inwoners. Op basis van het adviesrapport Relatie- en Echtscheidingsdesk regio Lekstroom, , willen we invulling geven aan een spreekuur waar inwoners kunnen binnenlopen met vragen over alles rondom relatie en scheiding. Wij blijven uitvoering geven aan het actieplan Armoede en Schulden (2022-2026) en richten ons versterkt op het bestrijden van kinderarmoede en de

15

perspectiefontwikkeling van jongeren. Wij gaan verder met de doorontwikkeling van de vroeg signalering van schulden om nog meer inwoners te bereiken. Wij implementeren de inzet van energiecoaches als vast aanbod. Onderwijs • • • • • •

Op basis van de in 2024 gehouden evaluatie van de ambitienota “Naar een goede start voor alle kinderen in de gemeente Vijfheerenlanden” gaan we in 2025 nieuw beleid vormgeven. Met de schoolbesturen bekijken we de mogelijkheden om het taalonderwijs aan nieuwkomers meer thuisnabij te organiseren. Voor de zomer van 2025 moet duidelijk zijn of we deze vorm van onderwijs in onze gemeente zelf kunnen organiseren. In de eerste helft van 2025 ligt er een voorstel hoe we, gemeente EN onderwijs, de Rijke Schooldag, die nu vanuit de middelen van het Nationaal Programma Onderwijs wordt bekostigd, duurzaam kunnen voortzetten. In 2025 gaan we verder met het meer en beter op elkaar afstemmen van jeugdhulp en onderwijs (hervormingsagenda en route naar meer inclusief onderwijs In 2025 wordt, bovenregionaal, een nieuw plan opgesteld rond voortijdig schoolverlaten. In 2025 gaan we het onderwijshuisvestingsplan, DIHPO, actualiseren voor de periode 2026 en verder.

Jeugd • • •

• •

We willen jongeren betrekken bij de ontwikkeling en implementatie van gemeentelijk beleid. Uiterlijk 1 juni 2025 is de pilot Gro-Up geëvalueerd en is de evaluatie gedeeld met de gemeenteraad. In 2025 geven we verdere concrete invulling aan de opdracht van de Hervormingsagenda en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Daarbij zullen we meer vanuit de bedoeling gaan werken. Goede voorbeelden uit het land kunnen hierbij helpen, zoals de Doorbraaktafel en het Rekmanifest. In 2025 versterken we het specialistisch jeugdwerk in Leerdam-West met een aanvullende interventie, zoals sport in combinatie met groepsgesprekken. De residentiele hulp zal, volgens de landelijke ontwikkelingen, verder worden af- en omgebouwd. Hierop moeten wij lokaal en regionaal op anticiperen.

Armoede en schulden •

• •

Kinderarmoede: Wij betrekken de scholen bij het opsporen van kinderarmoede en ontwikkelen structuren voor hun samenwerking met relevante netwerkpartners. Wij voorzien de scholen regelmatig met actuele informatie van regelingen, die aan gezinnen steun bieden. Wij stimuleren scholen om het thema armoede te agenderen. Jongeren: Wij starten een pilot om jongeren volgens de methodiek van het Jongerenperspectieffonds versneld uit de schulden te helpen en te ondersteunen om een toekomstperspectief te ontwikkelen door een parallel lopend begeleidingstraject. Energiearmoede/ Duurzaamheid: Energiecoaches worden een vast aanbod voor advies en gedragsverandering.

Zorg en wonen •

Opvolgend aan de Woon Zorg Visie stellen we in 2025 een uitvoeringsagenda vast waarin we de visie op wonen, welzijn en zorg vertalen naar een concrete aanpak. Deze aanpak draagt ertoe bij dat inwoners met een ondersteunings- en zorgvraag goed in onze gemeente kunnen wonen.

16

•

•

• • •

In 2025 stellen we een afwegingskader vast voor nieuwe initiatieven op het gebied van wonen en zorg. Daardoor willen we nieuwe initiatieven op wonen en zorg zoveel mogelijk aan laten sluiten op de opgave die we hebben. De visie op wonen, welzijn en zorg ligt aan dit afwegingskader ten grondslag. We intensiveren de samenwerking op het gebied van wonen, welzijn en zorg. Dit doen we door de uitgangspunten van de visie wonen, welzijn en zorg zo veel mogelijk te betrekken in de afspraken, overeenkomsten en overlegstructuren die we met betrokken partijen hebben of aangaan. In navolging van het Nationaal Actieplan aanpak Dakloosheid (NAD) en het Regionaal Actieplan aanpak Dakloosheid werken we in 2025 aan de lokale aanpak dakloosheid. We evalueren de pilot Tuinkamers met Aandacht. We nemen een besluit over eventuele aanpassingen en de structurele inbedding in het bestaande aanbod aan woonzorginitiatieven. In het eerste kwartaal van 2025 ronden we de aanbesteding Wmo hulpmiddelen af en is deze geïmplementeerd. Zodat continuïteit en levering van hulpmiddelen voor onze inwoners gewaarborgd is.

Zorg en Veiligheid •

•

In 2025 geven we uitvoering aan het lokale plan rondom huiselijk geweld en kindermishandeling, waarbij het toekomstscenario kind – en jeugdbescherming, hervormingsagenda, leidraad werken aan veiligheid en regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling Lekstroom is meegenomen. Samen met de overige Lekstroomgemeenten loopt de bovenregionale samenwerking voor de aanbesteding van Veilig Thuis, Jeugdbescherming en Jeugdreclassering. Deze zorgvormen zullen vanaf 2026 opnieuw aanbesteed moeten gaan worden. In 2025 zullen we deze aanbesteding voorbereiden.

Onbeperkt meedoen/VN-Verdrag Handicap • • •

In 2025 werken we aan het vergroten van de interne bewustwording, zodat toegankelijkheid en inclusie van inwoners met een beperking integraal onderdeel wordt van al het beleid en de dienstverlening van de gemeente. We werken verder aan de verbetering van de toegankelijkheid van de openbare ruimte, het vervoer, horeca, cultuur, winkels, recreatie en sport, zodat inwoners met een beperking onbeperkt mee kunnen doen. In 2025 gaan we inwoners met een beperking (ervaringsdeskundigen) op een meer structurele manier betrekken bij besluitvorming, het creëren van bewustwording en bij het toegankelijk maken van Vijfheerenlanden.

Discriminatiebestrijding en inclusie • • •

Wij werken verder aan de bekendheid, zichtbaarheid en toegankelijkheid van onze anti-discriminatievoorziening. Wij zetten de burgerschapslessen op scholen over het onderwerp discriminatie voort. Wij organiseren bijeenkomsten om met elkaar in gesprek te gaan op welke manier inclusie en de LHBTIQ+-emancipatie bevorderd kan worden.

Elkaar ontmoeten • •

In 2025 doen we onderzoek naar geschikte locaties voor een sociale ontmoetingsplaats in Schoonrewoerd. In 2025 is de nieuwe subsidieregeling voor de ontmoetingsplaatsen vastgesteld.

17

Zicht op kosten •

• •

Zicht op het verloop van de kosten Wmo en Jeugd blijft onze prioriteit. Het is van groot belang dat zorg en ondersteuning duurzaam betaalbaar blijft en de door het Rijk opgelegde ombuigingen ook worden gerealiseerd, zonder het doel “passende ondersteuning en zorg voor onze inwoners” uit het oog te verliezen. De Provincie Utrecht en 22 Utrechtse gemeenten hebben het doelgroepenvervoer integraal Europees aanbesteed ‘Regiotaxi Utrecht 2024-2028’. In 2025 geven we invulling aan de uitvoering van de nieuwe contracten. In 2025 zal voor de sturingsinformatie van de jeugdhulp gebruik gemaakt worden van de in 2024 nieuw opgezette monitor, waardoor we ook meer grip op de kosten proberen te krijgen.

Wat worden de inkomsten en uitgaven? Baten en lasten programma C (bedragen x € 1.000)

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten programma C Baten programma C Saldo van baten en lasten

89.403 26.299

88.372 20.836

98.584 18.943

96.356 18.977

96.053 18.494

96.955 18.494

63.104

67.536

79.642

77.379

77.559

78.460

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

1.053 612

0 342

0 867

0 867

0 867

0 867

Saldo

63.545

67.194

78.775

76.513

76.692

77.594

Afwijkingen toegelicht De ontwikkeling van de loon- en prijsstijging, nieuwe aanbesteding van de ingekochte zorg en de stijging van aantallen cliënten leiden bij de jeugdzorg tot een structureel hogere bijdrage van € 5,5 miljoen. De stijging van de kosten voor Wmo-voorzieningen – met name hulp in het huishouden, woonvoorzieningen en vervoersvoorzieningen - leidt tot een structureel nadeel van € 2,1 miljoen. Ook voor de Wmo geldt dat de stijging is gelegen in hogere loon- en prijsstijging, nieuwe aanbesteding van de ingekochte zorg en stijgende cliëntenaantallen. Via de Kadernota 2025 is € 285.000 beschikbaar gesteld op dit programma voor: • € 40.000 incidenteel voor deelname aan het jeugdeducatiefonds (Amendement A3); • € 70.000 structureel voor Wijkaanpak De Hagen; • € 75.000 structureel voor deelname aan het programma Opgroeien in een kansrijke omgeving; • € 100.000 incidenteel voor de duur van twee jaar voor een inloopvoorziening; • € 125.000 voor terugbrengen budget inwonerinitiatieven op het niveau van € 1 miljoen, met een bijdrage van € 125.000 uit de reserve Inwonerinitiatieven (Amendement A2). Door een verschuiving van ambtelijke inzet naar (onderdelen van) dit programma en de ontwikkeling van loonkosten op basis van CAO-afspraken, nemen de toegerekende organisatiekosten op dit programma toe met € 2 miljoen.

Ook komt een deel van de bij de kadernota 2024 toegekende extra formatie op dit programma.

18

Prestatie indicatoren In onderstaand overzicht treft u per beleidsthema de kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) aan. Daarbij is in de vierde kolom de kpi opgenomen en is in de laatste kolom de afkomst van de kpi weergegeven. Daarbij worden drie afkortingen gehanteerd, te weten: WSJG (waar staat je gemeente); CA (coalitieakkoord) en W (wettelijk, deze zijn al opgenomen in de begroting en jaarrekening op grond van een wettelijke verplichting). C. Sociaal Domein Sociaal domein algemeen 2019 2020 2021 Jongeren met jeugdhulp (% jongeren tot 18 jaar) 9,0 8,9 10,7 Jongeren met jeugdbescherming (%) 1,1 1,3 1,1 Jongeren met jeugdreclassering (% jongeren van 0,2 0,2 0,3 12 tot 23 jaar) Jongeren met een delict voor de rechter (%) 1 1 1 Achterstand onder jeugd - kinderen in 4 4 4 uitkeringsgezin (%) Achterstand onder jeugd - werkloze jongeren (%) 1 1 1 Cliënten met een maatwerkarrangement WMO (per 630 710 640 10.000 inwoners) Aantal prestatieafspraken met voorliggende voorzieningen en welzijnsorganisaties Gezondheid 2019 2020 2021 Gebruik wijkverpleging (%) 3,5 3,3 3,5 Mantelzorg verlenen (%) 15,0 Mantelzorgers met hoge belasting (%) 23 Een leven lang ontwikkelen 2019 2020 2021 Absoluut verzuim (per 1.000 leerlingen) 1,6 2,6 2,1 Relatief verzuim (per 1.000 leerlingen) 17 12 12 Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie 2,0 1,4 1,7 (vsv-ers) (%) Aantal kinderen dat

gebruikmaakt van voorschoolse educatie Armoede en schulden 2019 2020 2021 Personen met een bijstandsuitkering (per 10.000 220,8 291,7 248,9 inwoners) Lopende re-integratievoorzieningen (per 10.000 119,9 115,0 121,6 inwoners tussen 15 en 64 jaar) Werkeloosheid (%) 3,7 4 3,2 Beroepsbevolking met laag onderwijsniveau 193 166 164 (aantal per 1.000 inwoners tussen 15 en 74 jaar) Wonen en zorg 2019 2020 2021 Aantal gehuisveste statushouders 82 Gemiddelde wachtlijst WMO (in weken) * spoedmeldingen worden direct opgepakt

2022 11,3 1,0

2023 11,0 1,0

0,2 1

0,2

2024

W W

4 1

W W

610

620

2022

2023

2024

13,4 42 2022 1,3 14

2023 4,2 17

2024

2,0

2,1

2022

2023

215,3

202,1

134,1 2,9

3

162 2022 65

2025 Bron: W W

206 2023 117 16

W CA 2025 Bron: WSJG WSJG WSJG 2025 Bron: W W W

2024

CA 2025 Bron: W W WSJG

2024 74 9*

WSJG 2025 Bron: CA CA

19

D. Ruimtelijke ontwikkeling Wat willen we bereiken? Samen bouwen en wonen Wonen Wij willen beschikken over een gedragen visie voor al onze kernen en ons landschap. Zo borgen en bevorderen we de kwaliteit, vitaliteit en het financieel gezond houden van onze kernen en koesteren we de groene oase die ons landschap is. Bouwen en wonen – 2000 woningen bouwen in deze collegeperiode en het maken van ruimte voor 3000 woningen voor de periode daarna - is één van de leidende opgaven. Dat bouwen doen we duurzaam en met oog voor de grote landschappelijke waarden van Vijfheerenlanden. Naast het daadwerkelijk realiseren van woningen, speelt ook de invulling (programma) en de kwaliteit een belangrijke rol om deze woningen ook beschikbaar te hebben en te houden voor diverse doelgroepen. We willen dit ook betaalbaar doen en willen daarom met ontwikkelaars en bouwers uitvoering geven aan de door de Raad vastgestelde normen voor het bouwen van betaalbare woningen. Om die reden is er ook aandacht voor de directe ondersteuning van starters met betrekking tot betaalbare woningen. Zo vergroten wij de kans voor alle woningzoekenden om een passende woning te vinden in onze gemeente. Als gevolg van de Wet versterking regie volkshuisvesting wordt het voor alle gemeenten een verplichting een Volkshuisvestingsprogramma te hebben.

Met dit programma willen wij uitvoering geven aan de visie op Wonen in Vijfheerenlanden formuleren. Wonen en zorg Een vitale samenleving draagt ook zorg voor passende huisvesting voor inwoners en voor toekomstige inwoners. We willen daarom een passende plek voor alle inwoners, ook als ze een ondersteuning- of zorgbehoefte hebben. De norm, afgeleid uit het landelijke programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) wordt: zelf als het kan; thuis als het kan en digitaal als het kan. Vijfheerenlanden werkt daarom actief aan de opgaven op het gebied van meerdere verbijzonderde doelgroepen. Het uitvoeren van deze opgave raakt zowel ruimtelijke aspecten (het zoeken en realiseren van huisvesting) alsook sociale aspecten (opvang, begeleiding, werk en inkomen en meedoen). Wonen Speciale aandacht gaat in 2025 naar de doelgroepen: 1. Vluchtelingen met een tijdelijke beschermde status In 2025 biedt onze gemeente opvang aan vluchtelingen met een tijdelijke beschermde status (Oekraïners). Op basis van de huidige prognoses en de daarbij door het Veiligheidsraad gehanteerde verdeelsleutel gaat het hierbij om 261 gemeentelijke opvangplekken. Het streven is om in 2025 dit aantal opvangplekken gerealiseerd te hebben. 2. Opvangsgerechtigden Wij zetten ons in om voor 1 juli 2025 te voldoen aan de uitdagende wettelijke verplichting volgend uit de Spreidingswet.

De wettelijke verplichting schrijft voor VHL een opvangcapaciteit voor van 346 plekken.

20

3. Opvang statushouders De gemeente krijgt elk halfjaar een taakstelling voor de huisvesting van statushouders. Door de grote instroom van asielzoekers wordt in 2025 opnieuw een hoge taakstelling verwacht. De gemeente ervaart de druk en dilemma’s op de woningmarkt waar het de huisvesting van statushouders betreft en blijft zich actief inzetten voor de invulling van deze complexe taakstelling conform de wettelijke verplichting. Een van de acties is om uiterlijk zo spoedig mogelijk (uiterlijk 2026) flexhuisvesting te realiseren voor statushouders. Omgevingswet, -visie en -plan Omgevingswet Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is een grote stap gezet in de modernisering van het omgevingsrecht. Evenwichtigheid in de toedeling van functies, participatie en integrale afweging zijn belangrijker geworden. Bouwen en wonen, mobiliteit, natuurontwikkeling en (bijvoorbeeld) veel duurzaamheidsbeleid krijgen vorm binnen de kaders van de omgevingswet. Een grote stap en tegelijkertijd is er nog veel te ontwikkelen. Het versterken van een cultuur van werken waarin we ‘helpen het mogelijk te maken’, via de intaketafel en betere samenwerking in de voorbereiding op projecten en vergunning aanvragen. De digitale systemen (voor het aanvragen van vergunningen of waarmee het omgevingsplan kan worden bevraagd) hebben begin 2025 nog niet de gebruikersvriendelijkheid die verwacht mag worden.

We werken in 2025 verder aan het Omgevingswet-stelsel zodat we beter inspelen op de ambities en doelen van onze inwoners en ondernemers. Omgevingsvisie De omgevingsvisie is het kaderstellend document voor de ontwikkeling en het beheer van de fysieke leefomgeving. Hierin zijn onze lange termijn doelen beschreven voor de thema’s wonen, werkgelegenheid, mobiliteit, de energietransitie en het behoud en de versterking van het landelijk gebied. Bij de uitwerking van deze thema’s is het behoud van een vitale samenleving onze leidraad. Een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving zijn de bouwstenen. Alle ontwikkelingen in de ruimte worden hieraan getoetst en ze zijn de basis voor afwegingen die we maken. In 2025 werken we verder aan de uitvoering van de omgevingsvisie, zoals beschreven in het in 2024 opgestelde uitvoeringsplan omgevingsvisie. We doen dit onder andere via omgevingsprogramma’s. Uitvoering geven aan de omgevingsvisie kan ook via het opstellen van beleid. Het is uitdrukkelijk de bedoeling dat het beleid over de fysieke leefomgeving niet losstaat van de doelen en ambities in de omgevingsvisie.

Omgevingsplan We gaan verder met het plan van aanpak planomzetting, waarin we de lokale regels over de fysieke leefomgeving (waaronder dus ook de naar de gemeente overgehevelde rijks en provinciale regels daarover) beleidsneutraal (van het tijdelijk omgevingsplan) naar het omgevingsplan volgens de Omgevingswet omzetten. Het betreft buiten de bruidsschat en de verordeningen ook ruim 300 (oude) bestemmingsplannen die de gemeente Vijfheerenlanden rijk is. Na het in 2024 technisch in beheer nemen van de bruidsschat en het omzetten van de verordeningen fysieke leefomgeving worden in 2025 de woongebieden Meerkerk, Leerdam en Vianen omgezet; het streven is om de planomzetting van deze woongebieden eind 2025 ter vaststelling aan de gemeenteraad aan te bieden. Een duurzame toekomst Wij willen onze mooie gemeente goed doorgeven aan toekomstige generaties door intensieve inzet voor een leefbare, gezonde en toekomstbestendige omgeving waar

21

nagenoeg alle bouwwerken circulair zijn, energie duurzaam wordt opgewekt en er een gezonde omgeving is die klimaatrobuust en biodivers is. In 2050 willen wij 95% CO2 reductie hebben bereikt ten opzichte van 1990. In 2030 gaan we uit van 55%. Dit kunnen we bereiken door in al ons handelen de CO2-uitstoot te verminderen. Zo gaan we klimaatverandering tegen en streven we ernaar dat iedereen beschikt over voldoende duurzaam opgewekte energie. Deze ambities worden – voor zover nog niet in huidig beleid vormgegeven - nader uitgewerkt passend bij de gemeente Vijfheerenlanden. In 2050 willen wij een gemeente zijn die klimaatrobuust is ingericht en waar de biodiversiteit in een natuurlijke balans is hersteld. Wij staan voor een groene leefomgeving die aantrekkelijk en gezond is. We willen samen met onze inwoners werken aan een leefomgeving waar het fijn is om te verblijven voor mens en dier. In 2050 willen wij volledig circulair zijn. In 2030 streven naar 50% circulair. We staan dan ook voor een gemeente Vijfheerenlanden waar in 2050 geen (rest)afval en verspilling bestaat maar die volledig circulair is. Als opdrachtgever willen we hierin onze verantwoordelijkheid nemen. We zoeken daarom graag de samenwerking met de samenleving.

Verkeersveilig, leefbaar en bereikbaar Wij willen een verkeersveilig, leefbaar en bereikbaar Vijfheerenlanden, waarbij de verkeersveiligheid leefbaarheid bereikbaarheid, en van bestaande wijken en dorpen, werklandschappen en voorzieningen is gewaarborgd en wordt verbeterd en nieuwe woongebieden, werklandschappen en voorzieningen goed ontsloten worden door openbaar vervoer, (snel)fiets en auto. Ook is er aandacht voor het verbeteren van de verkeersveiligheid leefbaarheid bereikbaarheid, en tussen woongebieden, werkgebieden en voorzieningen onderling en gemeentegrensoverschrijdend. Daarnaast is aandacht voor regionale ontwikkelingen en verduurzaming. Vitale landbouw in een aantrekkelijk buitengebied Een waardevol landschap, gekenmerkt door rust en ruimte. In het buitengebied wordt gewoond, gewerkt en geleefd. Dit betekent dat verschillende functies naast en met elkaar plaatsvinden in het buitengebied. Daarom werken wij samen met alle belanghebbenden aan een buitengebied, waarin onder andere de agrariër zijn werk kan doen passend in een vitale landbouwsector, er plek is voor recreatie en voldoende ruimte voor herstel van de natuur en biodiversiteit. Om dit te realiseren zijn de maatregelen uitgewerkt in de Uitvoeringsagenda Landelijk A5H gebied 2024-2027.

Met de uitvoeringsagenda landelijk gebied wordt duidelijk voor de agrariërs, de samenleving, de raad en onze partners wanneer Vijfheerenlanden welke inzet pleegt om te komen tot een toekomstbestendig landelijk gebied waarin agrariërs economisch rendabel produceren en iedereen kan genieten van het landschap en de natuur. De uitvoeringsagenda is gericht op het behoud en waar mogelijk versterking van de agrarische sector en het ontwikkelen van een aantrekkelijk, vitaal en toekomstbestendig landschap voor mens, plant en dier. De verdere uitwerking van deze uitvoeringsagenda gebeurt in samenhang met de ontwikkeling van het Nationale Programma Landelijk Gebied en de provinciale programma’s van de provincies Utrecht en Zuid-Holland. We streven ernaar om zoveel mogelijk gezamenlijke trajecten te doorlopen en afgestemde producten op te leveren. Veel activiteiten pakken we gezamenlijk op met beide provincies en met gemeente Molenlanden en de overige activiteiten stemmen we nauw met elkaar af.

22

Wat gaan we hiervoor doen? Samen bouwen en wonen Wonen We stellen de dorpswoonvisies voor de kernen Ameide-Tienhoven, Leerbroek en Kedichem op en gebiedsvisie Leerdam. We starten een bewustwordingscampagne gericht op ouderen en de doorstroming naar meer passende woonruimte. We richten een Reserve Fonds Volkshuisvesting en een vereveningsfonds in. Wij zetten ons maximaal in om de krapte op de woningmarkt te verlichten (denk aan innovatieve woonvormen zoals de transformatie van leegstaande kantoorpanden, het realiseren van flexwonen, het splitsen van bestaande woningen t.b.v. kamergewijze verhuur, of het optoppen van bestaand vastgoed). We realiseren een pilotproject waarin gemeente en corporaties nagaan via welke werkwijze een versnelde realisatie van een woningbouwproject mogelijk is. Wonen en zorg Samen met corporaties en huurdersorganisaties werken we samen aan de uitdagende opgave om de grote hoeveelheid vergunninghouders te huisvesten. De gemeente is verantwoordelijk voor de huisvesting, de corporaties committeren zich aan de taakstelling door zich actief in te zetten om hieraan uitvoering te geven. De gemeente zet zich daarnaast actief in om ook andere partijen te laten bijdragen aan de taakstelling.