Document · PDF

Rapportage Op weg naar een bruisende Borggraaf

Commissie Leven 11 maart 2021, gemeente VenrayBij agendapunt: Eindrapportage onderzoek de Borggraaf11.711 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Op weg naar een bruisende Borggraaf

Onderzoek in opdracht van de gemeente Venray Door Livingpast.nu Willeke & Carolien Guelen Oktober 2020

Op weg naar een bruisende Borggraaf Geachte lezer, In de zomer van 2020 kregen we de opdracht van Wethouder Anne Thielen van de gemeente Venray: ‘Breng de toekomst van De Borggraaf in beeld. Waar loopt het goed? Wat kan beter en waar liggen de kansen?’ Vrij vertaald, zijn we op zoek gegaan naar de route om De Borggraaf tot bruisend middelpunt van cultuurhistorie voor heel Venray te ontwikkelen. Onze eerste indrukken? Wat is hier veel, wat doen ze het goed, hoe kan het dat het toch niet loopt? Wij zijn op pad gegaan en hebben meer dan 50 betrokkenen naar hun ideeën over de toekomst van De Borggraaf gevraagd. Met alle coronaregels in acht, werden we bijzonder gastvrij ontvangen. Er werd vrijuit gesproken over het verleden, maar vooral ook over de toekomst. Wij willen alle betrokkenen dan ook heel hartelijk danken voor hun openheid en ieders waardevolle bijdrage aan dit rapport. De gesprekken hadden een belangrijk element gemeen: de breed gedeelde en grote passie om het Venrays verleden te verzamelen en om het zichtbaar en beleefbaar te maken voor de huidige en toekomstige inwoners en bezoekers. Het is de basis geworden van waaruit wij dit rapport hebben samengesteld. Ook wij hebben Venray in ons hart gesloten. Willeke Guelen & Carolien Guelen

PAST.NU

Inhoudsopgave AANLEIDING ONDERZOEK .......................................................................................................................................... 4 OPDRACHT VAN DE GEMEENTE VENRAY ....................................................................................................................... 4 ONDERZOEKSVRAAG ................................................................................................................................................ 4 ONDERZOEKSMETHODE ............................................................................................................................................ 5 HOOFDSTUK 1. TERUG NAAR DE BASIS ........................................................................................................... 7 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6.

HOOFDSTUK 2. BORGGRAAF BESCHOUWINGEN ........................................................................................... 12 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.6.

HOOFDSTUK 3: WAAR IS HET GRAS GROENER? ............................................................................................ 21 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. 3.6.

HOOFDSTUK 4: HOE ALLES SAMEN KOMT .................................................................................................... 25 4.1. INLEIDING ............................................................................................................................................. 25 4.2. PRINCIPES ............................................................................................................................................. 25 4.2.1. Een heldere organisatie ..................................................................................................................... 26 4.2.2. Een goed functionerend gebouw ....................................................................................................... 26 4.2.3. Commitment om samen verder te gaan ............................................................................................ 27 4.2.4. Optimale synergie ............................................................................................................................. 27 4.2.5. Maatschappelijk rendement.............................................................................................................. 28 4.3. SAMENVATTING ..................................................................................................................................... 29 HOOFDSTUK 5.

BRUISENDE BORGGRAAF ..................................................................................................... 31 5.1. 5.2. 5.3. 5.4. 5.5. 5.6. 5.7. 5.8. 5.9. 5.10.

INLEIDING ............................................................................................................................................. 31 BEZOEKERSCENTRUM DE BORGGRAAF ........................................................................................................ 31 OPBOUWPERIODE ................................................................................................................................... 32 DRIJVENDE KRACHT ................................................................................................................................. 32 NETWERKORGANISATIE ............................................................................................................................ 32 HET BORGGRAAF OVERLEG....................................................................................................................... 32 BEHEERSTICHTING ................................................................................................................................... 33 EVALUATIE NA TWEE JAAR ........................................................................................................................ 33 GOOD GOVERNANCE ...............................................................................................................................

34 TOT SLOT .............................................................................................................................................. 34

Samen voor het erfgoed van Venray Aanleiding onderzoek

Op 21 mei 2017 opende De Borggraaf haar deuren aan het Mgr. Goumansplein te Venray. Een nieuw appartementencomplex, waarbij de begane grond ruimte biedt aan het Venrays Museum, de VVV, de Archeologische werkgroep en het DigiLab. Ook is De Borggraaf het startpunt van de rondleidingen van het Rooys Gidsen Gilde. De doelstelling van de Gemeenteraad was om vanuit een nieuw en aantrekkelijk gebouw, cultuur, historie en toerisme met elkaar te verbinden en samenwerking tussen de diverse gebruikers van De Borggraaf te stimuleren. Voor inwoners van Venray zou het een plek moeten worden om op een goede manier kennis te kunnen nemen van de Venrayse historie. Deze doelstellingen van verbinding en samenwerking zijn door diverse redenen niet optimaal van de grond gekomen. In het voorjaar van 2020 kwam ook Corona daar nog bij, waardoor veel van de lopende activiteiten tot stilstand kwamen of werden uitgesteld. Om te bepalen op welke wijze en onder welke voorwaarden De Borggraaf in de toekomst kan uitgroeien tot een bruisend ontmoetingspunt voor de Venrayse historie en cultuur heeft de gemeente twee onderzoekers aangesteld.

Opdracht van de gemeente Venray •

• •

Onderzoek de huidige situatie van de verschillende bewoners van De Borggraaf en zoek naar een manier om effectief en efficiënt samen te werken aan het behoud, beheer en presentatie van Venrays cultuurhistorisch erfgoed, waarbij voorwaarde is dat de partijen onder één dak blijven. Dit onderzoek moet echt onafhankelijk zijn; de eigen identiteit van de verschillende partijen of betrokken personen mogen niet leidend zijn. Stel hiervoor een scherp advies op voor een organisatiemodel waarin alle daarvoor essentiële componenten zijn opgenomen. Dit model dient toetsbaar te zijn aan de Governance Code Cultuur 2019.

Onderzoeksvraag

Om de opdracht van de gemeente Venray zo volledig mogelijk te beantwoorden is de volgende brede onderzoeksvraag geformuleerd:

Hoe wordt de toekomst van De Borggraaf bruisend? De onderzoeksvraag is vervolgens op praktische wijze in vijf deelthema’s opgesplitst. Deze indeling wordt als leidraad gebruikt om de grote hoeveelheid informatie te ordenen en in onderling perspectief te plaatsen: Thema’s • • • • •

Organisatie Gebouw Emotie Samenwerking Inspiratie 4

Onderzoeksmethode

Om tot een helder advies te komen voor een bruisende toekomst voor De Borggraaf is veel kennis en inzicht nodig. Niet alleen van de recente gebeurtenissen, maar ook van het verleden, de hoofdrolspelers en hun onderlinge verhoudingen, hun toekomstplannen en wensen. Aan deze aspecten is in dit rapport veel aandacht besteed. Iedereen is nodig om verder te komen en van De Borggraaf een succes te maken. Daarom hebben we ook voor een ‘menselijke toon’ gekozen in dit rapport. Het is immers mensenwerk en dat hebben we ook benadrukt in ons taalgebruik. Wie naar de toekomst van De Borggraaf kijkt, krijgt ook direct het bredere culturele veld in beeld. Waar relevant worden deze spelers bij dit rapport betrokken. Om antwoord te kunnen geven op de hoofdvraag en de vijf thema’s zijn diverse wegen bewandeld. De thema’s Organisatie, Gebouw, Emotie en Samenwerking worden uitgewerkt in de hoofdstukken 1 en 2. Het thema Inspiratie komt in hoofdstuk 3 aan de orde. Om uit de startblokken te komen, hebben we ons uitgebreid ingelezen. Een groot aantal beleidsnotities, notulen, mails, eerdere onderzoeken, oprichtingsaktes, websites en bouwtekeningen is bestudeerd en geanalyseerd. Het heeft ons voorzien van basiskennis over Venray en haar betrokkenen bij de cultuurhistorie in brede zin en van de bewoners van De Borggraaf in het bijzonder. In hoofdstuk 1 gaan we terug naar de basis.

Wat zijn de doelstellingen van de huidige bewoners van De Borggraaf, hoe zijn ze georganiseerd en op welke wijze maken ze gebruik van het gebouw? Vervolgens zijn we met de bewoners van De Borggraaf in gesprek gegaan. Er is gesproken met vertegenwoordigers van het Venrays Museum, het Historisch Platform Venray en diverse werkgroepen die in De Borggraaf werkzaam zijn. Ook met het Rooys Gidsen Gilde en de VVV zijn we om tafel gegaan. Tevens is gesproken met organisaties die in De Borggraaf regelmatig activiteiten organiseren, zoals het LGOG. Tot slot is ook met vertegenwoordigers van een aantal HPV-leden contact gezocht over hun ideeën en wensen voor de toekomst van De Borggraaf. In totaal zijn er gesprekken gevoerd met ruim 50 betrokkenen. Het resultaat van deze gesprekken is gerangschikt op basis van de vijf thema’s en verwerkt in hoofdstuk 2. Daarnaast hebben we de blik naar buiten gericht en ons verdiept in diverse andere gemeentes. Hoe gaan zij om met hun cultuurhistorie en hoe is deze georganiseerd? Op welke wijze wordt elders het verleden zichtbaar en beleefbaar gemaakt? Ook hebben we gekeken naar inspirerende plekken waar meerdere partijen samenwerken onder één dak. Het resultaat van dit referentie- en inspiratieonderzoek is verwerkt in hoofdstuk 3. Waar is het gras het groenst? In hoofdstuk 4 komt alles samen.

De bevindingen van alle voorgaande hoofdstukken vormen daarbij de basis. Hoe wordt De Borggraaf het bruisende en maatschappelijk renderende erfgoedcentrum waarvoor het in het leven is geroepen? Wat is ervoor nodig om van De Borggraaf een ontmoetingsplek voor heel cultuurhistorisch Venray te maken, waar men elkaar weet te vinden, elkaar ondersteunt en waar de samenwerking de mooiste resultaten oplevert? In vijf principes zetten we de route uiteen.

We sluiten af met hoofdstuk 5. We schetsen daar hoe de organisatie van De Borggraaf eruit gaat zien en welke taken en verantwoordelijkheden daarbij horen. Ook wordt ingegaan op de fasering die ervoor zal zorgen dat het hoofddoel ‘een bruisende Borggraaf’ ook daadwerkelijk bereikt zal worden.

Hoofdstuk 1. Terug naar de basis 1.1. Inleiding In dit hoofdstuk gaan we terug naar de basis. Wat zijn de doelstellingen van de huidige bewoners en gebruikers van De Borggraaf, wat zijn hun kerntaken, hoe zijn ze georganiseerd en op welke wijze maken ze gebruik van De Borggraaf?

1.2. Het gebouw De Borggraaf aan het Mgr. Goumansplein beslaat ruim 750m2. Daarvan wordt het grootste deel ‘bewoond’ door het Venrays Museum. Naast de expositieruimte van circa 375m2 staan twee kantoorruimtes van 30 en 15 m2 ter beschikking van het museum. Ook maakt het Venrays Museum gebruik van een opslag/werkruimte van een kleine 40m2, waarin ook de Archeologische Werkgroep Venray is gehuisvest en is er een klein archief van 4m2. Het Historisch Platform Venray heeft een kantoorruimte van 30m2 waarin de vrijwilligers van het DigiLab werken. De Borggraaf beschikt voorts over een publieksruimte in de vorm van een auditorium voor algemeen gebruik van circa 195m2 met keukenfaciliteiten (ruim 14m2), garderobe en sanitaire voorzieningen. De VVV presenteert zich met een informatiedesk in het auditorium en beschikt over een winkelruimte van 31m2, die buiten de openingsuren met een rolluik af te sluiten is. Tevens is de VVV gebruiker van een kantoorruimte van 15m2.

1.3. Bewoners van De Borggraaf Venrays Museum De Stichting Het Venrays Museum heeft als kerntaak het verwerven, bewaren, conserveren, toegankelijk maken en presenteren van voorwerpen, documenten en beelden, die representatief zijn voor het culturele erfgoed van Venray en omgeving. Tevens wil het Venrays Museum de historische kennis op de genoemde terreinen vergaren, stimuleren en uitdragen. De missie van het Venrays Museum wordt als volgt omschreven: ‘Het Venrays Museum combineert Historie, Cultuur en Toerisme. Je maakt er kennis met de geschiedenis van Venray en ziet hoe op vele plaatsen in en rond Venray de sporen van het verleden nog aanwezig zijn: het verbinden van binnen en buiten is een kerntaak. Verder wil het een plek zijn waar exposities worden georganiseerd over uiteenlopende onderwerpen die voor mensen in en rond Venray van interesse zijn. Bij dit alles staat voorop dat alles gebeurt vanuit een educatieve intentie.’

Aan de collectie van het Venrays Museum is sinds 1958 gebouwd. Vanaf 1981 werd deze onderbracht in ’t Freulekeshuus. Sinds mei 2017 is het Venrays Museum gevestigd in De Borggraaf en is er gewerkt aan een tentoonstellingsplan voor de semipermanente expositie ‘Venray tussen Peel en Maas’. Daarbij is specialist Jan van Laarhoven ingeschakeld. Op 27 september 2020 is de tentoonstelling geopend. Een deel van de collectie wordt ook getoond op de website van het Venrays Museum en op RooyNet, de website die historisch Venray zichtbaar maakt voor het grote publiek.

In het Venrays museum is een vaste kracht voor 19,9 uur per week werkzaam in de functie van manager. De overige werkzaamheden en (bestuurs)taken worden door ruim 60 vrijwilligers verricht en zijn verdeeld over verschillende werkgroepen en partners. Een van deze partners is de Archeologische werkgroep Venray (AWV). In de vijftiger jaren is deze werkgroep opgericht vanuit belangstelling voor lokale archeologie en uit bezorgdheid voor de kwetsbaarheid ervan. De leden van de AWV fungeren als ‘de ogen en oren’ van de gemeente bij het waken over het Venrays bodemarchief. De AWV bestaat volledig uit vrijwilligers. Naast de zes vaste leden kan de werkgroep worden uitgebreid bij grotere werkzaamheden. De AWV heeft aan de hand van historische gegevens, kaartmateriaal en archeologische vondsten die in het verleden zijn gedaan, een inventarisatie gemaakt van terreinen in Venray die in archeologisch opzicht interessant zijn. Het aanbod op het gebied van kunst- en cultuureducatie wordt verzorgd door de werkgroep Educatie. De werkgroep bestaat uit drie vrijwilligers en ontwikkelt projecten voor het onderwijs, die aansluiten bij de onlangs geopende semipermanente tentoonstelling en bij de (toekomstige) wisselexposities.

Daarnaast kent het museum ook vrijwilligers die zich bezighouden met museale werkzaamheden; een gecombineerde groep van doeners en denkers, die een grote bijdrage heeft geleverd aan de totstandkoming van de semipermanente tentoonstelling. Ook zijn er vrijwilligers die zich bezighouden met communicatie, PR en hospitality. Het Venrays Museum wordt bijgestaan door een jurist en een Raad van Advies. Historisch Platform Venray De vereniging Historisch Platform Venray (HPV) is opgericht in 1999 als overlegorgaan voor organisaties die zich op uiteenlopende terreinen en locaties bezighouden met de geschiedenis van Venray. Als doelstelling wordt in de statuten omschreven: ‘Het onder gemeenschappelijke noemer propageren van de plaatselijke en de streekgeschiedenis, de volkscultuur en de cultuurhistorie van en voor de lokale bevolking.’

Sinds de oprichting is het aantal aangesloten organisaties gegroeid van 8 tot 48 leden. Daaronder bevinden zich leden die zich bezighouden met lokale heemkunde, het beheer van archieven, beheer en restauratie van monumenten en tal van gespecialiseerde organisaties die zich onder andere richten op gildes, kunst(enaars), industrieel erfgoed en de Tweede Wereldoorlog. Ook diverse musea, waaronder het Venrays Museum en het Museum Psychiatrie, zijn lid van het HPV. Minimaal twee keer per jaar wordt een ledenvergadering gehouden. Het HPV is destijds in het leven geroepen om op te treden als subsidieverlener namens de gemeente. De aangesloten organisaties kunnen financiële ondersteuning aanvragen voor projecten op het gebied van cultuurhistorie binnen de gemeente Venray. Bij subsidiebedragen boven de € 750 is instemming van de leden noodzakelijk. In de loop van de tijd heeft het HPV haar activiteiten verbreed, onder meer door het uitgeven van en meewerken aan een reeks boeken en andere publicaties.

In een van de kantoorruimtes van De Borggraaf is het DigiLab gevestigd. Het DigiLab is een werkgroep van het HPV, die zich bezighoudt met de met de centrale digitalisering van erfgoedmateriaal uit Venray en haar kerkdorpen. De vrijwilligers scannen foto’s en documenten en digitaliseren geluidsfragmenten, films etc. Ze werken ten behoeve van de leden van het HPV en de deelnemers aan de website RooyNet. Een deel van het gedigitaliseerde materiaal wordt via RooyNet toegankelijk gemaakt voor het grote publiek. RooyNet maakt informatie over het Venrayse erfgoed digitaal beschikbaar met behulp van ICT. RooyNet is een website en in letterlijke zin derhalve geen bewoner van De Borggraaf. Via de vrijwilligers van het DigiLab is RooyNet echter toch verbonden met De Borggraaf. De ‘DigiLabbers’ helpen de verschillende leden van het HPV tevens met digitaliseren en ordenen van hun archieven. Ook ondersteunen zij hen bij het beheren van de websites binnen RooyNet. Een drietal fotografen maakt eveneens deel uit van het DigiLab. Zij fotograferen historische objecten en brengen lopende projecten, erfgoedactiviteiten en -evenementen in beeld. De fotografen werken voor leden van het HPV, voor het Venrays Museum, de gemeente Venray en voor het brede cultureel-historische veld.

VVV Ook VVV Venray is in De Borggraaf gevestigd en informeert toeristen en inwoners op het gebied van fietsroutes of stads- en dorpswandelingen. Tevens verkoopt de VVV tickets voor diverse lokale arrangementen en via biedt via haar winkel streekproducten, boeken en souvenirs aan. De VVV werkt met een betaalde kracht die wordt ondersteund door een groep vrijwilligers. De VVV is onderdeel van het Toeristisch Recreatief Platform Venray (TRPV). Rooys Gidsengilde Sinds 2011 is het Rooys Gidsen Gilde actief in Venray. De ruim 20 vrijwilligers van het Gilde ontwikkelen en begeleiden wandelingen door het centrum van Venray, met historische gebouwen, religieus erfgoed en andere bezienswaardigheden als onderwerpen. De wandelingen van het Rooys Gidsen Gilde starten vanuit De Borggraaf. Het Gilde heeft geen eigen ruimte, maar wel mogelijkheden om materiaal als tablets voor wandelingen op te bergen. Gemeente Venray De gemeente Venray is weliswaar geen bewoner, maar wel eigenaar van De Borggraaf1 en daardoor eveneens directbetrokkene. De Borggraaf werd in de Gemeentelijke Cultuurnota 2014-2018 in het leven geroepen als samenwerkingsplek voor het Venrays Museum, het Museum Psychiatrie en het HPV.

Verregaande inhoudelijke en organisatorische samenwerking, ruimere openingstijden en meer samenhang in de collecties, meer projecten voor de jeugd en samenwerking met andere organisaties vormden destijds de doelstellingen voor De Borggraaf. De Cultuurnota maakt verder melding van een streven naar minimaal 10.000 bezoekers per jaar. 1 Gemeente Venray is eigenaar van het deel van De Borggraaf waarin het Venrays Museum is gevestigd, het

auditorium en de bijbehorende kantoren en opslagruimtes.

1.4. Overige gebruikers Borggraaf Naast de vaste bewoners van De Borggraaf kent het gebouw een aantal organisaties die met een zekere regelmaat gebruik maken van de faciliteiten. Met name het auditorium wordt ingezet voor vergaderingen, lezingen, koffie- en buurtbijeenkomsten, repetities, optredens, etc. Het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap Kring Venray is een van de vaste gebruikers van De Borggraaf. Het Genootschap organiseert zes á zeven avondlezingen per jaar in het auditorium, waarbij wordt aangesloten op landelijke thema’s als de maand van de geschiedenis. Ook worden er lezingen gehouden over lokale onderwerpen die op Venray betrekking hebben. In de regel wordt een lezing aangevuld met een kleine tentoonstelling in het auditorium. Af en toe vindt er een excursie plaats. De leden van het bestuur laten zich inspireren door literatuur, artikelen, boeken en door gesprekken met mensen uit hun netwerk. De avonden trokken in 2019 gemiddeld zo’n 70 bezoekers per lezing. Andere regelmatige gebruikers van het auditorium van De Borggraaf zijn de Sint Petrus’ Bandenkerk, de Buurtvereniging Centrum en het Ensemble. Zij komen voor koffie en onderlinge contacten of voor repetities. Daarnaast is er een grote groep van meer incidentele gebruikers uit de domeinen kunst en cultuur, het onderwijs en de samenleving.

1.5. Organisatiestructuur Wie probeert de organisatiestructuren van de bewoners van De Borggraaf te doorgronden heeft een flinke kluif. Veel is organisch gegroeid of uit praktische overwegingen ingesteld. Daaruit is een complexe structuur ontstaan. Zo is het Venrays Museum – naast bewoner – ook beheerder van De Borggraaf. Het HPV is – met het DigiLab – niet alleen een van de bewoners van De Borggraaf, maar vervult tevens een platformfunctie en een rol als verdeler van subsidies voor historisch Venray. Het HPV telt onder meer het Venrays Museum, de Archeologische Werkgroep Venray en het Rooys Gidsen Gilde tot haar leden. De positie van de website RooyNet is eveneens complex. RooyNet maakt het Venrays erfgoed digitaal toegankelijk voor het grote publiek. De website bestaat sinds 2007 en is oorspronkelijk ontstaan vanuit een convenant waarin het HPV, het Venrays Museum, de Bibliotheek en het Gemeentelijk archief zitting hadden. Het convenant is niet langer actief, sinds de Bibliotheek als partner is teruggetreden in 2015. Vanaf dat moment werd RooyNet juridisch en administratief ondergebracht bij het Venrays Museum. De positie van RooyNet levert sindsdien discussies op over het eigendom, de verantwoordelijkheden en de zeggenschap. Dat heeft erin geresulteerd dat RooyNet sinds begin 2020 tijdelijk is ondergebracht bij het Archief van de gemeente Venray.

1.6. Conclusie • • • • •

Met 750m2 is De Borggraaf een ruim bemeten plek in het centrum van Venray waar de cultuurhistorie van Venray en haar kerkdorpen centraal staat. De doelstellingen van de diverse bewoners van De Borggraaf vertonen een brede gemeenschappelijke basis. Allen willen de geschiedenis van Venray verzamelen, bewaren, conserveren en delen met het grote publiek. Lokale cultuur en geschiedenis, folklore en religie zijn de onderwerpen waar elke speler zich mee bezighoudt. Alle bewoners van De Borggraaf hebben een eigen identiteit en werkwijze. Organisatorisch is er een sterke verwevenheid. Daaruit is een situatie ontstaan die heeft geleid tot onduidelijkheid over posities, zeggenschap, taken en verantwoordelijkheden.

Hoofdstuk 2. Borggraaf Beschouwingen 2.1. Inleiding Om zicht op de toekomstmogelijkheden van De Borggraaf te krijgen, hebben we ervoor gekozen om allereerst kennis te nemen van de visies van de directbetrokkenen; de huidige bewoners van De Borggraaf. Daarnaast zijn we ook aangeschoven bij andere relevante spelers in het cultuurhistorische veld van Venray en de bijbehorende kerkdorpen. In de gesprekken kwam zowel de toekomst van De Borggraaf in beeld als de visie op cultuurhistorie in Venray in bredere zin. Deze beschouwingen zijn eveneens in dit rapport opgenomen. De ruim 50 gesprekspartners komen in de onderstaande paragrafen aan het woord en hebben een schat aan informatie opgeleverd. Meningen, ideeën, feiten, opmerkingen, overwegingen en soms verzuchtingen; het kwam allemaal voorbij. Door met aandacht te luisteren naar alle betrokkenen is een goed beeld ontstaan van de drempels en dromen van eenieder. We hebben deze verder uitgewerkt op basis van de in de inleiding geformuleerde thema’s.

2.2. Organisatie Organisch gegroeid De in elkaar grijpende, organisch gegroeide organisaties houden vrijwel alle gesprekspartners bezig. Er is behoefte aan ontvlechting, daarover bestaat in brede kring consensus. Een nieuwe, duidelijke en transparante organisatiestructuur is nodig om samen aan een gezonde toekomst te kunnen werken. Dubbele petten De hechte gemeenschappen in Venray en haar kerkdorpen, brengen veel goeds, maar hebben ook een keerzijde. De ons-kent-ons cultuur, de dubbele petten en het krachtige informele circuit, die hebben geleid tot koninkrijkjes, ondoorzichtige organisaties en onduidelijkheid over verantwoordelijkheden en zeggenschap, zijn veel gehoorde geluiden. Ook is niet altijd helder wie aan welke touwtjes trekt. Dit heeft onrust en onderling wantrouwen tot gevolg gehad, vindt men. Koepel of netwerkorganisatie Hoe de optimale organisatie van cultuurhistorisch Venray eruit zou moeten zien, daarover wordt verschillend gedacht. Een deel van de gesprekspartners voelt voor een koepelorganisatie waaronder alle cultuurhistorische partijen een plek vinden. Anderen vinden een koepelorganisatie niet wenselijk; ‘Dat is een brug te ver’. Zij pleiten voor samenwerking en verbinding met behoud ieders identiteit en onafhankelijkheid.

Beheer-bestuur Borggraaf De gecombineerde rol van het Venrays Museum als gebruiker, verhuurder en beheerder van het gebouw, wordt door een aantal gesprekpartners ter discussie gesteld. Een deel van hen 12

pleit voor een Borggraafbestuur met een neutrale voorzitter, anderen zien meer in het benoemen van een onafhankelijke beheerder. Daartegenover waarschuwen enkelen voor ‘overorganiseren’. Het combineren van taken hoeft geen probleem te zijn want ‘zo groot is het gebouw en het aantal bewoners nou ook weer niet’. Bestuurskracht Diverse mensen hadden meer daadkracht van de besturen van het Venrays Museum en het HPV verwacht. ‘Waarom hebben zij het zover laten komen? Waarom is er niet ingegrepen?’ Anderen vonden juist dat de gemeente eerder met de vuist op tafel had moeten slaan. Daartegenover leeft het besef dat het niet in de Venrayse aard ligt om erg direct te zijn: ‘We zijn geen Hollanders’. Rol van de gemeente Een groot deel vindt dat de gemeente een duidelijke en actieve positie mag innemen. De gemeente is tenslotte subsidiegever, eigenaar van De Borggraaf en van een groot deel van de collectie van het Venrays Museum. De gemeente mag kaders en doelen stellen, vooral nu er een nieuw begin gemaakt wordt, vindt het merendeel van de gesprekspartners. Anderen vinden dat er grenzen zijn aan de wenselijkheid van de invloed van de gemeente: ’Ze moeten niet gaan dirigeren’. HPV als subsidieverstrekker De rol van het HPV als subsidieverdeler wordt in de breedte gewaardeerd. Men is trots op dit staaltje burgerparticipatie; dat moet gekoesterd moet worden.

Het aspect van ‘slager keurt eigen vlees’ wordt onder ogen gezien. De meeste ondervraagden zijn van mening dat dit risico met adequate controle door leden en gemeente uitgesloten kan worden. Enkelen hebben het idee dat bepaalde partijen bevoordeeld worden. Een aantal gesprekspartners noemt de subsidietaak juist de ‘corebusiness’ van het HPV en vindt dat activiteiten zoals het uitgeven van boeken daar niet bij hoort. Verbindende rol DigiLab De leden van het HPV staan in direct contact met de inwoners van Venray en haar kerkdorpen. Ze krijgen interessant historisch materiaal aangereikt, wat vervolgens door de mensen van het DigiLab kan worden gedigitaliseerd. Dit fijnmazige netwerk is van grote waarde voor het verzamelen en vastleggen van het verleden van Venray, zo wordt ons op diverse plekken verteld. Het DigiLab speelt daarbij een verbindende rol. Wel is er behoefte aan digitaliseringsbeleid. Welk verhaal willen we vertellen? Welke keuzes hangen daarmee samen? RooyNet uithangbord RooyNet wordt gezien als gezamenlijk uithangbord en een van de manieren om het verleden van Venray toegankelijk maken voor het publiek. Ook wordt er gewezen op de grote kansen voor RooyNet in de toekomst. Het ontwikkelen van een duidelijk beleid op basis van aansprekende thema’s en een goede verdeling over de tijdvakken, worden in dit kader genoemd als randvoorwaarden.

Taken RooyNet verdelen RooyNet is een van de succesverhalen van cultuurhistorisch Venray en de kerkdorpen, daarover is iedereen het eens. Ook de enorme hoeveelheid tijd en energie die met name de webmaster heeft geïnvesteerd om te komen tot het RooyNet van vandaag, wordt door vele gesprekspartners genoemd. Dat maakt RooyNet echter tegelijkertijd te kwetsbaar, vinden de ondervraagden, inclusief de webmaster zelf. Vrijwel alle taken en verantwoordelijkheden liggen bij één persoon. Men pleit er sterk voor om deze taken en verantwoordelijkheden in beeld te brengen en per direct en structureel over meerdere personen te verdelen. Alleen dan kan de toekomst van RooyNet worden veiliggesteld, vindt men. Positie RooyNet onduidelijk De positie van RooyNet is omgeven met heftige emoties. Van wie is RooyNet? Waar ligt de zeggenschap? Daarover zijn de meningen verdeeld. Voor de toekomst pleit een groot deel van de gesprekspartners voor een zelfstandige positie van RooyNet, bijvoorbeeld in de vorm van een stichting. Anderen zien eerder een toekomst voor RooyNet als deel van het Venrays Museum. RooyNet zou dan ontwikkeld worden tot digitaal museum. Voorlopig heeft Rooynet een plek gekregen bij de gemeente Venray en dat vindt het merendeel van de ondervraagden een goede tussenstap. De schone lei Na een turbulente tijd is er behoefte aan een nieuw begin.

Er wordt gepleit voor nieuwe mensen, die onbelast ‘de boel’ weer kunnen gaan aanjagen. Meer professionaliteit in de besturen, zowel inhoudelijk als organisatorisch, is eveneens een breed gedragen wens. Verder is er behoefte aan meer jongeren, die kunnen zorgen voor frisse wind en vernieuwing. Projectmatige aanpak Om jonge mensen aan te trekken is een andere benadering nodig, zo is de overtuiging van een aantal geïnterviewden. Zij zijn minder geneigd om zich langdurig aan een organisatie of bestuur te verbinden, maar zijn vaak wel enthousiast om aan een afgebakend project bij te dragen. Ook wordt gewezen op de mogelijkheden van stages, schoolprojecten, onderzoeksopdrachten of promotietrajecten. Daarmee wordt eveneens vernieuwing binnengebracht en wordt tegelijkertijd nuttige kennis opgedaan. Nieuwe bestuursleden schaars Het vinden van nieuwe bestuursleden wordt steeds lastiger, dat is een zorg die door meerdere gesprekspartners wordt geuit. Mensen werken langer door en wanneer zij eenmaal met pensioen zijn, kiezen ze vaak voor andere bezigheden zoals reizen of de zorg voor kleinkinderen, is de overtuiging. Visie Museum, Borggraaf, cultuur Er is behoefte aan visie waarop toekomstige plannen kunnen aansluiten; op dit punt is grote eensgezindheid. Deze wens wordt uitgesproken op verschillende niveaus.

Allereerst is er de vraag naar een gedragen toekomstplan voor het Venrays Museum. Dit plan zou door het bestuur van het Venrays Museum in samenspraak met medewerkers en vrijwilligers moeten worden ontwikkeld. Verder wordt gepleit voor een visie voor De Borggraaf als erfgoedcentrum: ‘Wat willen we bereiken met dit gebouw, met haar bewoners en hoe gaan 14

we daar komen?’ Tenslotte is er behoefte aan een bredere visie op cultuur, kunst, cultuurhistorie, geschiedenis en erfgoed in Venray. Een aantal geïnterviewden ziet hierin een rol voor de Gemeente weggelegd met Cultura Venray ter ondersteuning. Diversiteit loont Het Venrays Museum, RooyNet en het HPV worden als drie belangrijke spelers in het cultuurhistorische veld van Venray gezien. Zij delen doelen en onderwerpen, maar hebben elk een eigen identiteit en aanpak. In het algemeen zien de gesprekspartners dit niet als probleem. Respect voor elkaars eigenheid kan juist dynamiek en inspiratie brengen.

2.3. Gebouw Technische gebreken De Borggraaf als gebouw kent volgens diverse bewoners de nodige problemen van praktische aard. De luchtkwaliteit in de kantoorruimtes is niet optimaal. ‘Het is benauwd en de temperatuur is niet onder controle’ zo melden deze geïnterviewden. Daarnaast zijn de kantoren aan de binnenzijde van het gebouw geplaatst, waardoor er weinig licht en lucht binnenkomt. Ook dat wordt als een probleem ervaren. Sober Verder biedt de buitenkant van De Borggraaf onvoldoende duidelijkheid over wat er zich binnen afspeelt, is de constatering van velen. Eenmaal in het gebouw zijn de looproutes en daarmee de functionaliteit van het gebouw evenmin helder. De toegang tot het museum is enigszins verborgen achter de garderobe. Ook over het auditorium en de keuken worden opmerkingen gemaakt, die vindt men wel erg sober uitgevallen. ‘Het lijkt wel een kantine’ is een meermaals gehoorde opmerking. Op de locatie van de VVV-winkel wordt eveneens kritiek geleverd. Bezoekers gaan er gemakkelijk aan voorbij: ‘Dat kan allemaal veel beter’. Van indeling tot verbouwing Ten aanzien van indeling en looproutes van het gebouw wordt onder meer voorgesteld om de in- of uitgang door de VVV-winkel te laten lopen, zoals dat bij veel musea het geval is. Anderen pleiten voor een aparte, directe ingang voor het Venrays Museum, waardoor het probleem van de onduidelijke toegang wordt opgelost.

Ook gaan er stemmen op om aan de buitenzijde van De Borggraaf duidelijk maken ‘wat er te doen is’. Men is er verder van overtuigd dat met een betere uitstraling van het auditorium en meer mogelijkheden voor de keuken De Borggraaf echt het visitekaartje voor cultuurhistorisch Venray kan worden. Er zijn zelfs ideeën om ingrijpend te verbouwen. De kantoren kunnen worden verplaatst naar de ‘raamkant’ van het museum, zodat daar meer licht en lucht kan binnenstromen. In deze visie kunnen de vrijgekomen vierkante meters van de huidige werkplekken aan het museum worden toegevoegd. Anderen zien meer in het aanbouwen van een complete zijvleugel aan de parkzijde van De Borggraaf.

Complimenten Naast de aanmerkingen op het gebouw worden ook complimenten uitgedeeld. Allen vinden De Borggraaf een mooie, centrale locatie om de Venrayse geschiedenis uit te dragen. ‘Het is uniek dat wij over zo’n gebouw beschikken. Het laat zien dat de gemeente de cultuurhistorie serieus neemt.’ Het gebouw heeft veel potentie, vindt men, zeker in combinatie met de nabijgelegen Sint Petrus’ Bandenkerk, de toren en het Mgr. Goumanspark.

2.4. Emotie Verdriet en heimwee Een aantal gesprekpartners voelt nog altijd verdriet. Zij zitten vol van de gebeurtenissen van de afgelopen jaren. Een deel zou terug willen naar het verleden, naar het St. Annaterrein, want daar was alles beter. Anderen blijven het een verlies vinden dat de destijds gemaakte plannen voor het museum nooit op waarde zijn geschat. ‘Daar is zoveel energie in gestoken’. Hakken in het zand Voor een deel van de ondervraagden zijn de gebeurtenissen uit het verleden, die een dieptepunt kenden in 2017, nog springlevend. Er is weinig ruimte voor oplossingen die afwijken van de eigen voorstellen. Formeel opgestelde brieven en mails gaan over en weer. Er zijn kampen ontstaan met een sterke loyaliteit naar de eigen groep. Bij hen ontbreekt het wederzijds vertrouwen om open te staan voor een andere weg of te werken aan een gezamenlijke oplossing. De Borggraaf als symbool van oud zeer Tussen de tijd dat er plannen voor samenwerking in De Borggraaf ontstonden en het moment van verhuizing, is heel wat gebeurd. Plannen zijn gewijzigd, besturen zijn afgetreden en vertrouwen is geschaad. Volgens sommigen is De Borggraaf daardoor een symbool geworden van alles wat er fout is gegaan. Het gemis van Museum Psychiatrie De uniciteit van het verhaal van Museum Psychiatrie wordt in brede kring onderschreven.

Weinig onderwerpen zijn zo innig verbonden met Venray, zo vindt men. Het feit dat Museum Psychiatrie geen plek heeft gevonden in De Borggraaf wordt nog altijd als een gemis ervaren. ‘We vertellen niet het complete verhaal’. Ook de mensen van het Museum Psychiatrie onderschrijven dit, maar zijn inmiddels een andere weg ingeslagen. Er wordt niet geluisterd In veel gesprekken is aan de orde gekomen dat men zich niet gehoord, gezien of gewaardeerd heeft gevoeld. Dit speelt niet alleen tussen de kerkdorpen en Venray, maar ook tussen besturen en ‘de werkvloer’. ‘Uiteindelijk bepalen de hotemetoten toch wat er gebeurt’, is een meermaals gehoorde opmerking. Er wordt een sterke behoefte uitgesproken aan meer onderlinge betrokkenheid waarbij visies worden gedeeld en interesse wordt getoond. ‘We leveren een grote bijdrage, maar hebben vaak het gevoel te worden weggewuifd’.

We willen verder Een gemeente die veel aandacht heeft en ruimschoots middelen inzet voor cultuur en erfgoed. Een gloednieuw gebouw op een centrale plek in Venray. ‘Waarom koesteren we dat niet? Waarom moeten we zoveel tijd verspillen aan onderlinge conflicten?’. Dat vragen veel ondervraagden zich af. ‘Het ruziegedrag maakt het oninteressant’, wordt door een van de gesprekspartners opgemerkt: ‘Waarom zou de gemeente de erfgoedsector blijven steunen, als er niets uit komt?’ Een groot deel vindt het dan ook mooi geweest. ‘Als we nog lang in het verleden blijven hangen, dan zijn er alleen maar verliezers en verkwanselen we de kansen voor iedereen. We willen verder!’ ‘Het is niet kapot’ Als we het verleden achter ons kunnen laten, dan komen de mensen weer terug, is de overtuiging van velen: ‘Het is niet kapot’. Voor een groot aantal betrokkenen is het vrijwilligerswerk een belangrijk onderdeel van hun leven. Ze doen werkzaamheden die ertoe doen en ‘het geeft structuur aan de week’. Met elkaar voor Venray en de dorpen Wat we hebben is uniek, daar mogen we trots op zijn.

De rijke geschiedenis, RooyNet met al zijn kansen, het mooie gebouw van De Borggraaf, de nieuwe tentoonstelling van het Venrays Museum, de kracht van de werkvloer, het HPV met zijn wortels in de samenleving, het enthousiasme en de expertise bij vrijwilligers en medewerkers, de mooie sfeer die vaak ontstaat als partijen samenwerken, de saamhorigheid in de gemeenschappen, een betrokken gemeente; er is grote eensgezindheid over de kansen voor het uitdragen van de cultuurhistorie van Venray en haar kerkdorpen. Door velen wordt het vertrouwen uitgesproken dat de wil er is om vooruit te gaan met elkaar. Er is een groot verlangen om er samen de schouders onder te zetten en weer op weg te gaan, op naar een mooie toekomst.

2.5. Samenwerking Synergie kan beter De Borggraaf heeft haar status als bruisend middelpunt van cultuurhistorisch Venray niet waargemaakt, zo brengen velen naar voren. Een deel van de activiteiten in De Borggraaf, voedt elkaar niet. De taken van de vrijwilligers van het DigiLab vergen bijvoorbeeld veel concentratie en aandacht. Zij werken het liefst afgezonderd en met zo min mogelijk verstoring. Het gevolg is dat er nauwelijks interactie met bezoekers of medebewoners plaatsvindt. Ze geven dan ook aan hun draai niet te hebben gevonden in De Borggraaf. De leden van de Archeologische Werkgroep Venray zijn evenmin gelukkig met hun plek in De Borggraaf. Door ruimtegebrek zien ze weinig mogelijkheden om hun werkzaamheden adequaat te kunnen verrichten. Dat gaat ook ten koste van het contact met het publiek. Wederzijds overlast De combinatie van functies in het auditorium kan leiden tot situaties van overlast. Lezingen of vergaderingen hebben baat bij een rustige omgeving, terwijl overdag bezoekers aan het museum, de VVV of de koffiehoek juist reuring brengen. De activiteiten voegen dan niets aan elkaar toe, zo laat men weten.

Betrokkenheid HPV(-leden) Het HPV en een deel van haar leden lopen de deur niet plat bij De Borggraaf. Een aantal van hen is er sinds de opening niet meer geweest. Dit komt onder meer doordat de meeste HPVleden hun eigen onderkomen hebben, maar ook ‘oud zeer’ staat het benutten van de mogelijkheden van De Borggraaf bij sommigen in de weg. VVV wel contact, maar geen binding De mensen van de VVV vertellen dat zij weliswaar prettig contact hebben met de andere bewoners van De Borggraaf, maar dat er geen sprake is van hechte samenwerking of afstemming van activiteiten. Het TRPV, waarvan de VVV onderdeel uit maakt, is zich aan het beraden op de toekomst. Daarbij gaan zij terug naar de basis en wordt vanuit de doelstellingen van de VVV alles opnieuw bekeken. Ook de locatie staat hierbij ter discussie. Een aantal andere gesprekspartners ziet juist een grote meerwaarde in de aanwezigheid van de VVV. Zij beschouwen de VVV als sterke partner die actief de cultuur, het erfgoed en de promotie van Venray kan verbinden. De loop zit er nog niet in De Borggraaf heeft de vliegwielfunctie binnen cultuurhistorisch Venray nog niet weten in te vullen. ‘Er is te weinig wat de aandacht vasthoudt in De Borggraaf’, verzucht een van de geïnterviewden. Het museum behaalt nog niet het beoogde aantal bezoekers. De VVV ontvangt veel minder mensen in vergelijking met de vorige locatie.

‘De loop zit er nog niet in.’ De nieuwe tentoonstelling van het Venrays Museum zal daar verandering in brengen, denkt een aantal geïnterviewden. Gedeelde thema’s In de nieuwe expositie van het Museum staan thema’s uit de Venrayse geschiedenis, religie en volkscultuur centraal. Deze sluiten direct aan bij de wereld van het HPV, dat dezelfde onderwerpen tot haar werkterrein rekent. Dat zou toch tot verbinding moeten leiden, zo wordt gesuggereerd. Dat deze aansluiting op dit moment niet vanzelfsprekend is, wordt eveneens opgemerkt door velen. Alle partijen geven aan het belangrijk te vinden om te werken aan het behoud en het uitbouwen van deze aansluiting. Nieuw elan De recente opening van de tentoonstelling ‘Tussen Peel en Maas’ vormt een nieuw begin en brengt trots, energie en nieuw elan naar het Venrays Museum en De Borggraaf. Samen met experts hebben vrijwilligers, medewerkers en bestuur er de schouders onder gezet. De museale werkgroep heeft hard gewerkt aan het realiseren van de nieuwe presentatie en geeft aan daarbij veel te hebben geleerd van de samenwerking met de experts. Een aantal geïnterviewden ziet dit moment als de heropening van het Venrays Museum en De Borggraaf; ‘Een tweede kans’. Belangrijke rol educatie Dat voor educatie een belangrijke rol voor het Venrays museum is weggelegd, wordt door velen onderschreven.

De tentoonstelling en een jaarplanning voor wisselexposities en activiteiten geven hierbij richting; het educatieprogramma kan worden afgestemd op de activiteitenkalender, zo laten de ondervraagden weten. De educatiegroep van het museum wil hier graag mee aan de slag. 18

Tevreden gebruikers Voor diverse gesprekspartners is De Borggraaf de ideale locatie. Het Rooys Gidsen Gilde, het LGOG, buurtvereniging Centrum en anderen gebruiken het auditorium voor bijeenkomsten, voor het geven van lezingen, als uitvalsbasis voor wandelingen en voor andere activiteiten. Zij geven aan zeer tevreden te zijn over de faciliteiten en de mogelijkheden van De Borggraaf. Ook de fotografen voelen zich thuis in De Borggraaf. Zij werken zowel voor het HPV en haar leden als direct voor het museum en vormen zo een verbindende schakel, een positie die zij koesteren. DigiLab naar andere plek? De huidige samenstelling van bewoners in De Borggraaf telt niet op tot een bruisend geheel, is de mening van velen. De mensen van het DigiLab zien geen mogelijkheden tot meer interactie met publiek en anderen. Een aantal gesprekspartners pleit dan ook voor een onderkomen voor het DigiLab buiten De Borggraaf. Hierdoor zou een andere partij de vrijgekomen plek kunnen worden aangeboden. Een van de voorstellen is om de AWV deze ruimte te laten betrekken. Dit geeft deze werkgroep de kans om hun activiteiten uit te breiden, meer contact met het publiek te zoeken en extra bruis in De Borggraaf te brengen. Meer betaalde uren Volgens een aantal geïnterviewden zou De Borggraaf met meer professionele inzet effectiever en efficiënter haar doelen kunnen bereiken.

De vele vrijwilligers worden hogelijk gewaardeerd, maar kunnen niet worden ingezet als gratis vervanging voor bepaalde professionele taken, zo wordt gesteld. Gepleit wordt met name voor meer betaalde uren voor het Venrays Museum, zowel voor de manager als voor een (gast)conservator die mede vorm kan geven aan toekomstige tentoonstellingen. Verder ziet een aantal gesprekspartners graag een lokale horecaondernemer als uitbater van een museumcafé in De Borggraaf, zo mogelijk in combinatie met een gespecialiseerde museumwinkel. Anderen wijzen erop dat wijziging van het bestemmingsplan dan nodig is; professionele horeca is nu niet toegestaan in De Borggraaf. Vernieuwing en innovatie Er is behoefte aan vernieuwing en innovatie, er dienen nieuwe netwerken toegevoegd te worden aan de bestaande en er kan beter worden samengewerkt, zo maken de gesprekspartners duidelijk. Om dit te realiseren wordt een grote diversiteit aan ideeën geopperd. Zo wordt gedacht aan het uitbreiden van bestaande activiteiten als workshops, educatieprogramma’s, lezingen en wisseltentoonstellingen met als doelgroep de historisch geïnteresseerde inwoner of bezoeker. Anderen gaan een stap verder en wijzen op de kansen die het bredere culturele veld biedt. Samenwerking met het Odapark, Culttouren of Museum Psychiatrie zijn voorbeelden die genoemd worden.

De Borggraaf als boeiende uitvalsbasis om Venray beter te leren kennen, is ook een wens van aantal ondervraagden. Deze groep zou De Borggraaf graag breder ontwikkelen tot gratis toegankelijk bezoekerscentrum. Daarbij speelt nog steeds de cultuurhistorie van Venray een belangrijke rol, maar wordt een aantal andere functies toegevoegd waardoor er meer aanleiding ontstaat om eens binnen te lopen. Hiermee zou de doelgroep waar De Borggraaf zich op richt sterk verbreden. De Borggraaf wordt dan een locatie waar niet alleen de cultuurhistorie van Venray beleefbaar wordt, maar ook een plek om regelmatig te komen omdat ‘er altijd iets te doen is’. 19

2.6. Conclusies • • • • • • • • • •

Het ontvlechten van de organisaties met duidelijkheid over taken en verantwoordelijkheden staat hoog op de wensenlijst. Er is behoefte aan een schone lei met nieuwe mensen die vooruit willen. Het gebouw verdient aandacht: los de praktische problemen op. De strijdbijl wordt begraven. Samen verder voor Venray en omstreken. Men wil samenwerken vanuit respect voor elkaars ideeën en expertise. De huidige samenstelling van de bewoners van De Borggraaf levert onvoldoende synergie op. Gerichte inzet van professionals verhoogt de kans op het bereiken van de doelen. Voortbouwen op gedeelde doelen en thema’s. Er is behoefte aan vernieuwing, innovatie, creativiteit en verbinding met nieuwe netwerken Een cultuurhistorische visie op meerdere niveaus staat aan de basis van een succesvolle toekomst.

Hoofdstuk 3: Waar is het gras groener? 3.1. Inleiding In dit hoofdstuk richten we de blik naar buiten. We hebben gekeken hoe andere gemeentes hun cultuurhistorie georganiseerd hebben en op welke wijze het verleden toegankelijk en beleefbaar wordt gemaakt. Hebben vergelijkbare gemeentes de beschikking over een gebouw als De Borggraaf, met plek voor een museum en andere functies die de Venrayse cultuurhistorische wereld samenbrengen? Is er een platform voor onderlinge contacten tussen heemkundeverenigingen en andere organisaties die zich met het verleden bezighouden en waar – zonder tussenkomst van de gemeente – subsidies kunnen worden verdeeld? Wordt er centraal gedigitaliseerd voor de hele gemeente en is er een gezamenlijke digitale etalage zoals RooyNet, die het Venrayse verleden wereldwijd toegankelijk maakt? Het antwoord daarop kan kort zijn: ons onderzoek heeft geen enkele gemeente opgeleverd, die deze zaken in combinatie op de rit heeft. Tellen we daarbij het ruimhartige subsidiebeleid van de gemeente Venray, dan kan gesteld worden dat Venray in een unieke positie verkeert. Venray heeft het groenste gras.

3.2. Actief met het verleden Dat wil overigens niet zeggen dat er in andere gemeenten geen belangstelling voor het verleden zou bestaan. Aan cultuurhistorie wordt vrijwel overal veel aandacht besteed. Elke onderzochte gemeente kent heemkunde verenigingen, oudheidkundige en archeologische genootschappen en organisaties die zich met specifieke onderwerpen bezighouden zoals de Tweede Wereldoorlog of industrieel erfgoed. Er worden tentoonstellingen georganiseerd en er wordt samenwerking gezocht, ook met het bredere culturele veld. In een aantal gemeentes beschikken deze organisaties over eigen onderkomens, bijvoorbeeld in de vorm van een documentatie- of bezoekerscentrum. In de meeste gemeentes zijn tevens een of meer lokale musea te vinden. Vaak staat de streekgeschiedenis daarbij centraal, maar er zijn ook musea waarbij een lokale kunstenaar, schrijver of streekeigen ambacht de inspiratiebron vormt.

3.3. Van incidenteel tot structureel Wat betreft het subsidiëren van cultuurhistorische initiatieven zijn grote verschillen te constateren. In de ene gemeente wordt het lokale museum van een ruime subsidie voorzien en zijn er professionals aangetrokken om de collectie en het historisch verhaal aantrekkelijk te presenteren aan het publiek. Op andere plekken moet het museum het vooral hebben van de inzet van vrijwilligers en wordt door de gemeente sterk ingezet op het verwerven van eigen inkomsten als voorwaarde voor subsidieverstrekking. Hetzelfde geldt voor het ondersteunen van heemkundeverenigingen en andere organisaties die zich met het verleden bezighouden. In sommige gemeenten worden structurele subsidies ter beschikking gesteld of kunnen deze organisaties rekenen op bijdragen aan bijvoorbeeld de kosten voor huisvesting. Incidenteel wordt er bijgedragen aan projecten of publicaties. Geen van de

onderzochte gemeenten heeft het verlenen van subsidies overgedragen aan de betrokkenen zelf, op de manier zoals dat in Venray gebeurt.

3.4. Digitalisering op vele manieren In vrijwel alle gemeenten worden historische foto’s, documenten of voorwerpen gedigitaliseerd. Soms is de initiatiefnemer het museum, in andere gevallen een heemkundevereniging of een andere organisatie die zich met het verleden bezighoudt. Het bijeenbrengen van deze gedigitaliseerde bestanden en het toegankelijk maken voor het grote publiek verloopt niet overal even soepel. In een aantal gevallen sluiten de gehanteerde methoden of systemen niet op elkaar aan, of houden de diverse betrokkenen het proces liever in eigen beheer. Het gevolg is dan een sterke versnippering van het digitale erfgoed.

3.5. Inspirerende voorbeelden Bij het onderzoek hebben we ook gekeken naar cultureel-historische samenwerkingsplekken, die met succes hun bestaansrecht hebben bewezen. Hoe hebben zij het aangepakt? Castellum Hoge Woerd is een aansprekend voorbeeld, waaruit Venray inspiratie zou kunnen opdoen. Ook andere locaties waar diverse partijen samenwerken, komen aan de orde. De beschreven voorbeelden zijn niet bedoeld om een-op-een over te nemen in Venray, maar om een indruk te geven van verschillende mogelijkheden en succesfactoren. Castellum Hoge Woerd Bij de start van de bouw van de Utrechtse wijk Leidsche Rijn werd in 1997 een aantal restanten van de infrastructuur van de Romeinse grens gevonden: een grensweg, een castellum én een schip. Op de plek waar ooit het castellum heeft gestaan, staat nu een moderne versie van het fort: Castellum Hoge Woerd. Binnen de muren bevinden zich onder andere een archeologisch museum, een theater, een educatief centrum voor natuur- en milieueducatie en een museumcafé. Het museum heeft als topstuk ‘de Meern 1’ een bijna gaaf Romeins schip, dat in de directe omgeving is opgegraven. Educatie speelt een grote rol, zo is het museum bijvoorbeeld een vaste locatie voor ArcheoHotspots. Op het binnenterrein van Castellum Hoge Woerd vinden de meest uiteenlopende activiteiten plaats.

Van een buitenmis tot de start van de avondvierdaagse of demonstraties van sporten; er worden allerlei historische en niet-historische zaken georganiseerd. Hoe hebben ze dit aangepakt? De betrokkenen zijn gaan nadenken over wat ze allemaal wilden gaan doen op deze historische plek. Het moest een programma worden dat breder was dan archeologie alleen. Stap voor stap kwamen ze met partijen in aanraking die elkaar over en weer iets te bieden hadden. Voor het stadsdeel Leidsche Rijn stond een theater gepland, dat een wijkprogrammering zou gaan voeren. Er moest een plek komen voor natuur- en milieueducatie. Dit zijn de drie partners geworden. Dat is aangevuld met horeca en kantoorfaciliteiten.’

De partners treden naar buiten als eenheid, met een gedeeld programma en dezelfde huisstijl. Achter de schermen heeft ieder zijn eigen vierkante meters, medewerkers en financiering, die voor een groot deel uit subsidie van de gemeente Utrecht bestaat. Om toch zo veel mogelijk samen op te kunnen trekken is de stichting ‘Allemaal Castellum’ opgericht. Het doel is om tot een gezamenlijk programma te komen dat elkaar onderling versterkt, dat de plek in de schijnwerpers zet en ruimte geeft aan andere functies. Het beheer is ondergebracht bij de afdeling Erfgoed van de gemeente Utrecht. Door de openheid van het gebouw loopt iedereen er gemakkelijk binnen. Om dit te onderstrepen is ervoor gekozen om het museum gratis toegankelijk te maken. Vanaf het begin is de buurt sterk betrokken geweest bij de ontwikkelingen. Het overgrote deel van de bezoekers komt direct uit de buurt en loopt regelmatig binnen voor een kop koffie of een activiteit. Een kleiner deel komt uit de regio, met een maximale reistijd van 35-40 minuten. Een nog kleinere groep behoort tot de specifiek in archeologie geïnteresseerden. Ook de wetenschap behoort tot deze categorie. Zo komen er per jaar zo’n 100.000 bezoekers. De gemeente Utrecht heeft veel bijgedragen aan de totstandkoming van Castellum Hoge Woerd, niet alleen qua financiën, maar ook zeker qua betrokkenheid.

Ze komen regelmatig langs met gasten om te laten zien wat hier gerealiseerd is. Het bijzondere gebouw, de collectie en het unieke schip worden gezien als paradepaardjes. DRU industriepark Ulft In Ulft aan de Oude IJssel, lag ooit het centrum van de Nederlandse ijzerindustrie, waar meer dan twee eeuwen lang metaal werd gesmolten en gesmeed. De ijzerindustrie is verdwenen. De overgebleven gebouwen behoren tot het industriële erfgoed en zijn herontwikkeld tot een multifunctioneel cultureel, historisch en toeristisch centrum. Op het grote terrein van de DRU is een veelheid aan organisaties gehuisvest; een poppodium, een inspiratiecentrum met als thema de ijzerindustrie, een galerie, een vergaderzaal voor gemeenteraad, de lokale Radio, een innovatiecentrum voor duurzame startups, de bibliotheek. Het is slechts een greep uit het totaal aan initiatieven. Het DRU Industriepark wordt gecoördineerd door een stichting met een directeur die onder meer verantwoordelijk is voor de gezamenlijke programmering. Deze programmering laat een sterke lokale binding zien met veel aandacht voor volkscultuur en streektaal. Het restaurant ‘Schaftlokaal’ is een van de trekkers op het DRU-terrein, ook hier is het lokale thema belangrijk. Evenals bij het Castellum Hoge Woerd is toegang tot het DRU Industriepark gratis.

Voor deelname aan activiteiten, bezoek aan optredens en dergelijke, wordt wel entree geheven. Rozet Arnhem Rozet Arnhem is geopend in 2013. In het gebouw zijn onder andere de bibliotheek, de Volksuniversiteit, het Erfgoedcentrum, Kunstbedrijf Arnhem en de Kunstuitleen gehuisvest. Beneden bevindt zich een café, er zijn studieplekken en op het dak is een terras met uitzicht over de stad.

Rozet profileert zich als plek die zich inzet voor ieders persoonlijke ontwikkeling. Taal, kunst en erfgoed zijn daarbij de thema’s. Het Erfgoedcentrum vertelt over de geschiedenis van Arnhem en omgeving aan de hand verhalen en voorwerpen uit de collectie van o.a. Museum Arnhem. Ook het gemeentearchief is hier gevestigd en stelt haar informatie beschikbaar aan bezoekers en onderzoekers. In de jaren sinds de opening heeft Rozet haar activiteiten uitgebreid tot buiten het gebouw. Met ‘Rozet in de wijk’, worden op locatie allerlei projecten uitgevoerd op het gebied van kunst, cultuur en ontmoeting. Rozet Arnhem heeft zijn functie als ontmoetingsplek helemaal waargemaakt. Er heerst een energieke sfeer en Rozet is een favoriete locatie om af te spreken voor werk of studie. Rozet Arnhem – inclusief het Erfgoedcentrum – is gratis toegankelijk. De samenwerkingspartners van Rozet opereren onder één vlag en worden geleid door een directeur-bestuurder die verantwoordelijk is voor de totale bedrijfsvoering. Museumeiland Biesbosch Ook op Museumeiland Biesbosch is een aantal functies gecombineerd. Zo is er onder ander een binnen- en een buitenmuseum, een bezoekers-, een studie- en een belevingscentrum. Vanuit het eiland zijn vaartochten te maken in de Biesbosch, soms met actueel thema zoals 75 jaar bevrijding. Een aantal ruimtes is te huur als flexwerkplek of vergaderruimte.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/9778587/1