Bijlage 16 NGO CE vooronderzoek

‘1030: 1 SUFFOLK reached edge of wood 765274 where they were pinned most of the day by enemy MG and arty. 2 E YORKS adv. Well on VENRAIJ from 778274.’107 ‘2225: Locns: 2 E Yorks, coys at 779271 778271 777271 778273, Bn HQ 776275. 1 Suffolk coys at 772270 772268 768268 767267, Bn HQ 767277.’108 2nd East Yorkshire Regiment: ‘C Coy held up by hy fire during the afternoon whilst working into VENRAIJ. A Coy were in the town, but fighting a very confused battle from house to house. D Coy, after gaining the wood 777277, came in […] by shelling, and suffered some cas. 1500: Tac HQ moved fwd to 775276. Enemy shelling of BRABANDER-VENRAIJ rd. continued. 1730: B Coy moved in behind A Coy, who had reached the brewery at 778272, and moved fwd, but owing to darkness coming on, were unable to continue. (…) D Coy, under Capt. Rutherford had by now also reached the town, and Capt. Rutherford, finding that the opposition was decreasing, decided to push on past his coy’s objective. D Coy thus reached the town centre of VENRAIJ ahead of the other coys, and were engaged in confused house to house fighting around the town square until [?] hrs in the morning. Enemy patrols of 7/8 men entered VENRAIJ frequently during the night and added to the difficulty of clearing the streets. Hy shelling of

103

Daal, H. van, Venrays ondergang en bevrijding: de strijd in 1944 om het bruggehoofd Blerick (Venray 1969). Daal, H. van, Venrays ondergang en bevrijding: de strijd in 1944 om het bruggehoofd Blerick (Venray 1969). 105 Korthals Altes, K. en N.K.C.A. in ’t Veld, Slag in de schaduw, Peel/Maas 1944-45 (Amsterdam 1981), 113-114. 106 Dagboek 002, Gemeentearchief Venray, 163 Documentatie W.J.M. Willemsen (Tweede Wereldoorlog), inv. nr. 13. 107 Summary of Events and Information, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British element): War diaries, Second World War, inv. nr. 411. 108 Summary of Events and Information, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British element): War diaries, Second World War, inv. nr. 411. 104

128-024-VO-01

Pagina 46 van 128

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

-

Deze kaart is contextueel van aard en toont, dat de Britten op 17 oktober Venray bereikten en de plaats vanuit het noorden en westen binnentrokken. Aan de hand van de kaart kan niet feitelijk worden vastgesteld dat er militaire handelingen hebben plaatsgevonden binnen de contouren van het onderzoeksgebied, die in verband kunnen worden gebracht met OO.

Verschoten geschutmunitie Duits en geallieerd.

Op 18 oktober 1944 werd Venray bevrijd. De Britten werden daarbij dag en nacht ondersteund door onder andere ruim 72 25 ponders. Ook op deze dag vonden er veel granaatbeschietingen plaats, voornamelijk in de kom van het dorp, waar het onderzoeksgebied gelegen is. Omdat het onderzoeksgebied hierbij mogelijk geraakt is, wordt deze indicatie relevant geacht en verder meegenomen in het onderzoek.

the town by the enemy continued throughout the night.’109 Datum 17-10-1944

Waarneming Deze kaart toont de frontlijn Venray-west op 17 oktober 1944. De 3e Britse Infanteriedivisie en 11e Britse Pantserdivisie trekken Venray via de westelijke zijde binnen.

110

18-10-1944

‘Reeds om 4 uur in de vroege morgen van 18 oktober heeft een voorbereidende artilleriebeschieting plaats, ze zal twee uur duren. Des nachts had een Warwick-patrouille het noordoostelijk deel van Venray verkend en daarbij ontdekt dat de omgeving van het Servatiuscomplex vrij van vijand was. Maar des morgens bij de eigenlijke aanval op dit gebied is er veel vijandelijke weerstand. Juist vóór dagaanbreken waren de Duitsers teruggekeerd.

Kom Venray: ‘In den morgen om 3.30 begon het al. Schieten, knallen, granaatontploffingen keer op keer. Haast je rep je werd er weer wat eten gehaald in de betrekkelijke korte rustige perioden. Herhaaldelijk terugspringend bij extra harde klappen. Aan het knallen te hooren onder het eten moesten de Engelschen er al zijn. Maar je kon niet de kelder uit om te gaan kijken. Aan een granaatgat bij Oom Ide kon je zien dat ze van het Bruxke was gekomen. Het ergste spektakel nam tegen den middag echter geregeld af. Mitrailleurvuur ook minder, terwijl druk motorgeronk op de weg te hooren was. Marie Janssen kwam toen en vertelde dat de Engelschen er waren.

‘0645: 1 S Lan R started to pass through 2 E YORKS to complete capture of VENRAIJ, which they accomplished by 1000hrs.’114 2nd East Yorkshire Regiment, War Diary: ‘By first light the town was firmly in our hands. Shelling continued intermittently all day. (…) 1030: A+B Coys moved to psns between C+D Coys, who were holding areas 779269, 781273 respectively. 185 Br Inf Bde were now in northern outskirts of VENRAIJ, and 1

109

Summary of Events and Information, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British element): War diaries, Second World War, inv. nr. 1397. Levels, H. en E. Munnicks, Waar blijven de bevrijders!: frontperiode Noord- en Midden-Limburg. Deel 1: September - oktober 1944: van hoop naar wanhoop (Roermond 2016), 209. 114 Summary of Events and Information, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British element): War diaries, Second World War, inv. nr. 411. 110

128-024-VO-01

Pagina 47 van 128

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

Om 12 uur wordt het oostelijk deel van Venray vast bezet. Des morgen kwart vóór 7 was het Bataljon South Lancs de aanval begonnen bij de Overloonseweg. (…) Om 13 uur is de hele kom Venray in Britse handen.

Toen waren we niet meer te houden. De groote markt op en jawel hoor daar waren ze. Een barricade onder de trap met mitrailleurs. Een kanon met doeken erover ernaast. Gevechtswagens op de markt, onder de boog. Tommies overal waar je keek. (…) We schuilden nog even onder het Raadhuis voor granaten van de moffen. (…) Mijn geoogste cigaretten in Servatius rondgedeeld. Gisterenavond waren de Engelschen er al geweest bij Martens, o.a. en in de hoenderstraat.’113

SUFFOLK and 1 SLANR occupied the southern half of the town.’115

Het 1e Bataljon Suffolk heeft nu definitief de bossen zuidwest van Venray gezuiverd. Het 2e Bataljon King’s Shropshire Light Infantry trekt nu ook op naar Venray, achter de Warwicks, maar raakt bij een mijnenveld vast. (…) Ze kwamen heelhuids in de Brabander aan! (…) The Manchester Guardian Weekly van vrijdag 20 oktober 1944: “Venray is nu compleet in Britse handen. In sommige straten moet men nog optreden tegen sluipschutters en enkele vertwijfeld zich verzettende kleine groepjes, maar van georganiseerde tegenstand is geen sprake meer en onze troepen zijn zelfs een eindje zuidelijk van de stad doorgedrongen.” (…) De 8e Brigade nam oost en zuidoost van Venray een opstelling in en noord daarvan kwam de 9e Infanteriebrigade. De 185e Infanteriebrigade die de eigenlijke frontale aanval op Venray heeft uitgevoerd, wordt Divisiereserve, om direct daarop met de 3 bataljons Warwicks, Norfolks en King’s Shropshire Light Infantry voor een 7-daagse rust te vertrekken.’111

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

7th Field Artillery reg., War Diary: ‘By the end of the day the Monastery was consolidated with the whole of 2 WARWICKS and the battle of VENRAIJ had been won.’116

‘Het 1 South Lancs begon op 18 oktober al vroeg vanuit het centrum van Venray met de opmars in de richting van de noordelijk delen van de Venray. Ook nu kwam het tot zware gevechten waarbij er aan Britse zijde veel slachtoffers vielen. De panden waren door de beschietingen zwaar beschadigd. (…) Ruim 72

111

Daal, H. van, Venrays ondergang en bevrijding: de strijd in 1944 om het bruggehoofd Blerick (Venray 1969). Dagboek 002, Gemeentearchief Venray, 163 Documentatie W.J.M. Willemsen (Tweede Wereldoorlog), inv. nr. 13. 115 Summary of Events and Information, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British element): War diaries, Second World War, inv. nr. 1397. 116 War diary 7th Field Artillery reg, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British element): War diaries, Second World War, inv. nr. 969. 113

128-024-VO-01

Pagina 48 van 128

DATUM:

19-10-1944

21-10-1944

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR: artilleriestukken, 25 ponders, verleenden dag en nacht steun aan de infanterie.’112 ‘Vanaf donderdag 19 oktober 1944 komt Venray te liggen onder het vuur van het Duitse geschut, dat thans bij tijd en wijle zijn spervuur over Venray legt. Het kelderleven is nog niet ten einde. De Engelsen beginnen met de evacuatie van Huize St. Anna, waar de toestand zeer droevig is (…) De situatie blijkt onhoudbaar, temeer waar het front vlakbij blijft en de St. Servatiusweg nog lang de grens is tussen twee fronten.’117 ‘In Venray zelf gingen bulldozers van de Engineers aan de slag om de straten vrij van puin te maken. Verder werden er op de toegangswegen naar de frontlijn oostelijk van Venray door de Britten 150 antitank mijnen gelegd. Het ruimen van Duitse mijnen ging intussen gewoon door. Tussen 12 en 21 oktober werden er alleen al door de 246st Field Company 7.000 Duitse mijnen geruimd.’118 -

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

Kom Venray: ‘De heele dag door nog al veel Duitsche granaten neer gekomen.’119

2nd East Yorkshire Regiment, War Diary: ‘Shelling continued.(…) A+B Coys and Bn HQ moved to St Servatius during the afternoon. C+D Coys, relieving the two […] coys of 2 WARWICKS, did so after dark, to avoid observation by the enemy. Bn HQ 787268, A Coy 782266, B Coy 782270, C Coy 788271, D Coy 788266. Intermittent shelling throughout relief: no cas.’’121

Verschoten geschutmunitie Duits.

Venray werd op 19 oktober wederom door Duitse granaten geteisterd. Specifieke locaties worden in het archiefmateriaal en de literatuur niet genoemd, omdat de granaten waarschijnlijk verspreid over een groot deel van het dorp neerkwamen. Dit betrof mogelijk ook het onderzoeksgebied. Deze indicatie wordt daarom relevant geacht en verder meegenomen in het onderzoek.

1st South Lancashire Regiment, War Diary: ‘Intermittent high velocity harassing shelling of VENRAIJ throughout day with occasional Nebelwerfer fire. Particularly heavy stonk at 1930 hrs area just forward of Bn HQ.’122 (HQ 778264).

Verschoten geschutmunitie Duits.

De Britten benoemen in hun War Diaries de hevige beschietingen op Venray die plaatsvonden op 21 oktober, mogelijk ook binnen de contouren van het onderzoeksgebied. Deze indicatie wordt daarom verder in het onderzoek meegenomen.

‘Hofstraat opgeruimd door N.S.B.ers en helpers. Hier en daar onontplofte granaten worden onschadelijk gemaakt. Grote markt opgeruimd door N.S.B.ers. Groote straat de rommel aan de kant. Het ziet er uit. Overal groote ruines.’120

-

2nd East Yorkshire Regiment, War Diary: ‘Shelling again at first light, also 1 Salvo Nbwerfer. Single rds shellfire throughout day, and three fairly hy cones in the late afternoon. (…) Nebelwerfer fired from 792271 during afternoon.’123

112

Levels, H. en E. Munnicks, Waar blijven de bevrijders!: frontperiode Noord- en Midden-Limburg. Deel 1: September - oktober 1944: van hoop naar wanhoop (Roermond 2016), 215. Daal, H. van, Venrays ondergang en bevrijding: de strijd in 1944 om het bruggehoofd Blerick (Venray 1969). 118 Levels, H. en E. Munnicks, Waar blijven de bevrijders!: frontperiode Noord- en Midden-Limburg. Deel 1: September - oktober 1944: van hoop naar wanhoop (Roermond 2016), 220. 119 Dagboek 002, Gemeentearchief Venray, 163 Documentatie W.J.M. Willemsen (Tweede Wereldoorlog), inv. nr. 13. 120 Dagboek 002, Gemeentearchief Venray, 163 Documentatie W.J.M. Willemsen (Tweede Wereldoorlog), inv. nr. 13. 121 Summary of Events and Information, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British element): War diaries, Second World War, inv. nr. 1397. 122 War Diary 1 S. Lan. R., The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British element): War diaries, Second World War, inv. nr. 1332. 123 Summary of Events and Information, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British element): War diaries, Second World War, inv. nr. 1397. 117

128-024-VO-01

Pagina 49 van 128

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

22-10-1944

‘Dagelijks werden door de vijand nog tientallen granaten op het toch al zwaar getroffen Venray afgevuurd. Zo was het ook tijdens de nacht van zaterdag 21 op zondag 22 oktober 1944. Weer kwam er een regen van granaten neer op Venray, waar enkele duizenden mensen opeengepakt angstig in kelders wachten op de dingen die gaan gebeuren.’124

-

-

Verschoten geschutmunitie Duits.

25-10-1944

‘Dan valt op woensdag 25 oktober 1944 het besluit dat Venray-kom moet evacueren… Tot in België toe worden Venrayse mensen weggebracht. De overwintering in den vreemde gaat beginnen… Een leeg verwoest dorp blijft achter, waarin looting a serious crime is! Het zal tot mei-juni 1945 duren voordat men eindelijk weer thuis met de opbouw kan beginnen.’125

Venray kom: ‘Venray moet totaal geëvacueerd worden. (…) Vanavond weer een stel granaten op de Hoenderstraat. Een doode en een gewonde. Ik zag ze weg brengen met het Engelsche roode kruis. De heele middag zoowat granaten.’126

-

Verschoten geschutmunitie Duits.

Ook ’s nachts vuurden de Duitsers granaten af op Venray. Specifieke locaties worden in het archiefmateriaal en de literatuur niet genoemd, omdat de granaten waarschijnlijk verspreid over een groot deel van het dorp neerkwamen. Deze indicatie wordt relevant geacht en zal verder in het onderzoek worden meegenomen. Op 25 oktober 1944 werd de evacuatie van Venray gestart. Deze indicatie is contextueel van aard.

-

‘Verzamelstraat der schadegevallen door oorlogsgeweld in October 1944 (…) A = totaal verwoest B = onherstelbaar zwaar beschadigd. (…) A: (…) Schoolstraat 9 (…) A: (…) Hofstraat 12 (…) A: (…) Hofstraat 5 (…) A: (…) Hoenderstraat 36 (…) A: (…) Hofstraat 7 (…) A: (…) Hofstraat 9

-

Oktober 1944

-

Verder kwamen er op deze dag Duitse granaten neer op de Hoenderstraat. Een deel van de Hoenderstraat is gelegen in de nabijheid van het onderzoeksgebied. Er worden in het archiefmateriaal echter geen huisnummers genoemd, waardoor de precieze locaties van de granaatinslagen niet achterhaald kunnen worden. In de nabijheid van het onderzoeksgebied zijn panden beschadigd geraakt door oorlogsgeweld. Het gaat om panden aan de Hoenderstraat, de Eindstraat en de Langeweg. Enkele adressen zijn door de jaren heen vernummerd. Twee adressen aan de Hofstraat zijn met ingang van 18 oktober 1952 vernummerd.128 (het oude huisnummer wordt als eerste genoemd): Hofstraat 10 = Julianasingel 2

124

Verlinden, J., Oorlogsfragmenten uit de Peel : een terugblik op de Tweede Wereldoorlog (Venray 2013), 310. Daal, H. van, Venrays ondergang en bevrijding: de strijd in 1944 om het bruggehoofd Blerick (Venray 1969). 126 Dagboek 002, Gemeentearchief Venray, 163 Documentatie W.J.M. Willemsen (Tweede Wereldoorlog), inv. nr. 13. 128 Vernummering m.i.v. 18 oktober 1952, Gemeentearchief Venray, Gemeentebestuur Venray, 1942-1990, inv. nr. 4374. 125

128-024-VO-01

Pagina 50 van 128

DATUM:

13-12-1944

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

-

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN (…) A: (…) Kerkpad 2 (…) B: (…) Eindstraat 21 (…) A: (…) Eindstraat 23 (…) A: (…) Hofstraat 10 (…) B: (…) Hofstraat 10a (…) B: (…) Groote Markt 11 (…) A: (…) Hoenderstraat 37 (…) A: (…) Hofstraat 8 (…) A: (…) Eindstraat 9a (…) B: (…) Eindstraat 13 (…) A: (…) Hoenderstraat 33 (…) A: (…) Schoolstraat 5-7 (…) A: Eindstraat 6 (…) A: Eindstraat 1 (…) A: Eindstraat 11a (…) (…) A: Eindstraat 15 (…) (…) A: Hofstraat 11 (…) (…) A: Kerkpad 2 (…)’127 ‘Ter voldoening aan het schrijven van den Heer Commissaris der Koningin in de Provincie Limburg te Maastricht de 31 October 1944, Kabinet No. 74 V., betreffende nevenvermeld onderwerp, heb ik de eer U Weledelgestrenge hierbij de navolgende opgave te doen van plaatsen waar zich nog niet ontplofte projectielen en mijnenvelden bevinden.

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE Hofstraat 12 = Julianasingel 1. De Hoenderstraat is met ingang van 2 november 1959 gedeeltelijk vernummerd129: Hoenderstraat 36 = “ 42 Hoenderstraat 37a = “ 41 Hoenderstraat 37b = “ 43 De Grote Markt is met ingang van 1 mei 1977 gedeeltelijk vernummerd130: Grote Markt 11 = “ 21 De beschadigde bebouwing in Venray kom is op schadekaarten in beeld gebracht. Figuur 11 toont een uitsnede van een schadekaart ter hoogte van het onderzoeksgebied. De beschadigde bebouwing in de nabijheid van het onderzoeksgebied geeft aan, dat (de omgeving van) het onderzoeksgebied betrokken was bij de bevrijdingsgevechten.

-

-

Onder andere in de Hofstraat en de Eindstraat werden eind 1944 niet ontplofte projectielen aangetroffen. De Eindstraat bevindt zich in de directe nabijheid van het onderzoeksgebied. Deze indicatie wordt relevant geacht.

127

Verzamelstraat der schadegevallen door oorlogsgeweld in October 1944, Gemeentearchief Venray, Gemeentebestuur Venray, 1942-1990, inv. nr. 4173. Vernummering Hoenderstraat, Gemeentearchief Venray, Gemeentebestuur Venray, 1942-1990, inv. nr. 4374. 130 Vernummering m.i.v. 1 mei 1977, Gemeentearchief Venray, Gemeentebestuur Venray, 1942-1990, inv. nr. 4375. 129

128-024-VO-01

Pagina 51 van 128

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

Datum 24-12-1944

Sortie 16-1510

(…) 1 Projectiel op de bovenste zolder bij CoenenHoutakkers in de Hofstraat. 1 Projectiel achter den tuin van Gommans op het kerkhof. (…) 1 Projectiel onder de stoep bij B. Sanders Eindstraat.’131 Nummers 3020

24-12-1944/ 25-12-1944

‘Op deze dag zijn de volgende vliegtuigen verongelukt: (…) Junker Ju 87 nabij Venraij.’132

-

z.d. 1944

-

‘Mijnen, niet ontplofte projectielen enz. (…) J.W. Gerlach, Hoenderstraat 15, Venray (…) 1 granaat achter in den tuin. (…) H.J.Th.J. Messemakers, Hoenderstr. 10 (…) raketbom en granaten achter dit perceel. (…) J. Pijpers (…) 6 mortieren aan de Eindstraat 3. (…) W. Siebers, Hoenderstraat 43a (…) 1 onontpl. Granaat onder de vloer in de gang van het huis. M. Voesten, Hoenderstraat (…) mortieren. (…) Terreinen “Jerusalem”, Eindstraat (…) allerlei munitie. (…) H.Th.H. Oudenhoven, Hoenderstr. 31, Venray (…) 30 granaten achter perceel Hoenderstraat 23 en in houtloods. (…)

131 132

Schaal 1:26.000

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

Luchtfotoanalyse De analyse is bemoeilijkt doordat de foto van matige kwaliteit is. Er zijn geen relevante waarnemingen gedaan in het onderzoeksgebied of de directe omgeving daarvan. -

-

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

-

Geen eenduidige OO-gerelateerde waarnemingen.

-

Uit de indicatie blijkt dat er op deze dag een Junker is neergestort in Venray. De locatie van de vliegtuigcrash is niet herleidbaar naar het onderzoeksgebied. De indicatie is daarom niet relevant voor dit onderzoek en zal niet verder worden meegenomen. GIS ID: 001: Artilleriebeschietingen.

Geallieerde raketten en Duitse en geallieerde geschutmunitie.

GIS ID: 002: Raketaanval door jachtbommenwerpers. Aan de Hoenderstraat, Bontekoestraat en Eindstraat zijn eind 1944 niet ontplofte projectielen aangetroffen. Achter het perceel aan de Hoenderstraat 10 werd een raketbom gevonden. Deze straten bevinden zich in de directe omgeving van het onderzoeksgebied. De gevonden niet-ontplofte projectielen tonen aan, dat (de omgeving van) het onderzoeksgebied betrokken was bij de bevrijdingsgevechten. Deze

Opgave aanwezige munitie, wapens, onontplofte projectielen, Gemeentearchief Venray, Gemeentebestuur Venray, 1942-1990, inv. nr. 5118. Eversteijn, T., Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 (niet gepubliceerd), 2397.

128-024-VO-01

Pagina 52 van 128

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

F. Vellebergh. Bontekoestr. (…) projectielen achter werkplaats. J. van Heijster. Eindstraat 3 (…) 7 projectielen achter de tuin.’133

11-03-1945

‘Op deze dag zijn de volgende vliegtuigen verongelukt: (…) Messerschmitt Bf 109 G-14 van het 6./JG 27 bij Venraij.’136

Datum 14-07-1945

Sortie 5188

22-09-1951

-

Schaal 1:50.000

‘Venray totaal 2811 woningen (boerderijen inbegrepen). (…) Verwoest: 467 17% Beschadigd: 1781 63% Licht of on-beschadigd: 563 20% 2811 100%’134 -

Nummers 5188

‘Vrijdagmiddag stootte men bij de grondwerkzaamheden van een nieuw te bouwen pand in de Patersstraat te Venray op een scherp gestelde, niet ontplofte bom van 150 kg. (…) Op dezelfde plaats in Venray kwam enige maanden geleden een granaat tot ontploffing, die veel materiële schade aanrichtte.’137

RELEVANTIE indicatie wordt daarom relevant geacht. (De Hoenderstraat is met ingang van 2 november 1959 gedeeltelijk vernummerd135: Hoenderstraat 43a = “ 55) De munitieruimingen zijn opgenomen in figuur 8.

-

Luchtfotoanalyse De analyse is bemoeilijkt doordat de foto van matige kwaliteit is. Er zijn geen relevante waarnemingen gedaan in het onderzoeksgebied of de directe omgeving daarvan. -

-

Uit de indicatie blijkt dat er op deze dag een Messerschmitt is neergestort in Venray. De locatie van de crash is niet specifiek herleidbaar naar het onderzoeksgebied. De indicatie is daarom niet relevant voor dit onderzoek en zal niet verder in het onderzoek worden meegenomen.

-

Geen eenduidige OO-gerelateerde waarnemingen.

-

De Patersstraat is gelegen op een afstand van minimaal ruim 400 meter van het onderzoeksgebied. Vanwege de grote afstand tot het onderzoeksgebied is deze indicatie niet relevant voor het onderzoek en zal niet verder worden meegenomen.

Tabel 8: Overzichtstabel oorlogshandelingen/indicaties met verwijzingen naar (de omgeving van) het onderzoeksgebied.

133

Mijnen, niet ontplofte projectielen enz., Gemeentearchief Venray, Gemeentebestuur Venray, 1942-1990, inv. nr. 5118. Verwoeste en beschadigde bebouwing in Venray, Gemeentearchief Venray, 163 Documentatie W.J.M. Willemsen (Tweede Wereldoorlog), inv. nr. 22. 135 Vernummering Hoenderstraat, Gemeentearchief Venray, Gemeentebestuur Venray, 1942-1990, inv. nr. 4374. 136 Eversteijn, T., Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 (niet gepubliceerd), 2545. 137 Z.a. (1951, 22 september), Niet ontplofte bom in Venray. De Tijd. Geraadpleegd op 14 maart 2024, op https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&query=%28granaat+venray%29&cql%5B%5D=%28date+_gte_+%2201-011940%22%29&sortfield=date&redirect=true&page=4&identifier=ddd:011202691:mpeg21:a0104&resultsidentifier=ddd:011202691:mpeg21:a0104&rowid=7. 134

128-024-VO-01

Pagina 53 van 128

3.3

FIGUREN BEHORENDE BIJ OVERZICHTSTABEL

Verdediging omgeving Venray (mei 1940)

Figuur 3: Dit figuur toont de situatie rondom Venray op 10 mei 1940. De omgeving werd verdedigd door I – 41 R.I., het eerste bataljon van het 41e Regiment Infanterie. Bron: Nierstrasz, V.E., De strijd op Nederlands grondgebied tijden de Wereldoorlog II; Hoofddeel III. Nederlands verdediging tegen de Duitse aanval van 10-19 mei 1940; Deel 2. De krijgsverrichtingen in de buitenprovinciën (zonder Zeeland). Onderdeel B. De verdediging van Noord-Limburg en Noord-Brabant, mei 1940 (Den Haag 1953).

128-024-VO-01

Pagina 54 van 128

Globale Geallieerde gun areas (oktober 1944)

Figuur 4: Dit figuur toont de posities van de Duitsers in de omgeving van Venray in oktober 1944. De exacte datum staat niet op de kaart aangegeven. Met de roze cirkels worden gun areas aangegeven. Het eerste bataljon van het Fallschirmjägerregiment Grewe bevond zich in de omgeving van Venray. Het onderzoeksgebied was gelegen in een gun area. Bron: Trace A, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British element): War diaries, Second World War, inv. nr. 411.

128-024-VO-01

Pagina 55 van 128

Voorgestelde bombardementsdoelen (uitgevoerd op 12 oktober 1944)

Figuur 5: Dit figuur toont een tekening van voorgestelde vuurdoelen van de Engelsen op 11 oktober 1944. Target B overlapt met het onderzoeksgebied en werd op 12 oktober 1944 uitgevoerd. Bron: Proposed air targets, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British element): War diaries, Second World War, inv. nr. 411.

128-024-VO-01

Pagina 56 van 128

Task Table 3rd Infantry Division (oktober 1944)

Figuur 6: Deze task table, afkomstig uit een War Diary, toont de Nord de Guerre-coördinaten waarop de Engelsen in oktober 1944 vuurden. De coördinaten 7726 en 7727, waarbij het onderzoeksgebied gelegen is, worden veelvoudig genoemd. Bron: RA 3 IR INF DIV OO No 17: Concentrations, The National Archives te Londen, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British element): War diaries, Second World War, inv. nr. 414.

128-024-VO-01

Pagina 57 van 128

Plot van raketinslagen (14 oktober 1944)

Figuur 7: Dit figuur toont een kaart met daarop raketinslagen (als kruisjes weergegeven) die door de geallieerden zijn ingetekend na de aanval van Typhoons op de Sint Petrus’ Bandenkerk op 14 oktober 1944. Niet alle inslagen zijn op het kaartje aangegeven. Bron: Appendix B, The National Archives te Londen, AIR 37 Air Ministry: Allied Expeditionary Air Force, later Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force (Air), and 2nd Tactical Air Force: Registered Files and Reports, inv. nr. 63

128-024-VO-01

Pagina 58 van 128

Overzicht kraters, oorlogsschade en munitieruimingen

Figuur 8: Dit figuur toont de kraters van geschutmunitie die zijn waargenomen op de luchtfoto van 15 oktober 1944. Daarnaast zijn de locaties van munitieruimingen te zien die hebben plaatsgevonden in 19441945. De ruiming het dichtst bij het uiterste zuidelijke gedeelte van het onderzoeksgebied betrof een raket. Tevens geeft dit figuur weer, welke gebouwen op 15 oktober al zwaar beschadigd waren door het oorlogsgeweld. Het betreft een pand aan de Eindstraat, een pand aan de Hoenderstraat en een pand aan de Bontekoestraat. In het noorden van het onderzoeksgebied is een verstoring zichtbaar. Tot slot zijn de drie meest zuidelijke kraters geclassificeerd als een krater geschutmunitie/raket, vanwege de ietwat afwijkende vorm van de krater en de ligging dicht bij de locatie van de eind 1944 aangetroffen raket. Bron: Luchtfoto 15-10-1944, TOPO, schaal 1:15.000, Sortienummer: 400-1302, Beeldnummer: 4279.

128-024-VO-01

Pagina 59 van 128

Schade Eindstraat (oktober 1944)

Figuur 9: De Eindstraat na het opruimen van de ravage die door de luchtaanvallen op de toren van de Sint Petrus Bandenkerk was veroorzaakt. Een vergelijking met de geraadpleegde luchtfoto’s doet sterk vermoeden, dat deze foto de panden in de omgeving van de huidige Eindstraat 15 tot 21 toont. Bron: Verlinden, J., Oorlogsfragmenten uit de Peel : een terugblik op de Tweede Wereldoorlog (Venray 2013), 315.

128-024-VO-01

Pagina 60 van 128

Bevrijding van Venray (18 oktober 1944)

Figuur 10: Deze foto toont twee Britse infanteristen van het 2nd East Yorkshire Regiment, die op 18 oktober 1944 Venray binnentrekken. Bron: Klep, C. en B. Schoenmaker, De bevrijding van Nederland 1944-1945 : Oorlog op de flank (’sGravenhage 1995), 208.

128-024-VO-01

Pagina 61 van 128

Schadekaart van de kom van Venray

Figuur 11: Dit figuur toont een uitsnede van de schadekaart van Venray kom ter hoogte van het onderzoeksgebied, waarop de door oorlogsgeweld verwoeste en beschadigde panden zijn weergegeven. Rood = totaal verwoest; Blauw = zeer zwaar beschadigd, vermoedelijk niet herstelbaar; Bruin = zwaar beschadigd, doch herstelbaar; Groen = licht beschadigd; Geel = glas- en pannenschade. Bron: Schadekaart Venray kom, Gemeentearchief Venray, Gemeentewerken Venray 1917-1969, doos 72.

128-024-VO-01

Pagina 62 van 128

3.4

MIJNENVELDREGISTER

Bij de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) zijn gegevens uit het mijnenveldregister aangevraagd over de mogelijke aanwezigheid van mijnenvelden in en nabij het onderzoeksgebied.138 Uit de door de EOD aangeleverde gegevens blijkt dat het onderzoeksgebied voor een groot deel verdacht was op de aanwezigheid van mijnen. Het ruimrapport van het mijnenveld met nummer 32G bevat een overzichtstekening, die het op mijnen verdachte gebied gearceerd weergeeft.139 Deze tekening is in figuur 13 weergegeven. Het mijnenruimrapport beschrijft, dat het niet bekend is wie de mijnen zou hebben gelegd en wanneer dit gebeurd zou zijn. Ook het aantal mijnen dat gelegd zou zijn, is niet bekend. Het gebied is op 23 oktober 1945 geruimd door het 1 Coy. engineer-btl. 348. Er werden tijdens deze ruiming geen mijnen aangetroffen in het gebied. Als opmerking werd genoteerd: “The area has been checked and nothing found.”. Omdat niet bekend is of en hoeveel mijnen er gelegd zijn, en er bij de ruiming op 23 oktober 1945 geen mijnen zijn aangetroffen, is het niet waarschijnlijk dat er nog mijnen in het gebied aanwezig zijn. Deze indicatie wordt daarom niet verder meegenomen in het onderzoek.

138 ECG: 128-024, correspondentie EOD daterende februari 2024 omtrent de eventuele aanwezigheid van mijnenvelden

in het onderzoeksgebied. 139 Minefield Clearance Certificate No. 32G, Semi-Statisch Informatiebeheer Defensie te Den Haag, Archief Mijn- en Munitieopruimingsdienst (M.M.O.D.), kaart 19 S.W.E.

128-024-VO-01

Pagina 64 van 128

Figuur 12: Dit figuur toont het op mijnen verdachte gebied rondom het St. Josephgesticht. Het gebied overlapt voor een groot deel met het onderzoeksgebied. Het is niet bekend of en hoeveel mijnen er gelegd zijn. Bij de ruiming op 23 oktober 1945 werden geen mijnen aangetroffen. Bron: Semi-Statisch Informatiebeheer Defensie te Den Haag, Archief Mijn- en Munitieopruimingsdienst (M.M.O.D.), Book X Noord-Brabant-Noord-Limburg, kaart 19 S.W. (eastern half).

128-024-VO-01

Pagina 65 van 128

Figuur 13: Dit figuur toont het op mijnen verdachte gebied zoals ingetekend op mijnenruimrapport 32G. Het gearceerde gebied is op 23 oktober 1945 onderzocht op mijnen. Er werden geen mijnen aangetroffen. Bron: Minefield Clearance Certificate No. 32G, Semi-Statisch Informatiebeheer Defensie te Den Haag, Archief Mijn- en Munitieopruimingsdienst (M.M.O.D.), kaart 19 S.W.E.

128-024-VO-01

Pagina 66 van 128

3.5

NAOORLOGSE RUIMINGEN VAN OO

In de archieven van de EOD bevinden zich gegevens van naoorlogs aangetroffen en geruimde OO vanaf de jaren ’70. De beperkingen van deze bronnen zijn weergegeven in paragraaf 2.9 Nauwkeurigheid en herleidbaarheid. In de omgeving van het onderzoeksgebied zijn meldingen van EOD-ruimingen aangetroffen. Bij het analyseren van deze meldingen is een buffer van 350 meter rond het onderzoeksgebied gehanteerd. De meldingen die binnen deze buffer vallen zijn opgenomen in onderstaande tabel. De met oranje gemarkeerde meldingen zijn door een incompleet genoteerd adres (in de meeste gevallen een missend huisnummer) niet exact te lokaliseren. Binnen de contouren van het onderzoeksgebied zijn geen meldingen van EOD-ruimingen achterhaald.

MELDING NR.

DATUM140

LOCATIE

AANGETROFFEN

19721230

31-05-1972

1x brisantgranaat

19721564

10-07-1972

19730937 19740035

30-04-1973 05-01-1974

Perceel bouwland v. d. Hr. Finsenberg – Merseloseweg 76 – Venray A. Kennis, Wilhelminastraat 7, Venray Dhr. v.d. Pasch – Hoenderstraat 44 Hoenderstraat 42 te Venray

19740667

18-03-1974

19742288 19751216 19752439

29-08-1974 20-05-1975 24-09-1975

19761159

27-04-1976

19772522

29-07-1977

19773585

28-10-1977

Boerderij van Jerusalem aan de Gasstraat LTS aan de St. Jozefweg St. Barbarastr. 10 Merselooseweg ter hoogte van no. 76 Kapel van Jeruzalem. Ligt onder kruisbeeld Schoolstraat 12 – Venray, ligt in de tuin Bouwterrein aan de Markt

19853039

28-09-1985

Hoenderstraat, midden in het dorp

19882638

03-09-1987

Merseloseweg 58

19890644

15-03-1989

Parkeerplaats Raadhuisstraat

19930479

17-03-1993

In het dorp bij kerk

1x handgranaat 1x pantsergranaat van 2cm 1x granaat doorsnee 4 cm lang ca. 15 cm 1x brisantgranaat van 8 cm mortier met schokbuis 1x staartstuk v. PIAT 1x rookgranaat 2 inch mortier 1x brisantgranaat van 7.5 cm (met schokbuis) 1x brisantgranaat 7,5 cm met schokbuis 1x brisantgranaat van 3 inch mortier met schokbuis 1x brisantgranaat met schokbuis van 15 cm (D) 1x rookgranaat fosfor van 3 inch mortier met schokbuis; 2x restanten van bovengenoemd explosief. 1x rookgranaat van 25 ponder. Leeg, verschoten met restant tijdschokbuis 221 serie 1x brisantgranaat van 10,5 cm (D), verschoten, met restant AZ 23 serie. 1x SAP van 60 lb met BB

140 Meldingsdatum.

128-024-VO-01

Pagina 67 van 128

MELDING NR.

DATUM140

LOCATIE

AANGETROFFEN

19932169

02-10-1993

Gasstraat 14

19941394

28-06-1994

Julianasingel

19980548

30-03-1998

Sint Josefweg

20001099

04-06-2000

Stationsweg 34

20001119

07-06-2000

St. Jozefweg

20002200

15-11-2000

Raadhuisstraat bouwterrein

20020347

24-03-2002

Raadhuis 1?

20031511

23-09-2003

Noordsingel

20040467

08-04-2004

Nabij gemeentehuis

20061879

28-11-2006

Hofstr. In Venray

20070910

01-06-2007

Langeweg 74

20081627

13-11-2008

Gaststraat

20110452

2011

Overloonseweg

20120712

2012

Raadhuisstraat 1

20141235

2014

Pastor van de Gaet 27

1x brisantgranaat van 8cm mortier Duits verschoten met Wurfgranate Z 38 1x brisantgranaat van 25 ponder met schokbuis No. 117, verschoten 1x staartstuk van 3 inch mortier; 5x rookpotten van rookgranaat van 25 ponder; 1x rookgranaat van 75 mm bodemuitstralend, verschoten; 1x brisantgranaat van 75 mm met schokbuis 748 verschoten; 1x handgranaat Mills 36, zonder slagpen 1x rookhandgranaat, fosfor No. 77 met schokbuis No. 247 1x brisantgranaat van 10 cm mortier met restant ontsteker 1x brisantgranaat van 7,62 cm met kl AZ 23, verschoten 2x scherfhandgranaat No. 36 Mills met vermoedelijk slagpin zonder springstof 1x scherfhandgranaat No. 36 (Mills) (UK) 1x rookgranaat van 25 ponder, met tijdschokbuis No. 221, verschoten 1x restant gevechtskop 60 lbs SAP van 3 inch raket 1x brisantgranaatpatroon van 35 mm; 2x patroonhouders; 1x loop; 1x oefenhandgranaat DM 58; 1x oefenhandgranaatontsteker DM 18; 1x oefenhandgranaat DM 28. 1x brisantgranaat van 8 cm mortier, zonder ontsteker 1x brisantgranaat; 2 inch mortier met schokbuis No 151 (verschoten) 1x rookgranaat; 25 ponder met tijdschokbuis No 221 I (UK) (verschoten) 1x brisantgranaat; 3.7 inch met mechanische tijdbuis No.208 (verschoten)

128-024-VO-01

Pagina 68 van 128

MELDING NR.

DATUM140

LOCATIE

AANGETROFFEN

20160851

2016

Overloonseweg

1x scherfhandgranaat; No 36 Mills (gewapend) 1x rookgranaat; 25 ponder met restant tijdschokbuis No 221, verschoten. Leeg 2x rookgranaat; 25 ponder met restant tijdschokbuis No. 221 serie (verschoten, leeg); 1x rookgranaat; 105 mm met tijdschokbuis M54 (US) (verschoten). 1x brisantgranaat; 3.7 inch met Mechanische tijdschokbuis No. 208 (verschoten) 1x rookpot: rookgranaat 25 ponder, verschoten

20182578001 2018

Houtklef/Overloonseweg

20191139001 2019

Noordsingel 19

20191286001 2019

Hoenderstraat

20221775001 2022

Noordsingel 29

Tabel 9: Meldingen en ruimingen van mogelijke Ontplofbare Oorlogsresten in (de omgeving van) het onderzoeksgebied.

De locaties van de EOD-ruimingen zijn te zien in figuur 14.

128-024-VO-01

Pagina 69 van 128

Figuur 14: Overzicht van de EOD-ruimingen in de omgeving van het onderzoeksgebied.

128-024-VO-01

Pagina 70 van 128

4 RESULTATEN ONDERZOEK NA-CONFLICTPERIODE Middels het Onderzoek na-Conflictperiode wordt beoordeeld of als gevolg van bodemingrepen in de na-Conflictperiode kan worden geconcludeerd dat er geen sprake is van de mogelijke aanwezigheid van OO en/of de verticale ligging van het maaiveld en verschillende grondlagen dusdanig zijn gewijzigd dat dit van belang is voor de verticale afbakening van een verdacht gebied.

4.1

ARCHIEFMATERIAAL

Bij het Gemeentearchief Venray zijn archiefstukken aangevraagd inzake naoorlogse werkzaamheden in het onderzoeksgebied. De geraadpleegde dossiers zijn weergegeven in hoofdstuk 8 Overzicht van gehanteerde bronnen. Er is een archiefstuk aangetroffen met betrekking tot de aanleg van de parkeerplaats aan de Hoenderstraat, in het zuidelijke gedeelte van het onderzoeksgebied. De meest recente werktekening voor de aanleg van de parkeerplaats dateert van 7 februari 1990.141 Deze tekening toont de nieuw aan te leggen parkeerplaats met een eveneens nieuw aan te leggen toegangsweg met ingang tussen Hoenderstraat 18 en Hoenderstraat 24. Op de werktekening is niet aangegeven tot welke diepte de werkzaamheden hebben plaatsgevonden.

141

Werktekening aanleg parkeerterrein Hoenderstraat, Gemeentearchief Venray, Gemeentebestuur Venray, 1942-1990, inv. nr. 5479. 128-024-VO-01

Pagina 71 van 128

Figuur 15: Dit figuur toont de werktekening van de aanleg van de parkeerplaats aan de Hoenderstraat, zoals vastgelegd op 7 februari 1990. Bron: Werktekening aanleg parkeerterrein Hoenderstraat, Gemeentearchief Venray, Gemeentebestuur Venray, 1942-1990, inv. nr. 5479.

128-024-VO-01

Pagina 72 van 128

4.2

BEELDVERGELIJKING NAOORLOGSE LUCHTFOTO’S EN SATELLIETBEELDEN

Middels een vergelijking van recente satellietbeelden met luchtopnamen uit de Tweede Wereldoorlog en naoorlogse luchtopnamen, is getracht globaal te bepalen waar de bodem is geroerd. Voor de naoorlogse luchtopnamen is het Kadaster geraadpleegd. Op de volgende pagina’s zijn beeldvergelijkingen weergegeven. -

128-024-TE-03: Deze tekening toont het onderzoeksgebied in oktober 1944 en in 1955. Op de luchtopname uit 1955 is te zien, dat in het uiterst noordelijke gedeelte van het onderzoeksgebied huizen gerealiseerd zijn. Ook in het middelste / zuidelijke gedeelte van het onderzoeksgebied zijn nieuwe panden zichtbaar; een pand aan de westzijde met daarnaast een L-vormig pand dat op de luchtfoto witgekleurd is. De grond tussen deze panden en de weg ernaartoe zijn verhard. Iets ten noorden van het L-vormige pand zijn twee kleinere gebouwen gerealiseerd, en ten noorden hiervan nog één klein gebouw.

-

128-024-TE-04: Deze beeldvergelijking laat het onderzoeksgebied zien in 1955 en in 1988. De huizen die op de luchtfoto uit 1955 in het uiterst noordelijke gedeelte van het onderzoeksgebied zichtbaar zijn, zijn op de foto uit 1988 niet meer aanwezig. De vier panden in het middelste / zuidelijke gedeelte van het gebied staan er nog wel. Verder zijn er geen veranderingen waargenomen.

-

128-024-TE-05: Op deze tekening is de beeldvergelijking tussen de jaren 1988 en 1994 zichtbaar. In het uiterst zuidelijke gedeelte van het onderzoeksgebied is op de foto uit 1994 het nieuwe parkeerterrein aan de Hoenderstraat te zien. Het in 1988 nog aanwezige Lvormige gebouw is gesloopt. De overige drie gebouwen in het middelste gedeelte van het onderzoeksgebied staan er nog wel.

-

128-024-TE-06: Deze tekening toont de beeldvergelijking tussen 1994 en 2009. In het uiterst noordelijke gedeelte van het onderzoeksgebied is op de satellietbeelden uit 2009 een parkeerplaats zichtbaar. Iets ten zuiden van deze parkeerplaats is grondroering zichtbaar. In het middelste gedeelte van het onderzoeksgebied staan nog twee gebouwen. In 1994 stonden er aldaar naast het grotere gebouw nog twee kleinere gebouwen naast elkaar. In 2009 is het meest oostelijk gelegen gebouw daarvan niet meer aanwezig. In het zuidwestelijke gedeelte van het onderzoeksgebied is bebouwing gerealiseerd. Verder zijn er geen veranderingen zichtbaar.

-

128-024-TE-07: Deze beeldvergelijking toont satellietbeelden uit 2009 en het heden. Het kleinere gebouw dat in 2009 nog in het middelste gedeelte van het onderzoeksgebied stond, is vandaag de dag niet meer aanwezig. Ook de bebouwing in het zuidwestelijke gedeelte van het onderzoeksgebied is gesloopt. Verder zijn er op deze beeldvergelijking geen veranderingen zichtbaar.

128-024-VO-01

Pagina 73 van 128

4.3

OPSPORINGSWERKZAAMHEDEN MGR. GOUMANSPLEIN – VONDST ENGELSE GRANAAT

ECG is via de VEO Bommenkaart nagegaan of er reeds opsporingswerkzaamheden hebben plaatsgevonden in het onderzoeksgebied. Hierbij zijn geen opsporingswerkzaamheden binnen het onderzoeksgebied achterhaald. In de omgeving van het onderzoeksgebied, namelijk ter hoogte van het Venrays Museum aan het Mgr. Goumansplein, heeft Den Ouden Bodac B.V. in 2015 opsporingswerkzaamheden verricht. ECG beschikt niet over deze rapportage. Tijdens de opsporingswerkzaamheden werd volgens een artikel van L1 Nieuws op 12 oktober 2015 een explosief aangetroffen.142 Volgens de website Peel en Maas Venray zou het gaan om een 4,5 inch granaat, afkomstig van een tank.143

Figuur 16: De locatie van de opsporingswerkzaamheden ten opzichte van het onderzoeksgebied. Bron: VEO Bommenkaart.

142

Laarman, M. (2015, 12 oktober). Explosief gevonden op Monseigneur Goumansplein in Venray. L1 Nieuws. Geraadpleegd op 14 maart 2024, van https://www.l1nieuws.nl/nieuws/1347592/explosief-gevonden-opmonseigneur-goumansplein-in-venray. 143 Z.a., (2015, 16 oktober). Engelse granaat veilig afgevoerd. Geraadpleegd op 15 april 2024, van https://www.peelenmaasvenray.nl/nieuws/venray/57449/engelse-granaat-veilig-afgevoerd. 128-024-VO-01

Pagina 79 van 128

4.4

BAG-REGISTER

Middels de gegevens van de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) valt het bouwjaar van panden bij het onderzoeksgebied te achterhalen. Hierdoor kan een overzicht worden gemaakt van waar en wanneer naoorlogs grondroerende werkzaamheden hebben plaatsgevonden. De gegevens zijn in ArcGIS Pro verwerkt en in onderstaande figuur weergegeven. De categorisering van bouwjaren is relevant omdat de EOD vanaf 1971 ruimingen van OO heeft geregistreerd in de geanalyseerde MORA’s. ECG gaat ervan uit dat eventuele aangetroffen OO vanaf dat moment in dit register zijn gemeld en geruimd. Uit het BAG-register kan opgemaakt worden dat een deel van de bodem binnen het onderzoeksgebied in de naoorlogse periode is geroerd. Het pand dat zich vandaag de dag binnen de contouren van het onderzoeksgebied bevindt, is gebouwd in 1983. In figuur 17 wordt weergegeven, in welke periode de gebouwen in en nabij het onderzoeksgebied gerealiseerd zijn.

128-024-VO-01

Pagina 80 van 128

Figuur 17: Dit figuur toont het bouwjaar van de panden in en nabij het onderzoeksgebied. Binnen de contouren van het onderzoeksgebied is in 1983 een pand gebouwd. Sommige vooroorlogse panden nabij het onderzoeksgebied hebben in de periode na de oorlog renovatiewerkzaamheden ondergaan, waardoor ze in het BAG-register als naoorlogs geclassificeerd zijn. Bron: BAG-register.

128-024-VO-01

Pagina 81 van 128

4.5

KLIC-MELDING

ECG heeft op 10 april 2024 een KLIC-melding aangevraagd om inzicht te verkrijgen in de ligging van kabels en leidingen in het onderzoeksgebied.144 Resultaat van deze melding is de wetenschap dat zich binnen het onderzoeksgebied kabels en leidingen bevinden, die gezien de historische ontwikkeling van het gebied vermoedelijk naoorlogs zijn aangelegd. De ligging van de kabels en leidingen is in onderstaande figuur weergegeven. Uit de KLIC-melding valt op te maken dat er in het onderzoeksgebied enkele grondroerende activiteiten hebben plaatsgevonden ten behoeve van de aanleg van kabels en leidingen. Het ontbreekt echter aan complete gegevens waaruit valt op te maken op welke diepte deze kabels en leidingen zich bevinden. Derhalve kan enkel worden gesteld dat de kabels en leidingen een contraindicatie vormen tot in de naoorlogs geroerde grond, te weten de bereikte diepte waarop de kabels en leidingen zich bevinden.

144 Vermeld dient te worden dat de gegevens omtrent ondergrondse infrastructuur zoals deze door de uitgevoerde

oriëntatie zijn verkregen, een geldigheidsduur hebben van maximaal 20 werkdagen na aanvraag.

128-024-VO-01

Pagina 82 van 128

Figuur 18: Dit figuur toont de kabels en leidingen in en nabij het onderzoeksgebied. Bron: Kabels- en Leidingencentrum.

128-024-VO-01

Pagina 83 van 128

4.6

OVERZICHTSTABEL NA-CONFLICTPERIODE

De onderstaande tabel vormt een chronologisch overzicht van de informatie over naoorlogse bodemroerende activiteiten die met behulp van diverse bronnen is achterhaald. De tabel dient horizontaal te worden gelezen, te beginnen bij de datum, gevolgd door eventuele secundaire en primaire bronnen. Waar mogelijk worden contra-indicaties geduid met behulp van luchtfoto’s en kaartmateriaal, aangeduid met een blauwe kleur. Tot slot wordt bepaald of de contraindicatie relevant is voor het onderzoek. Contra-indicaties die als relevant zijn bestempeld, worden in Hoofdstuk 5 afgewogen tegen eventuele indicaties om te bepalen of er sprake is van verdacht gebied. DATUM

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR, INTERNET

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON ARCHIEVEN

Datum luchtfoto 1955

Sortie 1955_KAARTBLAD52_066_Venray_1955

Aanleg van het parkeerterrein aan de Hoenderstraat, zie paragraaf 4.1 Archiefmateriaal. Nummers -

1988

1988_KAARTBLAD52_048_Venray_1988

-

1994

1994_KAARTBLAD52_024_Venray_1994

-

In het uiterst zuidelijke gedeelte van het onderzoeksgebied is op de foto uit 1994 het nieuwe parkeerterrein aan de Hoenderstraat te zien. Het in 1988 nog aanwezige L-vormige gebouw is gesloopt. De overige drie gebouwen in het middelste gedeelte van het onderzoeksgebied staat er nog wel.

Niet bekend

2009

Satellietbeelden 2009

-

In het uiterst noordelijke gedeelte van het onderzoeksgebied is op de satellietbeelden uit 2009 een parkeerplaats zichtbaar. Iets ten zuiden van deze parkeerplaats is grondroering zichtbaar. In het middelste gedeelte van het onderzoeksgebied staan nog twee gebouwen. In 1994 stonden er aldaar naast het grotere gebouw nog twee kleinere gebouwen naast elkaar. In 2009 is het meest rechtse gebouw daarvan niet meer aanwezig. In het zuidwestelijke gedeelte van het onderzoeksgebied is bebouwing gerealiseerd.

Niet bekend

Heden

-

-

Het kleinere gebouw dat in 2009 nog in het middelste gedeelte van het onderzoeksgebied stond, is vandaag de dag niet meer aanwezig. Ook de bebouwing in het zuidwestelijke gedeelte van het onderzoeksgebied is gesloopt.

Niet bekend

1990

128-024-VO-01

GEO-INFORMATIEBRON

VECTOR GIS-DATASETS

Luchtfotoanalyse Op de luchtopname uit 1955 is te zien, dat in het uiterst noordelijke gedeelte van het onderzoeksgebied huizen gerealiseerd zijn. Ook in het middelste / zuidelijke gedeelte van het onderzoeksgebied zijn nieuwe panden zichtbaar; een pand aan de linkerzijde met daarnaast een L-vormig pand dat op de luchtfoto witgekleurd is. Aan de oostzijde is eveneens een klein pand zichtbaar. De grond tussen de twee grote panden in het midden en de weg ernaartoe zijn verhard. Iets ten noorden van het L-vormige pand zijn twee kleinere gebouwen gerealiseerd. De huizen die op de luchtfoto uit 1955 in het uiterst noordelijke gedeelte van het onderzoeksgebied zichtbaar zijn, zijn op de foto uit 1988 niet meer aanwezig. De vier panden in het middelste / zuidelijke gedeelte van het gebied staan er nog wel. Verder zijn er geen veranderingen waargenomen.

DIEPTE TOV NAP OF M-MV

RELEVANTIE

Niet bekend.

Er hebben naoorlogse bodemroerende werkzaamheden plaatsgevonden binnen het onderzoeksgebied.

Niet bekend

Relevant. De indicatie toont naoorlogse grondroerende werkzaamheden in het onderzoeksgebied aan, met betrekking tot de bouw van verschillende panden. Bij de bouw van deze panden kan er van uit gegaan worden dat eventueel aanwezige OO opgemerkt zou zijn. Relevant. De waarneming duidt op naoorlogse grondroerende werkzaamheden daar de panden die eerder in het noordelijke gedeelte van het onderzoeksgebied stonden, zijn gesloopt. Relevant. Deze waarneming duidt op naoorlogse grondroerende werkzaamheden in de vorm van de aanleg van het parkeerterrein aan de Hoenderstraat en de sloop van het Lvormige gebouw. Relevant. Er hebben grondroerende werkzaamheden plaatsgevonden in de vorm van de aanleg van een parkeerplaats in het meest noordelijke gedeelte van het onderzoeksgebied. Daarnaast is er een pand gesloopt. In het zuidwestelijke gedeelte van het onderzoeksgebied is bebouwing gerealiseerd. Relevant. Deze waarneming toont naoorlogse grondroerende werkzaamheden aan in de vorm van de sloop van bebouwing.

Niet bekend

Pagina 84 van 128

DATUM

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR, INTERNET

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON ARCHIEVEN

GEO-INFORMATIEBRON

Heden

-

-

Heden

-

-

Via de BAG-viewer is in kaart gebracht in welke jaren de panden in en rondom het onderzoeksgebied zijn gerealiseerd. De resultaten zijn verwerkt in paragraaf 4.4. ECG heeft een Klic-melding aangevraagd. De ontvangen gegevens zijn weergegeven in paragraaf 4.5.

VECTOR GIS-DATASETS

DIEPTE TOV NAP OF M-MV

RELEVANTIE

Niet bekend

Relevant. De indicatie toont naoorlogse grondroering in het onderzoeksgebied aan. Relevant. Hoewel informatie omtrent de diepteligging van de kabels en leidingen ontbreekt, acht ECG het waarschijnlijk dat de grond ter plaatse van de kabels en leidingen dusdanig is geroerd dat niet langer sprake is van een verhoogde kans op het aantreffen van Ontplofbare Oorlogsresten.

Niet bekend

Tabel 10: Overzichtstabel contra-indicaties met verwijzingen naar (de omgeving van) het onderzoeksgebied.

128-024-VO-01

Pagina 85 van 128

5 AFBAKENING VERDACHT GEBIED Uitgaande van het Onderzoek Conflictperiode en Onderzoek na-Conflictperiode vindt er een afweging plaats omtrent de indicatie VERDACHT/ONVERDACHT. De conclusie ‘verdacht gebied’ wordt getrokken indien op basis van de beoordeling van indicaties en contra-indicaties er, volgens een onderbouwde inschatting, voor het gehele of een gedeelte van het onderzoeksgebied sprake is van de mogelijke aanwezigheid van Ontplofbare Oorlogsresten. Indien dit niet het geval is, wordt er geen verdacht gebied vastgesteld en afgebakend.

5.1

BEOORDELING BRONNENMATERIAAL INDICATIES

Middels het Onderzoek Conflictperiode zijn er aanwijzingen achterhaald dat (de omgeving van) het onderzoeksgebied betrokken is geweest bij oorlogshandelingen: Artilleriebeschietingen (GIS ID: 001) Vanaf oktober 1944 heeft Venray onder artillerievuur van zowel de geallieerden alsook de Duitsers gelegen. Het zwaartepunt van de beschietingen lag op de dagen rondom de bevrijding van Venray op 18 oktober 1944. Op de luchtfoto van 15 oktober 1944 zijn kraters van geschutmunitie waargenomen binnen de contouren van het onderzoeksgebied. Op 16 oktober 1944 werd door de Engelsen een barrage uitgevoerd. Het ingetekende doelgebied van de barrage vertoont overlap met het onderzoeksgebied. Na de bevrijding van Venray bleven de Duitsers artilleriebeschietingen op het dorp uitvoeren. Voor een beargumenteerde beoordeling van bovenstaande indicaties dienen conform het CS-VROO02 de volgende onderzoeksvragen te worden beantwoord: INDICATIE

ARTILLERIEBESCHIETINGEN

ALGEMENE OMSCHRIJVING

Artilleriebeschietingen betreffen beschietingen tegen grond- en luchtdoelen.

ONDERZOEKSVRAGEN LOCATIEVERWIJZING 1. Zijn de locaties van schademeldingen bekend?

De locaties van schademeldingen zijn bekend. De schadegevallen in de directe omgeving van het onderzoeksgebied zijn onder andere zichtbaar in figuur 11. Ja, op de luchtfoto van 15 oktober 1944 zijn kraters en beschadigde panden waargenomen.

2. Zijn er luchtfoto’s beschikbaar waarop kraters en/of schade aan de infrastructuur zichtbaar zijn? ONDERZOEKSVRAGEN ACHTERGEBLEVEN ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN 3. Is bekend welke eenheid of eenheden de Ja, onder andere de 33rd Field Regiment, 151st Field beschietingen heeft/hebben uitgevoerd? Regiment, het 13th (HAC) Regiment en artillerie van de 15th Infantry Division en 8th A.G.R.A. hebben beschietingen uitgevoerd. Ook is de omgeving van het onderzoeksgebied beschoten door Duitse eenheden.

128-024-VO-01

Pagina 86 van 128

INDICATIE

ARTILLERIEBESCHIETINGEN

ALGEMENE OMSCHRIJVING

Artilleriebeschietingen betreffen beschietingen tegen grond- en luchtdoelen.

ONDERZOEKSVRAGEN LOCATIEVERWIJZING 4. Is bekend welke typen geschut en kalibers zijn ingezet?

5. Is bekend hoeveel granaten er zijn verschoten? 6. Konden hier in relatie tot de bodemgesteldheid blindgangers onopgemerkt achterblijven? 7. Vonden de beschietingen destijds plaats in landelijk/stedelijk gebied? 8. Lag het onderzoeksgebied in een opmarsroute? 9. Is het bekend wat de aard van de beschieting was?

10. Is het bekend binnen welk tijdsbestek de beschietingen hebben plaatsgevonden?

11. Lag het onderzoeksgebied aan een statisch front?

ONDERZOEKSVRAGEN AFBAKENING VERDACHT GEBIED 12. Zijn er schademeldingen te relateren aan deze beschietingen? 13. Zijn er munitievondsten te relateren aan deze beschietingen?

Op basis van de ingezette eenheden en naoorlogse ruimingen is getracht het type kalibers te achterhalen. Deze zijn opgenomen onder paragraaf 5.4. Nee. Ja. De beschietingen vonden plaats in de kom van het dorp Venray, op veelal onbebouwd terrein. Ja. Ja, de Britse beschietingen waren aanvallend en ter ondersteuning van de infanterie. Er hebben ook Duitse artilleriebeschietingen plaatsgevonden, vooral nadat zij zich na de inname door de geallieerden hadden teruggetrokken. De beschietingen hebben plaatsgevonden vanaf begin oktober 1944. Rond de bevrijding van Venray op 18 oktober waren de beschietingen op hun hoogtepunt, met onder andere een Britse barrage op 16 oktober 1944. Na de bevrijding werd door Duitse eenheden op het dorp geschoten. De kom van Venray werd vanaf begin oktober tot ruim na de bevrijding op 18 oktober zowel door de geallieerden als door de Duitsers beschoten met artillerie. Ja, in de omgeving van het onderzoeksgebied zijn schademeldingen te relateren aan deze beschietingen. Ja, er is geschutmunitie aangetroffen in de omgeving van het onderzoeksgebied.

Tabel 11: Onderzoeksvragen conflictperiode voor het beargumenteerd aanmerken van verdacht gebied.

Op basis van bovenstaande onderzoeksvragen en -antwoorden stelt ECG dat er voldoende feitelijke aanwijzingen zijn voor de afbakening van verdacht gebied.

128-024-VO-01

Pagina 87 van 128

Raketaanval door jachtbommenwerpers (GIS ID: 002) Op 14 oktober 1944 vonden gedurende de gehele dag raketaanvallen van Typhoons op de kerktoren van de Sint Petrus’ Bandenkerk plaats. Deze kerk is gelegen op een afstand van zo’n 200 meter van het onderzoeksgebied. INDICATIE

RAKETAANVAL DOOR JACHTBOMMENWERPERS

ALGEMENE OMSCHRIJVING

Een jachtbommenwerper is een jachtvliegtuig dat kon worden uitgerust met raketten voor het beschieten van tactische doelwitten.

ONDERZOEKSVRAGEN LOCATIEVERWIJZING 1. Welke locaties zijn met zekerheid getroffen?

Middels archiefmateriaal zijn exacte inslaglocaties achterhaald in de omgeving van de Sint Petrus’ Bandenkerk. Dit is zichtbaar in figuur 7. De locatie waar de raketten zijn ingeslagen is voor een deel van de afgevuurde raketten vast te stellen.

2. Is de locatie waar de raketten zijn ingeslagen geografisch vast te leggen? ONDERZOEKSVRAGEN ACHTERGEBLEVEN ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN 3. Wat was het type jachtbommenwerper? De raketbeschietingen zijn uitgevoerd door Typhoons. 4. Zijn de beschietingen uitgevoerd door één of De beschietingen zijn uitgevoerd door meerdere meerdere toestellen? toestellen. 5. Wat was het aantal verschoten raketten per Over het algemeen werden acht raketten per toestel toestel? verschoten. 6. Wat is het totale aantal verschoten raketten? Op basis van de gegevens uit de Daily Logs is het aannemelijk dat 253 raketten zijn verschoten. 7. Hoeveel blindgangers kunnen er maximaal nog Dit is op basis van het bronnenmateriaal niet aanwezig zijn? eenduidig vast te stellen. 8. Hoeveel raketten zijn aantoonbaar gedetoneerd, Dit is op basis van het bronnenmateriaal niet zoals gebleken uit archiefmateriaal of luchtfotoeenduidig vast te stellen. interpretatie? ONDERZOEKSVRAGEN AFBAKENING VERDACHT GEBIED 9. Is de vliegrichting bekend ten tijde van het afvuren Nee. van de raketten? 10. Op welke wijze werden de raketten verschoten? De raketten werden verschoten met als doel de toren van de Sint Petrus’ Bandenkerk. 11. Zijn er gegevens bekend over de toegepaste Er zijn geen specifieke gegevens bekend over de tactiek? toegepaste tactiek.

De aanvallen vonden op 14 oktober 1944 verspreid over de hele dag plaats, waarbij gericht werd op de toren van de Sint Petrus’ Bandenkerk. 12. Wat is de verwachte / maximale horizontale Dit is op basis van het bronnenmateriaal niet ondergrondse verplaatsing van de raket direct na eenduidig vast te stellen. inslag? 13. Zijn er ontplofbare oorlogsresten aangetroffen in Ja, achter het perceel aan de Hoenderstraat 10 is in de omgeving die een relatie hebben met de oktober 1944 een “raketbom” aangetroffen. Dit is in raketbeschietingen? de directe omgeving van het onderzoeksgebied. In 128-024-VO-01

Pagina 88 van 128

INDICATIE

RAKETAANVAL DOOR JACHTBOMMENWERPERS

ALGEMENE OMSCHRIJVING

Een jachtbommenwerper is een jachtvliegtuig dat kon worden uitgerust met raketten voor het beschieten van tactische doelwitten.

ONDERZOEKSVRAGEN LOCATIEVERWIJZING

14. Wat was de spreiding van de raketinslagen? 15. Is er na de oorlogshandeling gezocht naar blindgangers?

1993 werd bij de kerk een staartstuk van een raket aangetroffen. In 2006 werd in de Hofstraat een gevechtskop van een raket geruimd. De exacte spreiding van de raketinslagen is op basis van het geraadpleegde materiaal niet bekend. Dit is op basis van het bronnenmateriaal niet eenduidig vast te stellen.

Tabel 12: Onderzoeksvragen conflictperiode voor het beargumenteerd aanmerken van verdacht gebied.

Op basis van bovenstaande onderzoeksvragen en -antwoorden stelt ECG dat er voldoende feitelijke aanwijzingen zijn voor de afbakening van verdacht gebied.

5.2

BEOORDELING BRONNENMATERIAAL CONTRA-INDICATIES

Middels het Onderzoek na-Conflictperiode zijn er aanwijzingen achterhaald dat in het onderzoeksgebied naoorlogse bodemingrepen hebben plaatsgevonden. Er zijn panden gebouwd en gesloopt, er zijn kabels en leidingen aangelegd en er zijn verhardingen en parkeerplaatsen gerealiseerd. In onderstaande tabellen worden de onderzoeksvragen voor het beoordelen van contra-indicaties beantwoord. (Gesloopte) bebouwing en verhardingen CONTRA-INDICATIE

SLOOP, RENOVATIE EN/OF NIEUWBOUW

ALGEMENE OMSCHRIJVING

Betreft (her)ontwikkeling van woon-leefgebieden en industrieterreinen.

INFORMATIE OVER DE LOCATIE 1. Wat is de huidige maaiveldhoogte?

2. Welke wijzigingen hebben plaatsgevonden?

3. Waar heeft de wijziging plaatsgevonden? 4. Wanneer heeft de wijziging plaatsgevonden?

145

De huidige maaiveldhoogte van het onderzoeksgebied ligt op zo’n 25 meter boven NAP.145 Door de jaren heen zijn er binnen de contouren van het onderzoeksgebied panden gerealiseerd en verwijderd. Ook zijn er parkeerterreinen en verhardingen aangelegd. De wijzigingen hebben verspreid over het onderzoeksgebied plaatsgevonden. De wijzigingen hebben in uiteenlopende periodes sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog plaatsgevonden. Het parkeerterrein aan de

https://www.ahn.nl/ahn-viewer, geraadpleegd op 10-04-2024.

128-024-VO-01

Pagina 89 van 128

CONTRA-INDICATIE

SLOOP, RENOVATIE EN/OF NIEUWBOUW

ALGEMENE OMSCHRIJVING

Betreft (her)ontwikkeling van woon-leefgebieden en industrieterreinen.

INFORMATIE OVER DE LOCATIE

5. Is daarbij de grond geroerd c.q. opgebracht? 6. Tot welke diepte? 7. Wat is de invloed daarvan (geweest) op de maaiveldhoogte? 8. Is er grondverbetering uitgevoerd? 9. Wat is de wijze van funderen? 10. Is de fundering aanwezig of verwijderd?

Hoenderstraat is aangelegd aan het begin van de jaren 1990. Ja, de grond is geroerd. Dit is op basis van het bronnenmateriaal niet eenduidig vast te stellen. Dit is op basis van het bronnenmateriaal niet eenduidig vast te stellen. Dit is op basis van het bronnenmateriaal niet eenduidig vast te stellen. Dit is op basis van het bronnenmateriaal niet eenduidig vast te stellen. Dit is op basis van het bronnenmateriaal niet eenduidig vast te stellen.

INFORMATIE MET BETREKKING TOT DE WERKWIJZE EN INGEZETTE MIDDELEN 11. Op welke wijze is de wijziging van het maaiveld Dit is op basis van het bronnenmateriaal niet gerealiseerd? eenduidig vast te stellen. 12. Welk type werkzaamheden zijn uitgevoerd? Er zijn panden en gerealiseerd en verwijderd. Verder zijn er twee parkeerterreinen en verhardingen aangelegd. INFORMATIE ALGEMEEN 13. Wat is de maaiveldhoogte in de conflictperiode? Dit is op basis van het bronnenmateriaal niet eenduidig vast te stellen. 14. Is het maaiveld na de conflictperiode in hoogte Dit is op basis van het bronnenmateriaal niet gewijzigd? eenduidig vast te stellen. Tabel 13: Onderzoeksvragen na-conflictperiode voor het beargumenteerd aanmerken van verdacht gebied.