Rapport energie-ambities incl aanbiedingsbrief
Tekst van het document
Bron: https://www.beepowervenray.nl/initiatieven/28634-1-naga-solar-zonnepark-blakt-oirlo-venray
55
Dialogic innovatie ● interactie
Solarfields Zonnepark (Oirlo) Het Solarfields Zonnepark aan de Beemdweg in Oirlo is een van de initiatieven die in 2020 middels de tender is gekozen om over te gaan tot een vergunningsaanvraag. Het initiatief betreft een zonnepark van 24 hectare, waarvan 7 hectare wordt gebruikt voor landschappelijke inpassing. 55 Het Solar Fields Zonnepark heeft zonder zienswijzen en bezwaren een onherroepelijke vergunning gekregen, mede doordat dit project door de dorpsraad van Leunen naar voren is geschoven.
In
totaal
kan
het windpark ongeveer evenveel
duurzame energie produceren als het verbruik van een derde van de huishoudens in de gemeente Venray. LC Energy Zonnepark Wüsterveld (Castenray) Het LC Energy Zonnepark aan de Wüsterweg in Castenray is het andere initiatief dat is gekozen naar aanleiding van de tender in 2020. Dit initiatief betreft een zonnepark van 9,1 hectare dat energie produceert voor ongeveer 3.000 huishoudens.56 Net zoals het Zonnepark Smakt, ligt het Zonnepark Wüsterveld minder dan 500 meter van de dorpsrand van Castenray. In de vergadering van de Commissie Wonen op 2 november 2021 heeft de raad besloten om geen verklaring van geen bedenkingen (vvgb) te verlenen, waardoor het initiatief niet gerealiseerd kan worden.57 De raad heeft de vvgb onder anderen geweigerd omdat er tegenstand kwam tegen de realisatie.
55
Bron: https://www.solarfields.nl/nieuws/solarfields-ontwikkelt-zonnepark-in-venray/
56
Bron: https://www.lcenergy.nl/projecten/zonnepark-wusterveld/
57
Bron: https://venray.raadsinformatie.nl/vergadering/783530#ai_6304282
Dialogic innovatie ● interactie
56
BeePower
In
2017
heeft
enthousiaste besloten
dat
een
vijftal
Venraynaren zij
een
actieve
bijdragen wilden leveren aan de energietransitie in Venray. Op 29 januari 2018 is Energie Cooperatie BeePower opgericht. BeePower heeft hoofdzakelijk als doelstelling om inititatieven voor duuzame opwek te initieren, stimuleren en faciliteren. Verder deelt BeePower haar kennis en expertise met particulieren, ondernemers en de gemeente. Behalve het uitvoeren van eigen projecten (o.a. Postcode Roos) heeft BeePower ook met de gemeente afgesproken dat zij betrokken wordt wanneer de gemeente haar beleid omzet in conrete plannen. Dit doet BeePower onder anderen door projecten te begeleiden. Hiertoe heeft BeePower een projectbegeleidingsplan opgesteld, met aanvullende kaders waarin aangegeven wordt wanneer en hoe de gemeente burgers moet benaderen. Met behulp van dit projectbegeleidingsplan en de expertise van haar leden zorgt BeePower ervoor dat projecten gerealiseerd kunnen worden. BeePower is onder anderen betrokken bij de projectorganisatie van het Naga Solar Zonnepark Blakt en het Zonnepark Wüsterveld. In ruil voor de inzet van BeePower dragen de eigenaren van deze initiatieven bij aan een duurzaamheid- en leefbaarheidsfonds. Bovendien wordt 1 euro gevraagd per opgewerkte megawatt met jaar. Tot slot vergeden de initiatiefnemers de op voorhand afgesproken kosten voor de inzet van adviseurs van BeePower.
Deze vergoeding wordt niet aan de adviseurs gegeven, maar wordt door BeePower gebruikt om andere activiteiten te financieren.
De betrokkenheid vanuit bewoners, bedrijven, etc. is representatief voor die groepen. Ambities en de uitvoering prikkelen de betrokkenheid van externe partijen, en stimuleren actiebereidheid. Zoals eerder aangegeven is de gemeente voor de realisatie van de energieambities grotendeels afhankelijk van de samenleving. Als het bevoegd gezag van de bouw- en milieuwet- en regelgeving, kan de gemeente sommige acties verplichten, waaronder het uitvoeren van energiebesparende maatregelen bij bedrijven en het bouwen volgens de BENG-norm. Verder is de gemeente veelal afhankelijk van de krachtdadigheid van anderen. De gemeente heeft daarom als rol ervoor gekozen om initiatieven van de samenleving te stimuleren en faciliteren. Deze paragraaf laat zien dat de
57
Dialogic innovatie ● interactie
gemeente wel activiteiten heeft opgezet om de samenleving te betrekken, maar dat de gemeente dat a. niet breed genoeg heeft gedaan en b. er niet voldoende in is geslaagd om de samenleving te betrekken. Bewoners In 2019 waren bewoners van de gemeente Venray verantwoordelijk voor 21% van het energieverbruik, ofwel 1.120 TJ.58 Venray heeft relatief veel beleid gericht op het verduurzamen van de woningvoorraad. Dit beleid is gericht op diverse partijen, waaronder particuliere woningeigenaren, huurders en de wooncorporatie Wonen Limburg. Bovendien zijn diverse maatregelen genomen, waaronder het stimuleren, faciliteren en afdwingen van energiebesparende maatregelen. De stimulerende en faciliterende maatregelen voor energiebesparing zijn met name gericht op koplopers in de energietransitie. Uit interviews met bewoners blijkt echter dat er breder animo is voor het uitvoeren van energiebesparende maatregelen. Inwoners zijn bereid om mee te denken en energiebesparende maatregelen uit te voeren, maar vinden dat de gemeente ze meer kan meenemen in dit proces. De gemeente geeft zelf aan dat inwoners zelf goed in staat zijn om energie te besparen met de informatie die beschikbaar is via het bestaande informatieloket en het Duurzaam Bouwloket dat met ingang van 2022 toegankelijk is.
Toch lijkt het erop dat deze maatregelen het ‘peloton’ onvoldoende bereiken of dat deze onvoldoende handelingsperspectief bieden. Tijdens de interviews werd voorgesteld de informatie op dorpsniveau beschikbaar te maken via lokale informatieavonden worden mogelijk meer inwoners aangehaakt. De gemeente geeft zelf aan de informatie over de warmtetransitie zo concreet en toepasbaar mogelijk te brengen, maar ervaart een beperkte bereidheid van inwoners om mee te denken aan sommige gemeentelijke doelstellingen wat betreft het verduurzamen van de woningvoorraad. Zo was participatie bij digitale informatiebijeenkomsten over de Transitievisie Warmte en de warmtescans bijvoorbeeld beperkt. Deze lage participatie zal enigszins veroorzaakt worden door corona, aangezien het sinds 2020 niet meer mogelijk was om fysieke bijeenkomsten te houden. Hoewel bewoners van direct belang zijn voor de warmtetransitie en voor verduurzaming van de woningvoorraad, spelen ze indirect ook een belangrijke rol in andere dossiers, met name als het gaat om grootschalige opwek. In dit onderzoek is gesproken met een aantal inwoners van de gemeente Venray. Deze groep is niet representatief is voor de gehele bevolking van Venray, maar geeft wel aan dat duurzaamheid leeft onder de bevolking.
Hoewel er in potentie draagvlak is voor grootschalige opwek, geeft de bevolking aan onvoldoende betrokken te worden bij het uitwerken van initiatieven. Op het moment dat bewoners benaderd worden, leeft het gevoel dat plannen al in beton gegoten zijn. Als gevolg ontstaat weerstand en zijn
58
CE Delft (2021) – Voortgang energiebeleid gemeente Venray.
Dialogic innovatie ● interactie
58
bewoners minder bereid om gezamenlijk te zoeken naar alternatieven. Dit gold bijvoorbeeld bij de verkenning naar het windpark en bij de uitwerking van diverse zonnepark initiatieven. Het doel van de verkenning was enerzijds om te onderzoeken of er in Venray een geschikte locatie is voor een windpark, en anderzijds om op te halen of inwoners kansen zagen voor windenergie in hun eigendom. Uit de ambtelijke reactie blijkt dat de gemeente meerdere malen heeft aangegeven dat zij tijdens de verkenning nog geen concrete plannen had voor een windpark. De gemeente geeft aan dat het uiteindelijk niet mogelijk was om constructieve gesprekken te voeren vanwege ‘not in my backyard’ emoties onder inwoners. De gemeente erkent wel dat er verbeterpunten te noemen zijn op het gebied van communicatie door de gemeente. Tijdens interviews is de interviews aangegeven dat jongeren over het algemeen minder goed aangehaakt zijn bij de energietransitie, terwijl deze groep vaak positief tegenover de energietransitie staat. Deze groep communiceert via andere media en is minder aanwezig op informatieavonden. De gemeente geeft zelf aan dat ze communiceert via de belangrijkste sociale media, maar moet kijken hoe zij nog beter kan aansluiten op de leefwereld van jongeren.
De
Natuur
en
Milieufederaties
hebben
jongerenparticipatie in de energietransitie en RES.
59
een
handleiding
opgesteld
voor
Hieruit blijkt dat het benaderen van
jongeren via sociale media (of peer-to-peer) een belangrijke eerste stap is, maar niet voldoende is om jongeren te betrekken. De handleiding geeft tips over de beste manier om met jongeren te communiceren en over manieren om meedenken laagdrempelig te maken. In de provincie Brabant en gemeente de Bilt werd bijvoorbeeld de app Swipocratie, een online tool die lijkt op Tinder, gebruikt om de meningen van jongeren te peilen over klimaatdilemma’s en mogelijke oplossingen.6061 Pas wanneer de communicatieaanpak aansluit op de leefwereld van jongeren, kan de gemeente gaan nadenken over verdiepende werkvormen en structurele betrokkenheid. Over het algemeen blijkt dat de gemeente op verschillende manieren probeert de inwoners te betrekken bij de energietransitie (zelf of via organisaties als Beepower en WonenLimburg), maar hier nog niet voldoende in slaagt. Gesprekspartners geven aan dat de gemeente zich hier meer mee moet bezig houden, en actief de bewoners moet opzoeken om draagvlak te creëren voor maatregelen en om aan te zetten tot actie.62 Bedrijven
59
Milieu en Energiefederaties (2021) - Jongerenparticipatie in de energietransitie: hoe organiseer je dat?
60
Brabantse Milieufederatie (2020) – Stand up!.
61
Natuur en milieufederatie Utrecht (2020) – Watt nou! Jongeren over energie.
62
Groenestrijders.nl is, zolang het alleen een digitaal platform blijft, een vrij passieve vorm van communicatie.
59
Dialogic innovatie ● interactie
In 2019 was de sector ‘werken’ verantwoordelijk voor 46,5% van de energiegebruik, ofwel 2.479 TJ.63 Met name de industrie (21,4%) en de landbouw (11,3%) vormen een groot aandeel van het Venrayse energieverbruik. In dat opzicht is er relatief weinig beleid gericht op het verduurzamen van de sector ‘werken’ (zoals CE Delft ook concludeert), terwijl de potentie tot een bijdrage aan de doelen groot is. Momenteel lijkt de gemeente voornamelijk afhankelijk te zijn van de stimulerende werking van Groene Strijders, de bescheiden deelname aan het energiebesparingsconvenant en haar toezicht op wettelijke energieverplichtingen64 (o.m. voor de Actieve Informatieplicht EML, dat de gemeente als bevoegd gezag heeft uitbesteed aan de Regionale Uitvoeringsdienst). Hierbij is het ook belangrijk te benoemen dat de gemeente niet altijd het bevoegd gezag is en daardoor beperkt is in haar mogelijkheden. De relatief bescheiden betrokkenheid van bedrijven in de energietransitie is niet alleen een gevolg van het beleid, maar wellicht ook van de beperkte actiebereidheid onder ondernemers. Ondernemers op het bedrijventerrein Smakterheide reageerden in eerste instantie positief op de informatievoorziening omtrent het Convenant Energiebesparing, terwijl uiteindelijk slechts zes bedrijven besloten deel te nemen.
Ook de bedrijvenalliantie Venray Energiezuinig is opgeheven, niet omdat bedrijven niet graag deelnamen, maar omdat zij zelf niet in staat waren om de regie over te nemen van de gemeente, en als concullega’s geen gezamenlijk verdienmodel konden realiseren.
Partijen die in Venray mede uitvoering geven aan de energieambities, zijn tevreden over de rollen die de gemeente zelf oppakt en verantwoordelijkheden die ze neerlegt bij deze partijen. Er zijn verschillende partijen die de energietransitie in Venray mee realiseren, zoals Beepower (energiecoöperatie), WonenLimburg (woningcoöperatie) ondernemersvereniging Smakterheide en Vereniging Innovatief Platteland. We constateren dat de gemeente enkele afspraken heeft gemaakt met Beepower en WonenLimburg over hun bijdragen in de energietransitie. De houding van de gemeente is vooral vragend: wat kan en wil een partij bijdragen aan de energietransitie in Venray? Het lijkt erop dat de gemeente nog niet goed inzichtelijk heeft hoe álle partijen, groeperingen en individuen in de samenleving kunnen of moeten bijdragen.
63
CE Delft (2021) – Voortgang energiebeleid gemeente Venray.
64
Het vraagstuk van energiebesparende maatregelen bij bedrijven is complex, want het ligt niet alleen bij de gemeente, maar ook bij de regio en het Rijk. Het gaat om handhaving van EML-bedrijven cat. A en B, controles bij bedrijven in cat. C en IPPC-bedrijven (omgevingsvergunning-plichtig). Deze controles, en de verwerking van (gedetailleerde) energievoorschriften in vergunningen, staat nog in de kinderschoenen.
Dialogic innovatie ● interactie
60
De partijen die wij gesproken hebben, zijn overwegend tevreden over de manier waarop de gemeente met hen omgaan. Vooral de ruimte die de partijen wordt geboden, wordt gewaardeerd, bijvoorbeeld om innovatieve energieprojecten te organiseren. De gemeente stimuleert dergelijke initiatieven. Voor WonenLimburg geldt dat ze eigen plannen heeft om haar woningvoorraad te verduurzamen (alhoewel haar visie momenteel nog wel geconcretiseerd moet worden). De woningcoöperatie beschrijft, in de prestatieafspraken met de gemeente Venray, een aantal voorgenomen activiteiten om tot verduurzaming te komen. Bijvoorbeeld hoeveel woningen er in Venray verduurzaamd worden, of dat in de woonwijk Veltum twee flats voorzien zijn van een experimentele complexmatige warmtepomp.65 De gemeente heeft Beepower financieel ondersteund om een coöperatie op te zetten. Een deel van die middelen was om een postcoderoos-project te realiseren. Vooral pakt Beepower zelf activiteiten op die passen binnen haar doel; zo wordt de coöperatie enerzijds vrijgelaten door de gemeente, en anderzijds kan middels doelbinding van financiën ook op hoofdlijnen gestuurd worden.
In de uitvoering blijkt Beepower bij verschillende zonneprojecten en het windproject een rol te hebben (gehad), bijvoorbeeld wat betreft het betrekken van de samenleving en het realiseren van maatschappelijke baten (doordat een deel van de winsten terugvloeit in de samenleving). Deze activiteiten worden afgestemd met de gemeente. Andere partijen, zoals de Vereniging Innovatief Platteland, pakken ook activiteiten op, maar lijken dat minder in samenspraak te doen met de gemeente dan bijvoorbeeld Beepower. In de interviews wordt aangegeven dat samenwerking met al deze partijen erg belangrijk is, om zo doelen en activiteiten op elkaar af te stemmen. Veel meer dan nu het geval is, kan de gemeente overleg met al deze partijen organiseren en activiteiten stroomlijnen. Daarvoor is het van belang dat de gemeente weet welke partijen er zijn, hoe ze aankijken tegen de doelstellingen van de gemeente, en welke bijdrage ze kunnen leveren aan het realiseren van deze doelstellingen.
65
61
WonenLimburg – Prestatieafspraken 2021.
Dialogic innovatie ● interactie
Dialogic innovatie ● interactie
62
3 Rol Gemeenteraad Hoofdlijnen rol gemeenteraad Uit onderzoek van Platform 31 blijkt de rol van gemeenteraden in de energietransitie nog niet uitgekristalliseerd. De raad wordt soms alleen geïnformeerd over de voortgang, of de raad heeft een monitorende functie, of de raad is zelfs formeel nog niet aangehaakt (als zaken zich nog in de planfase bevinden).66 Toch heeft de gemeenteraad wel een rol, want de gemeenteraad heeft bijvoorbeeld de Transitievisie Warmte en de Omgevingsvisie vast te stellen, waarmee haar kaderstellende rol vorm krijgt. De rol van de gemeenteraad in de gemeente Venray is niet op voorhand vastgelegd. Er is een aantal zaken waar de gemeenteraad zich nadrukkelijk mee heeft beziggehouden: 1. Opstellen / vaststellen van de energiestrategie 2013 en de bijbehorende uitvoeringsprogramma’s; 2. Opstellen / vaststellen van KODE; 3. Besluitvorming over initiatieven voor zonneparken; 4. Toekenning status majeur project aan duurzaamheid. Het valt op dat de gemeenteraad zich met name richt op het thema energieopwekking. Logisch, omdat hierop veel reuring ontstaat en is ontstaan in de gemeente, bijvoorbeeld bij de verkenning voor realisatie van een windpark. Daarnaast is er sprake van een duidelijke ruimtelijke component bij de grootschalige opwek door wind- of zonneparken.
Binnen het dossier van grootschalige energieopwekking is (een deel van) de gemeenteraad teleurgesteld; veel initiatieven stranden, bijvoorbeeld vanwege tekort aan draagvlak in de samenleving. Overigens geven gesprekspartners aan dat dit ook door de gemeenteraad zelf komt; ze richt haar besluitvorming niet in conform de vastgelegde grote lijnen. Zodra die grote beleidslijnen concrete vormen aannemen in de uitvoering, ontstaat er meer discussie. Om op zichzelf plausibele redenen wijkt ze dan af, maar dat zorgt ervoor dat er weinig voortgang gemaakt wordt.67 Geconcludeerd kan worden dat de rol van de gemeenteraad enigszins dubbel is. Enerzijds staat ze achter de doelen en uitvoering van de energiestrategie, en stelt daar middelen voor ter beschikking. Anderzijds lukt het niet altijd om, waar ze zelf een cruciale rol speelt, die ten gunste te laten komen van de energietransitie.
63
66
Platform31 (2020). Kleine gemeenten aan de slag met de energietransitie.
67
KODE heeft hier ook niet aan bijgedragen, bijvoorbeeld door de 500m. grens.
Dialogic innovatie ● interactie
Normenkader Er vindt monitoring plaats op de uitvoering Er vindt monitoring plaats op de voortgang van het uitvoeringsproces en op de einddoelen. Echter ontbreekt monitoring op de uitkomsten van activiteiten en de voortgang van de energietransitie in Venray. Dat werken we in deze paragrafen verder uit. Het Uitvoeringsprogramma van 2018–2021 bevat een tabel waarin is aangeven wat de verwachte bijdrage is van diverse projecten aan de gemeentelijke doelstellingen op de energietransitie. Deze vorm van beleidsmonitoring biedt op voorhand een integraal beeld van de maatregelen die genomen worden en de verwachte effecten hiervan. Voor de monitoring van de uitvoering moet echter gekeken worden naar het proces, naar de uitkomsten van activiteiten en naar de einddoelen. Het proces ‘Venray Vergroent’ is aangemerkt als majeur project in de gemeente Venray. Dat houdt voor de verantwoording in dat er een werkwijze is opgesteld voor monitoring en informatievoorziening aan de raad. Zo zijn er driemaandelijkse voortgangsrapportages, die opgesteld worden in een overzichtelijk format. De voortgangsrapportages van majeure projecten worden door het college vastgesteld, en daarna in de raad en/of een raadscommissie behandeld.68 Daarnaast is voor majeure projecten aandacht in de jaarrekening van de gemeente.
De voorgangsrapportages vermelden (niet-limitatief) een aantal belangrijke activiteiten die worden uitgevoerd rond het thema energietransitie. Daarbij wordt gecommuniceerd over de voortgang van deze activiteiten, met name óf acties worden uitgevoerd en wanneer beleidsdocumenten naar de raad gestuurd worden. Deze monitoring is vooral procesmatig ingestoken. Echter is van een inhoudelijke en/of kwantitatieve monitoring minder sprake; zo wordt niet (cijfermatig noch kwalitatief) aangetoond welke bijdrage de activiteiten leveren aan (sub)doelstellingen. In het kader van een transitie is dat wel van belang, om zo goedlopende activiteiten extra aandacht te kunnen geven, en minder doeltreffende activiteiten af te schalen.69 Wél is er inhoudelijk kort geleden een evaluatie uitgevoerd door CE Delft, alhoewel
68
Gemeente Venray (2006). Adviesnota aan B&W – aanpak verbetering voortgangsrapportages projecten.
69
Dát er activiteiten zijn die minder doelmatig (effectief) blijken, is op zichzelf geen groot probleem. In een transitie (waarin de gemeente een rol aan het ontwikkelen is, en voortdurend ontwikkelt), kunnen ook activiteiten ‘geprobeerd’ worden die minder effectief zijn. Juist daarom is het zaak om monitoring op activiteiten in orde te hebben, zodat deze activiteiten ook weer snel ‘afgevoerd’ kunnen worden als er weinig perspectief is op verbeterde toekomstige opbrengsten.
Dialogic innovatie ● interactie
64
deze alleen op einddoelen en niet op activiteiten en de bijdrage van instrumenten aan de doelen gericht was. Deze evaluatie geeft een momentopname, maar zou meer een grondige check ter aanvulling op frequentere uitvoering van monitoring moeten zijn dan dat het als enige vorm van monitoring kan dienen daarna in de raad en/of een raadscommissie behandeld.70 Op basis van monitoring kan dan, indien gewenst door de raad, ieder (half) jaar een kort, inhoudelijk, langjarig en integraal beeld van de staat van de energietransitie in Venray naar de raad gestuurd worden. Dit past mogelijk niet in de bestaande voortgangsrapportages van Venray Vergroent, omdat daar voor een beeld wordt geschetst van de voortgang van delen van de uitvoering. Via een aparte rapportage kan het onderwerp ‘energietransitie’ periodiek op de agenda komen te staan.
Monitoring 100.000 m2 zon Een project waarbij inhoudelijke en kwantitatieve monitoring versterkt kan worden is het project 100.000 m2 zon. Venray wil 100.000 m2 aan zon-PV realiseren op bedrijfsdaken door fysieke en financiële mogelijkheden te onderzoeken en door de adoptie van zonnepanelen aan te jagen.71 Het is lastig te achterhalen in hoeverre de gemeente deze doelstelling heeft gerealiseerd. De gemeente is met zes bedrijven een pilot gestart en heeft onderzocht welke stimuleringsbehoeften er zijn voor bedrijven om zonnepanelen te installeren. 72 73 De gemeente erkent dat het lastig is om te achterhalen of er vervolg wordt gegeven aan de informerende en stimulerende maatregelen die de gemeente heeft getroffen bij bepaalde individuen of groepen. Wanneer bedrijven besluiten zonnepanelen te installeren informeren zij de gemeente hier meestal niet over. De gemeente geeft bovendien aan dat het niet haalbaar is om periodiek in gesprek te gaan met bedrijven over hun plannen en de realisatie hiervan. Het is wel aan te raden om een follow-up te doen met bedrijven die één-op-één ondersteuning hebben ontvangen van de gemeente. Dit maakt inzichtelijk welke maatregelen effectief zijn.
Idealiter zou ook kwantitatieve monitoring plaatsvinden, echter zijn de landelijke cijfers over zonnepanelen verouderd en laten deze bovendien niet zien in hoeverre de gemeente een rol heeft gespeeld in de ontwikkelingen. Om bij te houden of projecten zijn gerealiseerd kijkt de gemeente wel bij RVO of bedrijven een SDE++ subsidie hebben aangevraagd. Ook heeft de gemeente ieder kwartaal een gesprek met de netbeheerder over de aanvragen voor aansluitingen. Op basis van deze bronnen zegt de gemeente een redelijk beeld te kunnen
70
Gemeente Venray (2006). Adviesnota aan B&W – aanpak verbetering voortgangsrapportages projecten.
65
71
Gemeente Venray (2017) – Uitvoeringsprogramma Energie Venray 2018 t/m 2021.
72
Bron: https://soltronergy.eu/zon-op-bedrijven-project-gemeente-venray/
73
Gemeente Venray (2019) – Kader voor Opwekking Duurzame Energie.
Dialogic innovatie ● interactie
schetsen van bedrijven met zonnepanelen. De gemeente hoeft geen ingewikkelde kwantitatieve monitoring uit te voeren, maar het is belangrijk dat de gemeente een beeld heeft van de voortgang van het doel van 100.000 m2 zon te realiseren.
Er zijn afspraken vastgelegd over de verantwoording aan de gemeenteraad Aangezien ‘Venray Vergroent’ een majeur project is, zijn er verantwoordingsafspraken vastgelegd. Ook wordt de gemeenteraad op de hoogte gehouden van de budgettaire aspecten van de uitvoering. Hierop zijn geen aanvullende afspraken vastgelegd. Wel is er overleg gaande over op te zetten monitoring, maar onduidelijk is wat de status hiervan is en of deze monitoring onderdeel vormt van de verantwoording aan de raad.
Er wordt periodiek verslag uitgebracht over de beleidsmatige ontwikkelingen en uitvoering. Deze informatie is hanteerbaar voor de raad. Het eerste deel van deze norm hangt samen met de status van ‘majeur project’. Zo wordt periodiek verslag uitgebracht over het proces. Daarnaast wordt de raad in detail op de hoogte gebracht voor besluitvorming t.a.v. initiatieven die opgestart worden voor grootschalige duurzame opwek, bijvoorbeeld projecten voor zonneparken. Uit de interviews blijkt dat de raad zelf tevreden is over de informatieverstrekking. Tegelijkertijd horen we dat de raad niet altijd op de hoogte is van wat er concreet speelt, of ziet hoeveel activiteiten er worden uitgevoerd. Dat duidt er vooral op dat informatie niet verstrekt, óf niet gelezen wordt. Hanteerbaarheid van informatie wijst erop dat de informatie adequaat, beknopt en begrijpelijk is, en de raad kan aanzetten tot handelen. Dat blijkt in de praktijk niet altijd het geval, en dan met name waar het de initiatieven t.a.v. duurzame opwek betreft. Daar wordt dusdanig veel gedetailleerde informatie verstrekt, dat het lastig gevonden wordt om op basis van de feiten een juiste weging te maken.
Wanneer de informatie niet goed hanteerbaar is, kan dit bovendien een reden zijn dat informatie niet (volledig) gelezen wordt, zeker gezien de energietransitie niet het enige dossier is waar de raadsleden zich over moeten buigen. Voor de overige (periodieke) informatie over Venray Vergroent als proces is men qua hanteerbaarheid tevreden. In interviews wordt aangegeven dat het een vraagstuk is hoe de raad optimaal geïnformeerd en daarmee betrokken wordt op het dossier van de energietransitie. De raad zou kunnen aangeven welke informatie zij aanvullend behoeft. Daarbij zou bijvoorbeeld halfjaarlijks op
Dialogic innovatie ● interactie
66
de verschillende lijnen van het energiebeleid de voortgang gerapporteerd kunnen worden, zowel kwalitatief als kwantitatief. Dan verkrijgt de raad een integraal beeld van de stappen die gezet zijn en (zouden) moeten worden om doelstellingen te behalen. Zie hiervoor ook de voorgaande norm.
De raad heeft haar kaderstellende en controlerende rol goed kunnen uitoefenen in de afgelopen periode. Het energiedossier bestaat uit verschillende onderwerpen waarop de kaderstellende en controlerende rol van de raad betrekking kan hebben. Uit de gesprekken en documentatie maken wij op dat de raad vooral aandacht heeft gegeven aan grootschalige opwek, met name het te realiseren windpark en de verschillende initiatieven voor zonneparken. Andere (ook relevante) onderwerpen binnen de energietransitie krijgen minder aandacht. Logisch is dat grootschalige opwek, gezien de ruimtelijke inpassing en bijbehorende discussie in de samenleving, veel aandacht krijgt. Tegelijk is het (maar) één van de sporen om een CO2-neutrale gemeente te realiseren. Gesprekspartners geven aan dat het mogelijk schort aan inhoudelijke kennis in de raad met betrekking tot de energietransitie. Gezien de complexiteit van dit onderwerp is een kennisbasis wel nodig om zowel de controlerende als kaderstellende taak van de raad goed te kunnen (blijven) vervullen. We gaan kort in op de controlerende en kaderstellende taak van de gemeenteraad. Controlerende taak De raad is goed in staat om haar controlerende taak uit te voeren; ze geeft zelf aan dit afdoende gedaan te hebben in de afgelopen periode. De raad krijgt, zo zegt ze zelf, voldoende informatie vanuit de gemeente en anderen.
Ambtenaren zijn behulpzaam om complexe informatie verder uit te leggen. Met de raad lijkt overigens geen afspraak te zijn gemaakt over kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren (met streefwaarden), waarop de voortgang inzichtelijk kan worden gemaakt; zie hiervoor ook de norm over monitoring. Dat zou verder kunnen bijdragen aan het versterken van de controlerende taak van de raad op de gehele energietransitie en álle hiervoor benodigde activiteiten (naast stimuleren van opwek). De raad blijkt overigens niet van alles op de hoogte, m.n. qua uitvoering en het betrekken van de maatschappij. Meer openheid t.a.v. omgevingsdialogen zou waardevol zijn. Dit is, zoals hierboven opgemerkt, dus vooral gericht op de grootschalige opwek (waar omgevingsdialogen onderdeel zijn van de planvormingsfase). Kaderstellende taak De raad heeft duidelijk aangegeven de energietransitie belangrijk te vinden. Coalitiepartijen hebben dit benoemd in het collegeprogramma, de visie op de energietransitie is met ruime
67
Dialogic innovatie ● interactie
meerderheid van stemmen aangenomen en daarnaast zijn vanuit de raad middelen vrijgemaakt om het proces Venray Vergroent inhoud te geven. Het breedste kader (nl. dat de energietransitie belangrijk is) is duidelijk. Het college betrekt de raad actief, bijvoorbeeld op raadsavonden en in raadswerkgroepen. Zo kon er op stukken input worden geleverd voordat deze in de raad kwamen (zoals KODE en de in 2013 opgestelde visie). Daarnaast wordt beleid door de raad middels amendementen aangevuld. Wel wordt vanuit de raad aangegeven dat ze (nog) meer aan de voorkant betrokken wil worden bij beleids- en planvorming, zodat ze meer mee kan sturen en niet alleen voor of tegen kan stemmen. In interviews wordt wel kritisch gekeken naar de raad waar het gaat om haar handelen t.a.v. de uitvoering van de kaders. Er wordt aangegeven dat, als de raad beleid heeft vastgesteld, ze hier ook voor moet gaan, en niet per casus andere argumenten aandragen om voor of tegen te zijn. Dit betreft (wederom) vooral de realisatie van zonneparken, waarbij ook de 500-meter norm binnen KODE een heikel punt is. Kaderstelling betekent dus ook iets voor het handelen van de raad bij besluitvorming t.a.v. de uitvoering.
Dialogic innovatie ● interactie
68
69
Dialogic innovatie ● interactie
Gesprekspartners René van Acquoij (Werkgroep Monitoring Hernieuwbare Energie) Mat van der Beuken (Gemeente Venray) Dionne Boks (GroenGeijsteren) Maurice Caris (WonenLimburg) Geert Claessens (ComfortCreators) Jan Cuijpers (Leefbare Dorpen) Hanny van Dinther (Gemeente Venray) Harrie Eijssen (GroenGeijsteren) Bep Geerets (Leefbare Dorpen) Geert Geujen (Gemeente Venray) Hans Killaars (Gemeente Venray) Jacques Lemmen (Beepower) Remy Maessen (Gemeente Venray) Frans Overman (GroenGeijsteren) Cor Vervoort (Gemeente Venray) Frank Vissers (Vereniging Innovatief Platteland) Arjen van Wijngaarden (Gemeente Venray) Ad Wijnhoven (GroenGeijsteren) Gemeenteraad Venray: •
Tino Zandbergen (Venray Lokaal)
•
Henk Bisschops (PvdA)
•
Harrie van Oosterhout (VVD)
•
Jac Derikx (CDA)
•
Emmelie Claessens & Daan Janssen (D66)
Schriftelijke beantwoording vragen door verschillende dorpsraden en het Wijkradenoverleg (gezamenlijke wijkraden).
Dialogic innovatie ● interactie
70
Rollen in transities Als wetenschappelijk raamwerk hebben we op de achtergrond in dit onderzoek gebruik gemaakt van verschillende sturingsrollen of – filosofieën zoals door de NSOB ontwikkeld en ook toegepast voor duurzame transities. 74 75 Dit denkkader hebben we aangevuld met eigen voorbeelden, om de rollen concreter te maken. Acties van de gemeente Venray hebben we geplot op dit kader, om een beeld te krijgen van de rol zoals die voornamelijk op de gemeente van toepassing was in de afgelopen periode.
Presterend
Rechtmatig
Rol
Uitleg
Voorbeelden (steekwoorden)
In deze rol stuurt de overheid top-down van-
Uitvoeren wet- en regelgeving, bewaken
uit wet- en regelgeving. De aankomende
rechten en plichten, goed bestuur, kaders
Energiewet 2.0 is hier in het kader van S/T-
stellen (verordeningen, regels, beleidska-
beleid een voorbeeld van, evenals regelluwe
ders), transparantie, zorgvuldigheid,
experimenteerruimte.
vrijstellingen/ontheffingen
Deze rol is ingegeven vanuit New Public Ma-
Prestatiesturing en marktdenken, meetbare
nagement. Effectiviteit en efficiency staan
doelen, financiële prikkels, initiatief nemen,
centraal. Financiële prikkels zijn hier het aan-
risicobewustzijn, aanbestedingen, effect-
gewezen instrument, b.v. via subsidies
meting
(landelijk is de MOOI-regeling hier een voorbeeld van), garanties of stimulerings-
Netwerkend
programma’s voor nieuwe allianties. Hier zoekt de overheid proactief samenwer-
Overheid zoekt (horizontale) samenwerking
king met andere partijen, zoals in het
met andere partijen, gezamenlijke doel- en
Klimaatakkoord. Horizontale samenwerking in
strategiebepaling, vastleggen van afspra-
gelijkwaardigheid staat centraal, afspraken
ken in akkoorden of convenanten,
worden na onderhandeling vastgelegd in ak-
intentieverklaringen, community managers,
koorden of convenanten (b.v. Green Deals).
co-creatie
Nieuwe normen en standaarden worden on-
Responsief
twikkeld met innovatieve koplopers. In deze rol komt het initiatief van onderop;
Benaderbaar, ruimte geven, bescheiden
de overheid haakt (mogelijk) aan. Er wordt
(geen regie overheid), faciliteren, versnel-
ruimte gegeven aan maatschappelijke initia-
len, vertrouwen, kennis delen,
tieven; in netwerken van maatschappelijke
communicatie, financiële ondersteuning
partners wordt gestuurd op het behalen van maatschappelijke doelen. Inmenging van uit het ‘regime’ wordt voorkomen.
71
74
NSOB (2015). Sedimentatie in sturing.
75
DRIFT / NSOB (2020). Sturing in transities – een raamwerk voor strategiebepaling.
Dialogic innovatie ● interactie
Bestuurlijke reactie
Dialogic innovatie ● interactie
72
73
Dialogic innovatie ● interactie
Dialogic innovatie ● interactie
74
Dialogic innovatie & interactie Hooghiemstraplein 33 3514 AX Utrecht 030-215 05 80 www.dialogic.nl
75
Dialogic innovatie ● interactie