30. (AZ) Bijlage 1 - Uitgewerkte onderwerpen.pdf

Bijlage 1 Inleiding Naast het in het overdrachtsdossier geschetste, meer algemene, beeld is een behoorlijk aantal onderwerpen ook in detail uitgewerkt. Mogelijk hebt u voldoende achtergronden kunnen halen uit het overdrachtsdossier zelf, maar voor de volledigheid is het volledige pakket aan uitgewerkte dossiers opgenomen in deze bijlage. Deze onderwerpen zijn in te delen in twee delen: 1)

Beleid in uitvoering, risico’s en kansen:

De beleidsontwikkelingen betreffen lopende beleidsdossiers, waarop de gemeente leidend is en richtinggevende besluiten van het nieuwe bestuur zijn vereist. Bijvoorbeeld wat betreft de omvang en richting van het gemeentelijke investeringsprogramma (en de bijbehorende extra afschrijvingslast), onderwijshuisvesting, de woningbouwopgave, de energietransitie en de doelstellingen sociaal domein. Per dossier zijn de actuele gegevens en de ontwikkelingen tot nu gepresenteerd, evenals de keuzemogelijkheden die voor een nieuwe raad mogelijk aan de orde zijn. Daarnaast bevat dit onderdeel de risico’s die op ons afkomen, waar wij in eerste instantie niet leidend in zijn, maar waar wij op enig moment wel besluiten in moeten gaan nemen. Het woord risico heeft van nature een negatieve connotatie, en daar zijn ook een aantal actuele voorbeelden van. In die gevallen is er in het dossier ook een beheersmaatregel opgenomen. Er is echter ook sprake van positieve risico’s (kansen!) die we kunnen benutten om onze activiteiten beter en slimmer te organiseren en effectiever onze doelen te bereiken. 2) Bezuinigingsvoorstellen en voorstellen voor het vergroten van inkomsten en vermogensopbouw: In de begroting hebben we een aantal uit te werken zoekrichtingen benoemd. In dit deel van het overdrachtsdossier worden deze uitgewerkt.

Bij het opstellen van de overdrachtsdossiers is gedacht in een aantal keuzemogelijkheden: consolideren (beheer), een stap terug zetten (sober) of juist een doorontwikkeling maken (ontwikkelen). Op die manier wordt de besluitvormingsruimte voor de nieuwe raad c.q. het nieuwe college inzichtelijk. Waar mogelijk is ook nog een omdenkvariant beschreven, waarbij een vraagstuk op geheel nieuwe wijze wordt bekeken.

Deel 1: Beleidsontwikkelingen, risico’s en kansen Dit onderdeel van het overdrachtsdossier bevat de actuele beleidsontwikkelingen, risico’s en kansen voor de gemeente Vijfheerenlanden. Hieronder is een lijst opgenomen van de uitgewerkte beleidsontwikkelingen en de uitgewerkte risico’s en kansen (cursief afgedrukte onderwerpen). De onderwerpen zijn gepresenteerd in drie groepen: sociaal, fysiek en overig. Sociaal 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Transformatie sociaal domein Doorontwikkeling sociaal team Regionale samenwerking op het sociaal domein Zicht op kosten sociaal domein Wijkgericht werken in de Hagen Arbeidsmarktregio Gorinchem Duurzaam Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2021-2036

Fysiek 8. Implementatie Omgevingswet a) Omgevingsvisie b) Omgevingsplan 9. Uitvoeringsagenda Woningbouw 10. Wonen en zorg 11. Mobiliteit 2022-2026 12. Sport- en accommodatiebeleid 13. Landschapsvisie 14. Lokale economie 15. Implementatie Omgevingswet (“Anders Werken”) 16. Ontsluiting Broekgraaf 17. (Her)ontwikkeling Laco/Berenschot 18. Pensioenvraagstuk Nationaal Glasmuseum Overige dossiers 19. Wijk- en dorpsgericht werken 20. Duurzaamheidsbeleid 21. Sociale ontmoetingsplaatsen 22. Integraal veiligheidsbeleid 23. Regionale en bestuurlijke samenwerking 24. Ontwikkeling achterblijflocaties 25. Krapte ambtelijke capaciteit 26. Daling van de solvabiliteit

Overdrachtsdossier 2022

1

Sociaal domein

Overdrachtsdossier 2022

2

Onderwerp

1.Transformatie sociaal domein

Portefeuille

Sociaal domein: jeugd, onderwijs en sport, gezondheid, maatschappelijke ondersteuning, participatiewet, armoedebeleid, etc.

Verantwoordelijk team

beleid sociaal domein

Huidige portefeuillehouder(s)

Tirtsa Kamstra (bestuurlijke opdrachtgever van dit dossier), Marcel Verweij, Cees Taal

Netwerkmanager/ Directeur

Diana Piek/Stefan Vreeburg

Korte omschrijving v/h onderwerp

De transformatie sociaal domein is gericht op preventie en versterking van de zelfredzaamheid en samenredzaamheid door de weerbaarheid en veerkracht van inwoners en de lokale samenleving te verhogen.

Toelichting

Actuele stand van zaken: In juli 2020 is de Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA) vastgesteld door de gemeenteraad. De SMA vormt het beleidskader voor het sociaal domein binnen VHL. Op grond hiervan heeft het college de volgende bestuurlijke opdracht gegeven aan de ambtelijke organisatie: “Maak een programma voor de uitvoering van de Sociaal Maatschappelijke Agenda dat Meedoen, Voor jezelf zorgen, Leven lang ontwikkelen en Vitaliteit bevordert door belemmeringen als gevolg van financiële problemen, gezondheidsproblemen of problemen bij een leven lang leren en talentontwikkeling te voorkomen of te verminderen. Focus daarbij op preventie en versterking van zelfredzaamheid en samenredzaamheid van inwoners en de lokale samenleving. Maak dit programma in samenwerking met inwoners en maatschappelijk partners en pas daarin strategisch partnerschap, wijkgericht werken, vraaggericht werken vanuit de opgave en inwonerparticipatie, toe. Besteed in het opstellen van het programma aandacht aan het van elkaar leren.” Dit programma heeft een looptijd van 5 jaar, van 2022- 2026. Het programmaplan is gereed op 1 juli 2022. Het vervolgtraject, na de vaststelling van de bestuurlijke opdracht, is er op gericht om in de periode tot 1 juli 2022 het participatieproces vorm te geven en te komen tot een programmaplan, waarin de strategische doelen, operationele doelen en inspanningen zijn opgenomen.

En waarin we werkende weg leren op het gebied van integraal werken, strategisch partnerschap, wijkgericht werken, vraaggericht werken vanuit de opgave en inwonerparticipatie. Dit proces is nodig om commitment te krijgen, samenwerking te bevorderen, netwerken te vormen, ideeën te genereren, waarbij we de overtuiging hebben dat het programma daardoor aan kracht en betekenis wint. Verder is relevant dat het programma Transformatie sociaal domein o.g.v. de SMA antwoord geeft op Global Goal 1 geen armoede, 3 goede gezondheid en welzijn, 10 ongelijkheid

Overdrachtsdossier 2022

3

verminderen. Mogelijk, afhankelijk hoe het programmaplan er uit komt te zien ook wel op Global Goal 2 geen honger, 4. Kwaliteit van onderwijs, 5 gendergelijkheid en 8 eerlijk werk en economische groei. Relevante toekomstige ontwikkelingen: De uitwerking van het landelijke coalitieakkoord door het nieuwe kabinet (op 10 januari begonnen) is cruciaal omdat daarmee de financiële kaders voor het sociaal domein in de komende jaren duidelijk moet gaan worden. Dit bepaalt de mogelijkheden die de gemeente heeft om de transformatie vorm te geven. Voor het programma is in 2022 en 2023 €300.000, voor 2024 €200.000 en voor 2025 €150.000 beschikbaar gesteld. Complementair hieraan is in dit kader uiteraard ook relevant om de kostenontwikkeling beter te beheersen. Zie hiervoor de dossiers “Zicht op kosten jeugdhulp en Wmo” en doorontwikkeling sociaal team. Verder is hier van belang om te vermelden dat de regionale samenwerking, waaraan de gemeente Vijfheerenlanden deelneemt, op gebied van Wmo, jeugdhulp en MOBW belangrijk is om de transformatie sociaal domein verder te brengen. In het dossier regionale samenwerking sociaal domein wordt hier verder aandacht aan besteed. Daarnaast hangt dit ook samen met het dossier wonen en zorg. Keuzemogelijkheden: Hieronder worden 3 varianten gepresenteerd die zijn gebruikt voor de Kadernota 2022. Hier wordt op hoofdlijnen ingegaan op de varianten.

Er is een zeer nauwe relatie met de begroting 2022 met de transformatie sociaal domein, met regionale samenwerking sociaal domein, met het dossier zicht op kosten Jeugdhulp en Wmo. In feite maken deze dossiers allen onderdeel uit van de Transformatie sociaal domein. Sober: De gemeente kiest voor beperking van haar dienstverlening in het sociaal domein tot de wettelijke noodzakelijke betaalbare vangnetvoorzieningen. Vanuit kostenbeperking op korte termijn verschraalt de gemeente het zorgaanbod, vooral aan de preventieve kant. De gemeente bouwt niet wettelijke voorzieningen af en laat dit over aan derden. Drempel toegang verhogen (met als gevolg dat meer aanvragen via huisarts gaan lopen) en wij minder zicht hebben op de zorg die wordt ingezet. Mogelijk worden hierdoor zwaardere interventies ingezet die in het voorliggend veld hadden kunnen worden opgepakt. Dit kan leiden tot hogere kosten onder andere vanuit de jeugdwet. Beheer: De gemeente houdt het zorgaanbod in stand binnen de bestaande gelijkblijvende financiële kaders. Samen met de partners in het voorliggende veld en de zorgaanbieders worden keuzes gemaakt om binnen die kaders te blijven opereren. Ontwikkel: De gemeente zet de ingezette weg van transformatie door in samenwerking met inwoners, zorgaanbieders en maatschappelijke partners. Er wordt

Overdrachtsdossier 2022

4

ingezet op preventie (versterken van de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van de samenleving) en de 3 programmalijnen gezondheid, armoede en schulden, een leven lang ontwikkelen, afschaling naar het voorliggend veld, zorg op maat met een goed vangnet. De hiermee gemoeid zijnde middelen zijn in de begroting 2022 en in de daaronder vallende meerjarenraming verwerkt. Hiermee voorkomen we dat zwaardere zorg ingezet moet worden. Gezamenlijk met de partners en de regio zet de gemeente in op goede kwaliteit van zorg en kostenbeheersing. Betrokken partijen

Maatschappelijke partners sociaal domein (gezondheids)zorg, welzijn, onderwijs, sociale zaken, etc.). Denk o.a. aan zorgaanbieders, zorgverzekeraars, GGDrU, welzijnsorganisaties, Adviesraad sociaal domein, Avres, schoolbesturen en samenwerkingsverbanden, woningbouwcorporaties, etc.

Relatie met begroting ’22 / combinatieperspectief

De transformatie sociaal domein maakt onderdeel uit van het combinatieperspectief. Daarin is opgenomen dat Vijfheerenlanden verder bouwt aan een sterke sociale samenleving met als inzet dat iedereen kan meedoen, vitaal is/blijft, voor zichzelf kan zorgen, zich kan ontwikkelen. Vijfheerenlanden voert haar Sociaal Maatschappelijke Agenda uit ter versterking van de zelfredzaamheid en het bieden van een vangnet voor degene die hulp nodig heeft. Preventie heeft de voorkeur en zet in op vroeg signalering in samenwerking met onze partners zoals onderwijs, welzijnsstichtingen, verenigingen en huisartsen. Hiermee geven we in belangrijke mate invulling aan de zogenaamde transformatie die er toe moet leiden dat we eerder en beter aansluiten bij de (groeiende) zorgvraagontwikkeling en de beheersing van de kostentoename. Zie verder ook onder toekomstige ontwikkelingen. De doorontwikkeling van het sociaal team en zicht op kosten maken hier onderdeel van uit. Verder wordt hier vermeld dat we in een lastige financiële positie dreigen te komen door de herverdeling van het gemeentefonds, de kostenontwikkeling in het sociaal domein breed, beperkte sturingsmogelijkheden en incidentele middelen. Hierin schuilt een financieel risico voor de toekomst dat tot op heden elk jaar ook blijkt uit de kostenontwikkeling in met name de jeugdzorg.

Wat betreft de jeugdzorg is dan ook belangrijk dat de uitspraak van de landelijke arbitragecommissie tussen de minister van VWS en de VNG wordt gevolgd. Onze inzet, samen met de andere gemeenten via de VNG, is hierop gericht. In de Eerste en Tweede Kamer wordt kritisch gereageerd op de financiële plannen van het kabinet met de jeugdhulp.

Overdrachtsdossier 2022

5

Onderwerp

2. Doorontwikkeling sociaal team

Portefeuille

Sociaal domein

Verantwoordelijk team

beleid sociaal domein

Huidige portefeuillehouder(s)

Tirtsa Kamstra

Netwerkmanager/ Directeur

Diana Piek/Stefan Vreeburg

Korte omschrijving v/h onderwerp

Doorontwikkeling sociaal team

Toelichting

Actuele stand van zaken: Na de fusie is er nog onvoldoende aandacht geweest voor het opstellen van een gezamenlijke visie, de uitgangspunten, het doel en de doelgroep en de kerntaken voor het Team Sociaal. Er ligt wel een beleidsvisie, maar deze moet nog verder worden doorvertaald en geborgd in het Team Sociaal. Er is al een aanzet gemaakt. Hieruit voorvloeiend wordt ook gewerkt aan een gezamenlijke werkwijze en werkprocessen. Een verdere slag moet gemaakt worden in de transformatie van werken en denken. Hierbij gaat het om: • Beweging maken naar de 0e lijn door meer preventief te werken en de inzet van collectieve voorzieningen te bevorderen. Hierbij moet een afbakening zijn in de taken van het Team Sociaal en voorliggende voorzieningen, zoals het welzijnswerk, jongerenwerk, maatjesprojecten etc. • Structureren en organiseren van de stappen die nodig zijn om een hoogwaardige toegang in te richten (positie sociaal loket, Route VHL, etc.). Dit onderwerp wordt nog nader uitgewerkt. • Inzetten op kostenbewust werken van professionals in het Team Sociaal. • Het aangaan van het gesprek met aanbieders en inwoners over verwachtingsmanagement en doelrealisatie met SMART-doelen en een tijdspad. • Inzicht geven, structureren en organiseren van de stappen die nodig zijn om medewerkers mee te nemen in deze transformatieslag door coaching, trainen van vaardigheden etc.

Relevante toekomstige ontwikkelingen: - Doorontwikkeltraject is ingezet onder leiding van projectleider - Het lopende regionale inkooptraject zal invloed hebben op de werkwijze van het sociaal team – met name versterken van het voeren van casusregie - De uitvoering van de landelijke hervormingsagenda jeugd 2022-2028 en inboeken bezuinigingen na 2025

Overdrachtsdossier 2022

6

Keuzemogelijkheden: Hieronder worden 3 varianten gepresenteerd die zijn gebruikt voor de Kadernota 2022. Hier wordt op hoofdlijnen ingegaan op de varianten. Sober: De gemeente kiest voor beperking van haar dienstverlening in het sociaal domein tot de wettelijke noodzakelijke betaalbare vangnetvoorzieningen. Vanuit kostenbeperking op korte termijn verschraalt de gemeente het zorgaanbod, vooral aan de preventieve kant. De gemeente bouwt niet wettelijke voorzieningen af en laat dit over aan derden. Drempel toegang verhogen (met als gevolg dat meer aanvragen via huisarts gaan lopen) en wij minder zicht hebben op de zorg die wordt ingezet. Mogelijk wordt hierdoor zwaardere interventies ingezet die in het voorliggend veld hadden kunnen worden opgepakt. Dit kan leiden tot hogere kosten onder andere vanuit de jeugdwet Beheer: De gemeente houdt het zorgaanbod in stand binnen de bestaande gelijkblijvende financiële kaders. Samen met de partners in het voorliggende veld en de zorgaanbieders worden keuzes gemaakt om binnen die kaders te blijven opereren. Ontwikkel: De gemeente zet de ingezette weg van transformatie door in samenwerking met inwoners, zorgaanbieders en maatschappelijke partners.

Er wordt ingezet op preventie (versterken van de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van de samenleving) en de 3 programmalijnen gezondheid, armoede en schulden, een leven lang ontwikkelen, afschaling naar het voorliggend veld, zorg op maat met een goed vangnet. Hiermee voorkomen we dat zwaardere zorg ingezet moet worden. Gezamenlijk met de partners en de regio zet de gemeente in op goede kwaliteit van zorg en kostenbeheersing. Betrokken partijen

Sociaal team. Later ook de schilpartners die deskundigheid leveren in het sociaal team.

Relatie met begroting ’22 / combinatieperspectief

In de begroting 2022 is de transformatie sociaal domein opgenomen, met het dossier zicht op kosten Jeugdhulp. In feite maken deze dossiers allen onderdeel uit van de Transformatie sociaal domein.

Overdrachtsdossier 2022

7

Onderwerp

3. Regionale samenwerking sociaal domein

Portefeuille

Sociaal domein (Jeugdhulp, Wmo, Inburgering, Participatiewet, Onderwijs, etc.)

Verantwoordelijk team

beleid sociaal domein

Huidige portefeuillehouder(s)

Tirtsa Kamstra, Marcel Verweij, Cees Taal

Netwerkmanager/ Directeur

Diana Piek/Stefan Vreeburg

Korte omschrijving v/h onderwerp

De regionale samenwerkingsvorm is nog niet uitgekristalliseerd. Op het gebied van de Jeugdhulp en Wmo is op de samenwerking gereflecteerd. Daarnaast hebben we nog te maken met een aantal actuele ontwikkelingen: mogelijke verandering in wetgeving inzake wettelijk verplichte GR’n (voor Jeugd en Maatschappelijke Opvang/Beschermd Wonen), grensoverschrijdende samenwerking, arbeidsmarktregio en bezien van regionale samenwerking bij onderwijs, inburgering, sociale werkvoorziening (nu zijn we aangehaakt in 2 regio’s). De financiële impact (positief en negatief) kan groot zijn.

Toelichting

Actuele stand van zaken: Jeugdhulp en Wmo en regio Lekstroom: Onder meer over de regionale samenwerking op het gebied van de Jeugdhulp en de Wmo heeft wethouder Cees Taal bestuurlijke gesprekken gevoerd met collega wethouders in de regio Lekstroom. In zijn rapportage staat het volgende: “De uitkomst van de gesprekken laat zien dat de onderlinge samenwerking in de Lekstroom niet alleen als noodzakelijk, maar juist ook erg gewaardeerd wordt. Er is vertrouwen in elkaar als de regionale partners, hetgeen feitelijk een groeiend fundament is geworden onder de regio Lekstroom. De vraag is wel gesteld of die samenwerking niet slimmer en efficiënter kan, waarbij als belangrijke uitgangspunten gelden pragmatisch werken langs de lijn van de inhoud. Uiteraard zijn er aandachtspunten genoemd. De ontwikkeling van de samenwerking op basis van vrijwilligheid lijkt nu een niveau te naderen waarop steviger afspraken nodig zijn. Niet alleen om juridische redenen, maar juist ook om democratische redenen. Meer operationeel is ook behoefte aan reflectie over de doelmatigheid en efficiëntie van de samenwerking. Belangrijke redenen daarvoor zijn gelegen in de bedrijfsvoeringkant. Uit de gesprekken komt ook de behoefte aan een reflectiemoment om te herijken en opnieuw de koers vast te stellen.

De uitkomst van een reflectie kan als aanbeveling dienen voor de nieuwe bestuurders die aantreden na maart 2022. Dit reflectiemoment heeft plaatsgevonden op 2 februari 2022. Van daaruit is uitgesproken de (h)erkenning dat de regionale samenwerking in de regio Lekstroom waardevol is en moet worden voortgezet. De nieuwe bestuurders wordt geadviseerd hier verder aan te bouwen.

Overdrachtsdossier 2022

8

Aan deze bestuurlijke notities voegen we nog wel wat toe. De bestuurlijke samenwerking in de Lekstroom is complex, onder andere door het ontbreken van cohesie in de besluitvorming en samenwerkingsvorm. De gemeenten voeren gedifferentieerd beleid en dit compliceert de samenwerking. We willen Vijfheerenlanden binnen deze samenwerking sterker positioneren. We zien als opdracht om de manier van samenwerken met elkaar te agenderen en slimmer en efficiënter samen te werken en daarbij ook de discussie over samenwerking via een gemeenschappelijke regeling aan te kaarten. Van belang hierbij is dat we hierbij de andere gemeenten meekrijgen. U10: Wat betreft de regionale samenwerking in de U10 waarin onder meer wordt gewerkt aan de gezonde inclusieve regio heeft het voordelen deze te continueren. Hier komen ook de lijnen vanuit de gezonde inclusieve regio samen met de ruimtelijke economische programmering. Beschermd wonen: Met betrekking tot Maatschappelijke Opvang en beschermd Wonen was de bedoeling om, op regionaal niveau al vergaande afspraken te hebben over samenwerking en de onderlinge verdeling van de middelen. Er is echter nog te veel onduidelijk om al een goed onderbouwd voorstel te kunnen doen. De regio is van mening dat de continuïteit van zorg aan mensen met ernstige psychische kwetsbaarheid die beschermd wonen centraal moet staan.

We denken dat het daarvoor nodig is om minstens tot 2025 intensief met elkaar samen te blijven werken, samen in te kopen, en om financiële afspraken te maken en te leren en te ontwikkelen. Tegelijkertijd gaan de regiogemeenten door met het vormgeven van het lokale zorglandschap door invulling te geven aan de zogenaamde basis-set, om inwoners met een psychische kwetsbaarheid zoveel mogelijk in hun eigen omgeving te kunnen huisvesten en met passende ondersteuning kunnen werken aan hun herstel (ook wel de transformatie genoemd). Arbeidsmarktregio: Wat betreft de arbeidsmarktregio is inmiddels duidelijk dat er op dit moment geen draagvlak en behoefte is om de vraag van VHL over de samenwerking op dit punt te verkennen, omdat de prioriteit ergens anders (binnen het sociaal domein) ligt. Met name de aanpak van andere meer prominente vraagstukken in het sociaal domein vergen nu de aandacht in de regionale samenwerking. Overige samenwerking: Wat betreft de verdere grensoverschrijdende regionale samenwerking op terreinen als onderwijs, inburgering en sociale werkvoorziening waar we zijn aangehaakt in 2 regio’s (Regio Alblasserwaard Vijfheerenlanden en Regio Utrecht/Lekstroom) moet worden bezien in hoeverre het samenwerken in 2 regio’s nodig is. Nut en noodzaak moeten worden bezien. Voor inburgering geldt dat we voor de financiering extra huisvesting zowel in AV als Lekstroom werken.

Voor de sociale werkvoorziening is besloten dat het

Overdrachtsdossier 2022

9

college van Vijfheerenlanden de toekomstige samenwerking met WIL bekijkt. Die leidt op dit moment tot bestuurlijke en financiële complexiteit. Voor Onderwijs geldt dat we samenwerken zowel met AV als met Lekstroom. Overkoepelend heeft de keuze voor grensontkennend samenwerken geleid tot een complicerende factor bij integraal werken in het sociaal domein. Wmo en Jeugd zitten in de Lekstroom, Participatiewet in AV. De regio Lekstroom werkt bij het ontwikkelen van beleid automatisch samen met WIL (en andersom, Avres werkt automatisch samen met de SDD). Het verschil tussen de twee regio’s in implementatie en uitvoering van nieuwe taken in het sociaal domein maakt dat Vijfheerenlanden altijd op haar qui-vive moet zijn om te voorkomen dat er discrepanties ontstaan. Deze complicerende factor is geen onoverkoombaar obstakel, maar zal evenwel de aankomende jaren bestuurlijke en ambtelijke aandacht vergen. Relevante toekomstige ontwikkelingen: De mogelijke verandering in wetgeving inzake wettelijk verplichte GR’n (voor Jeugd en Maatschappelijke Opvang/Beschermd Wonen) kan een ander licht op de samenwerking gaan werpen. Wat betreft de arbeidsmarktregio kan er na de verkiezingen van 2022 mogelijk weer bestuurlijke ruimte ontstaan voor een verdere verkenning.

Keuzemogelijkheden: Sober: De gemeente beperkt zich tot de officiële samenwerkingsverbanden in het sociaal domein (inclusief samenwerking regio Lekstroom en regio AV). Daarbij legt VHL de focus op de uitvoering van de wettelijk verplichte taken. Door een terughoudende houding en selectieve inzet in de regionale samenwerking kan de beschikbare capaciteit (en middelen) elders ingezet worden. De ruimte voor vernieuwing en flexibiliteit binnen sociaal domein is minimaal. Het imago van VHL in de samenwerking zal mogelijk inboeten op het vlak van betrouwbaarheid en solidariteit. De slagkracht van de regio neemt hierdoor af. VHL verliest hierdoor positie in de regio en kan op afstand komen te staan van de (landelijke) ontwikkelingen. De bereidheid vanuit de regio om VHL te helpen neemt af. Een gevolg is ook dat VHL moet gaan inzetten op versobering van het financieel beleid van de samenwerkingsverbanden. Beheer: De gemeente blijft deelnemen aan de bestaande samenwerkingsverbanden. De huidige beschikbare capaciteit en middelen zijn kader stellend voor de deelname en prioriteiten. VHL is kritisch op nieuwe regionale activiteiten. Dat kan leiden tot heroverwegingen en bestuurlijke keuzes waardoor betrouwbaarheid en continuïteit van VHL regionaal onder druk komt te staan.

Overdrachtsdossier 2022

10

De ruimte voor vernieuwing en flexibiliteit is begrensd waardoor ambities teruggebracht en vertraagd worden. Ontwikkel: De gemeente neemt actief deel aan regionale samenwerkings- verbanden en neemt daarin een proactieve houding in de transformatie van het sociaal domein. VHL houdt ruimte om capaciteit en middelen in te zetten om de dienstverlening te laten profiteren van regionale schaalvoordelen, te werken aan zicht op kosten en zoveel mogelijk gelijk op te trekken met en te leren van andere gemeenten. Samen met de regio anticipeert VHL op landelijke trends en ontwikkelingen en geeft vorm aan de regionale vertaling daarvan. Samen met de regio de transformatie invulling geven, waarbij het verkleinen van financiële risico’s en kennis bundelen uitgangspunt zijn. Betrokken partijen

Regio U10, Regio Lekstroom, Regio Alblasserwaard Vijfheerenlanden en de deelnemende gemeenten.

Relatie met begroting ’22 / combinatieperspectief

De regionale samenwerking past in het gekozen combinatieperspectief waarin vanuit het sociaal domein wordt gewerkt aan een sterke sociale samenleving met als inzet dat iedereen kan meedoen, vitaal is/blijft, voor zichzelf kan zorgen, zich kan ontwikkelen.

Overdrachtsdossier 2022

11

Onderwerp

4. Risico/Kans: Zicht op kosten jeugdhulp en Wmo

Portefeuille

Jeugdhulp en Wmo

Verantwoordelijk team

beleid sociaal domein

Huidige portefeuillehouder(s)

Tirtsa Kamstra en Marcel Verweij

Netwerkmanager/ directeur

Diana Piek/Stefan Vreeburg

Korte omschrijving v/h onderwerp

Voor het sociaal domein e geldt dat er sprake is van een financieel open einde karakter op basis van de vraag en hulpbehoefte van de inwoner van Vijfheerenlanden. Zicht krijgen op de kosten betekent met name het op een juiste, effectieve en doelmatige manier inzetten van de middelen die van rijkswege aan gemeenten worden toegekend. De inrichting van de uitvoering van de jeugdwet en de wmo binnen het sociaal domein betreft de inrichting van een keten van vraag naar inzet van zorg, inclusief het versterken van het voorliggend veld en de inzet op preventie en voorliggende voorziening ter voorkoming van ernstige problematiek en inzet van dure tweedelijnszorg. Hierdoor is het mogelijk dat er minder geld wordt uitgegeven dan er vanuit Rijkswege binnen komt. Bezuinigingen op Wmo en Jeugdhulp komen niet voort uit het toepassen van 1 beheersmaatregel waarna een besparing wordt gerealiseerd en middelen vrijvallen. We verkiezen dan ook het woord zicht boven het woord grip. Jeugd Met name op jeugd worden de budgetten t.o.v. de realisatie van 2020 flink overschreden. De prognose 2021 laat een toename zien van € 2.574.000 ten opzichte van het vorige boekjaar. Dit is een procentuele stijging van 20% vergeleken met de realisatie van 2020 en ligt daarmee hoger dan de regionale trend van 10%. Wmo In 2020 hebben we zicht gekregen op de uitgaven binnen de Wmo.

Daarnaast zijn er diverse projecten uitgevoerd (o.a uitvoeren van heronderzoeken, verkort afhandelen, kwaliteitsslag werkprocessen) om de uitgaven binnen de Wmo terug te dringen.

Toelichting

Actuele stand van zaken: Jeugd Voor de inzet van jeugdhulp geldt een financieel open einde karakter. Dit wil echter niet zeggen dat er geen mogelijkheden zijn om ervoor te zorgen dat we zicht hebben en houden op de wijze waarop middelen worden ingezet. Tevens hebben we invloed op de besteding door o.a. jeugdhulp te bezien als keten en daar te interveniëren zodat de inzet van de financiële middelen, doelmatig, effectief en kostenbewust plaatsvindt. Ook het verschuiven van middelen naar de voorkant (meer mensen helpen met minder geld, goedkopere interventies om erger te voorkomen en inzetten op preventie) kan helpen om de beperkte financiële middelen zorgvuldig in te zetten.

Overdrachtsdossier 2022

12

Wmo Met het project “Zicht op kosten” wil de gemeente Vijfheerenlanden ervoor zorgen dat: “Best passende zorg en ondersteuning voor onze inwoners ook op langere termijn betaalbaar blijft”. In de Wmo geldt net als in de Jeugdhulp dat er sprake is van een financieel open einde karakter en hebben en houden we (door de inspanningen die in 2021 gepleegd zijn) zicht op de uitgaven binnen de Wmo. In 2022 ligt de focus op de maatwerkvoorziening begeleiding en het versterken van de voorliggende voorzieningen. Relevante toekomstige ontwikkelingen: Jeugd De volgende ontwikkelingen zijn van invloed op de wijze waarop we in Vijfheerenlanden de beperkte financiële middelen voor jeugdhulp besteden: - Implementatie gezondheidsbeleid - Zicht op problematiek in wijken en buurten a.h.v. data en interventies daarop afstemmen - Versterken voorliggende voorzieningen - Versterken samenwerking met onderwijs - Doorontwikkeling van sociaal teams - Nieuwe regionale inkoop jeugdhulp - Landelijke hervormingsagenda jeugd - Woonplaatsbeginsel Wmo Onderstaande ontwikkelingen zijn van invloed op de uitgaven binnen de Wmo: - (Implementatie) Inkoop individuele begeleiding - Inkoop dagbesteding / woningaanpassingen - Zicht op problematiek in wijken en buurten a.h.v. data en voorliggende voorzieningen daarop afstemmen en/of versterken.

Keuzemogelijkheden: Hieronder worden 3 varianten gepresenteerd die zijn gebruikt voor de Kadernota 2022. Hier wordt op hoofdlijnen ingegaan op de varianten. Sober: De gemeente kiest voor beperking van haar dienstverlening in het sociaal domein tot de wettelijke noodzakelijke betaalbare vangnetvoorzieningen. Vanuit kostenbeperking op korte termijn verschraalt de gemeente het zorgaanbod, vooral aan de preventieve kant. De gemeente bouwt niet wettelijke voorzieningen af en laat dit over aan derden. Drempel toegang verhogen (met als gevolg dat meer aanvragen via huisarts gaan lopen) en wij minder zicht hebben op de zorg die wordt ingezet. Mogelijk worden hierdoor zwaardere interventies ingezet die in het voorliggend veld hadden kunnen worden opgepakt. Dit kan leiden tot hogere kosten onder andere vanuit de jeugdwet Beheer: De gemeente houdt het zorgaanbod in stand binnen de bestaande gelijkblijvende financiële kaders. Samen met de partners in het voorliggende veld en de zorgaanbieders worden keuzes gemaakt om binnen die kaders te blijven opereren.

Overdrachtsdossier 2022

13

Ontwikkel: De gemeente zet de ingezette weg van transformatie door in samenwerking met inwoners, zorgaanbieders en maatschappelijke partners. Er wordt ingezet op preventie (versterken van de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van de samenleving) en de 3 programmalijnen gezondheid, armoede en schulden, een leven lang ontwikkelen, afschaling naar het voorliggend veld, zorg op maat met een goed vangnet. Hiermee voorkomen we dat zwaardere zorg ingezet moet worden. Gezamenlijk met de partners en de regio zet de gemeente in op goede kwaliteit van zorg en kostenbeheersing. Betrokken partijen

Sociaal team, RBL, onderwijs, GGD, sport, welzijnsorganisaties, etc.

Relatie met begroting ’22 / combinatieperspectief

Dit dossier maakt onderdeel uit van de begroting.

Overdrachtsdossier 2022

14

Onderwerp

5. Wijkgericht werken in De Hagen

Portefeuille

Sociaal domein, veiligheidsdomein en fysiek domein

Verantwoordelijk team

beleid Sociaal Domein

Huidige portefeuillehouder(s)

Sjors Fröhlich en Tirtsa Kamstra

Netwerkmanager/ directeur

Diana Piek/Stefan Vreeburg

Korte omschrijving v/h onderwerp

De Hagen is een levendige, maar ook een kwetsbare wijk. Gemeente, inwoners en partners willen dat De Hagen een fijne wijk is om te wonen. Een wijk waar iedereen zich thuis kan voelen omdat het een sociale, actieve, veilige en aantrekkelijke wijk is, waar kinderen opgroeien met kansen. We werken vanuit vertrouwen en betrokkenheid.

Toelichting

Actuele stand van zaken: Sociaal domein, veiligheidsdomein en fysiek domein werken samen met de partners en inwoners van de wijk aan een gezamenlijk programma. Verschillende initiatieven zijn van start gegaan: Burendag, Gezond in de Stad, Gezonde school, Kansrijke start, School maatschappelijk werk in de school, Vreedzame school, Vreedzame wijk, start Opstapje, Verteltas, Voorleesexpres, Voorkomen jonge aanwas, wijkschouw, initiatief opknappen schoolplein De Prenter, integrale voorbereiding jaarwisseling en activiteiten voor jongeren en een wijkkrant. Voor de duur van 2 jaar zijn een programmamanager en een opbouwwerker aangesteld. Relevante toekomstige ontwikkelingen: a. Bestendigen en borgen van de integrale samenwerking in deze wijk om deze werkwijze langdurig te kunnen voortzetten. b. Renovatie van het riool in de wijk. Waarbij tegelijkertijd groen, spelen en weginrichting meegenomen wordt. Dit in samenspraak met de buurt. Keuzemogelijkheden: Sober: We stoppen het wijkgericht werken in De Hagen. We komen niet tegemoet aan de verwachtingen van onze inwoners en betonen ons geen betrouwbare partner en handelen Beheer: Het ambitieniveau wordt verlaagd. Het inwonercontact en de samenwerkingen die we hebben worden voortgezet. De gemeente stuurt sterk op de inhoud en beperkt haar verantwoordelijkheid tot fysieke en sociale basisvoorzieningen.

Aanvullende wensen en/of leefbaarheidsinitiatieven zijn de verantwoordelijkheid van inwoners/partners. Ontwikkel: We zetten in op het uitvoeren van de wijkgerichte aanpak in De Hagen. We werken integraal en organisatie breed aan het verbeteren van deze wijk. Inwoners gaan een verbetering in de samenwerkingen zien, het vertrouwen in de gemeente groeit. Wijk- en dorpsgerichte aanpak in De Hagen wordt verder doorontwikkeld en wordt breed ingevuld vanuit

Overdrachtsdossier 2022

15

zowel fysiek- als sociaal domein in samenwerking met de inwoners en samenwerkingspartners. Betrokken partijen

Inwoners en alle partners die in de wijk werken van politie tot St Welzijn Vianen en van huisartsen tot ondernemers. Allen in wisselend belang per onderdeel van dit programma.

Relatie met begroting ’22 / combinatieperspectief

Voor dit dossier zijn gedurende twee jaar middelen beschikbaar gesteld op grond van de begroting. Dit dossier maakt onderdeel uit van het combinatieperspectief.

Overdrachtsdossier 2022

16

Onderwerp

6. Risico/Kans Arbeidsmarktregio: Aansluiting voor 3 jaar bij de arbeidsmarktregio Gorinchem en verkenning vorming nieuwe arbeidsmarktregio

Portefeuille

Werk en inkomen

Verantwoordelijk team

beleid sociaal domein

Huidige portefeuillehouder(s)

Cees Taal

Netwerkmanager/ directeur

Diana Piek/Stefan Vreeburg

Toelichting

Gedetailleerde beschrijving: Er heeft een ambtelijke en een bestuurlijke eerste verkenningsronde plaatsgevonden. Die heeft geleid tot de conclusie dat er weinig bereidheid is om de vorming van een nieuwe arbeidsmarktregio te overwegen. Mogelijk ontstaat er na de verkiezingen een andere bestuurlijke situatie in de regio en is er reden om opnieuw het draagvlak voor de vorming van een nieuwe arbeidsmarktregio te verkennen. De ervaring in de Arbeidsmarktregio Gorinchem is dat de gemeente Vijfheerenlanden bestuurlijk veel invloed heeft. Contacten met uitvoerende instanties, Avres, UWV, onderwijs en ook met minister en staatssecretaris van ministerie SZW. Ook zijn er (meer) financiële middelen beschikbaar, het verdeelsysteem van middelen via de arbeidsmarktregio’s werkt voordelig uit voor de kleine(re) arbeidsmarktregio. Beheersmaatregel: de wens van Vijfheerenlanden om een nieuwe arbeidsmarktregio te vormen opnieuw agenderen in de 2e helft van 2022 als opmaat naar de besluitvorming over wel of niet continueren van de deelnamen van VHL in de arbeidsmarktregio Gorinchem na 2023. Binnen de Arbeidsmarktregio is Vijfheerenlanden de grootste gemeente (qua inwoners) en is meer speelruimte om een leidende rol te spelen, voor wat betreft het ambtelijke en bestuurlijke overleg in de Arbeidsmarktregio.

Inschatting waarschijnlijkheid: Of er na de verkiezingen (en vooral bij de Lekstroom gemeenten) wel draagvlak en prioritering is om over de vorming van een nieuwe arbeidsmarktregio te spreken moet dan blijken. Bestuurlijke continuïteit voor één bestuursperiode is behulpzaam bij afspraken voor een duurzaam arbeidsmarktbeleid. In de Arbeidsmarktregio Gorinchem wordt van de gemeente Vijfheerenlanden een leidende rol verwacht als grootste gemeente.

Betrokken partijen

De gemeenten Gorinchem, Molenlanden, Lopik, IJsselstein, Nieuwegein, Houten, Culemborg. Avres en UWV als uitvoerende organisaties

Inhoudelijke consequenties

Op dit moment vervult een voortrekkersrol in de Arbeidsmarktregio en levert daarvoor ambtelijk capaciteit. Ongeveer 0,5 fte voor projectmanager en 0,8 voor operationeel

Overdrachtsdossier 2022

17

coördinator Regionaal Mobiliteitsteam AV Werkt door. Bestaande contacten met onderwijs en ondernemers lopen veelal via contacten betrokken bij de Arbeidsmarktregio zoals WerkbedrijfRAP, WIJIJ, Stichting School en Bedrijf, SITY Academy. Keuzemogelijkheden: Hieronder worden 3 varianten gepresenteerd die zijn gebruikt voor de Kadernota 2022. De tool die destijds aan de raadsleden is verstrekt biedt nadere informatie. Hier wordt op hoofdlijnen ingegaan op de varianten. Daarnaast is een 4e variant toegevoegd, namelijk “Omdenken”. Sober: De gemeente beperkt de samenwerking op de arbeidsmarkt voor onze kwetsbare inwoners tot het minimale/de wettelijke vereisten. De opdracht tot een herhaalde verkenning van verdergaande samenwerking tussen de arbeidsmarktregio’s Gorinchem en Lekstroom/Midden Utrecht wordt gestopt. In 2023 definitief aansluiten bij arbeidsmarktregio Gorinchem. Levert meer middelen voor het arbeidsmarktbeleid op omdat de rijksbijdrage met minder gemeenten gedeeld hoeft te worden. Beheer: De gemeente blijft actief in de samenwerking op de arbeidsmarkt voor onze kwetsbare inwoners op bestaande afspraken. VHL volgt de regionale ontwikkeling richting versterking van onderlinge samenwerking tussen onderwijs en werkgevers. Verkenning beperken tot verbeteren onderlinge samenwerking ten gunste van alleen onze inwoners. Geen oprichting nieuwe arbeidsmarktregio.

Ontwikkel: De gemeente zet zich proactief in op sterke samenwerking onderwijs en werkgevers vanuit eigen transformatiedoelen. Hiermee versterken we ook het Ambitiedocument Avres. De gemeente zet zich in voor een arbeidsmarktregio die aansluit bij de benodigde schaal en positie (van VHL) in Midden Nederland. Dit hangt samen met onze positie in de regio (zie hiervoor ook beleidsontwikkelingen sub regionale samenwerking SD). We zetten in op preventie, efficiency en bevorderen slagvaardigheid. Omdenken: Tijdens de eerste raadsperiode (2019-2022) is thans ingezet op een soort omdenkvariant (samenwerking/fusie Lekstroom en AMR Gorinchem). Deze variant vond geen bestuurlijk draagvlak bij de Lekstroomgemeenten (zie hierboven). Betrokken partijen Inhoudelijke consequenties

Overdrachtsdossier 2022

18

Onderwerp

7. Risico/kans: Duurzaam integraal huisvestingsplan 2022 -2036

Portefeuille

Onderwijshuisvesting (onderdeel sociaal domein)

Verantwoordelijk team

beleid sociaal domein

Huidige portefeuillehouder(s)

Tirtsa Kamstra

Netwerkmanager/ directeur

Diana Piek/Stefan Vreeburg

Toelichting

Gedetailleerde beschrijving: 1.1 Prijsstijgingen In de geraamde budgetten voor het DIHPO is rekening gehouden met prijsstijgingen. Echter, de gespannen situatie op de bouwmarkt kan resulteren in extra prijsstijgingen. Voorbeelden hiervan zijn de verhoogde budgetten voor uitbreidingen van Brede School Het Liesveld (Ameide) en de Noachschool. Mogelijk leidt dit tot extra benodigde investeringen. 1.2 Ambities duurzaamheid landelijke overheid De landelijke overheid gaat de duurzaamheidsambities aanscherpen. Het nieuwe kabinet gaat de eisen voor de CO2reductie in 2030 aanscherpen tot tenminste 55% (Coalitieakkoord, 15 december 2021) en ‘het beleid te richten op een hogere opgave, wat neerkomt op circa 60% in 2030’. Mogelijk leidt dit tot extra benodigde investeringen. 1.3 Ambities klimaatbestendigheid Het realiseren van groenblauwe schoolpleinen is een gemeentelijke ambitie. Het ligt dan ook voor de hand dat deze ambitie van toepassing wordt verklaard voor alle projecten uit het DIHPO 2022-2036. Mogelijk leidt dit tot extra benodigde investeringen. 1.4 Richtlijnen voor ventilatie Met de schoolbesturen hebben we geïnventariseerd bij welke schoolgebouwen de ventilatie niet voldoet. Het DIHPO voorziet in een bijdrage om de ventilatie bij deze schoolgebouwen op orde te brengen. Daarnaast heeft het rijk ook een subsidie beschikbaar gesteld (SUVIS).

In principe is het op orde brengen van de ventilatie een taak van het schoolbestuur. Gezien de voortdurende corona-pandemie zou het kunnen zijn dat de eisen voor ventilatie worden verhoogd, of dat de gemeente hier een verdergaande taak in krijgt. Mogelijk leidt dit tot extra benodigde investeringen. 1.5 Extra uitbreidingen door onvoorziene leerlingengroei Het DIHPO gaat er vanuit dat we schoolgebouwen bij renovatie of nieuwbouw passend bouwen. In de praktijk blijkt echter dat de prognose soms de leerlingenaantallen te laag inschat. Hierdoor zijn relatief dure uitbreidingen achteraf noodzakelijk (Ameide, Schoonrewoerd). Mogelijk leidt dit tot extra benodigde investeringen.

Overdrachtsdossier 2022

19

Beheersmaatregel: 1.1 Prijsstijgingen In het DIHPO 2022-2036 is deels geanticipeerd op stijgende bouwkosten. Ten eerste omdat de investeringen voor de komende periode (tot 2026) zijn gebaseerd op kostenramingen uit haalbaarheidsonderzoeken in plaats van normkosten of kengetallen. Ten tweede omdat in de projecten daarna (grotendeels renovaties) is gerekend met normkosten voor nieuwbouw, in plaats van voor renovatie. De kosten voor renovatie liggen gemiddeld 10-15% lager dan nieuwbouw. 1.2 Ambities duurzaamheid landelijke overheid In een nieuwe aanpassing van het DIHPO voor 2023 weer rekening houden met de meest recente ontwikkelingen. Gedurende iedere collegeperiode te (laten) onderzoeken of de afgeronde en nog uit te voeren projecten zullen leiden tot het te behalen duurzaamheidsresultaat in 2030 en 2050. Met de VNG lobbyen voor meer geld voor onderwijshuisvesting zeker als er mee taken bij komen. 1.3 Ambities klimaatbestendigheid Dit zal bij de actualisatie van het DIHPO in 2023 moeten worden meegenomen. 1.4 Richtlijnen voor ventilatie In het Programma en overzicht 2023 het gemeentelijk deel van de uitgaven voor ventilatie voortvloeiende uit de toekenningen in het kader van de Specifieke Uitkering Ventilatie in Scholen (SUVIS) mee te nemen. Het gemeentelijk deel bedraagt 35% van de te maken kosten. De schoolbesturen betalen de andere 35 %.

De Suvis regeling dekt 30% van de kosten. 1.5 Extra uitbreidingen door onvoorziene leerlingengroei Bij de in het voorjaar 2022 uit te voeren leerlingenprognose zullen wij extra kritisch zijn op het meenemen in de prognoses van woningbouwplannen en demografische aspecten (oa geboortecijfers per kern). Inschatting waarschijnlijkheid: 1.1 Prijsstijgingen Korte termijn hoog. Lange termijn niet in te schatten. 1.2 Ambities duurzaamheid landelijke overheid Hoog. Het blijkt in de praktijk steeds scherper te worden. 1.3 Ambities klimaatbestendigheid Hoog. Dit vanwege de waterbergingsproblematiek en de onderwijskundige ambities voor buitenspeelterreinen. 1.4 Richtlijnen voor ventilatie Niet aan te geven. O.a. afhankelijk van voortduren en beheersen van corona epidemie. 1.5 Extra uitbreidingen door onvoorziene leerlingengroei Hoog vanwege de geplande nieuwbouw van woningen. Leerlingenprognoses komen soms niet overeen met de werkelijke aantallen. Met name bij nieuwbouwwijken en grote volumes aanvullende woningbouw is het leerlingenaantal erg afhankelijk van het tempo van de woningbouw – wordt deze versneld gerealiseerd, of over een aantal jaren. Bij spreiding van de woningbouw over meerdere jaren is de leerlingenpiek aanzienlijk lager.

Overdrachtsdossier 2022

20

Keuzemogelijkheden

Hieronder worden 3 varianten gepresenteerd die zijn gebruikt voor de Kadernota 2022. Hier wordt op hoofdlijnen ingegaan op de varianten. Daarnaast is een 4e variant toegevoegd, namelijk “Omdenken”. Sober: De gemeente beperkt de uitvoering van het DIHPO tot de wettelijke verantwoordelijkheid. Dit betekent dat extra investeringen in duurzaamheid en ventilatie niet langer gedaan worden. Dit levert nauwelijks een bezuiniging op, omdat nu nog voornamelijk is gewerkt met normbudgetten – de kosten voor duurzaamheid zijn we nog aan het inventariseren. Voor de langere termijn betekent dat meer extra investeringen, omdat wel voldaan moet worden aan het klimaatakkoord en aanpassingen om daaraan te voldoen in de regel meer kosten dan wanneer deze direct worden meegenomen bij renovatie/nieuwbouw. Daarnaast zal er extra geïnvesteerd moeten worden in de doorgaande leerlijn en het bewerkstelligen van gelijke kansen, omdat brede scholen/integrale kindcentra niet langer gefaciliteerd worden. Beheer: De gemeente blijft het DIHPO conform de afspraken uitvoeren. Ontwikkel: De gemeente zet verder in op samenwerking tussen partijen die zich bezig houden met kinderen en faciliteert dit in onderwijshuisvesting. We ontwikkelen een visie op brede scholen/integrale kindcentra en gaan hiermee voortvarend aan de slag.

Omdenken: We zullen ons als gemeente moeten bezinnen op de inrichting van nieuwbouwwijken. De inwonersgroei (tempo en aantal) in Hoef en Haag is harder gegaan dan de groei van maatschappelijke voorzieningen. Er is teveel geredeneerd vanuit woningbouw en ruimtelijke ordening en macrodoelmatigheid in Vianen als geheel - en onvoldoende vanuit maatschappelijke behoefte. De gevolgen zijn grote tekorten voor onderwijs en kinderopvang. De inrichting van de wijk sluit niet aan bij de doelstelling van ons als gemeente om te zorgen voor een goed functionerende wijk met goede voorzieningen.

Betrokken partijen

Schoolbesturen

Inhoudelijke consequenties

Zie toelichting risico’s en beheersmaatregelen

Overdrachtsdossier 2022

21

Fysiek domein

Overdrachtsdossier 2022

22

8. Implementatie omgevingswet Dit dossier bestaat uit 2 onderdelen: a. Omgevingsvisie: voorbereiden en vaststellen van de kaderstellende visie op beheer en ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. b. Omgevingsplan: voorbereiden en vaststellen casco omgevingsplan en deelgebiedsomgevingsplannen. Onderwerp

a) Opstellen omgevingsvisie Vijfheerenlanden

Portefeuille

Ruimtelijke Ontwikkeling, Omgevingswet

Verantwoordelijk team

RO

Huidige portefeuillehouder(s)

Huib Zevenhuizen

Netwerkmanager/ directeur

Cees Uittenbogaard/Stefan Vreeburg

Korte omschrijving v/h onderwerp

In de Omgevingswet is opgenomen dat gemeenten een omgevingsvisie opstellen. Het kaderstellend document voor ontwikkeling en beheer van de fysieke leefomgeving. Onze visie richt zich op ontwikkelingen en opgaven in de komende vijftien - twintig jaar. Het gaat hier om een integrale visie, waarin aandacht voor o.a. woningbouw, de energietransitie, werklocaties, mobiliteit en ontwikkelingen van groen, landschap en water.

Toelichting

Actuele stand van zaken: In de zomer van 2021 heeft de raad ingestemd met de bouwstenennotitie ‘op weg naar de omgevingsvisie’. In aansluiting daarop is door een ambtelijk integraal projectteam, ondersteund door een adviesbureau aan het opstellen van de visie begonnen. Parallel hieraan wordt een omgevingseffectrapport opgesteld (OER). Het OER laat zien of er voor alle ontwikkelingen en ambities voldoende ruimte is en toont op hoofdlijnen wat de (milieu)effecten zijn. Ook wordt inzicht gegeven in strijdigheid tussen doelen en ambities. Parallel loopt ook de publieks- en stakeholder participatie op de visie. Relevante toekomstige ontwikkelingen: De omgevingsvisie moet alle relevante toekomstige ontwikkelingen in het fysiek domein omvatten, om in zijn integratie zinvol te zijn. Doelstellingen en ambities (bestaand en vaak sectoraal georiënteerd) worden geïntegreerd en geactualiseerd. Ze worden ook gekleurd vanuit meer generieke ambities als die ten aanzien van duurzaamheid, gezondheid en veiligheid. Keuzemogelijkheden: In het OER worden per opgave de effecten van twee alternatieven voor de inhoud van de omgevingsvisie in beeld gebracht, een sobere en een ontwikkelvariant. Hiermee kunnen verschillende vraagstukken in relatie tot de ambities en opgaven worden uitgewerkt en verkend. Bij het opstellen van de ontwerp-omgevingsvisie wordt gebruik gemaakt van de

Overdrachtsdossier 2022

23

input uit het OER. Ook de informatie uit het participatieproces dat plaats heeft gevonden wordt hierbij gebruikt. In mei/juni 2022 vindt een consultatie plaats van de nieuwe raad over de te maken keuzes. Deze uiteindelijke keuzes worden, voordat deze opgenomen worden in de ontwerp omgevingsvisie, eerst nog afzonderlijk in het OER beoordeeld. onderlinge verbinding/samenhang met andere onderwerpen

De opgaven en ambities die in de omgevingsvisie worden opgenomen en uitgewerkt staan niet op zichzelf. In grote lijnen is het een vertaling van het lokale beleid en programma’s vanuit alle sectoren, voor zover relevant voor de fysieke leefomgeving. Deze worden zo goed mogelijk geïntegreerd. Het regionale Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) is één van de bouwstenen. Tevens zijn er landelijke en provinciale kaders. Integrale keuzes en afwegingen worden hierbij gemaakt, waarbij de plan-OER een belangrijk hulpmiddel is.

Betrokken partijen

Raad en college, gemeentelijke organisatie. Andere overheden (regionaal). Via participatie worden inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties betrokken. Daarnaast worden de samenwerkingspartners VRU, ODRU en GGD inhoudelijk betrokken.

Relatie met begroting ’22 / combinatieperspectief

In het programmabudget invoering Omgevingswet is voorzien in de kosten van het opstellen van de Omgevingsvisie. De actualiseringkosten na vaststelling zijn nog niet begroot. Die lasten zijn bij een ‘ontwikkelscenario’ uiteraard hoger dan bij een beheer scenario (maar relatief beperkt).

Onderwerp

b) Opstellen omgevingsplan Vijfheerenlanden

Portefeuille

Ruimtelijke Ontwikkeling, Omgevingswet

Verantwoordelijk team

RO

Huidige portefeuillehouder(s)

Huib Zevenhuizen

Netwerkmanager/ directeur

Cees Uittenbogaard/Stefan Vreeburg

Korte omschrijving v/h onderwerp

Met de Omgevingswet worden een groot aantal wetten en regels in 1 wet en 4 besluiten opgenomen. Daarnaast worden er regels en beleidsruimte aan gemeenten overgedragen. Er is lokaal een vergelijkbare integratie slag nodig van de regels voor de fysieke leefomgeving (uit bestemmingsplannen, verordeningen en de gedecentraliseerde rijksregels) om te komen tot 1 omgevingsplan voor de hele gemeente Vijfheerenlanden.

Toelichting

Actuele stand van zaken: In mei 2021 heeft het college ingestemd met het transitieplan omgevingsplan waarin de aanpak voor de overgang naar (eerst) het tijdelijk omgevingsplan en uiteindelijk het gebiedsdekkende omgevingsplan wordt beschreven. Er wordt hard gewerkt aan het casco omgevingsplan, met de standaard regels. Deze worden o.a. gekleurd door de keuzen over de

Overdrachtsdossier 2022

24

manier van regels stellen (meer – minder regels, vergunningplicht, etc.) en inhoudelijke keuzen op basis van onze huidige beleidsintenties en -wensen (bv. participatie) en die uit de (in ontwikkeling zijnde) omgevingsvisie. De digitale techniek voor het gebruik van het omgevingsplan wordt voorbereid en er wordt hiermee geoefend. Relevante toekomstige ontwikkelingen: De Omgevingswet beoogt integrale afweging van alle van belang zijnde facetten bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Bij de vormgeving van (de omgevingsvisie en) het omgevingsplan moet tegelijkertijd ook ruimte gelaten worden voor maatwerk, kernwaarden van gemeenschappen en uitkomsten van participatieprocessen. Deze dynamiek en balans moet de komende jaren vormkrijgen in Vijfheerenlanden. Dit wordt in het casco omgevingsplan uitgedrukt, maar zal ook bij de vertaling naar de deelgebieden inhoud krijgen. De regels zullen per deelgebied naar de kaart gebracht worden. Keuzemogelijkheden: De keuzemogelijkheden bij het vormgeven van het omgevingsplan liggen in een meer sturende, (rechts)beschermende (1), of een meer op de bedoeling geschreven, open en samenwerkingsgerichte (2) danwel een meer waarborgende, vanuit geformuleerde doelen maar met een open proces (3) gerichte benadering. onderlinge verbinding/samenhang met andere onderwerpen

Het omgevingsplan is inhoudelijk een uitwerking van de omgevingsvisie.

Betrokken partijen

Raad en college, gemeentelijke organisatie. Maatschappelijke partners. Daarnaast zijn de ODRU, VRU en GGD inhoudelijk betrokken.

Relatie met begroting ’22 / combinatieperspectief

In het programmabudget invoering Omgevingswet is voorzien in de kosten van het opstellen van het casco omgevingsplan en de voorbereiding op het eerste deelgebieds-omgevingsplan. De volledige omzetting naar een gebiedsdekkend omgevingsplan brengt in de periode tot en met 2029 aanzienlijke extra kosten met zich mee. De geraamde kosten hiervan bedragen € 250.000 (per jaar vanaf 2023). Deze kosten zijn nog niet gedekt. Hierbij is nog geen relatie gelegd met de ontwikkelingsperspectieven.

Overdrachtsdossier 2022

25

Onderwerp

9. Uitvoeringsagenda woningbouw

Portefeuille

RO/Wonen

Verantwoordelijk team

RO/WWRD

Huidige portefeuillehouder(s)

Huib Zevenhuizen en Marcel Verweij

Netwerkmanager/directeur

Cees Uittenbogaard/Nanette van Ameijde

Korte omschrijving v/h onderwerp

De uitvoeringsagenda wonen, gaat leiden tot een versnelling en uitbreiding van woningbouwplannen, waardoor de kans van slagen op de woningmarkt voor woningzoekenden wordt vergroot. Het betreft een uitwerking van een belangrijk onderdeel uit het door de raad vastgestelde ‘Combinatieperspectief’ (zie ook nr.33).

Toelichting

Actuele stand van zaken: Er ligt een woningbouwopgave in heel Nederland om alle inwoners van huisvesting te kunnen voorzien. Ook in Vijfheerenlanden is er vraag naar woningen en de woningmarkt oververhit. Om inzicht te krijgen en om iedere inwoner van Vijfheerenlanden gelijke kansen proberen te geven, is er in 2021 gestart met een plan van aanpak voor een uitvoeringsagenda woningbouw. We constateren dat het onderwerp wonen/woningbouw speelt onder onze inwoners, blijkens bijvoorbeeld de ca 250 principeverzoeken in 2021. Het onderwerp wonen is anders dan woningen bouwen, dit zit onder twee verschillende portefeuilles. Waar het gaat om behoeften van soorten woningen (doelgroepen) en aantallen, betreft het Wonen. Maar waar het gaat om locatie dan staat Ruimtelijke Ordening hiervoor aan de lat. Om woningen te kunnen bouwen is er ruimte nodig, net als voor andere opgaven Energie, werken, mobiliteit en groen. Ruimte kan één keer gebruikt worden. Er zijn regels en andere vraagstukken waar we mee te maken hebben, zoals voor stikstof, bodemdaling, cultureel erfgoed etc. De ruimte om in de kernen te bouwen is beperkt (inbreiding) en dit zorgt ervoor dat we aan de randen van de kernen moeten bouwen wanneer woningbouw gewenst is. Dit betekent dat beleid van kernrandzone van kracht is bij de provincie.

Voor minder dan 50 woningen bij kleine kernen, buiten de rode contour, moet dit in overleg met de provincie. Bij de provincie wenst men een brede en integrale kijk op wonen in onze gemeente. Eén van de opties die we daarbij kunnen overwegen is het maken van dorpsvisies vóór en mét de dorpen. In dergelijke visies zouden we vanuit een sociale én ruimtelijk invalshoek kunnen schetsen wat onze dorpen de komende tien jaar nodig hebben om ‘vitale kernen’ te blijven. Een belangrijk onderdeel daarvan is uiteraard de woonvraag. Wanneer de woningbouwlocatie groter is dan 50, dan hebben we met de provincie en de regio te maken. Bestuurlijk en ambtelijk zijn wij in gesprek met provincie. Dit mede als uitvoering van het Berenschot rapport.

Overdrachtsdossier 2022

26

In het plan van aanpak uitvoeringsagenda woningbouw staan een 5-tal deelsporen : 1. Snelheid door keuze voor meer focus en prioriteiten. 2. Ontwikkeling strategische kaart met prioriteitslocaties: a. Nader concretiseren van de prioriteitsgebieden; b. Aanwijzen van in totaal 3 tot 5 kansrijke prioriteitslocaties; c. Uitvoeren van brede beleidsanalyse voor de prioriteitslocaties. 3. Werken aan woningbouw voor vitale kernen vanuit een wijk- en dorpsgerichte aanpak. 4. Doorontwikkeling van de ‘centrale woningbouwmonitor Vijfheerenlanden’. 5. Verankering van het op versnelling gerichte ontwikkelproces in de organisatie. Relevante toekomstige ontwikkelingen: • Ontwikkeling Omgevingsvisie en Omgevingsplan • Fase 4 Programmering Integraal Ruimtelijk Perspectief (uitwerking afspraken) • NOVI • Nieuwe Rijkssubsidies (vervolg op Woningbouwimpuls) • Opgave plannen in provinciale Planregistratie (eerste opgave uiterlijk 15 maart, daarna 15 september en 15 februari) • Organisatieontwikkeling naar meer integraal werken Keuzemogelijkheden: Bij de kadernota ’22 zijn de onderstaande 3 varianten omschreven. Er is voor gekozen om op dit onderwerp een ontwikkelgemeente te zijn. Sober: Er worden minder woningen gebouwd. Woningtekorten lopen nog verder op. Door toenemende instroom van buiten worden kansen op woningmarkt voor inwoners nog kleiner. Vitaliteit dorpen wordt niet versterkt.

Beheer: Het huidige bouwtempo blijft gelijk. Woningtekorten lopen iets minder snel op, terwijl kansen voor inwoners op een woning weinig verbeteren. Vitaliteit van dorpen wordt iets verbeterd. Ontwikkel: Kansen op een woning worden vergroot. Ook voor inwoners. De vitaliteit van dorpen wordt verbeterd en de inkomsten vanuit het gemeentefonds vergroot. Grotere kans op behoud en verbetering van OV door toename van reizigers. onderlinge verbinding/samenhang met andere onderwerpen

Samenhang mobiliteit 2022-2026: Door toename inwoners neemt ook het potentieel aan reizigers toe. Kans op behoud en uitbreiding OV. Samenhang ontsluiting Broekgraaf: Vergroot kansen op realisatie Broekgraaf Noord. Samenhang Wijk- en dorpsgericht werken: Via dorpsvisies via inzet wijk- en dorpsgericht werken ontstaat onder andere draagvlak voor woningbouw in dorpen en de visie komt democratisch tot stand met kansen voor ieders inbreng. Samenhang Wonen en zorg:

Overdrachtsdossier 2022

27

Onder andere de aanstaande verdubbeling van het aantal 80+ ers binnen onze gemeente legt druk op zorg, welzijn, gezondheid, budgetten en leidt tot een wijzigende kwaliteitsvraag naar woningen. Dit betreft zowel bestaande en nieuwe woningen. Samenhang met duurzaamheid: Vanuit dit perspectief kunnen er verschillende keuzes vorm gegeven worden, zoals keuzes t.a.v. circulariteit, energiezuinigheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Samenhang met Groen en landschap: Landschap geeft een bepaalde kwaliteit aan onze woonomgeving. We kunnen ons afvragen: hoe ver willen we gaan met bouwen in het landschap? Samenhang met Lokale economie: Wonen en werken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hoe verhoudt zich dit en wat zijn de behoeften van de inwoners? Dit kan effect hebben op de ontwikkeling van nieuwe werk- en woonlocaties. Betrokken partijen

Raad en college, gemeentelijke organisatie, inwoners, provincie, U10, AV-regio, ministeries, woningcorporaties, ontwikkelaars

Relatie met begroting ’22 / combinatieperspectief

De Uitvoeringsagenda woningbouw is een uitwerking van het combinatieperspectief en opgenomen in de begroting (programma 8).

Overdrachtsdossier 2022

28

Onderwerp

10. Wonen en zorg

Portefeuille

Sociaal domein/Wonen

Verantwoordelijk team

Sociaal Domein/WWRD

Huidige portefeuillehouder(s)

Marcel Verweij (icm jeugdhulp ook Tirtsa Kamstra)

Netwerkmanager/ directeur

Diana Piek/Cees Uittenbogaard Stefan Vreeburg/Nanette van Ameijde

Korte omschrijving v/h onderwerp

Wonen en zorg gaat over de huisvesting en ondersteuning van kwetsbare groepen (aandachtsgroepen) bijvoorbeeld van statushouders, huisvesting van mensen in Beschermd wonen naar Beschermd thuis, de afbouw van Jeugdhulp met verblijf in de richting van zelfstandig wonen met ondersteuning, het langer zelfstandig wonen van ouderen met ondersteuning.

Toelichting

Actuele stand van zaken: Een deel van dit onderwerp ligt voornamelijk in de regio, dit gaat met name over het onderdeel Beschermd Wonen. Ook in de ambitie tot realisatie van woningen voor aandachtsgroepen trekken we met de Lekstroom gemeenten op. Lokaal loopt een aantal woonzorginitiatieven. Deels gebeuren deze projecten door partners en faciliteren wij. Deels worden deze projecten door de gemeente geïnitieerd: bv woontrainingshuis, HuisBaas, Tuinkamers met Aandacht, Beschermd thuis etc. De preventieve activiteiten staan in het uitvoeringsplan Beter Thuis beschreven. Ook de woonzorginitiatieven dragen bij aan preventie. Bijvoorbeeld de uitstroom uit jeugdhulpverblijf naar zelfstandig wonen. Relevante toekomstige ontwikkelingen: Zie boven. Keuzemogelijkheden: De keuze is om meer (en flexibel) te bouwen of de huidige situatie in stand te houden. Met betrekking tot de keuzemogelijkheden: Sober: De gemeente beperkt zich tot de wettelijke vereisten en acteert alleen op aanwijzing van het rijk. De huidige woonvoorraad is ontoereikend voor de kwetsbare doelgroepen, dus dat zal leiden tot lange wachttijden. Beheer: Feitelijk en praktisch gezien komt dit op hetzelfde neer als de vorige mogelijkheid en leidt derhalve ook tot lange wachttijden.