B1.3.09 - Vooronderzoek OO 27-06-2025

Verder zijn te globale locatieaanduidingen en ruimingen waarbij geen Ontplofbare Oorlogsresten zijn aangetroffen (bijvoorbeeld “schroot”) niet meegenomen. Tevens is een ander nadeel van deze bronnen dat zij niet volledig zijn: over de meldingen/ruimingen tussen 1940-1944 en 1947/1948-1971 zijn bij de EOD nauwelijks gegevens beschikbaar. Onnauwkeurigheid kan ten derde ontstaan door het georefereren van luchtfoto’s in een GIS. Deze afwijking ontstaat doordat de luchtfoto als tweedimensionaal vlak over het gekromde aardoppervlak wordt gelegd. Met name langs de randen van de luchtfoto kan de afwijking toenemen, alsook wanneer er weinig referentiepunten te vinden zijn. Dit laatste komt voor wanneer een gebied na de Tweede Wereldoorlog ingrijpend is veranderd. ECG onderkent deze onnauwkeurigheid en hanteert in de meeste gevallen een geografische tolerantie van 5 meter. Deze tolerantie wordt toegevoegd aan de risicobuffers voor verdacht gebied voor indicaties die met behulp van luchtfoto’s zijn afgebakend.

146-024-VO-01

Pagina 27 van 95

3 RESULTATEN ONDERZOEK CONFLICTPERIODE In het Onderzoek Conflictperiode wordt op basis van bronnenonderzoek beoordeeld of er in het onderzoeksgebied sprake is van aanwijzingen van de mogelijke aanwezigheid van OO.

3.1

LOCATIESPECIFIEKE KENMERKEN

Aangezien locatieverwijzingen een essentiële rol spelen bij het vaststellen van de relevantie van achterhaalde indicaties, wordt er gekeken naar de geografische situatie voor of ten tijde van de oorlog. Derhalve kunnen locatieverwijzingen die uit het huidige stratenbeeld zijn verdwenen toch worden achterhaald. Met behulp van een geallieerde stafkaart uit 1944, afkomstig van het Kadaster, kan de topografie van het onderzoeksgebied ten tijde van de oorlog worden achterhaald.21 De kaart is gegeorefereerd in ArcGIS waardoor het huidige onderzoeksgebied op de oude situatie kan worden geprojecteerd en op de volgende pagina weergegeven (figuur 3). Op deze kaarten staan diverse toponiemen weergeven. In de wetenschap van deze (voor een deel) uit de huidige topografie verdwenen locatieverwijzingen zal het indicatieonderzoek worden uitgevoerd. Zoals in paragraaf 2.7 werd vermeld, hanteerden de Geallieerden gedurende de Tweede Wereldoorlog onder andere het zogeheten Nord de Guerre-coördinatenstelsel. De gegevens uit bijvoorbeeld de Daily Logs met de eventueel daarin aangehaalde coördinaten zijn door middel van Geallieerde stafkaarten herleidbaar naar een locatie. Deze Daily Logs geven vaak informatie over aanvalsdoelen, het verloop van de gebeurtenissen/gevechtshandelingen en de gehanteerde wapens en/of gebruikte OO aan Geallieerde zijde.

De volgende kaartvierkanten zijn bij het doornemen van de Daily Logs gehanteerd: NORD DE GUERRE-COÖRDINATEN: QE7122 Onderzoeksgebied QE7123

Onderzoeksgebied

QE7222

Onderzoeksgebied

QE7223

Onderzoeksgebied

Tabel 7: De gehanteerde kaartvierkanten met basiscoördinaat.

De figuur op pagina 30 (figuur 4) toont de locatie van de gehanteerde Nord de Guerre-coördinaten ter hoogte van het onderzoeksgebied.

21 19 S.W. Stafkaart Venraij, 1944, First Edition (AMS 1), 1:25.000, GSGS 4427 (AMS M831).

146-024-VO-01

Pagina 28 van 95

Historische situatie omstreeks 1944

Figuur 3: Historische topografie. Bron: 19 S.W. Stafkaart Venraij, 1944, First Edition (AMS 1), 1:25.000, GSGS 4427 (AMS M831).

146-024-VO-01

Pagina 29 van 95

Nord de Guerre Kaartvierkanten

Figuur 4: Nord de Guerre kaartvierkanten ten opzichte van het onderzoeksgebied.

146-024-VO-01

Pagina 30 van 95

3.2

OVERZICHTSTABEL CONFLICTPERIODE

De onderstaande tabel vormt een chronologisch overzicht van de informatie die uit literatuur, archiefdocumenten en luchtfotoanalyse is achterhaald. De tabel dient horizontaal te worden gelezen, te beginnen bij de datum van de indicatie, gevolgd door eventuele secundaire en primaire bronnen. Waar mogelijk worden indicaties geverifieerd met behulp van luchtfoto’s en kaartmateriaal, aangeduid met een blauwe of bruine kleur. Vervolgens worden de ingezette OO die relevant zijn voor het onderzoek, waar mogelijk gespecificeerd naar hoofdsoort, subsoort, kaliber en ontsteker. Tot slot wordt bepaald of de indicatie relevant is voor het onderzoek. Deze indicaties zijn geografisch herleidbaar en kunnen bij voorkeur worden geverifieerd met een tweede bron. Indicaties die als relevant zijn bestempeld, worden in Hoofdstuk 5 afgewogen tegen eventuele contra-indicaties en waar nodig afgebakend tot verdacht gebied. DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

31-07-1942/ 01-08-1942

Bombardement op IJsselstein.22

‘(…) in dien voormiddag te omstreeks twee uur en vijftien minuten onder de gemeente Venray te IJsselsteyn nabij de aldaar gelegen Werkkampen (…) brandbommen uit een vliegmachine waren gevallen. (…) Tijdens ik beambte Janssen met dit onderzoek bezig was, vernam ik dat in de nabijheid van IJsselsteyn vermoedelijk onder de gemeente Venray een brisantbom ontploft was waardoor verschillende huizen beschadigd waren. (…) Bij dit onderzoek bleek mij dat, ten eerste van de woning van de aldaar te IJsselsteyn I.62 [Jan Poelsweg 224] wonende Hendrikus van Lipzig 30 pannen van het dak gevallen waren doch in zijn geheel op den grond lagen (…) ten tweede is in de woning van de aldaar I.68 [Heidse Peelweg 29] wonende Johannes Janssen een glasraam vernield, ten derde in de woning van de aldaar I.67 [Ringweg 4] wonende Antoon Pouwels een glasruit, ten vierde in de woning van den aldaar I.72 wonende Willem Jacobs [Timmermannsweg 2], twee glasruiten, ten vijfde in de woning van de aldaar I.83 [Timmermannsweg 42] wonende weduwe E. Teunissen, tien glasruiten en van een glasraam een houten lood. De bewoners van de beschadigde huizen verklaarden mij dat de vernieling die voormiddag te omstreeks 2.15 uur na een ontploffing had plaats gehad.

Ik hoorde daarop Hendrikus Wilhelmus Hubers (…) wonende te Venray IJsselsteyn I.79a [voormalig Heidse Peel 4] die verklaarde; (…) Toen dit luchtgevecht enige ogenblikken geduurd had zag ik in zuidwestelijke richting van mij daar de spoorlijn gelegen is van Eindhoven naar Venlo een vuurbal op de grond vallen, waarna een zware ontploffing volgde. Mijn inziens was deze ontploffing onder de gemeente Venray in de zogenaamde Heidschepeel, naar schatting twee kilometer ten oosten van de spoorlijn van Eindhoven naar Venlo. Na deze verklaring heb ik mij beambte Janssen begeven naar de plaats mij door getuigen H.W Bus aangewezen de zogenaamde Heidschepeel en aldaar een onderzoek ingesteld. Bij dit onderzoek aldaar heb ik geen bommentrechter kunnen vinden. Mijn vermoeden is daar de Heidschepeel water en moeras is en men niet overal komen kan dat de bom in het water of moeras gevallen en ontploft is.’25

-

-

De indicatie duidt op een bombardement met brandbommen en (een) brisantbom(men) op de wijde omgeving van Ysselsteyn. De brandbommen zouden met name ten zuiden van Ysselsteyn terecht zijn gekomen. In de Heidsche Peel zou een brisantbom zijn ontploft, waardoor huizen bij het onderzoeksgebied beschadigd raakten. Middels de omschrijvingen en de geanalyseerde luchtopnamen kan de indicatie niet voldoende eenduidig naar een exacte locatie binnen het onderzoeksgebied worden herleid. Er zijn onvoldoende feitelijke aanwijzingen dat naar aanleiding van de indicatie OO in het onderzoeksgebied achterbleven. De indicatie wordt derhalve niet verder in het onderzoek meegenomen.

‘Nabij het arbeidskamp D in Ysselsteyn (Peelplan Zuid) vielen enkele brandbommen, die daar geen noemenswaardige schade veroorzaakten.’23

‘Er zijn brisantbommen gevallen in de buurtschap IJsselsteijn. Hierbij is lichte schade aangericht. Er zijn geen slachtoffers te betreuren. Er ontstond geen brand.’26

22 T. Eversteijn, Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 (niet gepubliceerd) 1190. 23 J. Verlinden, Oorlogsfragmenten uit de Peel : een terugblik op de Tweede Wereldoorlog (Venray 2013) 267. 24 De huidige huisnummers zijn achterhaald op basis van wijzigende huisnummering en bewoners, via de volgende literatuur/bronnen: Rooynet, ‘Gemeentearchief – Huisnummering’ <https://rooynet.nl/gemeentearchiefvenray/huisnummering> [geraadpleegd september 2020]; J. Derix, W.

Moorman en T. Tielen, Pioniers in de Peel : Ysselsteyn 75, 1921-1996 (Ysselsteyn 1996); Verlinden, Oorlogsfragmenten uit de Peel, 8-9. 25 Proces-verbaal no. 216, 2 augustus 1942, Gemeentearchief Venray, 6 Archief Gemeente Politie Venray Blok 1, 1897-1942, inv. nr. 22. 26 Rijksinspectie Luchtbescherming No. 12308A, 17 augustus 1942, Historisch Centrum Limburg, 04.07B Provinciaal Bestuur in Limburg, 1914-1943, inv. nr. 502.

146-024-VO-01

Pagina 31 van 95

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

14-05-1943

‘Vooral in de jaren 1942, 1943 en nog een gedeelte van 1944 moesten wij (…) gebruikmaken van de schuilkelder. (…) Zoals op een nacht dat er bij de boerderij van de familie Derikx [Deurneseweg 147], op amper 200 meter bij ons vandaan, een partijtje Engelse brandbommen (fosfor) neerkwam die behalve een brandje ook de nodige heisa met een in de buurt wonend lid van de NSB veroorzaakten. Verder kwamen op nog enkele andere plaatsen in Ysselsteyn brandbommen neer maar dat was in het open veld waardoor ze weinig schade veroorzaakten.’27

‘In de voormiddag (…) te omstreeks 9 uur (…) IJsselsteijn dat aldaar uit een vliegmachine brandbommen waren gevallen waardoor aldaar in een hoop takkenbossen brand was ontstaan (…) zodat de brand bij de hoop takkenbossen beperkt was gebleven. (…) Bij dit onderzoek is mij gebleken dat aldaar over een lengte afstand van twee kilometer en een breedte van honderd meter van zuidwestelijke richting in noordoostelijke richting 200 zeskantige brandbommen en plusminus 50 fosforbommen waren gevallen. Van de 200 zeskantige brandbommen waren er 90 niet ontploft terwijl van de 50 fosforbommen een niet ontploft was. (…) Lambertus Janssen (…) wonende te Venray IJsselsteijn Wijk I no. 41 [Ringweg 10], die mij verklaarde (…) Mij naar buiten mijn woning begevende zag ik dat een aan mij toebehorende op 30 meter afstand van mijn woning op mijn erf, een hoop takkenbossen brandde en dat er over een lengte van plusminus twee kilometer verschillende vuurhaarden op bouw en weiland waren. (…) Op mijn bouwland werden ten gevolge van het vallen van de fosforbrandbommen die allen ontploft waren naar schatting 6 are rogge, 9 are haver en twee are wortels vernield. (…) Johannes Peters (…) IJsselsteijn Wijk I no.

85 [voormalig Timmermannsweg 5] die verklaarde (…) Mij naar buiten mijn woning begevende zag ik dat een aan mij toebehorend maïsschuurtje dat door mij zelf gebouwd was en twintig meter van mijn woning op mijn erf staat brandde. (…) In een van mijn percelen bouwland bezaaid met rogge is eveneens een fosfor brandbom gevallen en ontploft (…) Gerardus Hubertus Vergeld (…) IJsselsteijn Wijk I no. 40 [Puttenweg 34] (…) Verschillende vuurhaarden waren op mijn bouwland bezaaid met rogge en haver, waardoor de rogge over een oppervlakte van 6 are en de haver over een oppervlakte van 2 are vernield werd. (…) Door het ontstaan van deze vuurhaarden werd mijn rogge over een oppervlakte van 6 are, de haver over een oppervlakte van 2 are en de koolzaad over een oppervlakte van 3 are vernield. (…) Nog is door mij beambte waargenomen dat op percelen bouwland bezaaid met haver en rogge van de aldaar wonende landbouwers Martinus Janssen en Martinus Hubers [voormalig Heidse Peel 4] brandbommen waren gevallen. (…) Verder verklaar ik beambte Janssen dat de plaats waar de brandbommen zijn gevallen zeven kilometer buiten de kom Venray is het gehucht IJsselsteijn, twee kilometer ten zuiden van de weg Venray-Deurne en een kilometer ten zuiden van de R.K. Kerk IJsselsteijn.

-

-

De indicatie duidt op een bombardement met brandbommen (waaronder ook 4lbs staafbrandbommen) op Ysselsteyn. Middels de omschrijvingen en de geanalyseerde luchtopnamen kan de indicatie niet voldoende eenduidig naar een exacte locatie binnen het onderzoeksgebied worden herleid. Er zijn onvoldoende feitelijke aanwijzingen dat naar aanleiding van de indicatie OO in het onderzoeksgebied achterbleven. De indicatie wordt derhalve niet verder in het onderzoek meegenomen.

‘Brandbommen in Ysselsteyn. Schade aan veldgewassen.’28 ‘Relaterende een onderzoek van het vallen van fosfor en zeskantige brandbommen uit een vliegtuig onder de gemeente Venray Ysselsteyn waardoor een hoop takkenbossen van de aldaar wijk I 41 wonende L. Janssen en van de aldaar wijk I. 85 J. Peters een maïsschuurtje afbrandde.’29 Opgave van brand bij L. Janssen, wonende Ysselsteyn I 41, ‘door het uitwerpen van brandbommen, tengevolge van een luchtaanval.’30

27 J. Verlinden, Oorlogsfragmenten uit de Peel : een terugblik op de Tweede Wereldoorlog (Venray 2013) 8-9, 182. 28 Gegevens ontleend aan politierapporten van 10 mei 1940 tot 7 oktober 1943, Gemeentearchief Venray, 163 Documentatie W.J.M. Willemsen (Tweede Wereldoorlog), inv. nr. 22. 29 Bominslagen en omlaag storten van brandende vliegtuigen na 5 oktober 1942 in de gemeente Venray, 14 mei 1943, Gemeentearchief Venray, 5 Archief van het gemeentebestuur Venray (1932) 1942-1990 (1994), inv. nr. 6139. 30 Brandrapport, 14 mei 1943, Gemeentearchief Venray, 5 Archief van het gemeentebestuur Venray (1932) 1942-1990 (1994), inv. nr. 5140.

146-024-VO-01

Pagina 32 van 95

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

19-05-1943

‘Nabij een boerderij in Ysselsteyn kwamen een aantal zeskantige brandbommen neer, die daar geen schade aan gebouwen veroorzaakten.’31

-

-

-

30-08-1943

‘Op maandag 30 augustus 1943 werden door de Duitse artillerie in de Peel schietoefeningen gehouden, waarbij in de Pastoor Jacobs Peel een Nederlandse kazemat als doel werd aangewezen. Op circa 150 meter van dit doel werd een stelling ingericht van waaruit enkele officieren de granaatinslagen konden waarnemen en aanwijzingen konden doorseinen. Het kanon waarmee geschoten werd stond opgesteld op het spoorwegemplacement in Griendtsveen (…) Tijdens de schietoefeningen die in de voormiddag tussen 08.30 uur en 10.30 uur zouden plaatsvinden werd het volgende gebied als onveilig aangemerkt: het gebied zuidelijk begrensd door de spoorlijn Venlo-Eindhoven en noordelijk door een lijn getrokken ongeveer 1km boven de weg Venray-Deurne. Oostelijk liep de grens over een weg langs de boerderij van B. Camps, kruisende de weg Venray-Deurne langs de boerderij van Fr. Claessens, langs de W. Spreeuwenberg (Sint Pietershoeve) over de Paardekop naar de spoorweg Venlo-Eindhoven. Aan de westzijde liep de grens van het onveilige gebied op een afstand van ongeveer 1,5 km ten westen van de provinciale grens tussen Limburg en Noord-Brabant. (…) Wat de schietoefeningen betreft er zijn een paar kanonschoten gelost, waarvan een granaat de stelling trof waarin de Duitse waarnemers zaten, met als gevolg dat aan de schietoefeningen een abrupt einde kwam.’ 32 Sortie Schaal 7-AA-713 16.500

-

-

-

De indicatie duidt op een bombardement met brandbommen op Ysselsteyn. De indicatie kan niet middels een primaire bron worden geverifieerd. Mogelijk duidt de indicatie op het bombardement van 14 mei 1943. De indicatie duidt op Duitse oefeningen met artillerie ten westen van Ysselsteyn. De oostgrens van het oefenterrein lag langs de Sint Pietershoeve. Het onderzoeksgebied ligt ten oosten van deze grens. Op basis van de omschrijvingen kunnen de artilleriebeschietingen niet voldoende eenduidig naar het onderzoeksgebied worden herleid. De indicatie wordt derhalve niet verder in het onderzoek meegenomen.

Nummers 5004; 5005; 5006; 5007

Luchtfotoanalyse Op de betreffende luchtopnamen zijn geen waarnemingen gedaan die voldoende feitelijk aan militaire activiteiten kunnen worden toegeschreven. Een bodemverstoring in het zuidwesten van het onderzoeksgebied en bodemverstoringen op ca. 15m afstand ten westen en ca. 75m ten noordwesten van het onderzoeksgebied kunnen niet nader worden gedefinieerd. Deze worden derhalve niet verder in het onderzoek meegenomen.

Datum 23-02-1944

-

-

31 J. Verlinden, Oorlogsfragmenten uit de Peel : een terugblik op de Tweede Wereldoorlog (Venray 2013) 268. 32 J. Verlinden, Oorlogsfragmenten uit de Peel : een terugblik op de Tweede Wereldoorlog (Venray 2013) 82.

146-024-VO-01

Pagina 33 van 95

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

08-03-1944

4-0306

3004

-

-

26-09-1944

‘Uit het verslag van M. Jenniskens in Ysselsteyn bleek dat het dorp nu in de frontlijn was komen te liggen: “De weg van Kempkensberg tot aan de kerk in Ysselsteyn lag voortdurend onder Engels artillerievuur. Omdat vooral de westkant van het dorp onder vuur lag begonnen de Duitsers met het evacueren van burgers.”’33

De luchtopname toont het onderzoeksgebied niet. De luchtopname dekt het gebied ten zuiden van het onderzoeksgebied af, vanaf ca. 55m ten zuiden van het onderzoeksgebied. In de omgeving van het onderzoeksgebied zijn geen relevante waarnemingen gedaan. -

-

De indicatie duidt op artilleriebeschietingen op Ysselsteyn. Op basis van de omschrijvingen kunnen er geen inslagen naar het onderzoeksgebied worden herleid. De indicatie is voor het onderzoek derhalve contextueel van aard.

‘In de periode van 5-10 oktober 1944 maakte een Engelse jager (waarschijnlijk een Spitfire) een noodlanding achter de boerderij Pouwels [Ringweg 4] aan de Ringweg te Ysselsteyn. De piloot die in de veronderstelling verkeerde in bevrijd gebied geland te zijn, werd onmiddellijk door de nog in de omgeving aanwezige Duitsers gevangen genomen. Het toestel, dat vrijwel onbeschadigd was, werd de volgende dag door de Engelsen die reeds achter het Defensiekanaal stellingen hadden betrokken, stuk geschoten om te verhinderen dat de Duitsers het vliegtuig zouden gaan gebruiken.’36

-

-

De indicatie duidt op een noodlanding van een Spitfire achter het pand Ringweg 4. De omschrijvingen duiden zeer waarschijnlijk op de noodlanding van 13 oktober 1944. De indicatie zal bij de genoemde datum nader worden geanalyseerd.

-

434th Armored Field Artillery Battalion, Targets on Call ‘Concentration: 318, Coördinates: 7180-2270 Concentration: 405, Coördinates: 7228-2282’37

Oktober 1944

12-10-1944

8.600

‘De laatste periode van de oorlog was voor de Ysselsteynse bevolking in velerlei opzicht dramatisch. Het dorp lag bijna dagelijks onder artillerievuur en voor de bewoners betekende dit leven in kelders en andere schuilgelegenheden.’34 ‘In de eerste volle week van oktober 1944 (de juiste datum is niet meer te achterhalen) maakte een Spitfire van de RAF een noodlanding achter de boerderij van A. Pouwels aan de Ringweg. De piloot die van mening was in bevrijd gebied te zijn geland, werd onmiddellijk door de Duitse militairen gevangengenomen. Het toestel, dat zo goed als onbeschadigd was, werd een dag later door de Engelsen, die al achter het Defensiekanaal stellingen hadden betrokken, stuk geschoten om te voorkomen dat de Duitsers het vliegtuig zouden gebruiken.’35 -

-

434th Armored Field Artillery Battalion, Fire Plan ‘434th FA Bn: (…) H-17. Battery: A. Concentration: 318. Rounds Per Gun: 3 (…) H-17. Battery: C. Concentration: 405. RPG: 3 (…) H-5. Battery: A. Conc.: 318. RPG: 6. Am’t of fire: 3 RGM for 2 Min. (…) 105 Assault Guns: (…) H-51. Concentration: 405. RPG: 6. (…)

Verschijningsvorm: Verschoten Hoofdsoort: Geschutmunitie Subsoort: Brisant Kalibers: 75mm, 76mm, 105mm, 3” Nationaliteit: Geallieerd

De indicatie duidt op een artilleriebeschieting middels een vuurplan waarvan coördinaten naar de omgeving van het onderzoeksgebied herleidbaar zijn. De vuurdoelen worden in paragraaf 3.3 weergegeven (tot zes cijfers nauwkeurig, mogelijk met enige afwijking). Op luchtopnamen van 15 oktober 1944 zijn in de omgeving van het onderzoeksgebied kraters van geschutmunitie waargenomen.

33 H. Levels en E. Munnicks, Waar blijven de bevrijders! Frontperiode Noord- en Midden-Limburg. Deel 1: September – oktober 1944: van hoop naar wanhoop (Roermond 2016) 154. 34 J. Derix, W. Moorman en T. Tielen, Pioniers in de Peel : Ysselsteyn 75, 1921-1996 (Ysselsteyn 1996) 41. 35 J. Verlinden, Oorlogsfragmenten uit de Peel : een terugblik op de Tweede Wereldoorlog (Venray 2013) 184. 36 De luchtoorlog boven Venray, 1940-1945, Gemeentearchief Venray, 163 Documentatie W.J.M. Willemsen (Tweede Wereldoorlog), inv. nr. 1. 37 Annex 1 Headquarters 434th Armored Field Artillery Battalion, 12 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7.

146-024-VO-01

Pagina 34 van 95

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

75 Tank Companies (Capt Gaulke) (…) H+10. Concentration: 405.’38

13-10-1944

Het Loss Register maakt melding van het neerkomen van een Hawker Typhoon Ib EK223 ZY- van No. 247 Squadron om 14.50 uur met als locatieomschrijving ‘Crash landed Heidse Peelweg – Ringweg at Ysselsteyn’ en als oorzaak ‘Engine trouble’.40 ‘De 124 Wing (...) voerde in de middag van vrijdag 13 oktober 1944 een Immediate Supportmissie (directe luchtsteun voor het landleger) uit. De missie betrof het aanvallen door vier Typhoons van het 247 (China-British) Squadron van een Duits hoofdkwartier te Oostrum bij Venray en een scherpschutterspositie ten zuidwesten van Venray. (...) De doelen werden bestookt met zowel raketten, als met de 20mm boordkanonnen. Aan de explosies en twee kolommen zwarte rook was te zien dat er raak was geschoten. Rond dit hoofdkwartier stond redelijk accuraat schietende 20mm Flak opgesteld, dat zich danig weerde. Hierdoor werd de Typhoon (EK223) met Warrant Officer K.H. Brown aan de stuurknuppel zwaar beschadigd en verloor langzaam hoogte. Brown moest zijn Typhoon bij Ysselsteyn bij de boerderij van Pouwels [Ringweg 4], in de hoek Heidsepeelweg en de Ringweg, aan de grond zetten. (...) Daags

Omschrijving: Nummer 19. 13-10-1944. Ysselsteyn Hawker Typhoon Mk. EK223 / 247 Squadron. Noodlanding. Bron: RooyNet, ‘Expositie ’40 – ’45 - Vliegtuigcrashes’, <https://rooynet.nl/expositie4045/vliegtuigcrashes#:~:text=Expositie%20' 40%20%2D%20'45%20%2D%20Vliegtuigcrashes&text=Deze%20werkgroep %20bracht%20in%202015,werden%20in%202019%20informatiebordjes% 20geplaatst.> [geraadpleegd juni 2025].

434th Armored Field Artillery Battalion, Incidents, Messages, Orders ‘0001. Bn in position W of Deurne. Operations section selected areas and concentrations to be fired by Bn and attached Arty beginning at H Hour. (…) 1100. Registration completed. H Hour announced as 1208 and timing signal sent to attached Arty groups. (…) 1400. Preparation completed. Supported troops accomplished mission without casualties. Bn continued to direct fire of Arty on points selected to harass or interdict. (…) 2400. Bn in position W of Deurne, Holland (E629208). Prepared to mass the equivalent of 5 Bns of Arty (54, M-7, 105mm Howitzers; 13 M-4, 76mm Guns; 10, M-4, 75mm Guns; 6, M-4, 105mm Howitzers; 5 M-8, 75mm Howitzers; 12, M-10 3” Guns. Raids expended: Bn, 1794; attached Arty, 2157.’39 No. 247 Squadron, Operations Record Book ‘8 Rocket Projectile Typhoons were detailed to attack an enemy HQ at 809271. The mission was led by W/Commander North-Lewis and was highly successful, the house being well hit and two columns of black smoke being seen after the attack. During the sortie F/O. W.W. Osborne developed mechanical trouble and force landed in our lines and W/O Brown was hit by flak and is believed to have force landed in our territory. Up at 14.39 hours and down at 15.03 hours. (…) W/O. Croft, who was flying No. 3 gives the following description of what happened.

The formation of eight aircraft was flying towards the target at about 1430 hours when W/O. Brown called up over the radio to say that he was having engine trouble in as much as he had no boost pressure and that he was going down. The Wing Commander, leading the formation, instructed the W/O. te return to base if possible. The next thing known of him was that the pilot heard him call up over the radio to say that he was down and unhurt. This is the last that is known for he did not give any indication as to where his landing had been, as the only thing known is that W/O. Brown was the enemy side of the bomb line when he first reported having engine trouble. Owing to the

RELEVANTIE De indicatie is derhalve relevant voor het onderzoek en wordt in paragraaf 5.1 nader behandeld.

-

De indicatie duidt op een noodlanding van een Spitfire achter de boerderij van Pouwels, Ringweg 4. Uit de literatuur- en archiefomschrijvingen blijkt dat het gaat om een noodlanding waarbij het vliegtuig licht beschadigd raakte. Op basis van de omschrijvingen is de locatie niet naar het onderzoeksgebied herleidbaar. Op luchtopnamen van 15 oktober 1944 is het vliegtuig op ca. 285m afstand ten westen van het onderzoeksgebied waargenomen. Er zijn onvoldoende feitelijke aanwijzingen dat naar aanleiding van de indicatie OO in het onderzoeksgebied achterbleven. De indicatie wordt derhalve niet verder in het onderzoek meegenomen.

38 Fire Plan, 12 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7. 39 434th Armored Field Artillery Battalion, Incidents, Messages, Orders, 12 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7. 40 Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945, ‘Loss Chart On: T4535A’ <https://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/ahome/lossregister/results?aircraft=&sglo=T4535a&date=&location=&pn=&unit=&name=&cemetery=&airforceP=&target=&province=&airfield=> [geraadpleegd juni 2025].

146-024-VO-01

Pagina 35 van 95

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

13-10-1944

na Brown’s noodlanding veroverden Britse troepen het gebied. Om te voorkomen dat bij een mogelijke tegenaanval het toestel in Duitse handen zou vallen, werd het door eigen troepen vernield.’41 -

-

434th Armored Field Artillery Battalion, Incidents, Messages, Orders ‘0015. From CCB: Repeat operation on 13 Oct. at daylight 0630 that was carried on 12 Oct 1208 (…) 0630. Bn refired demonstration of day prior. Patrols pulled back to line previously occupied under cover of smoke.’43

14-10-1944

-

-

434th Armored Field Artillery Battalion, Targets on Call ‘Concentration: 54, Coördinates: 7180-2270 Concentration: 55, Coördinates: 7205-2345 Concentration: 56, Coördinates: 7212-2343 Concentration: 57, Coördinates: 7203-2321 Concentration: 58, Coördinates: 7206-2265 Concentration: 78, Coördinates: 7172-2261 Concentration: 82, Coördinates: 7195-2265 Concentration: 85, Coördinates: 7203-2273 Concentration: 86, Coördinates: 7217-2261 Concentration: 90, Coördinates: 7227-2289’44

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

fluctuating state of the front it cannot be defined as to whether he landed in enemy territory or friendly, but no trace has been found by G.C.C.’42

434th Armored Field Artillery Battalion, Fire Plan ‘774th FA Bn (…) H-5. Concentration: 54. RPG: 2. H-5. Concentration: 55. RPG: 2 H-5. Concentration: 56. RPG: 2 H-10. Concentration: 57. RPG: 2 H-10. Concentration: 58. RPG: 2 (…) Assault Guns (Capt Irland) (…) H-115. Concentration: 85. RPG: 3. Fuze M-54. H-115. Concentration: 86. RPG: 3. Fuze M-54. (…) H-123. Concentration: 90. RPG: 3. Fuze M-54. (…) H-163. Concentration: 90. RPG: 3. Fuze Q. (…) H-171. Concentration: 82. RPG: 3. Fuze: Q H-171. Concentration: 85. RPG: 3. Fuze: Q.

Verschijningsvorm: Verschoten Hoofdsoort: Geschutmunitie Subsoort: Brisant Kalibers: 75mm, 76mm, 105mm, 3” Nationaliteit: Geallieerd

Verschijningsvorm: Verschoten Hoofdsoort: Geschutmunitie Subsoort: Brisant Kalibers: Diversen Nationaliteit: Geallieerd

De indicatie duidt op een herhaling van de beschietingen die op 12 oktober 1944 plaatsvonden. Deze was middels coördinaten naar de omgeving van het onderzoeksgebied herleidbaar. Op luchtopnamen van 15 oktober 1944 zijn in de omgeving van het onderzoeksgebied kraters van geschutmunitie waargenomen. De indicatie is derhalve relevant voor het onderzoek en wordt in paragraaf 5.1 nader behandeld. De indicatie duidt op een vuurplan met schietdoelen in de omgeving van het onderzoeksgebied. De vuurdoelen worden in paragraaf 3.3 weergegeven (tot zes cijfers nauwkeurig, mogelijk met enige afwijking). Op luchtopnamen van 15 oktober 1944 zijn in de omgeving van het onderzoeksgebied kraters van geschutmunitie waargenomen. De indicatie is derhalve relevant voor het onderzoek en wordt in paragraaf 5.1 nader behandeld.

41 R. Wildekamp, Vliegtuigcrashes en noodlandingen 1940-1945 in de gemeente Venray (zonder plaats 2015) 54. 42 Operations Record Book of No. 247 (China-British) Squadron, 13 October 1944, AIR 27 Air Ministry and successors: Operations Record Books, Squadrons, inv. nr. 1489. 43 434th Armored Field Artillery Battalion, Incidents, Messages, Orders, 13 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7. 44 Annex 1 Headquarters 434th Armored Field Artillery Battalion, 14 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7.

146-024-VO-01

Pagina 36 van 95

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

-

De indicaties zijn relevant voor het onderzoek en worden in paragraaf 5.1 nader behandeld.

H-171. Concentration: 86. RPG: 3. Fuze: Q. H-195. Concentration: 54. RPG: 3. Fuze: Q. H-195. Concentration: 55. RPG: 3. Fuze: Q. H-195. Concentration: 57. RPG: 3. Fuze: Q.’45

Datum 15-10-1944

Sortie 400-1303

Schaal 8.000

Nummers 3251; 3252; 4244

16-10-1944

-

-

17-10-1944

‘De 159ste Brigade kon na een zware beschieting IJsselstein bevrijden.’48

-

‘Uit het oorlogsdagboek van Sjef Verlinden uit Ysselsteyn: “Het was amper licht of de beschietingen barstten weer in alle hevigheid los. Het was een hel. Menig keer werd begonnen met

434th Armored Field Artillery Battalion, Incidents, Messages, Orders ‘0300 From CCB: Refire preparation of 12th Oct. at 0630 14 Oct. 0345. From CCB: Change time of firing from 0630 to 0800 per order Chief of Staff. (…) 0800. Bn and attached Arty began firing preparation and continued firing harassing and interdiction fires throughout the day on selected concentrations. (…) 0900 To Btrys; and attached Arty; and supported units: Arty fire plan.’46 Luchtfotoanalyse Op de betreffende luchtopnamen zijn in de omgeving van het onderzoeksgebied inslagen van artillerie waargenomen. Deze kunnen worden toegeschreven aan de omschreven Geallieerde artilleriebeschietingen. (Classificatie: B) Op de betreffende luchtopnamen is in het onderzoeksgebied, achter Heidse Peelweg 29, een wapenopstelling waargenomen. (Classificatie: B) 434th Armored Field Artillery Battalion, Incidents, Messages, Orders ‘0730. Attack ordered without arty barrage until required. (…) 0930. Bn directed fire on prearranged concentrations.’47

HQ 11th Armoured Division, War Diary ‘Progress through the American bridgehead was seriously impeded by mines and mortar fire and little ground could be gained by 1 Herefords until 1500 hours. The enemies numerous nebelwerfers and field guns were gradually neutralised however, and at 1600 hours an assault went in on

Verschijningsvorm: Verschoten Hoofdsoort: Geschutmunitie Subsoort: Brisant Kalibers: Diversen Nationaliteit: Geallieerd

Verschijningsvorm: Verschoten Hoofdsoort: Geschutmunitie Subsoort: Brisant, rook

De indicatie duidt op uitvoering van artilleriebeschietingen, waarschijnlijk het vuurplan zoals opgenomen in de rij 1410-1944. Deze was middels coördinaten naar de omgeving van het onderzoeksgebied herleidbaar. Op luchtopnamen van 29 oktober 1944 zijn nabij het onderzoeksgebied kraters van geschutmunitie waargenomen. De indicatie is derhalve relevant voor het onderzoek en wordt in paragraaf 5.1 nader behandeld. De indicatie duidt op artilleriebeschietingen op Ysselsteyn. Op luchtopnamen van 29 oktober 1944 zijn nabij het onderzoeksgebied kraters van geschutmunitie waargenomen. De indicatie is

45 Headquarters 434th Armored Field Artillery Battalion Fire Plan, 14 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7. 46 434th Armored Field Artillery Battalion, Incidents, Messages, Orders, 14 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7. 47 434th Armored Field Artillery Battalion, Incidents, Messages, Orders, 16 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7. 48 J. Didden en M. Swarts, Einddoel Maas: de strijd in Zuidelijk Nederland tussen september en december 1944 (Weesp 1984) 148.

146-024-VO-01

Pagina 37 van 95

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

het bidden van de rozenkrans maar zelfs dat werd onmogelijk door de explosies die het huis deden schudden. (…) Tussen de explosies door waren de Nebelwerfers te horen die telkens zes raketgranaten afschoten. Bij de buren stond een 88mm geschut goed gecamoufleerd totdat een Typhoon jachtvliegtuig jankend naar beneden dook en het kreng het zwijgen oplegde. Onophoudelijk doken de Typhoons al schietend op de Duitse stellingen. (…) Tien minuten later stopte een Engelse tank bij ons voor de deur. De voorste linie van de Duitsers liep ongeveer 200 meter achter ons huis, parallel aan de Ringweg.” (…) Een compagnie van 4 KSLI nam de bezetting van Ysselsteyn in de loop van de avond over.’49

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

IJsselstein preceded by an attack by RAF Typhoons. This operation was completely successful and the village captured by 1715 hours.50

Kalibers: Diversen Nationaliteit: Geallieerd

derhalve relevant voor het onderzoek en wordt in paragraaf 5.1 nader behandeld.

1 Herefordshire Regiment, War Diary ‘Believed enemy were in strength at IJsselstiejn, so they were “Line-juiced” by Typhoons. B and C coys were brought up and D Coy attacked farm area 714233 taking 60 prisoners of war. Under arty smoke screen B and C Coys moved round the left flank and attacked IJsselstiejn from the North, slight opposition met and very few own casualties. B and C consolidate in areas 727225 and 722225. D and A Coys move up to 717228 and 723230.’51 151 Field Regiment, War Diary ‘At 1555 hours a series of concentrations arranged by C.R.A. and inclusive 7 US Armoured Division arty were fired on IJsselsteijn (…)’52

17-10-1944

-

-

434th Armored Field Artillery Battalion, Incidents, Messages, Orders ‘0001. Bn in position W of Deurne firing interdiction and harassing fire in vicinity of IJsselsteijn (…) 1020. Bn fired rolling barrage for attack on canal crossing Deurne – Venray Hwy. (…) 1315. Bn w/attached arty massed with 11th for attack on IJsselsteijn.’53 2nd TAF, Daily Logs ‘Typhoons. A/C 4. Sqn/Wing 184/121. Up 1418, Down 1635. F.D.P. Infantry & mortars E.726228. 30 R/P in target area but nothing seen.’54

-

No. 184 Squadron, Operations Record Book ‘One section of four aircraft led by Squadron Leader W.B. Edwards took off at 15.05 hours to carry out a V.C.P. patrol. They were ordered to attack mortar positions south west of Venray. Mortar positions attacked with 30x60lb rocket projectiles and cannon. All rockets in target area, no results observed. Aircraft landed safely at base at 15.50 hours.’55

De indicatie duidt op een beschieting met raketten op Duitse stellingen bij coördinaat 726228. Dit kaartvierkant bevindt zich op ca. 550m afstand ten oosten van het onderzoeksgebied. Middels de omschrijvingen en de luchtopnamen van 29 oktober 1944 en 21 november 1944 zijn er geen raketinslagen voldoende eenduidig naar (een exacte locatie binnen) het onderzoeksgebied herleidbaar. De indicatie wordt niet verder in het onderzoek meegenomen.

49 H. Levels en E. Munnicks, Waar blijven de bevrijders! Frontperiode Noord- en Midden-Limburg. Deel 1: September – oktober 1944: van hoop naar wanhoop (Roermond 2016) 211. 50 War Diary of HQ 11 Armoured Division, 17 October 1944, The National Archives, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv. nr. 456. 51 War Diary of 1st Bn. The Herefordshire Regiment, 17 October 1944, The National Archives, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv. nr. 1307. 52 War Diary of 151st Field Regiment Royal Artillery, 17 October 1944, The National Archives, WO 171 War Office: Allied Expeditionary Force, North West Europe (British Element): War Diaries, Second World War, inv. nr. 997. 53 434th Armored Field Artillery Battalion, Incidents, Messages, Orders, 17 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7. 54 2ND TACTICAL AIR FORCE: Daily log: Sept.- Oct.., The National Archives, AIR 37 Air Ministry: Allied Expeditionary Air Force, later Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force (Air), and 2nd Tactical Air Force: Registered Files and Reports, inv. nr. 715. 55 Detail of work carried out by No.

184 Squadron, 17 October 1944, AIR 27 Air Ministry and successors: Operations Record Books, Squadrons, inv. nr. 1138.

146-024-VO-01

Pagina 38 van 95

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

18-10-1944

‘Uit het oorlogsdagboek van Sjef Verlinden uit Ysselsteyn: “(…) Ysselsteyn wordt deze dag helemaal bevrijd en in de omgeving van de Puttenweg gaf een vijftigtal Duitsers zich over.’56

-

-

-

De indicatie duidt op de bevrijding van Ysselsteyn en meldt dat het dorp nadien nog een periode lang onder Duits artillerievuur lag. Op basis van de omschrijvingen kunnen geen gevechtshandelingen naar het onderzoeksgebied worden herleid. De indicatie is voor het onderzoek derhalve contextueel van aard.

-

-

-

De indicatie duidt op de evacuatie van Ysselsteyn uit gevaar voor Duitse artilleriebeschietingen. De Duitse beschietingen zijn middels de omschrijvingen niet naar het onderzoeksgebied herleidbaar. De indicaties zijn voor het onderzoek derhalve contextueel van aard.

Nummers 297

Luchtfotoanalyse De luchtopname toont het onderzoeksgebied niet. De luchtopname dekt het gebied ten zuiden van het onderzoeksgebied af, vanaf ca. 5m ten zuiden van het onderzoeksgebied. De hoeveelheid kraters is ten opzichte van 15 oktober 1944 sterk toegenomen. Deze kunnen worden toegeschreven aan de omschreven Geallieerde artilleriebeschietingen. (Classificatie: B) De luchtopname is van matige kwaliteit en binnen de contouren van het onderzoeksgebied niet geschikt voor interpretatie op detailniveau. Ten noorden van het onderzoeksgebied zijn enkele

-

De indicatie is relevant voor het onderzoek en wordt in paragraaf 5.1 nader behandeld.

-

De indicatie is relevant voor het onderzoek en wordt in paragraaf 5.1 nader behandeld.

Datum 29-10-1944

‘Na vier weken van verschrikkingen en ontberingen werd Ysselsteyn op 17 en 18 oktober 1944 bevrijd door onderdelen van de 11e Britse pantserdivisie en de 7e Amerikaanse pantserdivisie die uit de richting Deurne en vanuit het noorden oprukten. Voor de bevolking was daarmee de ellende echter niet voorbij, want heftige Duitse artilleriebeschietingen uit stellingen bij Horst/Meterik en op de westelijke Maasoever en ook de slechte weersomstandigheden hielden de geallieerden in en rond Ysselsteyn vast.’57 ‘In de middag rond 12.30 uur kwam er bericht dat heel Ysselsteyn moest evacueren naar Deurne.’58 ‘Ook Ysselsteyn moest evacueren. Uit het verslag van M. Jenniskens: “Om 12.00 uur ’s middags kwam het bevel dat alle inwoners ten zuiden van de Deurneseweg om 14.00 uur hun woonplaats moeten verlaten en evacueren. Dit vanwege het gevaar van Duitse granaten.”’59 ‘Op 29 november was de frontlijn zover opgeschoven dat de meeste inwoners van Ysselsteyn (..) weer terug konden.’60 ‘Enkele dagen na de bevrijding kwam de evacuatie. (…) In de eerste week van december 1944 mochten de mensen weer naar hun dorp terugkeren.’61 Sortie Schaal F-53-44 16.000

21-11-1944

F-726-R-44

23-10-1944

22.000

409

56 H. Levels en E. Munnicks, Waar blijven de bevrijders! Frontperiode Noord- en Midden-Limburg. Deel 1: September – oktober 1944: van hoop naar wanhoop (Roermond 2016) 219. 57 J. Derix, W. Moorman en T. Tielen, Pioniers in de Peel : Ysselsteyn 75, 1921-1996 (Ysselsteyn 1996) 45. 58 H. Levels en E. Munnicks, Waar blijven de bevrijders! Frontperiode Noord- en Midden-Limburg. Deel 1: September – oktober 1944: van hoop naar wanhoop (Roermond 2016) 340. 59 H. Levels en E. Munnicks, Waar blijven de bevrijders! Frontperiode Noord- en Midden-Limburg. Deel 1: September – oktober 1944: van hoop naar wanhoop (Roermond 2016) 230. 60 H. Levels en E. Munnicks, Waar blijven de bevrijders! Frontperiode Noord- en Midden-Limburg. Deel 1: September – oktober 1944: van hoop naar wanhoop (Roermond 2016) 231. 61 J. Verlinden, Oorlogsfragmenten uit de Peel : een terugblik op de Tweede Wereldoorlog (Venray 2013) 184.

146-024-VO-01

Pagina 39 van 95

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

-

De indicatie duidt op een noodlanding van een FockeWulf op het land van Pouwels (Ringweg 4). Het vliegtuig zou de noodlanding ten westen van de kruising Ringweg / Heidse Peelweg hebben gemaakt en daarmee buiten het onderzoeksgebied. Er zijn onvoldoende eenduidige en concrete aanwijzingen dat naar aanleiding van de indicatie OO in het onderzoeksgebied achterbleven. De indicatie wordt derhalve niet verder in het onderzoek meegenomen.

aanvullende kraters van geschutmunitie waargenomen. (Classificatie: B) 01-01-1945

Het Loss Register maakt melding van het neerkomen van een Focke-Wulf Fw 190 A-8/R2 960320 van 15./JG 3 om 09.40 uur met als locatieomschrijving ‘Near “Heidsche Peel”, west of Ysselsteyn’ en als oorzaak ‘Shot down by Typhoons of 439 Sqdn and bellylanded’.62 ‘Na de aankomst van de formatie Focke Wulfs van VI./JG 3 op 1 januari 1945 bij het vliegveld B.78 Eindhoven werd door hen met ratelende boordwapens over het veld gevlogen. Daarbij werd getracht om zoveel mogelijk vliegtuigen op de grond uit te schakelen. Na de eerste passage splitste de formatie zich op in individuele vliegtuigen om de intussen hevig schietende luchtafweer minder kansen te bieden. Unteroffizier Gerhard Schmidt zag kans om twee Spitfires op de grond te vernielen. Na zo’n 20 minuten rond het vliegveld te hebben gevlogen, keerde hij zijn toestel op oostelijke koers. Daarbij stootte hij, na zo’n 30 km te hebben gevlogen, op een Spitfire die op de staart van een Duits vliegtuig zat. Hij waarschuwde de vlieger daarvan, maar schoot ook de Spitfire naar beneden. Direct daarna werd hij zelf beschoten door een Spitfire die op zijn staart zat. Daardoor was hij gedwongen om 09.40 uur op de heide bij Ysselsteyn aan de Heidschepeelweg, half op de weg en half op het land van Pouwels, een buiklanding te maken met zijn Focke Wulf Fw 190A-8/R2 (wnr. 960320, Gele 12) van 15./JG 3.

(…) Zijn bijna onbeschadigde Focke Wulf werd daarop in twee weken tijd door omwonenden en nieuwsgierigen gesloopt.’63 ‘Een andere Focke Wulf moest aan de rand van de Heidse-Peel een noodlanding maken. De piloot liep hierbij een lichte verwonding aan een arm op en vluchtte de Peel in, zwierf er een tijd rond en werd de dag erna door de Engelsen opgepakt.’64

‘Sinds 1 januari 1945 ligt te Venraij-IJsselsteyn, op het bouwland van de landbouwer A. Pouwels (…) I 67 [Ringweg 4], een vliegtuig van Duitse nationaliteit (eenpersoons/ jachtvliegtuig), hetwelk op gemelde datum, ten gevolge van de plaats gehad hebben oorlogshandelingen, is neergestort, althans een noodlanding heeft gemaakt. Het vliegtuig, hetwelk vrijwel onbeschadigd moet zijn neergekomen, is daarna bij tussenpozen door de burgerbevolking gesloopt, zodat er tenslotte van het vliegtuig niets meer was overgebleven als de beide vleugels, de romp, de vliegtuigmotor en twee vliegtuigmitrailleurs, terwijl twee vliegtuigmitrailleurs, eveneens bij het vliegtuig behorende, door de luchtbeschermingsdienst te Venraij waren gedemonteerd en medegenomen. Bij het vliegtuig lagen eveneens nog twee onontplofte granaten. Bij een enige tijd geleden gehouden controle bleek mij, dat eveneens verdwenen waren: de vliegtuigmotor en een vleugel van het vliegtuig met de daarbij behorende beide mitrailleurs. Bij het door mij ingestelde onderzoek werden de vleugel en de beide mitrailleurs door mij teruggevonden op een stuk heide, in een kuil geworpen, op enige honderden meters afstand van de plaats waar het vliegtuig oorspronkelijk gelegen had. Een van de beide mitrailleurs is daarop door mij medegenomen om ter bevoegder plaatse gedeponeerd te worden.

De andere welke nog geheel intact is, zit echter nog in de vleugel gemonteerd, zodat de burgerbevolking nog steeds in de gelegenheid is met de mitrailleur te gaan experimenteren, zodat de mogelijkheden voor het gebeuren van ongelukken niet denkbeeldig zijn, daar het onder de tegenwoordige omstandigheden geenszins onmogelijk is dat de een of ander over munitie beschikt. De vliegtuigmotor werd door mij teruggevonden bij de landbouwer Hubers (…) I 79a. (…) De vliegtuigmotor is door mij inbeslaggenomen en zal aan de tot het in ontvangst nemen bevoegde instantie worden overgegeven.’65

Omschrijving: Nummer 30. 01-01-1945. FockeWulf Fw 190A-8/R2. 960320 / 15.JG 3. Bron: RooyNet, ‘Expositie ’40 – ’45 Vliegtuigcrashes’, <https://rooynet.nl/expositie4045/vliegtuigcrashe s#:~:text=Expositie%20'40%20%2D%20'45%20%2 D%20Vliegtuigcrashes&text=Deze%20werkgroep% 20bracht%20in%202015,werden%20in%202019% 20informatiebordjes%20geplaatst.> [geraadpleegd juni 2025].

‘Duitse jager achter Jeurissen [Deurneseweg 173]. Heidse Peelweg. Noodlanding. Piloot gevangen.’66 ‘Op 1-1-45 maakte Duitse jager een noodlanding aan Heidsepeelweg (achter Fleurkens [Deurneseweg 177]) 10-11 uur. Toestel onbeschadigd. (…) Toestel gesloopt door mensen uit de buurt.’67

62 Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945, ‘Loss Chart On: T4971’ <https://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/ahome/lossregister/results?sglo=T4971> [geraadpleegd juni 2025]. 63 R. Wildekamp, Vliegtuigcrashes en noodlandingen 1940-1945 in de gemeente Venray (zonder plaats 2015) 68. 64 J. Verlinden, Oorlogsfragmenten uit de Peel : een terugblik op de Tweede Wereldoorlog (Venray 2013) 185. 65 Proces-verbaal betreffende neergestort vliegtuig te Venraij-IJsselsteyn, 12 januari 1946, Gemeentearchief Venray, 5 Archief van het Gemeentebestuur Venray (1932) 1942-1990 (1994), inv. nr. 5118. 66 Lijst met neergekomen vliegtuigen in de gemeente Venray, Gemeentearchief Venray, 163 Documentatie W.J.M. Willemsen (Tweede Wereldoorlog), inv. nr. 1. 67 Verslag Pouwels, 28 december 1978, Gemeentearchief Venray, 163 Documentatie W.J.M. Willemsen (Tweede Wereldoorlog), inv. nr. 1.

146-024-VO-01

Pagina 40 van 95

DATUM:

SECUNDAIRE SCHRIFTELIJKE BRON LITERATUUR:

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON NATIONALE ARCHIEVEN

PRIMAIRE SCHRIFTELIJKE BRON INTERNATIONALE ARCHIEVEN

INGEZETTE OO

RELEVANTIE

Naoorlogs Zonder datum

-

Opgave mijnen, niet ontplofte granaten, projectielen etc.: ‘F.H. van Soest, I.76 [Kerkweg 21], IJsselsteijn. Weiland. 1 niet-ontploft projectiel. Vlak achter ’t huis, gevaar voor kinderen.’68

-

-

De indicatie duidt op de aanwezigheid van projectielen waaronder geschutmunitie in de omgeving van het onderzoeksgebied. Op basis van de eerdere indicaties is het aannemelijk dat het om OO gaat die zijn achtergebleven na de bevrijdingsgevechten bij Ysselsteyn. De indicatie is voor het onderzoek derhalve contextueel van aard.

-

-

‘Volgnummer: 63. Plaatsaanduiding: F.H. van Soest Ysselstein I.67. Voorwerpen: projectielen. (…) Volgnummer: 76. Plaatsaanduiding: Fr. van Soest Ysselstein I.76 [Kerkweg 21]. Voorwerpen: granaten en mortieren’ 69 Lijst van aanwezige munitie: ‘Wed. G. Spreeuwenberg, IJsselstein I.77 [Kerkweg 28]’ Datum 14-07-1945 15-07-1945

Sortie 3G-TUD-S133 3G-TUD-S147

Schaal 50.000 40.000

Nummers 5186; 5187; 5188 5026

Luchtfotoanalyse De luchtopnamen zijn van matige kwaliteit en niet geschikt voor interpretatie op detailniveau. Er zijn geen aanvullende waarnemingen gedaan.

Tabel 8: Overzichtstabel oorlogshandelingen/indicaties met verwijzingen naar (de omgeving van) het onderzoeksgebied.

68 Mijnen, niet ontplofte granaten, projectielen, enz., Gemeentearchief Venray, 5 Archief van het Gemeentebestuur Venray (1932) 1942-1990 (1994), inv. nr. 5118. 69 Granaten, handgranaten, pantservuisten, mortieren, enz., Gemeentearchief Venray, 5 Archief van het Gemeentebestuur Venray (1932) 1942-1990 (1994), inv. nr. 5118.

146-024-VO-01

Pagina 41 van 95

3.3

FIGUREN BEHORENDE BIJ OVERZICHTSTABEL

Overlay “Rolling Barrage”, 13 oktober 1944

Figuur 5: Weergave van een vuurplan van 13 oktober 1944. Het onderzoeksgebied ligt pal naast een gebied dat als potentieel vuurgebied (een barrage) is aangemerkt. Bron: Overlay Rolling Barrage, 13 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7.

146-024-VO-01

Pagina 42 van 95

Overlay Fire Plan, 14 oktober 1944

Figuur 6: Weergave van een vuurplan van 14 oktober 1944. Het onderzoeksgebied ligt in een gebied dat als potentieel vuurgebied is aangemerkt. Bron: Overlay Fire Plan, 14 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7.

146-024-VO-01

Pagina 43 van 95

Potentiële vuurdoelen War Diaries, 12 en 14 oktober 1944

Figuur 7: Potentiële vuurdoelen in de omgeving van het onderzoeksgebied. Bron: Annex 1 Headquarters 434th Armored Field Artillery Battalion, 12 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7; Annex 1 Headquarters 434th Armored Field Artillery Battalion, 14 October 1944, National Archives and Records Administration, RG407 WW2 Operation Reports, box nr. 12724, inv. nr. 607-FA(434)-0.7.

146-024-VO-01

Pagina 44 van 95

Luchtfoto 15 oktober 1944

Figuur 8: Kraters van geschutmunitie ten opzichte van het onderzoeksgebied op 15 oktober 1944. In het onderzoeksgebied is bovendien een wapenopstelling waargenomen. Bron: Sortie 400-1303, beeldnummer 3251, 15 oktober 1944.

146-024-VO-01

Pagina 45 van 95

Luchtfoto 29 oktober 1944

Figuur 9: Kraters van geschutmunitie ten opzichte van het onderzoeksgebied op 29 oktober 1944. In de periode tussen 15 oktober 1944 en 29 oktober 1944 zijn “nieuwe” kraters zichtbaar. Bron: Sortie F-53-44, beeldnummer 297, 29 oktober 1944.

146-024-VO-01

Pagina 46 van 95

3.4

MIJNENVELDREGISTER

Bij de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) zijn gegevens uit het mijnenveldregister aangevraagd over de mogelijke aanwezigheid van mijnenvelden in en nabij het onderzoeksgebied. Er is één mijnenveld aangetroffen dat binnen een deel van het onderzoeksgebied zou hebben gelegen. 19 S.W.E. - MIJNENVELD 72G

Figuur 10: Mijnenveld 72G ten opzichte van het onderzoeksgebied.

Ruimrapport: Naam en nummer mijnenveld: 72G Onderdeel dat het mijnenveld legde en/of bron inlichting: 30 Corps, Schedule of Minefields Datum waarop het mijnenveld werd gelegd: Onbekend Aantal en type van de mijnen: 18 R-Mines Aantal later gelegde mijnen en types: Onbekend Omheind en gemerkt: Onderdeel dat de mijnen ruimt: 3 coy engineer btl. 346 Datum van opruiming: 24 oktober 1945 24 oktober 1945 Aantal en type van opgeruimde mijnen: Geen Geen Aantal en type van vermiste mijnen: 18 R-mines Verklaring, indien mogelijk, omtrent vermiste mijnen en Already lifted. Bereits geräumt. opmerkingen: Beoordeling ECG: Er zijn 18 R-Mines gelegd. Bij de ruiming op 24 oktober 1945 zijn geen mijnen geruimd. De verklaring is dat de mijnen eerder zijn geruimd. Er zijn onvoldoende feitelijke aanwijzingen dat er mijnen in het onderzoeksgebied achterbleven. Tabel 9: Uitwerking ruimrapport ‘72G’. Bron: Mijnenveldregister, kaart 19 S.W.E., ruimrapport 72G.

146-024-VO-01

Pagina 47 van 95

3.5

NAOORLOGSE RUIMINGEN VAN OO

In de archieven van de EOD bevinden zich gegevens van naoorlogs aangetroffen en geruimde OO vanaf de jaren ‘70. De beperkingen van deze bronnen zijn weergegeven in paragraaf 2.9 Nauwkeurigheid en herleidbaarheid. MELDING NR.

DATUM70

LOCATIE

AANGETROFFEN

19741753

19-06-1974

1x pistoolgranaat 32mm

19760715 19770369

29-03-1976 18-02-1977

Middenpeelweg te Ysselsteijn (in de bossen) Heijtse Peelweg Deurneseweg 173

19791195

10-05-1979

Deurneseweg 168

19791668

20-06-1979

Pionierstraat t.o. 23, IJselstein

19791883 19810102

09-07-1979 20-01-1981

Putteweg in droge sloot Deurneseweg 168

19812865

18-09-1981

Deurnenseweg 173

19820916

02-04-1982

Deurneseweg 168, bij boerderij

19842391

13-07-1984

Zijlbergseweg IJselstein

19843795

26-11-1984

Nabij perceel Deurnseweg 173

19850509

14-03-1985

Heytsepeelweg

19863345

05-10-1986

Pionierstraat 15 Ysselstein

19910928

20-04-1991

Deurnseweg 168, in een weiland

1x rookgranaat van 105mm met tijdbuis 237x schokbuizen 117/119; 1x rookgranaat 25-ponder; 1x rookgranaat 105mm; 1x rookgranaat 25-ponder 1x springrookgranaat fosfor van 2" mortier met schokbuis. 1x brisantgranaat van 4,5 inch met schokbuis 117, verschoten 1x kop van Pantzerfaust (klein model) 1x antitank brisantgranaat van PIAT zonder schokbuis; 38x brisantpantsergranaat van 37mm met bodembuis; 4x brisantgranaat van 25 ponder met schokbuis nr. 119; 1x brisantgranaat van 25 ponder met schokbuis nr. 117; 1x brisantgranaat van 75mm met schokbuis M48 serie; 1x brisantpantsergranaatpatroon van 75mm; 1x brisantgranaat van 3,7 inch met restant van mechanische tijdbuis. 1x rookgranaat van 105mm met tijdbuis (leeg). 1x panzerfaust (groot model); 2x brisantgranaat van 75 mm met schokbuis M48. 1x rookgranaat van 8cm mortier zonder schokbuis; 1x tijdbuis M54; restanten van rookgranaat van 8cm mortier zonder schokbuis; 2x kleinkalibermunitie 1x rookgranaat 25-ponder leeg met restant ontsteker; 1x rookpot van 25ponder. 1x brisantgranaat van 5,5 inch, met buisgatschroef, niet verschoten 1x springrookgranaat van 2” mortier met schokbuis no. 151 1x brisantgranaat van 3,7", verschoten, met restant ontsteker.

70 Meldingsdatum.

146-024-VO-01

Pagina 48 van 95

MELDING NR.

DATUM70

LOCATIE

AANGETROFFEN

19930923

27-04-1993

19950895

02-05-1995

1x rookgranaat van 25 ponder met rest tijdschokbuis, 1x ontsteker nr. 119 1x rookgranaat van 75mm bodemuitstralend, niet verschoten

19960521

27-03-1996

IJsselsteijn, Heidsepeelweg 50, aspergeveld (redelijke kwaliteit) Bij de 5e paal v/d afrastering aan de Timmersmansweg t.o. nr 28 te Ysselsteyn Puttenweg te IJselstein

20021474 20051748 20060057

17-09-2002 2005 12-01-2006

20081520

20-10-2008

Timmersmansweg Timmersmansweg te Ysselsteyn Peter Janssenweg nr. 5 te Ysselsteyn Timmersmansweg

20111451

14-09-2011

Timmersmannsweg

20130246

2013

IJsselsteinseweg

20130368

2013

Ringweg tegenover perceel 17

20140850

2014

Zeilbergseweg

20161817

2016

Heidese Peelweg

20211768

2021

Zeilbergseweg

1x brisantgranaatraket van 15cm (Duits) met BZDOV, verschoten 1x pantsergranaat 6 ponder, verschoten Niet aangeleverd 1x brisantgranaat van 76mm met restant ontsteker M48, verschoten 1x brisantpantsergranaat van 75mm met bodembuis M66A1, verschoten; 1x brisantgranaat van 8cm, mortier met WGR238, verschoten 1x brisantpantsergranaat; 7,5 cm Gr 39 zonder onsteker met restant springstof (Duits) (verschoten) 1x brisantgranaatschot; 5,7 cm met schokbuis voor brisantgranaat van 5,7 cm (D/Bel) 1x rookgranaat; 95 mm bodemuitstralend (verschoten) 1x rookgranaat; 25 pdr met restant tijdschokbuis No 221 serie (verschoten) 1x staartstuk 3 inch mortiergranaat; 1x bodemplaat rookgranaat 25 ponder 1x brisantpantsergranaat; 5 cm zonder ontsteker, niet verschoten

Tabel 10: Meldingen en ruimingen van mogelijke Ontplofbare Oorlogsresten in de omgeving van het onderzoeksgebied.

De ruimingen duiden voornamelijk op geschutmunitie van Geallieerde en Duitse komaf. Het grootste deel van de ruimingen is niet naar een exacte locatie herleidbaar. Er zijn geen ruimingen naar een exacte locatie binnen de contouren van het onderzoeksgebied herleidbaar.

146-024-VO-01

Pagina 49 van 95

4 RESULTATEN ONDERZOEK NA-CONFLICTPERIODE Middels het Onderzoek na-Conflictperiode wordt beoordeeld of als gevolg van bodemingrepen in de na-Conflictperiode kan worden geconcludeerd dat er geen sprake is van de mogelijke aanwezigheid van OO en/of de verticale ligging van het maaiveld en verschillende grondlagen dusdanig zijn gewijzigd dat dit van belang is voor de verticale afbakening van een verdacht gebied.

4.1

BEELDVERGELIJKING NAOORLOGSE LUCHTFOTO’S EN SATELLIETBEELDEN

Middels een vergelijking van recente satellietbeelden met luchtopnamen uit de Tweede Wereldoorlog en naoorlogse luchtopnamen, is getracht globaal te bepalen waar de bodem is geroerd. De volgende luchtopnamen zijn gehanteerd: JAAR: 1945 1949 1975 1994 2008 2010 2022 Heden

SORTIE: 3G-TUD-S147 1949_KAARTBLAD52 1975_KAARTBLAD52 1994_KAARTBLAD52 Luchtfoto_2008 (online) Luchtfoto_2010 (online) HR_Luchtfoto_2022 Luchtfoto actueel - 25cm

BEELDNUMMER: 5026 84 106 46

Tabel 11: Overzicht gehanteerde luchtfoto’s voor de beeldvergelijking.

Op de volgende pagina’s zijn beeldvergelijkingen weergegeven. Op basis van de luchtopnamen kan worden gesteld dat tussen 1949 en 1975 in het onderzoeksgebied een pand wordt gerealiseerd. Tussen 1975 en 1944 is de zuidzijde hiervan aangepast. Aan de noord-, west- en zuidgrens van het onderzoeksgebied hebben eveneens werkzaamheden in het kader van nieuwe woningen en bijbehorende tuinen plaatsgevonden. Op de luchtopnamen van 2010 en 2025 zijn de contouren van vergravingen aan de zuidzijde van het onderzoeksgebied zichtbaar. Aan de noordzijde van het onderzoeksgebied is tussen 2010 en 2022 een fietspad aangelegd.

146-024-VO-01

Pagina 50 van 95

4.2

OPSPORINGSWERKZAAMHEDEN

ECG is via de VEO Bommenkaart nagegaan of er reeds opsporingswerkzaamheden hebben plaatsgevonden in het onderzoeksgebied. Er zijn geen opsporingswerkzaamheden achterhaald.

4.3

BASISREGISTRATIE ADRESSEN EN GEBOUWEN

Middels de gegevens van de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) valt het bouwjaar van de panden bij het onderzoeksgebied te achterhalen. De bouwjaren van de panden zijn onderverdeeld naar panden die voor de oorlog zijn gebouwd, panden die ten tijde van de oorlog zijn gebouwd, panden die tussen 1946 en 1970 zijn opgetrokken en panden die tussen 1971 en 2023 zijn vervaardigd. De onderverdeling is relevant omdat de EOD vanaf 1971 t/m 2022 ruimingen van OO heeft geregistreerd in de geanalyseerde MORA’s.

Figuur 11: Bouwjaar panden volgens de Basisregistratie Adressen en Gebouwen.

146-024-VO-01

Pagina 53 van 95

4.4

KABELS EN LEIDINGEN (KLIC-MELDING)

ECG heeft op 20 juni 2025 een KLIC-melding aangevraagd om inzicht te verkrijgen in de ligging van kabels en leidingen in het onderzoeksgebied.71 Resultaat van deze melding is de wetenschap dat zich aan de randen van het onderzoeksgebied enkele kabels en leidingen bevinden, die gezien de historische ontwikkeling van het gebied vermoedelijk naoorlogs zijn aangelegd. De ligging van de kabels en leidingen is in onderstaande figuur weergegeven.

Figuur 12: Kabels en leidingen bij het onderzoeksgebied. Bron: Kabels en Leidingen Informatie Centrum.

Uit de KLIC-melding valt op te maken dat er in het onderzoeksgebied enkele grondroerende activiteiten hebben plaatsgevonden ten behoeve van de aanleg van kabels en leidingen. 71 Vermeld dient te worden dat de gegevens omtrent ondergrondse infrastructuur zoals deze door de uitgevoerde

oriëntatie zijn verkregen, een geldigheidsduur hebben van maximaal 20 werkdagen na aanvraag.