Document · PDF

Toelichting Bijlage 9 Vooronderzoek Conventionele explosieven

Gemeenteraad 30 maart 2021, gemeente VenrayBij agendapunt: Vaststellen bestemmingsplan en MER De Spurkt22.180 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Klaver 15 Gemeente Venray

Datum: Kenmerk:

15 maart 2019 19P008 conceptrapport

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

Distributielijst: - B.V. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo; - Bombs Away B.V.

Opdrachtgever Dhr. E.J. van Langh B.V. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo

Opgesteld: Mw. J. Enenkel MA Historica Bombs Away B.V.

Geaccordeerd: Drs. Th.M. van den Berg Directeur Bombs Away B.V.

Kenmerk en status: 19P008 conceptrapport

Handtekening:

Datum: 15 maart 2019

Bombs Away B.V. Postbus 1148 Museumlaan 2 3500 BC Utrecht 3581 HK Utrecht www.bombsaway.nl Info@bombsaway.nl KvK: 53705165 BTW: 850983666B01 IBAN: NL31ABNA0455602794

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

Inhoudsopgave

Inleiding ........................................................................................................................5 1.1 Aanleiding .......................................................................................................... 5 1.2 Doel vooronderzoek .......................................................................................... 5 1.2.1 Uitgangspunt ..................................................................................................... 5 1.2.2 Werkwijze vooronderzoek ................................................................................. 6 1.3 Scope onderzoeksgebied .................................................................................. 6 1.4 Projectteam ........................................................................................................ 7 1.5 Leeswijzer .......................................................................................................... 7

Geraadpleegde bronnen ..............................................................................................8 2.1 Verantwoording bronnenmateriaal ................................................................... 8 2.2 Reeds uitgevoerde onderzoeken ...................................................................... 8 2.3 Literatuur ............................................................................................................ 8 2.4 Archiefonderzoek in Nederland ........................................................................ 9 2.4.1 Gemeentearchieven (GAV) Venray ................................................................... 9 2.4.2 Provinciaal archief (RHCL) Maastricht ........................................................... 14 2.4.3 Nationaal Archief (NA) Den Haag ................................................................... 15 2.4.4 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Amsterdam (NIOD) ......... 16 2.4.5 Nederlands Instituut voor Militaire Historie Den Haag (NIMH) ..................... 17 2.4.6 Semi-statisch Archief (SSA)............................................................................ 18 2.4.7 Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 (SGLO) ................................................. 18 2.5 Archiefonderzoek in het buitenland ...............................................................

18 2.5.1 The National Archives UK (TNA UK) Londen ................................................. 18 2.5.2 National Archives and Records Administration (NARA) Washington.......... 19 2.5.3 Bundesarchiv-Militärarchiv (BaMa) Freiburg ................................................. 19 2.6 Luchtfoto-onderzoek ....................................................................................... 19

Resultaten inventarisatie ...........................................................................................21 3.1 Inleiding............................................................................................................ 21 3.2 Mobilisatieperiode ........................................................................................... 21 3.3 Meidagen 1940 ................................................................................................. 21 3.4 Duitse bezettingsjaren..................................................................................... 21 3.5 Bevrijdingsjaar 1944-1945 ............................................................................... 24 3.6 Naoorlogse periode – heden ........................................................................... 31 3.7 Luchtfoto-analyse ............................................................................................ 35 3.8 Inventarisatiekaart ........................................................................................... 37 3.9 Leemten in kennis ........................................................................................... 37

Analyse gegevens ......................................................................................................39 4.1 Indicaties .......................................................................................................... 39 4.1.1 Soort en hoeveelheid CE................................................................................. 40 4.1.2 Verschijningsvorm .......................................................................................... 40 4.2 Horizontale afbakening ................................................................................... 41 4.3 Verticale afbakening ........................................................................................ 48 4.3.1 Diepteligging CE .............................................................................................. 48 4.4 Naoorlogse ontwikkelingen ............................................................................ 48 4.4.1 Mengwoelen ..................................................................................................... 49 4.4.2 Diepspitten ....................................................................................................... 49 4.4.3 Diepploegen .....................................................................................................

50 4.4.4 Kettingzeefmachines ....................................................................................... 51

Conclusie en Advies ..................................................................................................55 5.1 Conclusie ......................................................................................................... 55 5.1.1 Aan te treffen CE.............................................................................................. 55 5.1.2 Horizontale afbakening verdachte gebieden ................................................. 56

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

5.1.3 5.1.4 5.1.5 5.2 6

Verticale afbakening verdachte gebieden ...................................................... 56 Naoorlogse ontwikkelingen ............................................................................ 57 Leemten in kennis ........................................................................................... 57 Advies............................................................................................................... 58

Bijlagen .......................................................................................................................59 Bijlage 1 Overzicht beoordelen/evalueren inventarisatie (WSCS-OCE)............... 60 Bijlage 2 Vaststellen verdacht gebied en afbakening in vooronderzoek ............. 62 Bijlage 3 Luchtfotodekking ..................................................................................... 64

Afbeelding voorblad: uitsnede van een luchtfoto van 26 november 1944 (bron: LMH, sortieref. 4-1319, fotonr. 3083).

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

1 INLEIDING 1.1

Aanleiding De aanleiding van het vooronderzoek is de uitbreiding van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo in de gemeente Venray (Limburg). Het is niet bekend of er rekening gehouden dient te worden met het aantreffen van conventionele explosieven (CE) uit de Tweede Wereldoorlog in dit gebied. Indien er CE aanwezig zijn in de bodem van het te onderzoeken gebied, dan bestaat de mogelijkheid op een ongecontroleerde detonatie van een of meerdere CE. Op basis van de Arbowetgeving en de Openbare Orde en Veiligheid dienen alle risico’s vooraf de voorgenomen werkzaamheden in kaart te worden gebracht waarbij de risico’s zoveel mogelijk moeten worden ingeperkt. Aan de hand van een vooronderzoek CE wordt bepaald of er sprake is van een risico op het aantreffen van CE en daarnaast waar er een risico is op het aantreffen van CE in de bodem. In opdracht van B.V. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo heeft Bombs Away B.V. te Utrecht een vooronderzoek CE uitgevoerd voor het onderzoeksgebied Klaver 15 naar de aanwezigheid van CE uit de Tweede Wereldoorlog.

1.2

Doel vooronderzoek Het doel van dit vooronderzoek CE is het vaststellen of er in de geraadpleegde bronnen indicaties zijn waaruit blijkt dat (delen van) het onderzoeksgebied tijdens de Tweede Wereldoorlog betrokken is (zijn) geweest bij oorlogshandelingen waardoor er (mogelijk) CE op/in de (water)bodem zijn achtergebleven. Indien er indicaties zijn dat (delen van) het onderzoeksgebied betrokken (zijn) is geweest bij oorlogshandelingen dan wordt (worden) het (de) verdachte gebied(en) horizontaal afgebakend en worden de volgende zaken vastgesteld: • • • •

Soort(en) aan te treffen CE; Hoeveelheid aan te treffen CE; Verschijningsvorm aan te treffen CE; Maximale en minimale diepteligging CE.

1.2.1 Uitgangspunt Het vooronderzoek is conform het WSCS-OCE uitgevoerd. In deze richtlijnen voor het uitvoeren van het vooronderzoek staan de verplichte bronnen die geraadpleegd dienen te worden alsmede de aanvullende bronnen. Bombs Away heeft naast de verplichte bronnen ook aanvullende bronnen geraadpleegd. Op basis van uitgevoerde vooronderzoeken in het verleden is gebleken dat vaak relevante informatie aanwezig was in de aanvullende bronnen. Deze informatie had in een aantal gevallen invloed op de omvang van het verdachte gebied. Bron Literatuur Gemeentelijk & Provinciaal archief Nederlands Instituut Militaire Historie (NIMH) Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) Luchtfotocollectie Wageningen Universiteit Luchtfotocollectie Kadaster Luchtfotocollectie The Aerial Reconnaissance Archives The National Archives UK Bundesarchiv-Militärarchiv The National Archives and Records Administration USA Getuigen

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

Raadplegen WSCS-OCE Verplicht Aanvullend ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔ ✔

Door Bombs Away geraadpleegd ✔ ✔ ✔ ✔

✔

✔ ✔ ✔ ✔

✔ ✔ ✔

✔

Niet beschikbaar

Tevens zijn de volgende bronnen door Bombs Away geraadpleegd die niet vermeld zijn in het WSCS-OCE, maar die wel relevante informatie kunnen bevatten over het onderzoeksgebied: • •

Semi-statisch Archief (SSA) Defensie te Rijswijk; Nationaal Archief (NA) te Den Haag.

1.2.2 Werkwijze vooronderzoek Het vooronderzoek is conform de huidige richtlijnen (WSCS-OCE) uitgevoerd en bestaat uit twee delen, namelijk de inventarisatie en de beoordeling & evaluatie. In het eerste deel van het vooronderzoek, de inventarisatie, is alle relevante informatie verzameld uit de geraadpleegde bronnen. Op basis van de verzamelde informatie is vastgesteld of er oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden waarbij (mogelijk) CE zijn achtergebleven binnen de grenzen van het onderzoeksgebied. Indien in de geraadpleegde bronnen indicaties zijn gevonden waaruit blijkt dat (delen van) het onderzoeksgebied getroffen is (zijn) door oorlogshandelingen, wordt in het tweede deel van het vooronderzoek, de beoordeling & evaluatie 1 , de verzamelde informatie beoordeeld en geëvalueerd. Op basis van de beoordeling en de evaluatie kunnen de volgende zaken worden vastgesteld: • • • • •

De horizontale begrenzing van verdacht(e) gebied(en); De minimale en maximale diepteligging van de aan te treffen CE; De soort(en) van de aan te treffen CE; De hoeveelheid van de aan te treffen CE; De verschijningsvorm van de aan te treffen CE.

De resultaten van de inventarisatie en de beoordelingen en evaluatie zijn in dit rapport opgenomen met bijbehorende CE-bodembelastingkaart. 1.3

Scope onderzoeksgebied Dit vooronderzoek richt zich op het onderzoeksgebied Klaver 15 in de gemeente Venray (Limburg); vanaf hier onderzoeksgebied. Dit gebied ligt ten noorden van Venray, vlakbij de Loobeek. In afbeelding 1 is het onderzoeksgebied (het gebied binnen de blauwe lijnen) weergegeven.

In bijlage 1 zijn de richtlijnen van de WSCS-OCE voor de beoordeling en evaluatie weergegeven.

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

Afbeelding 1: Het onderzoeksgebied.

1.4

Projectteam In het kader van dit vooronderzoek heeft Bombs Away B.V. het projectteam samengesteld dat de werkzaamheden heeft uitgevoerd. Het projectteam bestond uit de volgende medewerkers: • • • •

1.5

Dhr. B. van Wiggen MA Mw. J. Enenkel MA Dhr. M. Nouws BBE Mw. A. Costa Vieira MSc

Projectleider/historicus Historicus Projectleider/GIS-specialist GIS-specialist

Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt nader ingegaan op de bronnen die door Bombs Away B.V. zijn geraadpleegd. In het derde hoofdstuk komen de resultaten van het bronnenonderzoek aan bod. Vervolgens worden de resultaten beoordeeld en geëvalueerd in hoofdstuk 4. In hoofdstuk 5 zijn de conclusie en advies beschreven. In de bijlagen van dit rapport zijn diverse stukken opgenomen, waaronder de geraadpleegde luchtfoto’s.

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

2 GERAADPLEEGDE BRONNEN 2.1

Verantwoording bronnenmateriaal Om een zo goed en een zo compleet mogelijk vooronderzoek uit te voeren zijn er diverse bronnen geraadpleegd. Als in een bron een indicatie staat waaruit blijkt dat het onderzoeksgebied getroffen is door een oorlogshandeling, dan dient deze indicatie in een mogelijke tweede en/of meerdere bronnen te worden bevestigd. Wanneer dit niet het geval is, dan moet op basis van deze enkele bron een afweging worden gemaakt welke consequentie(s) dit heeft voor het onderzoeksgebied. In dit hoofdstuk komen de geraadpleegde bronnen in het kader van het vooronderzoek aan bod. Per bron is aangegeven welke literatuur en/of archiefstukken/documenten zijn geraadpleegd, zodat voor de lezer de herleidbaarheid van indicaties (en contra-indicaties) van oorlogshandelingen duidelijk is.

2.2

Reeds uitgevoerde onderzoeken Bij de opdrachtgever is nagegaan of er historische vooronderzoeken CE bekend zijn die betrekking hebben op het onderzoeksgebied of de directe omgeving ervan. Bij de opdrachtgever waren geen vooronderzoeken CE bekend in de directe omgeving van het onderzoeksgebied. Omdat op de bommenkaart van de Vereniging voor Explosieven Opsporing (VEO) enkele onderzoeken in de omgeving van het onderzoeksgebied bekend zijn is telefonisch contact opgenomen met de gemeente Venray. Daarop zijn de vooronderzoeken waar het op ging op de mail gezet. Ten tijde van het opstellen van de conceptrapportage is nog geen antwoord op dit bericht ontvangen. De volgende onderzoeken zijn in de omgeving van het onderzoeksgebied uitgevoerd: • •

Rapport Vooronderzoek naar de Loobeek in de gemeente Venray uitgevoerd door de firma ECG met kenmerk 243-016, d.d. 14 september 2016; Rapport Vooronderzoek Conventionele Explosieven ter plaatse van RWZI aan Metaalweg te Venray door de firma T&A Survey met kenmerk GPR1265.2, d.d. 8 februari 2007.

Aangezien de onderzoeken ten tijde van het opstellen van de conceptrapportage niet in het bezit van Bombs Away B.V. waren, zullen deze indien mogelijk worden meegenomen in de definitieve rapportage. 2.3

Literatuur In het kader van dit vooronderzoek is een literatuurstudie uitgevoerd. Naast de standaard boekwerken over de gevechtshandelingen in de Tweede Wereldoorlog op het land en in de lucht, zijn ook de regionale en streekgebonden publicaties bestudeerd. In onderstaande overzicht zijn de geraadpleegde publicaties weergegeven. • • • • • • • • •

Auteur onbekend, Het Dagblad over Noord-Limburg 1945-1950 Oud nieuws in woord en beeld (1975); Amersfoort, H. & Kamphuis P. (reds.), Mei 1940. Strijd op Nederlands grondgebied (Amsterdam 2012); Blondel, M., Oorlog en herstel in Noord-Limburg 1940-1950 (Venlo 1950); Bollen, H.A. & Vroemen, P., Canadezen in actie. Nederland najaar ’44 - voorjaar ’46 (Warnsveld 1993); Camps, R., De oorlog in Noord-Limburg. Terug in de tijd 1940-1990 (Venlo 1991); Didden, Swarts, Brabant bevrijd (Hulst 1993); Dungen, van den E., De slag bij Overloon en de bevrijding van Venray (Overloon 2014); Giesbers, A., Dinnissen, H., Operatie Aintree: der Kampf um Overloon & Venray (september-oktober 1944) (Balgoij 2004); Groeneveld, H., Mayday.. Mayday.. Mayday! Negentig jaar vliegtuigcrashes rondom Venlo (2012);

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

• • • • • • • •

Klep, Ch. & Schoenmaker, B., Oorlog op de flank. De bevrijding van Nederland 19441945 (Den Haag 1995); Korthals Altes, A., Luchtgevaar. Luchtaanvallen op Nederland 1940-1945 (Amsterdam 19842); Levels, H., Munnicks, E., Waar blijven de bevrijders! September - oktober 1944 van hoop naar wanhoop. Frontperiode noord- en midden Limburg (3 dln Roermond 2016); Molenaar, F. J., De Luchtverdediging in de Meidagen 1940 (’s-Gravenhage 1970); Nierstrasz, V.E., De Strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II. Hoofdeel III/Deel 1. Inleiding en algemeen overzicht van de gevechtsdagen van 10-19 mei 1940 (Den Haag 1957); Weelen, P., Limburg bevrijd (1995); Wildekamp, R., Vliegtuigcrashes en noodlandingen 1940-1945 in de gemeente Venray (Venray 2015); Zwanenburg, G.J., En nooit was het stil…Kroniek van een Luchtoorlog (2 dln; Den Haag 1991-1993).

Relevante informatie uit de bestudeerde literatuur is verwerkt in dit rapport (zie hoofdstuk 3). 2.4

Archiefonderzoek in Nederland Naast literatuurstudie is er archiefonderzoek in Nederland uitgevoerd. Het archief van de gemeente Venray is geraadpleegd in het Gemeentearchief Venray (GAV) in Venray. Daarnaast zijn stukken van de provincie Limburg ingezien in het Regionaal Historisch Centrum Limburg (RHCL) in Maastricht. Aanvullend zijn stukken uit het Nationaal Archief (NA) in Den Haag en het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) in Amsterdam en het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) ingezien. Ook is het archief van de Explosieven Opsporingsdienst van Defensie (EODD) en het Semi-statisch Archief (SSA) van Defensie onderzocht. In de volgende sub-paragrafen worden deze archieven nader beschreven. Relevante informatie uit de geraadpleegde stukken en dossiers is verwerkt in dit rapport (zie hoofdstuk 3). 2.4.1 Gemeentearchieven (GAV) Venray Het archief van de gemeente Venray is geraadpleegd in het Gemeentearchief van Venray (GAV) in Venray. In het gemeentearchief is gezocht naar stukken betreffende de luchtbeschermingsdienst (LBD), rapporten van schade die ontstaan is door oorlogshandelingen en de ruiming van explosieven. De LBD hield het luchtverkeer boven de gemeente in de gaten en rapporteerde bijzondere voorvallen, zoals het neerstorten van vliegtuigen of bominslag.

Schademeldingen kunnen een indicatie vormen van oorlogshandelingen in een gebied. Ditzelfde geldt voor het ruimen van explosieven tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. In de onderstaande tabel is een overzicht gegeven van de geraadpleegde stukken uit het gemeentearchief van Maasbracht. Toeg. nr. 004

Titel Archieven van het gemeentebestuur Venray, 1918-1941

Inv. nr. 1949

Jaar 1929-1982

3269

1937

3290

1937

3497

1939

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

Omschrijving Militaire zaken: opgave van gegevens aan de commissaris van de koningin inzake de luchtbeschermingsdienst (1929-82) Staat der Nederlanden (Departement van Defensie); bouw van een munitiemagazijn aan de Deurneseweg; sectie H, nr. 1717; 1937 september 3 (1937-92). Hinderwet: melding door het provinciaal bestuur dat bij Koninklijk Besluit toestemming is verleend aan het Ministerie van Defensie tot de oprichting van een munitiemagazijn op het perceel sectie H, nr. 1717 (1937-98). Militaire zaken: mobilisatie van het leger en uitroeping van de staat van oorlog bij

3607

1940

3628

1940

3696

1940

3697

1940

3731

1941

3732

1941

3741

1941

3776

1941

3798

1941

3801

1941

5388

1932-1942

6606

1935

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

Koninklijk Besluit van 1 september 1939 (1939-80; 81). Politie: vaststelling van de verordening inzake de gemeentepolitie; intrekking van een raadsbesluit inzake de uitbreiding van de gemeentepolitie; melding van belangrijke gebeurtenissen aan de Duitse bezettingsautoriteiten (1940-16). Luchtbeschermingswet: organisatie van de luchtbescherming en melding van bijzondere gebeurtenissen in het kader van de Duits-Engelse luchtoorlog (194069). Bezetting/Oorlog: bekendmaking van maatregelen op last van de Duitse bezetter; vordering van motorrijtuigen en paarden; inlevering van wapens en munitie; opruiming van mijnenvelden; uitgifte van levensmiddelenbons; vergoeding van verrichtingen voor het Duitse leger; herstel van oorlogsschade; verstrekking van gegevens over verenigingen en stichtingen binnen de gemeente (1940-162; 163) Algemeen steuncomité: collecte voor het Nationaal Hulpcomité 1940 (Nationale Inzameling 1940) en bemiddeling bij het beschikbaarstellen van gelden uit het Herstelfonds 1940 voor Venrayse gezinnen die door een luchtbombardement getroffen zijn (1940165).

Luchtbeschermingswet: organisatie van de luchtbescherming en melding van bijzondere gebeurtenissen in het kader van de Duits-Engelse luchtoorlog (194169) Militaire zaken: verstrekking van inlichtingen over gesneuvelde militairen uit Venray en uitkering van vergoedingen aan oorlogsgewonden en nabestaanden van gesneuvelde militairen (1941-80; 81) Woningvereniging St. Oda; wederopbouw van beschadigde woningen aan de Broekweg; sectie C, nrs. 5592-5599; 1941 februari 14 (194192). Wapenen: uitvoering van de Wapenverordening van de rijkscommissaris voor het bezette Nederlandse gebied (1941-106). Hulpverlening oorlogsslachtoffers: bemiddeling bij het verkrijgen van financiële steun voor particulieren die schade hebben geleden aan onroerend goed als gevolg van oorlogsgeweld (1941-148). Bezetting/Oorlog: bekendmaking van maatregelen en uitvoering van verordeningen op last van de Duitse bezetter; bemiddeling bij het verkrijgen van schadeloosstelling voor inbeslagname van gronden, defensieschade, oorlogsschade aan woningen en gevorderde voertuigen (1941-162; 163). Huisnummerregister 1932-ca. 1942 1 deel. Stukken betreffende het reserveren van gebieden in de Peel voor het treffen van

005

Archief van het gemeentebestuur Venray, 1942-1990

1994

1947

3865

1942-1946

3881

1942-1949

3913

1945-1955

3999

1943-1950

4169

1945-1949

4173

1944-1950

4344 4374 4375 4401

19441945. 1952-1969 1970-1990 1945

4971

1951-1956

4973

1947-1964

5054

1942-1956

5105

1942-1947

5118

1943-1986

5138

1942-1961

5139

1945

5140

1942-1946

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

maatregelen in het kader van de landsverdediging, 1935. 1 omslag. Herstel wegens oorlogsschade en verbetering van het kantoorgebouw van Gemeentewerken ‘Onder de Boog’, Grote Markt 12 Aanleg en herstel wegens oorlogsschade van telefoonaansluitingen, Herstel wegens oorlogsschade aan het gemeentehuis Grote Markt 1 en dienstgebouwen Grote Markt 12 en Marktstraat 10 Herstel wegens oorlogsschade aan gemeentewoningen: Grotestraat 11, Marktstraat 10, Kruisstraat 7, Gasstraat 4 en de landbouwschool Aanwijzing van Gasbedrijf als tak van dienst en vaststelling van een beheersverordening; vaststelling tarieven; verkoop inventaris in verband met sluiting van de gasfabriek; afhandeling oorlogsschade gasfabriek; tekening directeurswoning en bouw van een gasontvangststation Correspondentie inzake toewijzing en verkrijging van glas en noodglas, ten behoeve van door oorlogsgeweld beschadigde woningen Onteigening en aankoop van materialen, puin en restanten opstallen, ten behoeve van de wederopbouw; verzamelstaten van schadegevallen door oorlogsgeweld in oktober 1944 Bijwerken van de burgerlijke stand als gevolg van oorlogsomstandigheden Lijsten van huisvernummeringen. Lijsten van huisvernummeringen Verstrekking van inlichtingen en verklaringen met betrekking tot oorlogsgetroffenen Herstellen van oorlogsschade aan de openbare pomp op de Grote Markt.

Verlening van medewerking aan de Provinciale Planologische Dienst en het Ministerie van Wederopbouw en Volkshuisvesting inzake enquêtes over de woningbouw, wederopbouw en oorlogsschade Afhandeling van oorlogsschade aan woningen van de Woningbouwvereniging Volkshuisvesting Venray en Woningbouwvereniging St. Oda Bescherming van de bevolking tegen luchtaanvallen Ruimen van mijnenvelden, munitie en explosieven; diefstal en vondst van munitie en ongelukken ten gevolge van springstof Bouw en herbouw wegens oorlogsschade van een brandtoren aan de Testrik Verslag van de branden, ontstaan door oorlogshandelingen en de inzet van de brandweer in 1944, opgesteld door brandmeester C. Jansen, met een inleiding van brandweercommandant A. van Schendel. Brandrapporten en overzichten van de alarmering van de brandweer.

5165

1946-1955

5204

1942-1949

5205

1943-1949

5231

1945-1959

5233

1946-1949

5234

1946-1952

5235

1947-1955

5236

1950-1959

5268

1946-1950

5269

1950-1954

5328

1945-1947

5559

1950-1957

5561

1945-1962

5563

19501989.

5647

1945-1956

5727

1945-1951

6137

1940-1944

6138

1942-1946

6139

1942-1947

6140

1943-1948

6143

1944-1947

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

Herstel van oorlogsschade aan waterlossingen. Reconstructie en herstel wegens oorlogsschade van de provinciale weg Venray-Oostrum-Wanssum, 1942-1949. NB Gedeelte van de weg is in 1951 overgedragen aan de provincie. Reconstructie en herstel wegens oorlogsschade van de weg VenrayDeurne (Deurneseweg), 1943-1949. NB Weg in 1969 overgedragen aan de provincie. Verbetering en herstel wegens oorlogsschade van een aantal zandwegen in het kader van de DUWwerken. Herstel en reconstructie, wegens oorlogsschade, van diverse wegen. Herstel en reconstructie, wegens oorlogsschade, van de weg GeijsterenOostrum-Oirlo-Castenray Toekenning van vergoedingen voor herstel wegens oorlogsschade aan wegen met de daarbij behorende Schaderapporten. Verbetering en herstel wegens oorlogsschade van wegen in VenrayOost en Venray-Centrum, onder meer: Hoenderstraat, Oude Oostrumseweg, Oostsingel, Kardinaal van Rossumstraat, Mgr. Nolensstraat, Veldstraat, Hofstraat, Grotestraat, Patersstraat, Wilhelminastraat. Verbetering en herstel wegens oorlogsschade van de Eindstraat Herstel en verbetering wegens oorlogsschade aan diverse wegen in Venray-kom Reconstructie en herstel wegens oorlogsschade van de weg VenrayMerselo, gelegen binnen Venray-kom. Herstel van (oorlogs)schade aan de wegbeplanting. Herbouw van door oorlogsgeweld vernielde bruggen over beken; sloop van een brug over de Loobeek in de Beekweg,.

Ondersteuning van acties tot het behoud van de Maasbrug bij Well; bijdrage van de gemeente aan het instandhouden en exploiteren van de veerdiensten over de Maas in Noord-Limburg. Opgave van geleden oorlogsschade in het ontginningsgebied Peelplan-Zuid Afhandeling van schade aan gemeentebossen ten gevolge van oorlogshandelingen. Opgaven en afhandeling van oorlogsschade aan woningen, boerderijen en goederen ten gevolge van oorlogsgeweld Opgaven van geleden bezettingsschade door particulieren. Opgaven ten behoeve van de statistiek van door oorlog of door brand verwoeste woningen. Correspondentie met de schadeenquêtecommissie, het Rijk en de VNG, met betrekking tot de afhandeling van geleden schade tijdens oorlogshandelingen Verlenen van voorschotten aan in het buitenland tewerkgestelde personen

6145

1945-1950

6286

1942-1943

6327

1946-1955

6343

1945-1956

6372

1949-1951

6407

1942-1952

6413

1945-1949

6440

1945-1954

6499

1945-1950

6500

1946-1950

6594

1945-1950

6600

1939-1951

6722

1938-1943

6723

1945-1948

6724

1946-1947

6740

1942-1944

6742

1940-1943

6743

1940-1949

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

afkomstig uit Venray; verlenen van voorschotten in verband met huisraadschade ten gevolge van de oorlog en oorlogsschade Aanvraag en verlening van voorschotten op de rijksbijdrage in geleden oorlogsschade aan huisraad en meubilair Treffen van maatregelen met betrekking tot luchtbescherming van scholen. Herstel van oorlogsschade aan het pensionaat Jerusalem en de middelbare meisjesschool. Herstel wegens oorlogsschade en uitbreiding van de landbouwschool Oprichting van een bevrijdingsmonument aan het Kerkpad ter herinnering aan de bevrijding van Venray op 18 oktober 1944. Herstel van oorlogsschade en restauratie van de St. Petrus’ Bandenkerk, de kerken in Oostrum, Oirlo en Castenray en de kapel van Smakt; tijdelijke overbrenging van de beelden van de St. Petrus’ Bandenkerk naar het gemeentehuis te Helmond. NB zie ook 6589. Herstel van schade die door de oorlog aan natuur en landschap is aangericht. Herstel van oorlogsschade aan plantsoenen. Herdenking van de slachtoffers van de tweede wereldoorlog en de viering van bevrijdingsdag, 1984-1985. NB zie ook het archief van het Oranjecomité Viering van de bevrijding van Venray op 18 oktober, 1946-1950, 1984. NB zie ook het archief van het Oranjecomité.

Verstrekken van inlichtingen over het verloop van de Tweede Wereldoorlog in Venray; opgave van namen voor een erelijst van gesneuvelden; opgave van het aantal geallieerde vliegtuigen dat is neergestort en verstrekking van gegevens over het illegale blad ‘De Zwijger’ Schadeloosstelling door de Staat der Nederlanden van geleden schade door de gemeente in verband met de aanleg van het Defensiekanaal en ruiming van verdedigingswerken binnen de gemeente Herstel van oorlogsschade aan woningen; de bouw van (nood)woningen; het vorderen van woningen en bemiddeling bij het vinden woonruimte, 1946 Herstel van oorlogsschade in het landbouwbedrijf en de wederopbouw van boerderijen Inventarisatie van de oorlogsschade aan de gebouwen van de psychiatrische inrichtingen St. Servaas en St. Anna. Rapporten van de burgemeester inzake de toestand binnen de gemeente, bezien vanuit politioneel oogpunt. Rapporten en processen-verbaal van de gemeentepolitie, 1938. Rapporten en processen-verbaal van de Marechaussee en de Rijkspolitie brigade/groep Venray, 1940-1949, 1951-1955, afschriften.

6744

1941-1944

6772

1939-1946

Ingekomen meldings- en alarmeringsberichten en minuten van uitgaande berichten betreffende de openbare orde en veiligheid. Organisatie en personeel van de luchtbeschermingsdienst.

2.4.2 Provinciaal archief (RHCL) Maastricht Naast de gemeentearchieven zijn ook stukken ingezien uit het Regionaal Historisch Centrum Limburg (RHCL) in Maastricht. In dit archief zijn onder andere stukken van het Kabinet van de Commissaris der Koningin in Limburg, het Provinciaal Bestuur, Provinciale Waterstaat, Stichting Herstel Limburg en het Militair Gezag (MG) van Limburg ingezien. In de onderstaande tabel is een overzicht gegeven van de geraadpleegde stukken uit het provinciaal archief van Limburg. Toeg. nr. 04.05

Titel Kabinet van de Commissaris der Koningin in Limburg (1914-1944)

Inv. nr. 898

Jaar

Omschrijving Stukken betreffende politieberichten omtrent bijzondere voorvallen, 1940-1944

947

1940

957

19401944

960

19401943

1396

19191944 19401941

Stukken betreffende verzameling van onbeheerd verspreid liggende of opgeborgen militaire munitie, 1940 Stukken betreffende de melding van luchtaanvallen door de burgemeesters, 1940-1944 Stukken betreffende de opgave van door luchtaanvallen gedode of gewonde Rijksduitsers of stateloze van Duitse afstamming in de periode juni 1940- tot 26 maart 1943, 1943 Stukken betreffende de in de provincie aanwezige schietbanen. Stukken betreffende (nood)landingen van Duits-vijandelijke vliegtuigen, 1940-1941, 1943 Geen relevante stukken aangetroffen.

1419

04.07A

04.11

Provinciaal Bestuur van Limburg (19141943) Commissaris van de Koningin in Limburg (19441990)

589

19441949

Stukken betreffende het opruimen van landmijnen en ander explosief materiaal, 1944-1949

659

19441945

662

19471948

Stukken betreffende opgaven van de toestand van gemeenten kort na de bevrijding in Midden- en Noord-Limburg. Stukken betreffende het sturen van foto's door de gemeenten inzake oorlogsverwoestingen, 1947-1948 Stukken betreffende de bemiddeling bij de ruiming van mijnen en munitie door de Mijn- en Munitie-opruimingsdienst (M.M.O.D.), 1946 juli 16-1947 mei 10 Bominslag correspondentie i.z, 31/10-4423/4-1945

06.22

Stichting Herstel Limburg 1945 (1945-1947)

19461947

07.E09

Militair Gezag Limburg (19441947)

26 (4902)

19441945

27 (4902)

19441945

29 (4929) 30 (4929)

19441947 19441947

19441947

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

Brandweer-en Luchtbescherming en Mijnopruiming-correspondentie, 31/101944-7 Maart 1945 Luchtbescherming-algemeen Bom-en mijnopruiming en ander oorlogstuig-Algemene correspondentie en rapporten Herstel van wegen-verslagen van vergaderingen en correspondentie betreffende hetHerstel en verkeer over waterovergangen

Toeg. nr.

Titel

Inv. nr. 42 (4860) 43 (4861) 45 (4861) 53 65

Jaar 19441947 19441947 19441947 19441947 19441947

66 (4952)

19441947

67 (4952)

19441947

138 (4871) 142 (4958) 207

19441947 19441947 19441945 19441947

314 (4887)

Omschrijving Mijnen en projectielen, aangiften, opruiming en rapporten betreffende. Mijnen, projectielen en ander oorlogstuigcorrespondentie betreffende. Herstel en verbetering van verkeerswegen Waterovergangen-herstel,correspondentie betreffendePolitionele rapporten, processen-verbaal en rapporten met bijbehorende correspondentieOpgaven van gemeenten i.z. ligging van mijnenvelden met schetskaartjes en kladopgaven van geruimde mijnen, soort vermeldende Correspondentie i.z. luchtbescherming, opruiming van mijnen, enz.; personeelslast Vervoer door waterwegen; verordeningen en ontheffingen daarvan; herstellen van bruggen en lichten van schepen Oorlogsschade betreft in hoofdzaak Schade-Enquête-Commissie Landbouwherstel; opruiming mijnen en begroting Politionele rapporten, tijdvak September '44-april 1945 Weekrapporten i.z. bom-munitie-en mijnopruiming. Sectie IV

2.4.3 Nationaal Archief (NA) Den Haag In het NA zijn stukken uit de archieven van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, het Bunkerarchief, Korps Hulpverleningsdienst en het Militair Gezag en de Commissie van Proefneming ingezien. Het archief van de Inspectie Bescherming Burgerbevolking Luchtaanvallen (1937-1946) bevat meldingen en proces-verbalen over luchtaanvallen gedurende de oorlog. Deze informatie kan een nuttige aanvulling vormen op bronnen afkomstig uit de gemeente- en provinciale archieven. Omgekeerd kan het ook als uitgangspunt dienen, wanneer er immers een datum van een bombardement is kan op basis daarvan soms aanvullende informatie over het bombardement verkregen worden. In het Bunkerarchief bevinden zich stellingkaarten van heel Nederland gedurende de oorlog. Hierop staan verschillende soorten verdedigingswerken ingetekend. Deze kaarten zijn overzichtelijk en gemakkelijk doorzoekbaar. Door het inzien van deze kaarten kan een goed beeld gevormd worden van de verdedigingswerken die zich in en nabij het onderzoeksgebied bevonden. Toeg. nr. 2.04.53.15

2.04.110

Titel Inspectie Bescherming Burgerbevolking Luchtaanvallen

Korps Hulpverleningsdienst (1945-1974)

Inv. nr. 47

Jaar 19401941

19401941

19451947

19571959 1947

23 2.13.25

Militair gezag

1567

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

19441945

Omschrijving Ingekomen en minuten van uitgegane brieven van en aan diverse overheidsinstellingen: Commissaris der Koningin in de provincie Limburg, nrs. 18.11.1 - 18.11.18 Meldingen en processen -verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten: Limburg Registers met krantenknipsels inzake explosieven Registers met krantenknipsels inzake explosieven Tijdschrift voor het personeel van de Hulpverleningsdienst Stukken betreffende de opsporing en ruiming van mijnen en andere explosieven [4.75.00]

Toeg. nr.

2.13.167

Titel

Bunkerarchief

Inv. nr. 1568

Jaar

2808

19441945

2809

1945

2823

1945

3224

1945

272-284 285-296 11121119

1951

1120

2.13.210

Commissie van Proefneming met hierin opgenomen afgedwaalde archiefbescheiden van onderdelen van de ArtillerieInrichtingen en Artillerie onderdelen (1814)(1867-1942)

1940

19411942

Omschrijving Rapporten van de Censuurdienst van de Sectie PTT inzake brieven waarin melding gemaakt wordt van bombardementen, afschriften [4.06.00] Rapporten over militaire werken, vernielingen en inundaties in het nog niet bevrijde deel van Nederland, Stukken betreffende de organisatie van de mijnopruimingsdienst en het opsporen en ruimen van mijnen die de uitvoering van bepaalde openbare werken verhinderen Stukken betreffende herstel en onderhoud van wegen en het aanvragen van het hiervoor benodigde materieel Sectie ontmijning: ingekomen en doorslagen van uitgaande stukken Blokkaarten van werken Overzichtskaarten Nederlandse stafkaarten met aantekeningen van stellingen en complexen, schaal 1:25000 Stellingkaarten van heel Nederland (dienstgeheim) met vermeldingen van alle Nederlandse en Duitse werken waarop de aard van de groepen van werken door symbolen zijn aangegeven. Groot formaat. Staten houdende opgaven van plaatsen waar mogelijk onontplofte projectielen zijn gevonden, die wel of niet geruimd zijn

Stukken betreffende het ruimen van landmijnen en het beschikbaar stellen van personeel, ingedeeld naar gebied Ingekomen en minuten van uitgaande stukken inzake aanvragen tot het ruimen van onontplofte (water)mijnen en personeelsaangelegenheden Ingekomen en minuten van uitgaande stukken inzake aanvragen tot het ruimen van onontplofte (water)mijnen en personeelsaangelegenheden Lijsten met opgave van personeel en afwikkeling van de afdeling belast met het onschadelijk maken van niet gesprongen munitie en vliegtuigbommen

2.4.4 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Amsterdam (NIOD) In het archief van het NIOD is het archief van het Generalkommissariat für das Sicherheitswesen, verzetsgroep Groep Albrecht en het Departement van Justitie geraadpleegd. Uit het archief van het Generalkommissariat für das Sicherheitswesen zijn de dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen geraadpleegd. Deze informatie kan evenals het archief van de Inspectie Bescherming Burgerbevolking Luchtaanvallen (NA) dienen als uitgangspunt op basis waarvan in andere bronnen aanvullende informatie gevonden kan worden. Groep Albrecht, die in maart 1943 werd opgericht door geheimagent H.G. de Jonge ("Albrecht"), hield zich tot aan het einde van de oorlog voornamelijk bezig met militaire spionage. Daartoe trok de groep in geheel Nederland talrijke medewerkers aan. Georganiseerd in meerdere sectoren, verzamelden deze medewerkers gegevens die op een centraal punt werden verwerkt tot de rapporten. In deze rapporten bevinden zich

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

onder andere gegevens over Duitse troepenverplaatsingen, verdedigingswerken en munitiedepots. Tevens zijn er uit het archief van het Departement van Justitie de processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten geraadpleegd. In de onderstaande tabel zijn de bestudeerde stukken weergegeven: Toeg. nr. 077

190a

216k

Titel General-kommissariat für das Sicherheitswesen (Höhere SS- und Polizeiführer NordWest) (1938)(19401945) Groep Albrecht

Inv. nr. 1328

Jaar 19401941

Omschrijving Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1940-1941.

17-34

1944

Departement van Justitie (1935) 19401945 (1950)

150

1940

Enige verslagen, alsmede medewerkers van de groep Albrecht afkomstig uit de volgende sectoren: het Noorden, Overijssel, de Achterhoek, en Twente, D. A. A. (=Deventer, Arnhem, Apeldoorn), de Veluwe en Gelderland, Alblasserwaard en de Betuwe, Utrecht, Amersfoort, Amsterdam, Woerden, Zuid-Holland, Zeeland, ZuidNederland Circulaires inzake de beschadiging van Duitse verkeersborden, het dansverbod en de melding van bominslagen en andere oorlogshandelingen, 25 september - 24 december 1940. Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeente Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen. Jaarverslag van de Rijksrecherchecentrale over 1942, 22 april 1943. Stukken betreffende het opstellen van berichten inzake door vliegtuigen in deze gemeente afgeworpen voorwerpen, 19 maart 1941 - 5 februari 1945.

181185

186

z.j.

190

19421943 19411945

573

2.4.5 Nederlands Instituut voor Militaire Historie Den Haag (NIMH) Het NIMH beheert de archieven van de Nederlandse krijgsmacht en bezit een uitgebreide collectie die betrekking heeft op de Tweede Wereldoorlog. Bij het NIMH is de 575collectie Duitse verdedigingswerken geraadpleegd. Deze collectie bevat hoofdzakelijk rapporten, verslagen en Duitse en Britse kaarten afkomstig van het Bureau Inlichtingen in Londen en het Bureau Afwikkeling Genie en Duitse eenheden. Daarnaast zijn ook stukken uit de 420-collectie Burgemeestersverklaringen geraadpleegd. Voor dit onderzoek zijn de stukken van de 409-collectie Gevechtsverslagen mei 1940 niet geraadpleegd. De reden hiervoor is dat in de geraadpleegde bronnen geen aanwijzingen zijn aangetroffen waaruit blijkt dat in of nabij het onderzoeksgebied gevechtshandelingen hebben plaatsgevonden in mei 1940. In de onderstaande tabel zijn de bestudeerde stukken weergegeven. Toeg. nr. 409

Titel Gevechtsverslagen mei 1940

Inv. nr.

Jaar

420

Burgemeestersverklaringen

1940-1945

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

Omschrijving In de geraadpleegde bronnen zijn geen aanwijzingen gevonden waaruit blijkt dat gevechtshandelingen in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Burgemeestersverklaringen betreffende de aankomst van Duitse ( en later) geallieerde

Toeg. nr.

575

Titel

Bureau Inlichtingen/ Duitse verdedigingswerken (575serie)

Inv. nr.

Jaar

1940-1945

362

1944

Omschrijving eenheden, opgaves van de onderdelen en commandanten, gedenktekens, monumenten en (veld)graven: Maarheeze t/m Mijnsheerenland Burgemeestersverklaringen betreffende (o.a.) de bevrijdingsdatum, verzetsdaden, verzetslieden en gesneuvelden bij verzetsdaden: Maarheeze t/m Muiden 22-03-1944; Schaal/code/blz.: GB/4698/44; Omschrijving: Situatieschets infrastructuur bij schutsluis bij Maasbracht

2.4.6 Semi-statisch Archief (SSA) Het Semi-statisch Archief (SSA) te Rijswijk beheert het archief van Defensie. In dit archief zijn onder ander de ruimrapporten van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) opgeslagen. Deze ruimrapporten, ook wel Meldings-, Opdracht- en Ruimrapport (MORA) genaamd, zijn gerangschikt per gemeente en worden sinds 1971 systematisch bijgehouden. Er zijn in het archief van de EODD MORA’s gevonden die mogelijk relevant zijn voor het onderzoeksgebied, deze zijn terug te vinden in paragraaf 3.6. Tevens bevinden zich in het SSA ook enkele dossiers van de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst (MMOD). De MMOD was een voorloper van de huidige EODD en werd vlak na de Tweede Wereldoorlog opgericht. In het SSA bevinden zich talloze overzichten van geruimde munitie alsmede ruimrapporten van mijnenvelden in de Nederlandse gemeenten. In onderstaande tabel zijn de relevante stukken weergegeven. Toeg. nr.

Omschrijving

Inv. nr.

Jaar

Omschrijving

Geen

Archief MMOD

1945-1947

V t/m W

2.4.7 Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 (SGLO) De SGLO heeft in de loop der jaren een lijst samengesteld van alle vliegtuigcrashes in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog (1939-1945). Op basis van de raadpleging van de digitale verlieslijst op www.sglo.nl is vastgesteld dat er geen vliegtuigcrashes hebben plaatsgevonden in (de buurt van) het onderzoeksgebied. 2.5

Archiefonderzoek in het buitenland In een aantal buitenlandse archieven is informatie aanwezig die relevant kan zijn voor dit vooronderzoek. Bombs Away beschikt over een uitgebreide database met gegevens die in het verleden zijn gekopieerd/gefotografeerd in The National Archives United Kingdom (TNA UK) te Londen, Bundesarchiv-Militärarchiv (BaMa) te Freiburg en The National Archives and Records Administration (NARA) te Washington. In de volgende sub-paragrafen zal nader worden ingegaan op deze archieven. 2.5.1 The National Archives UK (TNA UK) Londen In TNA UK zijn onder ander interpretation reports en de daily logs (dagboeken) van verschillende eenheden van de Britse strijdkrachten gearchiveerd. In de onderstaande tabel zijn de geraadpleegde stukken weergegeven. De War Diaries aangaande de geallieerde artilleriebeschietingen in de periode vanaf september 1944 vormen een aanvulling en worden alleen geraadpleegd indien ze van belang zijn voor het onderzoek. Toeg. nr. AIR37

Omschrijving Allied Expeditionary Air Force and 2nd Tactical Air Force

Inv. nr. 715

Jaar Sep – Oct 1944

Omschrijving Daily Log

716 717 718

Nov – Dec 1944 Jan – Feb 1945 Mar – May 1945

Daily Log Daily Log Daily Log

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

2.5.2 National Archives and Records Administration (NARA) Washington In NARA te Washington zijn onder meer interpretation reports en de daily logs (dagboeken) van verschillende eenheden van Amerikaanse strijdkrachten gearchiveerd. Voor dit onderzoek zijn geen stukken uit het NARA geraadpleegd. 2.5.3 Bundesarchiv-Militärarchiv (BaMa) Freiburg In het BaMa zijn o.a. archiefstukken van de Führungsstab van de Luftwaffe opgeslagen. In deze archiefstukken zijn alle melding van neergekomen vliegtuigbommen en toestellen in het bezette Europa beschreven van mei 1940 tot en met medio 1941. De onderstaande stukken zijn in het kader van het huidige onderzoek geraadpleegd. Toeg. nr. RL2

2.6

Titel Generalstab Luftwaffe

der

Inv. nr. II-205-II-269

Jaar 1940-1941

Omschrijving Luftlageberichten Luftwaffenführungsstab

Luchtfoto-onderzoek Een essentieel onderdeel van het vooronderzoek is de analyse van luchtfoto’s. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn, met name door geallieerde luchtstrijdkrachten, veel luchtfoto’s genomen van onder andere bezet Nederland. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog stond de (geallieerde) luchtfotografie nog in de kinderschoenen, maar tegen het einde was het uitgegroeid tot een belangrijk onderdeel van de oorlogsvoering. Luchtfoto’s werden niet alleen gebruikt om schade van een bombardement (damage assessment) vast te stellen, maar ook hele militaire campagnes werden op basis van luchtfoto’s gepland. Na de Tweede Wereldoorlog is een flink aantal (geallieerde) luchtfoto’s vernietigd, maar het merendeel werd overgedragen aan archieven en andere publieke instellingen. In Nederland zijn er twee organisaties die beschikken over een collectie geallieerde luchtfoto’s, namelijk Wageningen Universiteit en het Kadaster te Zwolle. In het buitenland beheren de National Collection of Aerial Photography (NCAP) te Edinburgh en The National Archives and Records Administration (NARA) te Washington de belangrijkste luchtfotocollecties van de Tweede Wereldoorlog. Keuze van luchtfoto’s De luchtfoto’s zijn besteld op basis van de gegevens die zijn aangetroffen in de geraadpleegde literatuur en archieven.

Hierbij was het uitgangspunt om een luchtfoto te bestellen die zo kort als mogelijk was genomen nadat de oorlogshandeling had plaatsgevonden, tot maximaal een half jaar nadien. Verstoringen in het landschap die zijn veroorzaakt door CE zijn in veel gevallen na een half jaar niet meer zichtbaar. Dit geldt voornamelijk voor gebieden die intensief gebruikt worden, zoals stedelijk gebied, wegen en spoorlijnen, en landbouwgronden. Met name in de eerste jaren van de oorlog, echter, is er sprake van een leemte in de beschikbare informatie: van delen van het onderzoeksgebied is onvoldoende dekking of de kwaliteit 2 van de luchtfoto’s is matig tot slecht, waardoor indicaties van oorlogshandelingen niet (meer) zichtbaar zijn. Deze leemte is van invloed op de uiteindelijke afbakening van de verdachte gebieden in het onderzoeksgebied. Voor dit onderzoek zijn luchtfoto’s van het KAD en het LMH gebruikt. De luchtfoto’s zijn besteld op basis van de raadpleging van literatuur en archiefgegevens. Uit deze gegevens is naar voren gekomen dat de Britse troepen vanuit Overloon naar Venray trokken en vervolgens tussen 14 en 16 oktober 1944 de Loobeek, nabij het onderzoeksgebied, overstaken. In de dagen rondom de oversteek hebben geallieerde en Duitse troepen artilleriebeschietingen in en nabij het onderzoeksgebied uitgevoerd.

Daarnaast heeft ook een aantal raketaanvallen met als doelwit de Duitse stellingen in de omgeving van het onderzoeksgebied plaatsgevonden. Op 18 oktober 1944 werd Venray bevrijd, maar het front bleef dichtbij liggen en Venray werd ook na de bevrijding nog tot circa 24 november 1944 getroffen door Duitse artilleriebeschietingen. Om deze reden zijn twee luchtfoto’s van 26 november 1944 geanalyseerd om eventuele sporen van oorlogshandelingen in deze periode te lokaliseren. Tevens zijn twee vooroorlogse luchtfoto’s

Verschillende definities van de luchtfotokwaliteit: A (goed), B (matig), C (slecht)

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

besteld om een vergelijking te maken van het onderzoeksgebied voor en na de Tweede Wereldoorlog. In de onderstaande tabel zijn de gebruikte luchtfoto’s weergegeven. Col. Nr. KAD KAD LMH

Sortie Ref. MIN. 652 MIN. 632 4-1319

Foto nrs. 28B 54B 3058

Datum 1934 1934 26-111944

Kwaliteit A/B A/B A

Schaal 7.600

LMH

4-1319

3083

26-111944

7.600

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

Bijzonderheden Vooroorlogse luchtfoto Vooroorlogse luchtfoto Eerste luchtfoto’s na gebeurtenissen van oktober, die het onderzoeksgebied compleet dekken. Eerste luchtfoto’s na gebeurtenissen van oktober, die het onderzoeksgebied compleet dekken.

3 RESULTATEN INVENTARISATIE 3.1

Inleiding In dit hoofdstuk zijn de resultaten weergegeven van de raadpleging van de bronnen die in het vorige hoofdstuk zijn vermeld. Aan de hand van de bronnen is een chronologisch overzicht geconstrueerd van gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden binnen het onderzoeksgebied en de directe omgeving daarvan. Met voetnoten wordt telkens verwezen naar de geraadpleegde bron(nen). Achter enkele gebeurtenissen staat een (dikgedrukte) codering, die is opgebouwd uit de volgende onderdelen: • • •

Afkorting RAP: rapport; Datum: jj/mm/dd; Volgletter: A, B, C, etc.

Deze coderingen staan tevens op de inventarisatiekaarten en vormen de verbinding tussen de gebeurtenissen zoals die in de onderstaande tekst zijn beschreven en de tekeningen in de kaarten. 3.2

Mobilisatieperiode In de periode september 1939 – april 1940 werden de Nederlandse strijdkrachten gemobiliseerd. Aanleiding was de Duitse inval in Polen in september 1939 en de daaropvolgende oorlogsverklaring van de Frankrijk en Groot-Brittannië aan de Duitse regering. In deze periode werden de verschillende onderdelen van Nederlandse strijdkracht onder de wapenen geroepen en werd er een begin gemaakt met het aanleggen van verdedigingslinies, voorbereidingswerkzaamheden ten behoeve van inundaties, mijnenvelden en versperringen. Er zijn voor deze periode in de geraadpleegde bronnen geen relevante gegevens gevonden die betrekking hebben op het onderzoeksgebied.

3.3

Meidagen 1940 In de vroege ochtend van 10 mei 1940 vielen Duitse eenheden Nederland binnen. Vanuit het grensgebied vielen Duitse grondstrijdkrachten Nederland binnen, terwijl Duitse parachutisteneenheden in West-Nederland landden. Bij Kornwerderzand en bij de Grebbelinie werden de Duitse grondstrijdkrachten staande gehouden en vochten Nederlandse eenheden tegen de Duitse parachutisteneenheden in het westen van Nederland. Na het bombardement op Rotterdam door Duitse luchtmachteenheden besloot het Nederlandse opperbevel te capituleren. Alleen in Zeeland werd nog doorgevochten door Nederlandse en Franse eenheden. 10 mei 1940 Omstreeks 19.30 uur arriveerden de eerste Duitse troepen in Venray. Het ging om infanterie en wielrijders.3 [Historische context]

3.4

Duitse bezettingsjaren Direct na de Duitse inval werd Nederland met enige regelmaat getroffen door (kleinschalige) geallieerde bombardementen. Deze bombardementen waren met name gericht op vliegvelden, havens, infra en industriegebieden. Vanaf 1943, de geallieerde luchtmachten werden steeds sterker – vonden steeds grotere en zwaardere bombardementen plaats op vliegvelden, havens en industriegebieden in Nederland. Vanaf 1942 werd begonnen met het aanleggen van de Atlantikwall door de Organisation Todt in het Nederlands kustgebied.

NIMH, toeg. nr. 420, inv. nr. 21.

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

19 juni 1940 Mededeling van de burgemeester dat in de gemeente Venray geen militaire barakken aanwezig waren.4 [Historische context] 29 juni 1940 Mededeling van de burgemeester dat de gemeente Venray sinds 10 mei 1940 niet getroffen was door luchtaanvallen.5 [Historische context] 20 juli 1940 Er werden drie blindgangers gevonden in een korenveld in Venray.6 [Locatie onbekend] 16 augustus 1940 Om 00.05 uur sloegen drie bommen in een aardappelveld in. Hierbij werd een elektriciteits- en een televisiekabel van de Wehrmacht beschadigd en is glasschade ontstaan aan een boerderij.7 [Locatie onbekend] 10 september 1940 In de gemeente Venray werd een parachute gevonden. De parachute werd afgegeven bij de Ortskommandant in Venlo.8 Later werd ook een uitgebrande lichtkogel gevonden. 9 De exacte locatie van de vondsten is onbekend. [Locatie onbekend] 30 september 1940 In verschillende plaatsen in Nederland, waaronder in Venray, werden brandplaatjes gevonden. Waarschijnlijk waren de brandplaatjes in de voorafgaande nacht afgeworpen door een Brits vliegtuig. De exacte locatie van de vondst(en) is onbekend. 10 [Locatie onbekend] 1 oktober 1940 In aantekeningen van de Commissie van Proefneming is vastgelegd dat Venray reeds door Duitse militairen was bezocht in verband met het ruimen van achtergebleven munitie.

Het is onduidelijk om welke soort munitie het gaat en waar deze vondsten gedaan werden. 11 [Historische context] 31 oktober 1940 Mededeling van de burgemeester dat er in de gemeente Venray drie lichtkogels waren gevonden. Twee van deze lichtkogels werden in het buurtschap ‘’de Spurkt’’, op een afstand van ongeveer 3 kilometer ten noorden van Venray gevonden.12 [Locatie onbekend] 25 november 1940 Mededeling van de Commissie van Proefneming dat de mijnenvelden in de gemeente Venray geruimd waren. De exacte locatie van de mijnenvelden is onbekend. 13 [Historische context] 28 november 1940 Om 20.00 uur kwamen in het dorp Venray vier brisantbommen neer. Eén van de bommen kwam niet tot ontploffing en bleef achter als blindganger. De blindganger lag aan de verkeersweg. Elf burgers raakten gewond, waarvan twee kinderen ernstig. Daarnaast raakten acht woningen beschadigd, waarvan twee aanzienlijk. Er was sprake van glasschade aan vele woningen. 14 Het bombardement vond plaats bij de Broekweg. 15 [Buiten onderzoeksgebied] Mededeling van de burgemeester van Venray dat aan de rand van de kom van de gemeente Venray omstreeks 20.00 uur vijf bommen zijn neergekomen. Eén van deze bommen was nog 4

GAV, Archieven van het gemeentebestuur van Venray (1918-1941), inv. nr. 3696. GAV, Archieven van het gemeentebestuur van Venray (1918-1941), inv. nr. 3628. 6 BaMa, toeg. nr. RL2, inv. nr. II-205-II-269. 7 BaMa, toeg. nr. RL2, inv. nr. II-205-II-269. 8 NIOD, toeg. nr. 077, inv. nr. 1328. 9 NA, toeg. nr. 2.04.53.15, inv. nr. 79. 10 NIOD, toeg. nr. 077, inv. nr. 1328. 11 NA, toeg. nr. 2.13.210, inv. nr. 23. 12 GAV, Archieven van het gemeentebestuur van Venray (1918-1941), inv. nr. 3628. 13 NA, toeg. nr. 2.13.210, inv. nr. 24. 14 NIOD, toeg. nr. 077, inv. nr. 1328. 15 GAV, Archieven van het gemeentebestuur van Venray (1918-1941), inv. nr. 3697. 5

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

niet ontploft. In totaal raakten veertien huizen beschadigd en elf personen gewond. 16 [Buiten onderzoeksgebied] 11 december 1940 Aan de Overloonseweg (sectie C 5573 en 5574) waren loopgraven en een zoeklichtstelling. De exacte locatie is onbekend.17 [Buiten onderzoeksgebied] 15 februari 1941 Om 21.30 uur kwamen in Venray twee brisantbommen in het vrije veld neer. Er werd geen schade aangericht. De exacte locatie van het bombardement is onbekend. 18 [Locatie onbekend] 3 juni 1941 Om 02.00 uur werd er één brisantgranaat afgeworpen in een open terrein. Hierbij werd geen schade aangericht.19 [Locatie onbekend] 18 april 1941 Om 02.30 uur kwamen in het bos in Venray meerdere brandbommen neer. Op vijf plaatsen ontstond brand. Deze brand werd geblust door de brandweer met hulp van de Marechaussee. De exacte locatie van de brand is onbekend. 20 [Locatie onbekend] In de nacht van 17 op 18 april 1941 zijn omstreeks 02.30 uur door een vliegtuig brand- en brisantbommen afgeworpen in de dennenbossen ter hoogte van de Laagheide in de gemeente Venray. Tijdens nader onderzoek werden vier kraters ontdekt die ieder een doorsnede hadden van 7 tot 8 meter en een diepte van 1.90 tot 2.00 meter. De kraters waren 50 tot 60 meter van elkaar verwijderd. In de directe omgeving werden scherven van brisantbommen gevonden, evenals vijf grote brandbommen.

Deze bommen hadden de vorm van een granaat en een lengte van 50 tot 55 centimeter en een doorsnede van ongeveer 12 centimeter. Daarnaast werden er zeskantige brandbommen gevonden die ook een lengte van 50 tot 55 centimeter hadden en een doorsnede van 3 centimeter. De brandbommen waren 1.50 tot 1.70 meter diep de grond in gedrongen. Door het neerkomen van de brandbommen waren meerdere kleine branden in het dennenbos ontstaan, die geblust werden. Hulpdiensten zochten op het terrein naar blindgangers, deze werden echter niet gevonden. Volgens een inwoner van wijk N no.18, genaamd Martinus Kelders, was er sprake van meerdere vliegtuigen die met elkaar in gevecht waren. De bommen zouden op een afstand van 2 kilometer ten noorden van het gehucht Meerselo zijn neergekomen en vier kilometer ten noordwesten van het dorp Venray. 21 [Locatie onbekend] Tijdens nader onderzoek naar het bombardement dat plaatsvond in de nacht van 17 op 18 april 1941 werden vijftien kleine en vier grote brandbommen gevonden. Er werden vier kraters afkomstig van brisantbommen gevonden. 22 [Locatie onbekend] 30/31 mei 1942 In de nacht van 30 op 31 mei 1942 vond omstreeks 00.45 uur een bombardement in de gemeente Venray plaats. Verschillende panden in de buurtschappen Zwarte Klef en Spurkt raakten daarbij beschadigd.

Het ging onder andere om de volgende panden: Zwarte Klef A1, A2, A3, A4, A5, A6, A7, A8, A19 (geen omnummering bekend) en Spurkt 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 13 (oud: B18, B19a, B20, B21, B22, B22a, B23, B24 en B25) raakten tijdens dit bombardement beschadigd. Er ontstond grote schade aan het pand van M. Jacobs, wonende in Zwarteklef op A3. Er ontstond hier schade aan het huis met stalling en er werden drie koeien gedood. 23 [RAP_420531A]

RHCL, toeg. nr. 04.05, inv. nr. 957. GAV, Archieven van het gemeentebestuur van Venray (1918-1941), inv. nr. 3801. NIOD, toeg. nr. 077, inv. nr. 1328. 19 BaMa, toeg. nr. RL2, inv. nr. II-205-II-269. 20 NIOD, toeg. nr. 077, inv. nr. 1328. 21 NA, toeg. nr. 2.04.53.15, inv. nr. 47. 22 NA, toeg. nr. 2.04.53.15, inv. nr. 79. 23 GAV, Archief van het gemeentebestuur Venray (1942-1990), inv. nr. 6137. 17 18

19P008 conceptrapport VO CE Klaver 15 Venray d.d. 15 maart 2019.

2 juni 1942 Op een afstand van circa 260 meter van de Loobeek, in het Venraysch Broek in de gemeente Venray, ontstond een brand. De oorzaak van de brand waren door een vliegtuig afgeworpen brandbommen. De exacte locatie van de brand is onbekend.24 [Locatie onbekend] 24 november 1943 Omstreeks 15.43 uur kwam bij de brandweer van Venray een melding van brand in het buurtschap Spurkt binnen. Toen de brandweer ter plaatse aankwam bleek dat de boerderij van W. v.d. Ven in brand te staan. Door krachtig optreden van buurtbewoners en later door de brandweer bleef het hele woongedeelte van de boerderij gespaard. De brand was ontstaan door luchtgevechten boven de gemeente waarbij met lichtspoormunitie geschoten was. De exacte locatie van de boerderij is onbekend.25 [Locatie onbekend] 3.5

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/9370742/1