Programmabegroting 2025-2028

Programmabegroting 2025

Inclusief meerjarenbegroting 2026-2028

Gemeente Venray 17-09-2024

2

Aanbiedingsbrief Aan de gemeenteraad,

Hierbij bieden we u de begroting 2025 van de gemeente Venray aan. Wij geven u hierin op programmaniveau inzicht in de begroting voor de jaren 2025 tot en met 2028. Tekorten vanaf 2026 Naast de begroting voor 2025, geven we ook inzicht in de meerjarenbegroting 2026-2028. Alleen 2025 laat een sluitende begroting zien. Deze begroting hebben we sluitend gekregen door de verwerking van de meicirculaire en door een correctie van de eerder opgehoogde inflatiebudgetten. Vanaf 2026 laat de meerjarenbegroting structurele tekorten zien. Dit heeft voornamelijk te maken met de fikse kortingen voor gemeenten vanuit het Rijk vanaf 2026. Als de landelijke overheid geen extra structurele middelen ter beschikking stelt vanaf 2026, zullen we de komende jaren aanpassingen en scherpe keuzes in het beleid moeten maken. Via een motie is het college opgeroepen om een actieplan sluitende begroting op te stellen. Dit Actieplan Ravijnjaar is er op gericht om bij de kadernota 2026 minimaal het jaar 2026 en één of meer jaren van de meerjarenraming structureel sluitend te hebben. Daarbij zijn we mede afhankelijk van de toekomstige financiering van gemeenten door het Rijk. De uitwerking van het actieplan vormt de basis voor de begroting 2026. Onderstaand het meerjarenperspectief 2025-2028 in cijfers: Begrotingsresultaat (x € 1.000) 2025 2026 Totaal begrotingsresultaat

96

-4.086

2027 -4.870

2028 -5.315

Actuele ontwikkelingen Naast bovenstaande financiële ontwikkelingen, zijn ook diverse maatschappelijke ontwikkelingen van invloed op onze begroting. Zo staat ons zorgstelsel onder flinke druk. Het voorkomen van gezondheidsproblemen en het versterken van de omgeving zijn belangrijk om de kwaliteit, toegankelijkheid en houdbaarheid van het zorgstelsel in de toekomst te kunnen waarborgen. Ook de diverse oorlogen in de wereld hebben hun effect op de economie en werken door in ons beleid. Gevolgen Prinsjesdag Het kabinet Schoof is sinds 2 juli 2024 gevormd. Op 17 september is de eerste Prinsjesdag voor dit nieuwe kabinet. Bij het opstellen van deze begroting is nog niet bekend welke plannen het Rijk gaat presenteren en wat de gevolgen zijn. De eerste signalen in de landelijke berichtgeving zijn dat diverse wijzigingen van rijksbeleid plaats gaan vinden. Doorkijk Als gemeente staan wij de komende jaren voor flinke opgaven. Zo hebben we een onverminderde bouwopgave met aandacht voor kwetsbare groepen, betaalbaarheid, verduurzaming, leefbaarheid en veiligheid. Ook de huisvesting van internationale werknemers, vluchtelingen uit oorlogsgebieden en asielmigratie blijven actuele thema’s die onze aandacht vragen. Onze gemeentelijke organisatie blijft in beweging en staan voor uitdagingen door maatschappelijke, personele en technische ontwikkelingen.

Leeswijzer Een beknopt overzicht van de grootste begrotingsaanpassingen vindt u in de inleiding. Voor een overzicht op hoofdlijnen hebben we de begroting grafisch weergegeven in een afbeelding. Hierop staan de inkomsten en uitgaven van het komend jaar van de programma’s Leven, Wonen, Werken en Besturen. Verder ziet u in een oogopslag hoeveel onze inwoners het komend jaar gemiddeld betalen aan lokale belastingen: de onroerendezaakbelasting (OZB), rioolheffing en de afvalstoffenheffing. Deze afbeelding staat in hoofdstuk 1. Als college bieden wij u hiermee met realisme deze meerjarenbegroting aan. Het college van burgemeester en wethouders van gemeente Venray.

3

4

Vaststellingsbesluit

De raad van de gemeente Venray, Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 17 september 2024; Besluit: 1.

De programmabegroting 2025 inclusief de meerjarenbegroting 2026-2028 vast te stellen.

2.

In te stemmen met het Meerjarig Uitvoerings- en InvesteringsProgramma 2025-2028 (MUIP 2025-2028).

3.

In te stemmen met de in programmabegroting 2025-2028 verwerkte (investerings-) budgetten zoals opgenomen in paragraaf H investeringen.

4.

Per subsidieregeling voor het jaar 2025 een subsidieplafond vast te stellen zoals opgenomen in bijlage 5.

Aldus besloten in de openbare vergadering van 5 november 2024. , raadsgriffier

5

Inhoud Aanbiedingsbrief ................................................................................................................. 3 Vaststellingsbesluit .............................................................................................................. 5 Inhoud ............................................................................................................................... 6 Inleiding............................................................................................................................. 7 Begroting in één oogopslag

.............................................................. 9

1. Beleidsbegroting ............................................................................................................. 10 1.1 Programma's ................................................................................................................ 10 Leeswijzer programma's .................................................................................................. 10 Programma 1 LEVEN ....................................................................................................... 11 Programma 2 WONEN ..................................................................................................... 26 Programma 3 WERKEN .................................................................................................... 39 Programma 4 BESTUREN ................................................................................................. 47 1.2 Paragrafen ................................................................................................................... 57 Inleiding Paragrafen ........................................................................................................ 57 Paragraaf A. Lokale heffingen ........................................................................................... 57 Paragraaf B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing........................................................ 69 Paragraaf C.

Onderhoud kapitaalgoederen ......................................................................... 77 Paragraaf D. Financiering ................................................................................................. 84 Paragraaf E. Bedrijfsvoering ............................................................................................. 90 Paragraaf F. Verbonden partijen ....................................................................................... 97 Paragraaf G. Grondbeleid ............................................................................................... 118 Paragraaf H. Investeringen............................................................................................. 120 Paragraaf I. Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid ................................................... 121 2 Financiële begroting ....................................................................................................... 122 2.1 Inleiding ................................................................................................................. 122 2.2 Baten en lasten 2025 - 2028 ........................................................................................ 124 Recapitulatie baten en lasten ..........................................................................................

124 Analyse afwijkingen....................................................................................................... 127 2.3 Overzicht incidentele baten en lasten ............................................................................ 139 2.4 Geprognosticeerde Balans en toelichting ....................................................................... 144 2.5 Financiële uitgangspunten ............................................................................................ 149 2.6 Bijlage bij de begroting ................................................................................................ 151 Bijlage 1. BBV Indicatoren ............................................................................................. 151 Bijlage 2. Totaaloverzicht MUIP ....................................................................................... 156 Bijlage 3. Taakvelden per programma ............................................................................. 162 Bijlage 4. Overzicht EMU-saldo ....................................................................................... 166 Bijlage 5. Subsidieplafond .............................................................................................. 167 Bijlage 6. Opbouwtabel gemeentefonds ........................................................................... 168 Bijlage 7.

Lijst met afkortingen ....................................................................................... 170 6

Inleiding In de programmabegroting 2025 worden de kaders op programmaniveau vastgelegd. Met de vaststelling van deze kaders kan het college uitvoering geven aan het beleid in 2025 en de speerpunten en overige ontwikkelingen gaan uitvoeren. Opbouw Voor u ligt het boekwerk programmabegroting 2025 inclusief meerjarenbegroting 2026-2028. Een samenvatting van de belangrijkste onderdelen is opgenomen in de afbeelding “Begroting in één oogopslag”. De programmabegroting is verdeeld in een beleidsbegroting en in een financiële begroting. In de beleidsbegroting zijn de volgende onderdelen opgenomen: 1. De programma’s, leven, wonen, werken en besturen. Hierin is per programma opgenomen wat de gemeente wil bereiken, de zogenoemde opdrachten. Tevens staan opgenomen welke activiteiten de gemeente in de komende periode hiervoor wil gaan uitvoeren en in welk jaar. Tot slot is aangegeven wat de te verwachten kosten zullen zijn. 2. De paragrafen, met daarin gebundelde informatie over thema’s. Het gaat vooral om de beleidslijnen van het beheersproces waarbij sprake kan zijn van een grote financiële of politieke betekenis. Daarnaast kan sprake zijn van een aanzienlijk belang voor de realisatie van programma’s. In de financiële begroting zijn baten en lasten voor 2025 tot en met 2028 opgenomen, evenals een geprognosticeerde balans. De programmabegroting sluit af met 7 bijlagen: 1. BBV indicatoren.

2. Totaaloverzicht MUIP. 3. Taakvelden per programma. 4. Overzicht EMU-saldo. 5. Subsidieplafonds. 6. Opbouwtabel gemeentefonds. 7. Lijst met afkortingen.

7

Analyse begrotingsresultaat op hoofdlijnen. In onderstaand overzicht worden de grootste aanpassingen in hoofdlijnen uiteengezet. Na de kadernota 2025 zijn de door de raad goedgekeurde raadsvoorstellen weergegeven onder de wijzigingen voor begroting. De meicirculaire 2024 zorgt voor de grootste meerjarige positieve afwijking. Bedragen x € 1.000 Kadernota 2025 Meerjarenperspectief incl MUIP

2025

2026

2027

2028

-1.386

-4.444

-4.360

-3.748

Wijzigingen voor begroting 2025

-240

-277

-730

-612

Stand voor begroting

-1.626

-4.720

-5.091

-4.361

Gemeentefonds meicirculaire

1.402

1.341

1.334

619

72

-118

-611

-1.237

Autonome ontwikkelingen begroting 2025 Indexering begroting 2025

73

210

275

384

Wettelijke taak begroting 2025

176

-799

-778

-695

Meerjarenbegroting 2025 - 2028

96

-4.086

-4.870

-5.290

Een nadere toelichting op de analyse van de afwijkingen tussen het begrotingsresultaat jaarschijf 2025 (begroting 2024) en de begroting 2025 zijn opgenomen bij 2.2. Baten en Lasten 2025-2028, analyse afwijkingen. Op programmaniveau zijn de wijzigingen toegelicht. Aansluiting kadernota 2025 met begin stand begroting 2025. De eindstand van de kadernota 2025 sluit niet aan met de beginstand van de begroting 2025. Hieronder zijn de wijzigingen weergegeven. Specificatie besluiten kadernota 2025

2025

2026

2027

2028

Gemeentefondsuitkering: voorjaarsnota 2024 Rijk

-2.314

532

307

375

Wijzigingen kadernota 2025 na aanpassingen

-2.314

532

307

375

0

0

-23

-23

-35

-35

-35

-35

Bouw JKC Talententuin

0

0

-400

-372

Inrichting beweegvoorziening JKC TT

0

0

-10

-10

Ontwerp begroting 2025 Veiligheidsregio Limburg-Noord (VRLN)

-153

-188

-207

-114

Opvang zwerfdieren

-73

-74

-75

-76

-261

-297

-750

-630

Begroting 2025 werkvoorzieningschap Noord-Limburg West (NLW)

21

21

21

21

Indexering Opvang zwerfdieren

0

-1

-1

-2

21

20

20

19

-240

-277

-730

-612

Wijzigingen na kadernota 2025 stand Wijzigingen voor begroting Aanpassingen openbare ruimte rondom realisatie JKC TT Bijstelling instandhoudingsvergoeding

Aanpassingen naar Stand wijziging voor begroting Aanvullingen stand wijzigingen voor begroting

Subtotaal besluiten begroting 2025 Stand Wijzigingen voor begroting Begroting 2025

8

Begroting in één oogopslag

9

1. Beleidsbegroting 1.1 Programma's Leeswijzer programma's

De beleidsbegroting is opgebouwd conform de drie W-vragen: 1.1 Wat willen we bereiken? 1.2 Wat gaan we daarvoor doen? 1.3 Wat mag het kosten? In de programmabegroting wordt opgenomen wat de plannen zijn voor 2025. In de programmabegroting 2025 is per (deel) programma een tactische opgave (4 tot 6 jaar vooruit) geformuleerd onder “wat gaan we daarvoor doen?”. Deze tactische opgave komt uit het collegeprogramma 2022-2026. De speerpunten/ontwikkelingen onder “wat gaan we daarvoor doen?” zijn in tabelvorm opgenomen. De header van de tabel ziet er als volgt uit: Activiteit uit het collegeprogramma 2022 - 2026

Gereed in

Toelichting

Onder het eerste kopje staan activiteiten die opgenomen zijn in het collegeprogramma 2022-2026. Onder het kopje "Gereed in" staat vermeld in welk jaar de activiteit naar verwachting gereed is. Indien activiteiten na verwachting gereed zijn in de periode oktober tot en met december 2024 zijn deze niet zichtbaar gemaakt. In de toelichting staat vermeld wat er opgepakt gaat worden inzake de activiteit. Tot slot staat bij de vraag: “Wat mag het kosten?” een tabel met de realisatie van 2023, de raming van 2024 en de raming van de voorliggende begroting 2025 en de daarbij horende 3 jaren van de meerjarenraming (2026 tot en met 2028). De analyse betreffende de afwijking tussen de voorliggende begroting en jaarschijf 2025 van de begroting 2024 is opgenomen in de financiële begroting onder paragraaf 2.2 Baten en lasten 2025-2028 toegelicht. In navolging van de BBV is het verplicht om een aantal indicatoren op te nemen. Deze BBVindicatoren zijn in aparte tabellen opgenomen in bijlage 1. De gegevens zijn op 12 juli 2024 overgenomen van de website ‘waarstaatjegemeente.nl’. De header van de tabel BBV indicatoren ziet er als volgt uit: Indicator (BBV)

Periode Venray 25.000- Nederland Bron 50.000

Beschrijving

10

Programma 1 LEVEN Onze ambitie voor programma Leven Wij geloven in het uitgangspunt dat voorkomen beter is dan genezen, dus zetten wij vol in op preventie. Wij werken aan een inclusieve Venrayse samenleving waarin iedereen naar vermogen mee kan doen. Wij doen een beroep op onze inwoners, hun omgeving én onze partners zoals (zorg)aanbieders om eigen verantwoordelijkheden te nemen en de eigen krachten in te zetten. Belemmeringen die het meedoen in de weg staan nemen wij zoveel mogelijk weg. Wij bieden ondersteuning aan onze inwoners die dat echt nodig hebben. Algemeen Een duurzame en gezonde Venrayse samenleving betekent voor ons dat iedereen, inwoners en partners, naar vermogen meedoet en participeert. De kracht van de Venrayse samenleving geldt hierbij als uitgangspunt. Steeds hebben we daarbij een inclusieve samenleving voor ogen. Iedereen moet mee kunnen doen. Deze transformatiegedachte is verwoord in de kadernota Sociaal Domein: de volgende stap.

In de kadernota zijn per bouwsteen een aantal basisindicatoren benoemd. In de uitwerking per bouwsteen is door middel van pictogrammen bij de verschillende basisindicatoren aangegeven welke beweging wij verwachten. Dus stijging, daling of gelijk. De kleuren zijn gebaseerd op de huisstijl en geven geen waarde aan de beweging die we nastreven. Die waarde wordt in de begeleidende tekst toegelicht. Gedetailleerde verantwoording over de indicatoren vindt plaats via de rapportage sociaal domein. De rapportage sociaal domein verschijnt ieder half jaar.

11

In 2021 is de Kadernota Sociaal Domein verder uitgewerkt in een Uitvoeringsprogramma. Dit uitvoeringsprogramma geeft concrete invulling aan de beweging die wordt beschreven in de Kadernota Sociaal Domein. Hiermee worden de randvoorwaarden geschapen en wordt de organisatie zodanig ondersteund in haar doorontwikkeling, dat de doelstellingen en effecten uit de Kadernota gerealiseerd worden. Voor het uitvoeringsplan is in 2024 een nieuw procesplan vastgesteld waarbij de focus ligt op de onderdelen omgeving, gedrag en houding en toegang. Deze zullen in samenhang de komende jaren worden opgepakt. Trends, ontwikkelingen en uitgangspunten Toenemende druk op het vangnet In de monitor sociaal domein over het jaar 2023 hebben we al gesignaleerd dat er sprake is van een toename op het beroep van voorzieningen binnen de Wmo en Jeugd. Enerzijds het gevolg van demografische ontwikkelingen en ook landelijke beleidskeuzes. Anderzijds ook een gevolg van de na-ijleffecten van corona die nog steeds doorwerken. We zien ook een steeds grotere druk op de continuïteit van zorg. Mede door de financiële posities van aanbieders en ook door oplopende wachtlijsten als gevolg van krapte op de arbeidsmarkt. De acties hierna genoemd moeten bijdragen aan het grip krijgen op bovengenoemde ontwikkelingen. Versterken omgeving In 2024 zijn we gestart met een nieuwe opdracht voor het versterken van de omgeving.

Er zijn veel plannen en ontwikkelingen die gericht zijn op gezondheid, preventie en het versterken van het netwerk en de omgeving van onze inwoners. De urgentie is groot om hierop in te zetten, want ons zorgstelsel staat onder druk. Het voorkomen van gezondheidsproblemen en het versterken van de omgeving zijn belangrijk om de kwaliteit, toegankelijkheid en houdbaarheid van het zorgstelsel in de toekomst te kunnen waarborgen. In deze nieuwe opdracht pakken we deze plannen en ontwikkelingen in samenhang op vanuit de overkoepelende paraplu en de beweging van het versterken van de omgeving én in samenwerking met inwoners en onze partners uit het sociaal domein. De ervaringen uit IJsland leren ons dat deze beweging een lange termijnproces van circa 30 jaren is en dat betekent dat we een lange termijn commitment van onze partners vragen. Tegelijkertijd zien we dat de financiën en budgetten die beschikbaar zijn voor preventie, gezondheid en het versterken van de omgeving vaak bestaan uit tijdelijke middelen (zoals de

12

specifieke uitkering voor het preventieakkoord, de brede specifieke uitkering (brede SPUK-regeling) en Nationaal Programma Onderwijs gelden (NPO-gelden)). We (onze inwoners, partners en wij als gemeente) committeren ons aan een lange termijn beweging, wetende dat de (financiële) investeringen die we met elkaar op de korte termijn doen ook op de lange termijn (financieel) geborgd moeten worden. Dit vraagt mogelijk om extra financiële middelen vanuit de gemeente, als blijkt dat de tijdelijke rijksmiddelen niet langer beschikbaar zijn. Nieuwe toegang In 2025 werken we verder aan de toegang voor het sociaal domein, samen met partners. Het is onderdeel van het uitvoeringsprogramma sociaal domein waarin ook de trajecten Houding & Gedrag en Versterken omgeving zijn opgenomen. De nieuwe toegang is naast een ‘fysieke plek’ van onze partners vanuit de ‘omgeving’ ook een manier van werken. Dat dit in de toekomst leidt tot een gedeelde (fysieke) toegang is een mogelijke uitkomst van het proces maar geen definitief einddoel. Doel is om samen met onze partners te komen tot een laagdrempelige toegang waar onze inwoners met hun hulpvraag terecht kunnen. Daarbij doen we bij het zoeken naar een oplossing in eerste instantie en zoveel mogelijk een beroep op de eigen kracht van de inwoner en zijn omgeving. We wijzen de weg in de omgeving en helpen zo de hulpvraag op te lossen.

Lukt dat niet zelfstandig dan zijn maatwerkvoorzieningen nodig. Soms enkelvoudig en soms meervoudig en complex. Wij wijzen samen met onze partners onze inwoners daarin de weg en begeleiden hen. Omgekeerde verordening Vanaf 2025 gaan we starten met de omgekeerde verordening. Dit is één verordening voor het hele sociale domein. Deze nieuwe verordening is weliswaar opgebouwd volgens de wetten en regels maar gaat qua opzet uit van de hulpvraag van de inwoner. Deze verordening is in begrijpelijke taal geschreven en is voor onze organisatie een hulpmiddel om nog integraler te kunnen werken. In het eerste half jaar van 2026 wordt de omgekeerde verordening geëvalueerd. Hervormingsagenda Jeugd Het doel van de hervormingsagenda is tweeërlei: 1. Betere en tijdige zorg en ondersteuning, op de juiste plek en wanneer dit nodig is; 2. Een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel. Over de hervormingsagenda jeugd hebben gemeenten en rijk in 2023 overeenstemming bereikt en is een implementatieplan vastgesteld. Dit betekent dat we de komende jaren aan de slag kunnen, lokaal alsook regionaal, om de eerdergenoemde doelen te halen.

Een commissie van deskundigen volgt de uitvoering van de maatregelen en de gepleegde inspanningen en zal voor het eerst in 2025 een advies formuleren waarbij onder andere ook aandacht voor de ontwikkeling van het uitgavenpatroon in relatie tot het afgesproken meerjarenperspectief en het risico dat partijen dragen. In regionaal verband wordt er al gewerkt aan de implementatie van de hervormingsagenda jeugd, door middel van het regionale implementatieplan. Verder houden wij in het inkooptraject voor de jeugdhulp ook rekening met de ontwikkelingen uit de hervormingsagenda jeugd. Huisvesting van asielzoekers en andere doelgroepen. Tijdens de behandeling van de RIB en de memo inzake de huisvesting van asielzoekers en andere doelgroepen op 27 juni 2024 heeft de gemeenteraad een nieuwe motie aangenomen waarin zij het college van B&W opdraagt: Vóór de raadsvergadering van 24 september een startnotitie voor te bereiden met mogelijke scenario’s om uitvoering te geven aan de bestaande opdracht zoals verwoord in het raadsbesluit van 12 december 2023. Deze startnotitie is besproken in de commissie Leven van 5 september en staat op de agenda van de Gemeenteraad op 24 september 2024. Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en Integraal Zorgakkoord (IZA) In 2022 is het Gezond en Actief Leven Akkoord en het Integraal Zorgakkoord vastgesteld.

In het GALA hebben de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), GGD GHOR Nederland, Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en het ministerie van VWS gezamenlijk afspraken gemaakt op het gebied van gezondheid en welbevinden. Met het GALA wordt ook een substantiële financiële impuls gegeven aan gemeenten om de doelen die in het akkoord gesteld zijn te kunnen behalen. Het financieel arrangement onder het GALA, en ook onder het Hoofdlijnen Sportakkoord II is één nieuwe brede specifieke uitkering (SPUK). In de SPUK komt er voor gemeenten in deze kabinetsperiode circa € 300 miljoen per jaar beschikbaar en € 195 miljoen per jaar structureel (exclusief IZA middelen). Het Integraal Zorgakkoord (IZA) heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Om dit te bereiken zijn afspraken gemaakt tussen het ministerie van VWS en een groot aantal partijen in de zorg. Ondertekenaars van het IZA zijn onder meer overkoepelende organisaties van ziekenhuizen, de geestelijke gezondheidszorg en de 13

ouderenzorg. In het IZA is afgesproken dat er voor gemeenten jaarlijks maximaal € 150 miljoen structureel beschikbaar wordt gesteld voor concrete plannen om de IZA-doelen – die mede gericht zijn op gezondheidsbevordering – te verwezenlijken. GGD De Veiligheidsregio Limburg-Noord (VRLN) heeft geconstateerd dat de GGD onvoldoende in staat is om haar wettelijke taken in de volle breedte uit te voeren. De GGD zit zowel kwantitatief als kwalitatief aan de ondergrens voor de uitvoering van de wettelijke taken. Na jarenlang krap begroten, de toenemende taakomvang, taakcomplexiteit en externe factoren (zoals verschillende crisissen en landelijke ontwikkelingen) is een situatie ontstaan die niet langer kan worden verantwoord. In het BC GGD overleg van maart 2024 is daarom de opdracht verstrekt om dit te onderbouwen en om oplossingsrichtingen uit te werken voor het versterken van de GGD. Naar verwachting wordt er voor deze oplossingsrichtingen ook een extra financiële gemeentelijke bijdrage gevraagd. Bibliotheekwerk Via een aanpassing van de Bibliotheekwet wordt de huidige bevorderingstaak van gemeenten en provincies omgezet in een zorgplicht. In 2023 is gestart met de herijking van de bibliotheekvisie. In de loop van 2023 werd echter duidelijk dat de invoeringsdatum van de nieuwe wetgeving niet eerder dan 2026 is voorzien.

Daarnaast geven de contouren van de nieuwe wetgeving aan dat gemeenten een 4-jaarlijks beleidsplan moeten opstellen. Dit beleidsplan stellen wij in 2025 op. Inkomensafhankelijke bijdrage Wmo Om de houdbaarheid van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) te verbeteren, heeft het kabinet besloten om voor alle Wmo-voorzieningen waar nu het abonnementstarief voor geldt, een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren. Met de invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage wordt de hoogte van de eigen bijdrage bij alle maatwerkvoorzieningen afhankelijk van het inkomen. Deze wijziging (eerder gepland voor 2025) gaat naar verwachting per 1 januari 2026 in. Dorpsondersteuner De pilot inzet dorpsondersteuner in Ysselsteyn is succesvol gebleken en heeft aantoonbaar geleid tot minder inzet van Wmo-voorzieningen. De pilot is geëvalueerd. Het afwegingskader is onderdeel van de subsidieregeling Ondersteuning en Zorg. Dit kan gebruikt worden om ook andere dorpen op een gelijksoortige manier de kans te geven in hun dorp een dorpsondersteuner uit te rollen. Inmiddels is in Castenray ook een dorpsondersteuner gestart. De verwachting is dat de uitrol naar andere kernen tot in 2026 zal doorzetten. NLW De in 2020 vastgestelde strategische koers is niet uitvoerbaar gebleken. De Gemeenteraad heeft in juni 2024 de strategische koers ingetrokken.

De drie colleges van de schapsgemeenten zijn aan de slag met de uitvoering van de participatieopdracht ‘iedereen doet mee'. Deze opdracht bestaat uit 3 deelopdrachten: 1. 2. 3.

Strategische samenwerkingsverkenning Participatie Onderzoek wat er voor nodig is om de verouderde GR te herzien of te ontbinden. Nieuwe infrastructuur voor beschermd en beschut werken.

De uitvoering vindt gefaseerd plaats van 2024 tot medio 2025 . Daarnaast blijft de korte termijn opdracht nog doorlopen waarbij de focus ligt op continuering van de bedrijfsvoering van de NLW in afwachting van de uitkomst van de participatieopdracht. De oude financiële afspraken met de NLW zijn in afwachting van de uitwerking van de participatieopdracht hersteld. Voor de NLW is het uitgangspunt om binnen dit financieel kader te opereren. Inkoop sociaal domein In 2022 is de nieuwe inkoop sociaal domein (sturing en inkoop) geïmplementeerd. De inkoop is geëvalueerd en voor een aantal segmenten bij jeugd (segment 3 en 4 en integrale crisishulp) wordt een nieuwe aanbesteding gestart die moeten leiden tot nieuwe contracten per 1 januari 2026. Voor wat betreft de overige inkoop worden de contracten verlengd waarbij de aanbevelingen uit de evaluaties worden uitgewerkt en meegenomen bij de contractverleningen. Een aantal van de bovenstaande ontwikkelingen hebben dus nog geen directe financiële doorvertaling gekregen in deze begroting.

14

Deelprogramma 1.1 OMGEVING Wat willen we bereiken? Algemeen De door de gemeenteraad vastgestelde ‘Kadernota Sociaal Domein: De volgende stap’ blijft voor ons de basis waarop we verder bouwen. De Kadernota richt zich op het gehele sociaal domein: Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet, maar ook sport, onderwijs, maatschappelijke dienstverlening, gezondheid, schulddienstverlening, sociaal cultureel werk, leefbaarheid en kunst en cultuur. Ook de thema’s preventie en inclusieve samenleving, waarvoor we vanuit het Samenwerkingsakkoord extra aandacht vragen, vinden een stevige basis in de Kadernota. Gezondheid (incl. sport) en Zorg Gezondheid is een belangrijk thema binnen het sociale en ruimtelijke domein. We zetten in op een gezonde en veilige leefomgeving en stimuleren beweging en een gezonde leefstijl. In onze gemeente willen we een aanbod van zorg dicht bij huis dat aansluit bij de zorgbehoeftes van onze inwoners. De gemeente gaat niet altijd zelf over deze voorzieningen, maar we kunnen wel een belangrijke rol spelen in het behoud en het versterken van het voorzieningenniveau. Dat doen we door in gesprek te blijven en samen te werken met relevante partners steeds met het oog op het belang van onze inwoners. Als het gaat om de zorgvoorzieningen in Venray, zetten we waar mogelijk in op het behouden en verbeteren van wat we nu hebben.

Onderwijsbeleid Iedereen is welkom met zijn eigen talenten en behoeften. Dit vraagt om een breed onderwijslandschap met een totaalaanbod waarin voor iedereen een plek is. We creëren voor het onderwijs een goede maatschappelijke inbedding en aansluiting met de lokale arbeidsmarkt. Kunst & Cultuur Wij bouwen verder op de Kunst- en cultuurnota die in 2021 is vastgesteld. We willen het huidige niveau van onze kunst & cultuursector minimaal behouden en waar het kan versterken. Wij zetten in op samenwerking tussen de relevante actoren, waarbij we ook kijken naar samenwerking over de gemeentegrens en domeinen heen. Specifiek willen we meer verbinding tussen de beleidsterreinen sport en cultuur. Voorzieningen en activiteiten moeten voor alle inwoners toegankelijk en bereikbaar zijn, waarmee we ook een link leggen naar ons Armoedebeleid. Inclusieve samenleving Wij willen een volledig inclusief Venray waar alle inwoners een plek hebben in de samenleving en gelijke kansen krijgen. Wij doen daarbij ook een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van inwoners en onze partners. Ook binnen onze eigen organisatie vragen we aandacht voor inclusie. Inclusie is iets wat ons allemaal aan gaat. Samen zorgen we voor een daadwerkelijk ‘Inclusief Venray’. Soms is het nodig dat we exclusief aandacht besteden aan specifieke doelgroepen om inclusief te worden.

Accommodaties, subsidies en onderwijshuisvesting Accommodaties zijn belangrijke voorzieningen voor onze inwoners om laagdrempelig te kunnen ontmoeten. Accommodaties dragen bij aan het versterken van de omgeving. We willen in 2025 onderzoeken wat er minimaal aanwezig moet zijn aan beschikbare accommodaties, met welke functie en tegen welke voorwaarden. Hierin nemen we het huidige accommodatiebeleid mee. In 2025 worden een aantal nieuwe subsidieregelingen ingevoerd met bijbehorend subsidieplafond en wordt het werken met deelplafonds voor periodieke en eenmalige subsidies geëvalueerd. Schoolgebouwen moeten voldoende flexibiliteit bieden om opvang en onderwijs op verschillende manieren in te richten, waarbij je de inclusieve gedachte terug ziet in vanzelfsprekende aanpassingen voor toegankelijkheid. Verder is het belangrijk om rekening te houden met een goede spreiding over de gemeente. Preventie We zetten vol in op preventie. Hierdoor ondersteunen we onze inwoners op een laagdrempelige wijze en versterken we de omgeving. Het houdt inwoners en hun netwerk in hun eigen kracht. ‘Voorkomen is beter dan genezen’. Preventie speelt daarom bij veel thema’s een belangrijk rol, zeker binnen het sociaal domein. Net als bij inclusie, is een preventieve aanpak alleen succesvol door aandacht te hebben voor alle inwoners in onze samenleving.

We brengen in beeld welke preventiemaatregelen we al kennen en ontwikkelen nieuwe interventies waar nodig. 15

Via onze nieuwe toegang sociaal domein weten inwoners ons te vinden en daar kunnen zij terecht met iedere hulpvraag. Met het oog op preventie willen we vroegtijdig met hen in gesprek vanuit een breed perspectief. Hierbij hebben de partners in het voorliggend veld ook een rol en is er aandacht voor goede verbindingen. Veiligheid en Zorg Er zijn inwoners die te maken hebben met een opeenstapeling van persoonlijke problemen. Deze inwoners lopen meer risico slachtoffer te worden van misbruik en/of criminaliteit en veroorzaken anderzijds zelf relatief vaker overlast en problemen. Daderschap en slachtofferschap kunnen door elkaar heen lopen. Door de domeinen zorg en veiligheid beter met elkaar te verbinden, zetten we onze inwoners centraal. We willen de woon- en leefsituatie van inwoners verbeteren, overlast voor de omgeving voorkomen c.q. terugdringen, recidive verminderen en toekomstperspectief bieden. Wonen en Zorg (bijzondere doelgroepen) Er ligt een enorme druk op de woningmarkt. Door de toename van de vraag om goede huisvesting voor internationale werknemers en huisvesting voor statushouders en asielzoekers wordt deze druk alleen maar groter. Dit maakt het des te urgenter dat er bijzondere aandacht komt voor kwetsbare doelgroepen op die woningmarkt. Daarnaast staan we aan de vooravond van een flinke vergrijzing.

In samenhang met de extramuralisering en de toenemende personeelstekorten in de zorg# leidt dit tot veranderingen in de wereld van wonen en zorg. Ouderen met een zorgvraag, cliënten in de gehandicaptenzorg, mensen die geestelijke gezondheidszorg (GGZ) ontvangen en uitstromen uit Beschermd Wonen, de mensen die een beroep doen op de maatschappelijke opvang (MO) en kwetsbare jongeren die uitstromen uit de jeugdzorg, blijven langer zelfstandig wonen of kunnen eerder terug naar huis. Het aantal zorgbehoevenden op de woningmarkt neemt toe. Niet alleen verandert de omvang van deze groepen, ook hun woonwensen veranderen. Bijvoorbeeld ten aanzien van de mogelijkheid om zorg te ontvangen, betaalbaarheid, levensloopbestendigheid en samenleven met leeftijd- of leefstijlgenoten. Dit vraagt ook iets van de aanwezigheid van voorzieningen in de wijk of kern om elkaar te ontmoeten. In 2023 is een actieplan opgesteld. De visie en doelstellingen zullen richting geven in de komende jaren aan alle initiatieven op het gebied van wonen en zorg. 1 Extramuralisering: steeds meer inwoners worden thuis behandeld i.p.v. opgenomen in een instelling en/of worden eerder dan voorheen terug naar huis begeleid na een opname. Indicatoren Voor de bouwsteen Omgeving zijn de volgende indicatoren geformuleerd waarbij per indicator de verwachte trend is aangegeven:

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen leveren een bijdrage aan de vastgestelde doelstellingen van dit deelprogramma. - Veiligheidsregio Limburg-Noord - Zorg en Veiligheidshuis Noord-Limburg - Veilig Thuis

16

Wat gaan we daarvoor doen? In de onderstaande tabel zijn alle actiepunten voor de komende jaren, zoals die voortvloeien uit de bovenstaande activiteiten, opgenomen. Elke activiteit is nader toegelicht en is aangegeven in welk jaar dit wordt opgepakt. Activiteit uit het Gereed Toelichting collegeprogramma 2022 in 2026 Kadernota Sociaal domein Uitvoeringsprogramma Kadernota Sociaal Domein

Continu Voor het uitvoeringsprogramma is begin 2024 een nieuw procesplan door het college vastgesteld. Op basis van dit nieuwe procesplan zijn we aan de slag met de deelopdrachten Versterken omgeving, Houding & gedrag en Toegang. Voor de eerst- en laatstgenoemde deelopdracht worden in 2024 nieuwe opdracht A4's opgesteld. Waarbij nadrukkelijk de samenhang wordt gezocht tussen de drie deelopdrachten maar ook met andere externe ontwikkelingen. Op basis van deze nieuwe opdracht A4's wordt in 2025 doorgewerkt aan de deelopdrachten. Hetzelfde geldt m.b.t. Houding & gedrag. In 2024 wordt gestart met de eerste training en dit zal naar verwachting in 2025 vervolgd worden.

Onderwijsbeleid Stimuleren van de verbinding tussen onderwijs en ondernemers

Continu Deze opdracht wordt momenteel opgepakt binnen het Omgevingsprogramma Economie. Een van de vertrekpunten in het Omgevingsprogramma is namelijk “Een arbeidsmarkt voor iedereen”. Zowel intern als extern worden gesprekken gevoerd om dit vertrekpunt vorm en inhoud te geven. Het Omgevingsprogramma is in het vierde kwartaal van 2024 gereed. Het programma vormt de basis voor concrete acties, onder andere in samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven. Deze worden vanaf 2025 opgepakt. We zien hierbij een belangrijke rol weggelegd voor een Triple Helix organisatie als Crossroads. Tot nu toe hebben Provincie en Rijk via de regiodeal mee bijgedragen aan de instandhouding van Crossroads. Die financiering valt weg. Als regio zien we het belang van een Triple Helix Organisatie. Een voorstel voor Structurele financiering van Crossroads ligt in de regio voor.

Kunst & Cultuur Nieuw bibliotheekbeleid

2025

De nieuwe visie op bibliotheekwerk is uitgesteld omdat de nieuwe wet met zorgplicht naar verwachting in werking treedt op 1.1.2026. In de wet moet het meerjarenplan opgesteld worden en moeten provincies toezicht hierop houden. Gelet op deze ontwikkelingen wordt het opstellen van een visie uitgesteld en wordt opgestart zodra meer duidelijk is over de (inwerkingtreding van) de nieuwe wet.

2025

De opdracht wordt in 2025 uitgewerkt en opgesteld. Vervolgens wordt hier uitvoering aan gegeven.

Inclusieve samenleving Verbreden van inclusie naar groepen inwoners die niet of onvoldoende georganiseerd zijn (de zwijgende meerderheid) Preventie Uitvoering geven aan actieprogramma Kansrijke Start

Continu De uitvoering van het actieprogramma loopt. Inhoudelijk lopen er diverse interventies (Voorzorg, 1000 kansen, Nu Niet Zwanger, Gelukkig ouderschap, Ouders Inc, Digitale zorgpadentool) waarmee de doelgroep wordt bereikt. Daarnaast hebben de colleges van Noord- en Midden-Limburg in Q1 van 2024 besloten tot een borging van de ketenaanpak Kansrijke Start, door deze opdracht bij de GGD te beleggen. Deze ketenaanpak past binnen het ingezette landelijke, regionale en lokale beleid, zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord, Integraal Zorgakkoord, Regionaal uitvoeringsplan Kansrijke Start en de Kadernota Sociaal Domein. In 2024 is een regionaal uitvoeringsprogramma opgesteld met daarin diverse activiteiten die ook in 2025 zullen doorlopen. Daar waar nodig en mogelijk en waar zich kansen voordoen, zal er ook op andere thema's binnen Kansrijke Start worden ingezet

17

Veiligheid en Zorg Uitvoering geven aan het actieprogramma Grip op Onbegrip

Uitvoering geven aan het regionaal plan van aanpak mensenhandel

Continu Het regionale programma Grip op Onbegrip Noord- en Midden-Limburg ligt vanaf de tweede helft van 2024 weer op koers. Venray trekt bestuurlijk dit programma en is tevens penvoerder voor diverse toegekende subsidies vanuit de rijksoverheid via ZonMw. Een gedeelte van de incidenteel toegekende subsidiegelden wordt na verstrijken van de looptijd van de betreffende subsidieregelingen structureel, zo heeft de rijksoverheid in 2024 aangekondigd. Om welke bedragen dit gaat, is vooralsnog niet bekend. Op inhoud wordt de 24/7 incidentenaanpak geoperationaliseerd. Er wordt een incidententeam met outreachende werkers ingezet met als doel om zo snel mogelijk te de-escaleren om vervolgens de betrokkene duurzaam te stabiliseren. Dit om te voorkomen dat betrokkene opnieuw ontregelt. Onder de pijler ‘Zorg en Veiligheid’ versterken de gemeenten samen met zorg- en veiligheidspartners de regionale samenwerking op dossiers op het snijvlak zorg en veiligheid. Hierbij wordt ook naar de governance gekeken. De langverwachte inwerkingtreding van de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) gaat helpen in het streven om te komen tot een sluitende aanpak. Continu Binnen het in 2022 vastgesteld plan van aanpak mensenhandel is aandacht voor de vormen van mensenhandel, namelijk seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting.

Ook in 2025 zetten we in op het verder opwerpen van barrières in de aanpak. Als het om seksuele uitbuiting gaat, is het wachten op de vaststelling en inwerkingtreding van de Wet regulering sekswerk. Het wetsvoorstel, waarmee thuisprostitutie op basis van een vergunning mogelijk wordt, is helpend in de strijd tegen seksuele uitbuiting. Anderszins kan een vergunningstelsel er ook juist voor zorgen dat sekswerkers zonder vergunning nog kwetsbaarder worden voor dwang c.q. uitbuiting. Binnen het uit te werken lokale prostitutiebeleid dient hier in het bijzonder aandacht voor te komen. De implementatie van het lokaal en integraal beleid voor internationale werknemers alsook de inwerkingtreding van de Wet goed verhuurderschap geven meer zicht op de aard en omvang van arbeidsuitbuiting. Vanaf eind 2024 is het team van outreachende straatwerkers, onder aansturing van een coördinator binnen het Zorgen Veiligheidshuis actief in de regio. De straatwerkers zoeken actief contact met arbeidsmigranten, die uitgevallen zijn en een zwervend bestaan leiden. Deze aanpak draagt niet alleen bij aan het verbeteren van de leefomstandigheden van de doelgroep zelf en het terugdringen van overlast en onveiligheid, echter verbetert ook de informatiepositie als het om uitbuiting gaat.

Verder gaat een integraal ondermijningsbeeld misstanden arbeidsmigranten, dat binnen het regionale programma Veiligheid (regiodeal) in 2025 wordt opgemaakt, inzicht geven in waar we staan en wat er in de aanpak verder nodig is. Voor criminele uitbuiting ligt de focus op het voorkomen van (het verder afglijden van) jeugdige ondermijners. Hiertoe zetten we de aanpak in samenwerking met STRDR door en zorgen voor kennisoverdracht en het bieden van handelingsperspectief aan professionals in het zorg- en onderwijsdomein als het gaat om gedrag van jongeren die crimineel actief zijn alsook de regels vanuit de straatcultuur. In het voorkomen van jeugdcriminaliteit zetten we in op Preventie met Gezag (zie verder bij ‘ondermijning’). Voor alle vormen geldt overigens dat lopende het jaar signalen en meldingen in samenwerking met partners binnen het zorg- en veiligheidsdomein worden opgepakt door de aandachtsfunctionarissen mensenhandel.

18

Deelprogramma 1.2 VANGNET Wat willen we bereiken? Als gemeente blijven we altijd een (zorg)taak hebben voor onze inwoners die het (al dan niet tijdelijk) zelf niet redden. Als het nodig is, bieden wij ondersteuning door het inzetten van maatwerkvoorzieningen. Denk aan begeleiding, het verstrekken van een uitkering, ondersteuning in het huishouden of kinderopvang op sociaal-medische gronden. Dit noemen we het vangnet. Dit vangnet moet zo effectief en efficiënt mogelijk functioneren, zodat de ondersteuning waar mogelijk tijdelijk kan zijn. Ook als het gaat om Vangnet zijn preventie en inclusie belangrijk. Daarbij wordt aangesloten bij de ambitie zoals geformuleerd onder het kopje ‘Omgeving’. Ondersteuning van mantelzorgers blijft daarbij belangrijk om overbelasting te voorkomen en er mede voor te zorgen dat ze door kunnen gaan met ondersteuning bieden. Van onze inwoners verwachten we dat iedereen op basis van de eigen mogelijkheden meedoet. Dit is goed voor onze inwoners en goed voor de Venrayse samenleving. Door mee te doen, ook als vrijwilliger, doe je immers meer voor elkaar en help je ook Venrayse organisaties en verenigingen die (deels) afhankelijk zijn van die inzet. Voor inwoners die niet op eigen kracht of met hulp van de omgeving kunnen meedoen, blijft ondersteuning via maatwerkvoorzieningen mogelijk.

Inwoners in armoede en schulden moeten naar vermogen mee kunnen doen in de samenleving. Als (financiële) belemmeringen dit meedoen in weg staan, nemen we deze zoveel mogelijk weg. Zo onderzoeken we momenteel het oprichten van een noodhulpbureau in Venray. We begrijpen dat (problematische) schulden stress oplevert. In de aanpak van (problematische) schulden houden we rekening met deze stressfactoren. We werken samen met de inwoner aan het oplossen en voorkomen van schulden, waarbij we uitgaan van de wil en motivatie van inwoners om hun situatie te veranderen. In 2023 hebben we een nieuw beleidsplan aanpak armoede en schulden 2024-2027 vastgesteld. We zorgen ervoor dat inwoners in armoede en schulden weten waar zij terecht kunnen en helpen hen om gebruik te maken van de mogelijkheden die er voor hen zijn. Daar waar we weten dat inwoners betaalachterstanden hebben, bijvoorbeeld via vroegsignalering, benaderen we deze proactief. Tot slot is onze communicatie er op gericht (alle of zoveel mogelijk) inwoners te bereiken en te informeren zodat we laagdrempelig en toegankelijk zijn. Indicatoren Voor de bouwsteen Vangnet zijn de volgende indicatoren geformuleerd waarbij per indicator de verwachte trend is aangegeven:

19

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen leveren een bijdrage aan de vastgestelde doelstellingen van dit deelprogramma. - Werkvoorzieningsschap Noord-Limburg West - Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Limburg-Noord - Omnibuzz Wat gaan we daarvoor doen? In de onderstaande tabel zijn alle actiepunten voor de komende jaren, zoals die voortvloeien uit de bovenstaande activiteiten, opgenomen. Elke activiteit is nader toegelicht en is aangegeven in welk jaar dit wordt opgepakt.

Activiteit uit het collegeprogramma 2022 2026

Gereed Toelichting in

Kadernota Sociaal domein Uitvoeren deelopdracht 'Toegang'

Continu Op basis van het begin 2024 vastgestelde nieuwe procesplan UItvoeringsprogramma Kadernota Sociaal domein, wordt in het vierde kwartaal 2024 een nieuwe bestuursopdracht Toegang opgeleverd. Op basis van deze nieuwe bestuursopdracht wordt in 2025 de uitvoering van deze opdracht opgepakt. Dit gebeurt nadrukkelijk in samenhang met de andere deelopdrachten Versterken Omgeving en Houding & Gedrag. Ook worden externe ontwikkelingen, zoals het Venrays Informatiepunt dat door partners is opgezet, hierbij meegenomen.

Vangnet Toekomstig beleid 'Iedereen doet mee' NLW

2025

Op 24 juni 2024 heeft de gemeenteraad ingestemd met het intrekken van de koers-visie NLW 2021 – 2030. Het college heeft op 30 april 2024 ingestemd met de Participatieopdracht ‘Iedereen doet mee’, bestaande uit: • Deelopdracht 1. Het verkennen van een strategische samenwerking op het gebied van participatie. • Deelopdracht 2. Onderzoeken hoe de verouderde Gemeenschappelijke Regeling Noord-Limburg Wet (GR NLW) aangepast of vervangen kan worden. • Deelopdracht 3. Een voorstel uit te werken voor een passende infrastructuur voor beschut en beschermd. Op dit moment wordt gewerkt aan de uitwerking van deze deelopdracht. De beleidsmedewerkers leveren een beleidsanalyse op over: • Onze ambities (lokaal, regionaal en landelijk); • Wijze van uitvoering & initiatieven; • Of en op welke wijze de gemeenten kunnen samenwerken; • Eerst doorkijk naar voor de benodigde transformatie van de uitvoeringsorganisatie NLW. De uitwerking van deze deelopdracht is richtinggevend voor de uitwerking van deelopdracht 2. Adviesbureau Berenschot is bezig met de uitwerking van deelopdracht 2. Zij gaan diverse scenario's/varianten vergelijken. In december 2024 volgt het principe besluit. Dit houdt in dat er dan richting wordt gegeven aan: • Wat te doen met de verouderde GR van de NLW? • Wat wordt de toekomst van de NLW? Belangrijke input hiervoor zijn: • Een kader vanuit de uitwerking deelopdracht 1.

Strategische samenwerking Participatie; • Uitwerking varianten voor toekomstige samenwerking. Dit houdt in dat medio oktober 2024 het college- en raadsvoorstel in routing gaat.

20

Hervormingsagenda Jeugd

2025

Opvang Oekraïnse vluchtelingen in gemeente Venray

2025

Werken aan het terugdringen van wachtlijsten Jeugd en Wmo

2025

Een commissie van deskundigen volgt de uitvoering van de maatregelen en de gepleegde inspanningen en zal voor het eerst in 2025 een advies formuleren waarbij onder andere ook aandacht voor de ontwikkeling van het uitgavenpatroon in relatie tot het afgesproken meerjarenperspectief en het risico dat partijen dragen. In regionaal verband wordt er al gewerkt aan de implementatie van de hervormingsagenda jeugd, door middel van het regionale implementatieplan. Verder houden wij in het inkooptraject voor de jeugdhulp ook rekening met de ontwikkelingen uit de hervormingsagenda jeugd. Per 1 juli 2025 loopt het contract voor de huidige opvanglocatie af. Hiervoor wordt vervangende woonruimte gezocht. Daarnaast zijn wij op zoek naar aanvullende woonruimte voor 170 vluchtelingen om te voldoen aan de gemeentelijke taakstelling. Zowel voor de wachtlijst jeugd als voor WMO loopt een traject met o.a. de kwaliteitsmedewerker om deze te onderzoeken en te achterhalen wat de mogelijkheden zijn om een inhaalslag te maken en hoe deze structureel onder controle gehouden kan worden.

Deelprogramma 1.3 GEDRAG EN HOUDING Wat willen we bereiken? In de Kadernota Sociaal Domein is gesteld dat we voortaan anders gaan kijken en anders gaan doen. We kiezen voor positieve gezondheid, duurzame samenwerking en e-health en dus voor een andere houding en gedrag van onszelf en van onze partners. De vernieuwde aanpak in het Sociaal Domein vraagt iets van ons als gemeente, onze partners en zeker ook van onze inwoners. Vindingrijkheid, durf en lef willen we belonen en stimuleren. Onze leidraad daarbij is positieve gezondheid. Dit doen we met onze partners in duurzame samenwerking. E-health biedt prachtige kansen om de nieuwe aanpak in het sociaal domein te ondersteunen. Het gebruik van digitale toepassingen door inwoners voor de verbetering of ondersteuning van hun zorg, verzorging en kwaliteit van leven (e-health dus) kan hen helpen om zelf regie te houden. Bovendien is het efficiënt en klantgericht. Indicatoren Voor de bouwsteen Houding en gedrag zijn de volgende indicatoren geformuleerd waarbij per indicator de verwachte trend is aangegeven:

Verbonden partijen Voor dit deelprogramma zijn er geen verbonden partijen die een bijdrage leveren aan dit deelprogramma.

21

Wat gaan we daarvoor doen? Voor dit deelprogramma zijn voor 2025 en verdere jaren geen specifieke opdrachten geformuleerd. Deelprogramma 1.4 COMMUNICATIE Wat willen we bereiken? Onze communicatie heeft als doel om onze inwoners te informeren, inspireren, mobiliseren én activeren. Om goed te kunnen investeren in de omgeving van inwoners moeten wij en onze partners nog nadrukkelijker de boer op. Niet alleen om de boodschap te verkondigen, maar juist ook om in gesprek te blijven met onze inwoners. Hierbij moeten we duidelijker communiceren waarvoor we als gemeente staan, maar ook waar we niet van zijn. We willen het gesprek met onze inwoners meer benutten om hen in beweging te krijgen. Het vertrekpunt is daarbij telkens de inwoner zelf, zijn of haar behoefte aan informatie en de wijze waarop hij of zij informatie zoekt. We kiezen daarom bewust voor een zorgvuldige mix van persoonlijke, papieren en digitale communicatie. Onze nieuwe strategie is dat we iedereen bewust willen maken van wat zij zelf of samen met hun omgeving kunnen betekenen en hoe wij als gemeente daaraan kunnen bijdragen. Indicatoren Voor de bouwsteen Communicatie zijn de volgende indicatoren geformuleerd waarbij per indicator de verwachte trend is aangegeven:

Verbonden partijen Voor dit deelprogramma zijn er geen verbonden partijen die een bijdrage leveren aan dit deelprogramma. Wat gaan we daarvoor doen? Voor dit deelprogramma zijn voor 2025 en verdere jaren geen specifieke opdrachten geformuleerd. Deelprogramma 1.5 CONTROL (FINANCIËN) Wat willen we bereiken? Om financieel grip te houden op de uitgaven binnen het sociaal domein en omdat inmiddels de budgetten voor het sociaal domein via de verdeelsystematiek van het gemeentefonds niet meer geoormerkt zijn gaan wij uit van reëel begroten. Daarbij is voor ons de lopende begroting het vertrekpunt/de basis voor de daaropvolgende begrotingsjaren. Ook gaan wij er vanuit dat de in de begroting opgenomen middelen structureel, meerjarig gezien toereikend zijn bij ongewijzigde wet- en regelgeving en ongewijzigd beleid. Juist in het sociaal domein kunnen maatschappelijke ontwikkelingen extra taken en kosten veroorzaken. Daar kunnen we in onze begroting moeilijk op anticiperen. Daarnaast willen we structureel evalueren op onze beleidsdoelen en de effecten van ons beleid.

22

Indicatoren Voor de bouwsteen Financiën/control zijn de volgende indicatoren geformuleerd waarbij per indicator de verwachte trend is aangegeven:

De ontwikkeling van de verhouding Omgeving – Vangnet is als volgt:

Eén van de doelen binnen de kadernota sociaal domein is het financieel grip houden op de taken die we uitvoeren. Een indicator vormt onder andere de verschuiving van maatwerk naar omgeving. Bovenstaande tabel laat de ontwikkeling van de uitgaven verhoudingsgewijs zien tussen de bouwsteen omgeving en maatwerk over de afgelopen vier jaren. Voor een meer gedetailleerde duiding wordt verwezen naar de raadsmonitor sociaal domein. Verbonden partijen Voor dit deelprogramma zijn er geen verbonden partijen die een bijdrage leveren aan dit deelprogramma. Wat gaan we daarvoor doen? Voor dit deelprogramma zijn voor 2025 en verdere jaren geen specifieke opdrachten geformuleerd.

23

Programma 1 Wat mag het kosten? Opgenomen bedragen vanuit het Meerjaren Uitgaven- en Investeringsplan: In onderstaande tabel is een totaaloverzicht opgenomen van alle aanvragen via het MUIP. De voorstellen zijn inhoudelijk en financieel verwerkt in de voorliggende begroting, zie ook bijlage 2 totaaloverzicht MUIP. Het bijbehorende deelprogramma is weergegeven met DP in de tabel. Als sprake is van een investering dan staat deze vermeld als PD (project deelprogramma) gevolgd door het betreffende deelprogramma nummer. Dit komt door de automatische koppeling tussen het boekwerk van de begroting en het financieel systeem waarbij een verschil is gemaakt tussen de exploitatielasten en de investeringen. Leven

Omschrijving

Bedragen x € 1

Investering 2025

2026

2027

Exploitatielasten 2028

2025

DP11

De Wijnberg

DP11

Netcongestie Nieuwbouw Focus Spectrum

DP11

Noodlokalen De Kruudwis

86.104

DP11

Noodlokalen Focus-Spectrum

30.462

DP11

Subsidie accommodaties (accommodatiefonds)

850.000

DP11

86.821

PD11

Vaststelling van visie Bibliotheekwerk: tijdelijke projecten handhaven Bruikleenvoorziening Wmo ip2028

PD12

Coninxhof

PD12

De Wijnberg

PD12

Kruudwis

PD12

Netcongestie Nieuwbouw Focus Spectrum

Totalen

2026

2027

2028 185.940

10.260

10.172

10.085

10.172

196.025

350.000

450.000 11.230.692 4.893.158 6.927.456 270.000 270.000

4.893.158

18.608.148

1.053.387

360.260

24

Totaaloverzicht van baten en lasten In de volgende tabel zijn de baten en lasten opgenomen die aan het programma zijn verbonden. Zowel de baten als de lasten worden als positieve bedragen weergegeven. Het saldo wordt weergegeven als negatief als er meer lasten zijn dan baten en als positief als er meer baten zijn dan lasten. Bedragen x € 1.000

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 vorig jaar 2025 2026 2027 2028 2024

Programma 1 Leven DP11 Omgeving

21.806

27.686

26.498

26.301

26.528

27.217

DP12 Vangnet

68.939

69.378

67.159

67.108

68.461

69.695

Totaal Lasten excl. reserves

90.744

97.064

93.657

93.409

94.989

96.912

DP11 Omgeving

592

50

0

0

0

0

DP12 Vangnet

19

0

25

25

25

25

611

50

25

25

25

25

Totaal Lasten

91.356

97.114

93.682

93.433

95.014

96.937

DP11 Omgeving

8.159

6.512

6.057

5.783

5.507

5.558

Totaal Lasten reserves

DP12 Vangnet

34.808

26.862

27.046

26.868

26.621

26.190

Totaal Baten excl. reserves

42.968

33.374

33.103

32.651

32.128

31.748

DP11 Omgeving

1.067

3.093

161

162

62

63

DP12 Vangnet

3.254

4.156

32

32

0

0

Totaal Baten reserves

4.321

7.249

193

193

62

63

Totaal Baten

47.289

40.623

33.295

32.844

32.191

31.811

Totaal Programma 1 Leven

-44.067

-56.491

-60.387

-60.589

-62.823

-65.126

Bedragen x € 1.000

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 vorig jaar 2025 2026 2027 2028 2024

Programma DP11 Omgeving

13.646

21.174

20.442

20.518

21.020

21.660

DP12 Vangnet

34.131

42.516

40.113

40.240

41.840

43.505

Totaal Saldo excl. reserves

47.777

63.690

60.555

60.758

62.861

65.164

DP11 Omgeving

-476

-3.043

-161

-162

-62

-63

DP12 Vangnet

-3.234

-4.156

-7

-7

25

25

Totaal Saldo reserves

-3.710

-7.199

-168

-169

-38

-38

Totaal Programma

44.067

56.491

60.387

60.589

62.823

65.126

De analyse betreffende de afwijking begroting na wijziging ten opzichte van de realisatie is opgenomen in de jaarrekening onder paragraaf 2.3 Recapitulatie baten en lasten.

25

Programma 2 WONEN Onze algemene ambitie Wonen De behoefte aan woningen groeit en daarom zetten wij in op het bouwen van goede en voldoende woningen voor al onze inwoners. Daarnaast werken we de komende jaren aan het minimaal behouden en waar nodig en mogelijk verbeteren van de kwaliteit van onze leefomgeving. Wij zetten stappen vooruit om onze woon- en leefomgeving duurzamer, veiliger en gezonder te maken. Wij bouwen verder op de uitgangspunten die door de gemeenteraad zijn vastgesteld binnen de omgevingsprogramma’s Wonen, Landelijk Gebied en Venray Vergroent. Deelprogramma 2.1 WONINGBOUW Wat willen we bereiken? We willen meer regie op de woningbouwontwikkelingen en realisatie van woningbouwprojecten waarbij we zowel kwantitatief als kwalitatief woningen toevoegen, in verschillende typen en prijsklassen in alle dorpen. Met de focus op betaalbare woningen, voor lage en midden- inkomens. Hierbij houden we rekening met een toenemende vraag naar betaalbare huisvesting voor bijzondere groepen. Ook is er aandacht voor passend aanbod voor senioren, waardoor er woningen vrijkomen voor woningzoekenden en meer doorstroming ontstaat in de bestaande woningvoorraad. Dit is in lijn met de Woondeal Limburg die in maart 2023 is ondertekend door Rijk, Provincie en de Limburgse gemeenten en de Wet Versterking Regie Volkshuisvesting.

De Woondeal en Wet Versterking Regie Volkshuisvesting geven mogelijk aanleiding om het Omgevingsprogramma te actualiseren naar aanleiding van de wet en mogelijk te herijken. Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht geworden. Deze wet raakt nagenoeg alle (beleids)onderdelen in het fysieke domein, maar legt ook relaties met het maatschappelijk domein (o.a. gezondheid). In de praktijk betekent het verandering van regelgeving en instrumenten, een verdergaande digitalisering van informatie en processen, en verandering in rollen, taken en verantwoordelijkheden van initiatiefnemers, omwonenden en overheden. De implementatie van de Omgevingswet is een complex en langdurig proces dat doorloopt tot eind 2031. We vernieuwen waar nodig, en behouden wat goed is. Veranderingen voeren we bij voorkeur ‘stap voor stap’ door met aandacht voor continuïteit voor inwoners en bedrijven. Huisvesting internationale werknemers In het integraal beleidskader "gewoon zoals het hoort" 2024-2030 is opgenomen in spoor 3: goede en voldoende huisvesting. Om de woon-werkbalans voor arbeidsmigranten op orde te brengen, wil de gemeente Venray tot 2027 de realisatie van 1500 huisvestingsplekken t.b.v. logies mogelijk maken. Als de prognoses daar in 2025 nog aanleiding toe geven, worden voor de periode 20272030 aanvullende doelen gesteld.

Het integraal beleid bestaat uit 6 sporen: begrip en draagvlak, dekkende registratie, goede en voldoende huisvesting, sociaal en maatschappelijk verbonden, veilig en ordentelijk, uitvoerbaar. Verbonden partijen De volgende verbonden partijen leveren een bijdrage aan de vastgestelde doelstellingen van dit deelprogramma. - Brabander - Aan den Heuvel Wat gaan we daarvoor doen? In de onderstaande tabel zijn alle actiepunten voor de komende jaren, zoals die voortvloeien uit de bovenstaande activiteiten, opgenomen. Elke activiteit is nader toegelicht en is aangegeven in welk jaar dit wordt opgepakt.

26

Activiteit uit het collegeprogramma 2022 – 2026

Gereed Toelichting in

Omgevingswet Implementeren Omgevingswet 2031

Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Via het in 2023 vastgestelde procesplan 2.0 wordt voorgesorteerd op het borgen van de verdere implementatie naar de lijnorganisatie. Dit loopt ook door in 2025 volgens een drietal sporen: 1. Inhoud en instrumentarium, 2. Processen, monitoring en digitalisering, 3. Cultuur en veranderopgave (anders werken) De voortgang van de implementatie wordt steeds besproken met de stuurgroep en raadswerkgroep en er wordt tevens aan de raad gerapporteerd over de voortgang via de beraps (onderdeel majeure projecten).

Omgevingsprogramma "Wonen" Stimuleren verduurzamen Continu Een duurzame woningvoorraad is een van de vijf thema's van het bestaande woningvoorraad Omgevingsprogramma Wonen. In de meerjarige samenwerkingsafspraken 2023-2027 hebben we afspraken gemaakt met Wonen Limburg over een gezamenlijke aanpak op het gebied van labelverbetering EFG, aardgasvrij, duurzame opwekking en Standaard Warmtevraag. We blijven daarnaast inwoners informeren over de regelingen om energielasten deels te compenseren en mogelijkheden om te verduurzamen. Sturen op de bouw van meer Continu Bij ieder initiatief of project voor woningbouw (12 of meer woningen) betaalbare woningen zowel in wordt de verdeelsleutel toegepast. In de Wet versterking regie op de Venray als in de kernen volkshuisvesting – die in voorbereiding is- wordt vastgelegd dat 2/3 van alle nieuwbouw betaalbaar moet zijn. Aansluiten bij de lokale woonbehoefte, goede afstemming met de dorpsraden en het leveren van maatwerk zijn daarbij eveneens belangrijke aandachtspunten. Dit is een doorlopend proces en wordt ook vooraf bestuurlijk inhoudelijk afgestemd. Stimuleren van inbreiding en Continu Dit heeft doorlopend de aandacht bij de bespreking van initiatieven herbestemming van voor woningbouw en het overleg met Wonen Limburg of andere leegstaande panden, met externe partners die betrokken zijn bij de woningbouw in de gemeente.