04 Bijlage Technische analyse TVW

Opties voor isolatie en afgiftesysteem

Warmtetransitie gemeente Venray

54 / 85

Bij een groot deel van de woningen is extra isolatie en extra capaciteit van het afgiftesysteem nodig voordat duurzame verwarming mogelijk is. Dat betekent dat waar mogelijk (buiten)muur-, vloer- en dakisolatie moet worden aangelegd en daarnaast extra convectoren of vervanging van radiatoren door convectoren wordt geadviseerd. Er kan daarbij gekeken worden naar de woningen van Wonen Limburg die inmiddels zijn gerenoveerd tot label A (onder ander in de Vullingstraat en van Bodestraat).

Opties voor duurzame warmte Vanuit de Startanalyse worden de maatschappelijke kosten voor all-electric warmtepompen het laagst ingeschat. Op basis van de gemiddelde grootte van de woningen lijkt hier binnen en buiten de woning voldoende ruimte voor. Bij woningen die nog onvoldoende zijn geïsoleerd, kan al wel een hybride warmtepomp worden geïnstalleerd. Bij woningen waarbij isolatie erg moeilijk wordt, kan uiteindelijk groen gas een oplossing bieden.

Er zijn ook kansen voor een middentemperatuur warmtenet. Bijvoorbeeld op basis van aquathermie uit de plas aan de Weideweg of met de Scheide als bron, maar de kosten daarvoor worden vanwege de lage dichtheid aan woningen als (te) hoog ingeschat.

Aanpak regulier 1. 2.

Aansluiten bij de isolatieaanpak of gezamenlijke inkoop in de rest van de gemeente, al dan niet op basis van woningen uit bepaalde bouwjaren. Voor renovatie van bepaalde typen woningen aansluiten bij de aanpak van Wonen Limburg.

Pilotproject 1.

Pilot voor toepassing hybride ventilatiewarmtepompen voor woningen die na 1975 zijn gebouwd (bijna de helft van de woningen in Leunen valt in deze categorie).

Warmtetransitie gemeente Venray

55 / 85

7.12

Merselo

Merselo is een gemêleerd dorp en buitengebied met 423 woningen. 10% van de woningen is in bezit van de woningcorporatie. De meeste woningen zijn vrijstaand, hoek of twee-onder-een-kap. De woningen hebben een relatief hoog verbruik en op basis van de energierekening is voor verduurzaming een relatief hoge investeringsruimte beschikbaar: van ongeveer € 24.000,- voor tussenwoningen tot gemiddeld bijna € 43.000,- voor de vrijstaande woningen.

Opties voor isolatie en afgiftesysteem

Slechts een klein kwart van de woningen in Merselo die zijn afgemeld voor een energielabel heeft label A of B. Bij de meeste woningen is dus aandacht voor isolatie en aanpassing van het afgiftesysteem nodig, bijvoorbeeld door het vervangen van radiatoren en/of bijplaatsen van convectoren. Wonen Limburg heeft ondertussen verschillende woningen gerenoveerd die als voorbeeldwoning kunnen fungeren, zoals in de Pastoor Vercoulenstraat.

Opties voor duurzame warmte Geothermie wordt als optie vanuit de Startanalyse aangegeven. Het ligt echter meer voor de hand om als bron voor een eventueel warmtenet te kijken naar aquathermie. Ten zuiden van Merselo ligt een hoofdleiding van het riool en op 600 meter afstand loopt de Loobeek. In theorie zijn deze voor Merselo

Warmtetransitie gemeente Venray

56 / 85

als warmtebron inzetbaar. Gezien de lage dichtheid en de lage dichtheid aan woningen wordt inpassing met WKO financieel lastiger. Het installeren van individuele warmtepompen, de meest gunstige optie volgens de Startanalyse, ligt meer voor de hand. De woningen zijn over het algemeen ruim, waarbij er ruimte is voor een extra boiler voor warm tapwater. En buiten is er voldoende ruimte voor een buitenunit of voor het boren van een bodembron. Bij woningen die nog onvoldoende zijn geïsoleerd kan een hybride warmtepomp worden overwogen. Tenslotte kan bij (monumentale) woningen, waarbij isolatie erg moeilijk wordt, uiteindelijk groen gas een oplossing bieden.

Aanpak regulier 1.

Aansluiten bij de isolatieaanpak of gezamenlijke inkoop in de rest van de gemeente, al dan niet op basis van woningen uit bepaalde bouwjaren. Al dan niet in combinatie met de aanpak van woningen van Wonen Limburg.

Vooronderzoek pilotproject 1.

7.13

Bekijken of er onder de eigenaar-bewoners animo is voor een gezamenlijk warmtenet. Op basis daarvan evt. onderzoek doen naar de mogelijkheden voor toepassing thermische energie uit de Loobeek, het hoofdriool of gemaal.

Noordwest

Noordwest is een buurt in Venray met 936 woningen, waarvan zo’n 75% in bezit van de woningcorporatie Wonen Limburg. Een groot deel van de woningen is gebouwd tussen 1960 en 1970 (ongeveer 70%), kleinere delen rond 1990 en 2006. Bijna 40% van de woningen heeft een A- of B-label. Een groot deel van de woningen is of wordt aangepakt door Wonen Limburg, maar heeft nog niet het gewenste A- of B-label. De gemiddelde woning is relatief klein (94 m²). De investeringsruimte op basis van de energierekening is redelijk hoog: voor de appartementen gemiddeld bijna €16.000,- tot meer dan €41.000,- gemiddeld voor de vrijstaande woningen.

Warmtetransitie gemeente Venray

57 / 85

Opties isolatie en afgiftesysteem Een groot deel van de woningen kan nog beter worden geïsoleerd en daarbij is meestal ook aanpassing van het afgiftesysteem gewenst, met name door het bijplaatsen van convectoren of het vervangen van radiatoren door convectoren.

Opties duurzame verwarming Uit de Startanalyse komt een middentemperatuur warmtenet na groen gas als meest voordelige optie naar voren. Dit vanwege de erg hoge dichtheid van de woningen van 39 woningen per hectare, maar waarschijnlijk ook omdat het grootste deel van de gasleidingen nog bestaat uit staal en voor 2030 dient te worden vervangen. Ook is de mogelijkheid van het toepassen van lage temperatuur bij een deel van de buurt genoemd, in combinatie met individuele warmtepompen per woning. Dit is echter wel de duurste optie, omdat dan in de woning ook nog een toestel voor warm tapwater moet worden aangelegd. Individuele warmtepompen komen als minst gunstig uit de Startanalyse, waarschijnlijk vanwege het gebrek aan ruimte in de woningen voor onder andere een extra tapwaterboiler. Ook is er bij de woningen weinig buitenruimte voor buitenunits van warmtepompen of het aanleggen van een bodembron. Voor sommige delen van de buurt is het wellicht nog een idee om per woningblok een gezamenlijke bron voor warmtepompen aan te leggen. Als een warmtenet voor deze buurt niet mogelijk is, kan worden teruggevallen op het leveren van groen gas met de vernieuwde gasleidingen, waar mogelijk in combinatie met hybride warmtepompen.

Voorstel voor aanpak / generiek 1.

Overleg met Enexis over de planning van werkzaamheden voor de vervanging van gasleidingen.

Warmtetransitie gemeente Venray

58 / 85

Voorstel pilot 1.

Voordat een Pilot kan worden gestart is onderzoek nodig naar de mogelijkheid voor een warmtenet in Noordwest, en het draagvlak daarvoor bij bewoners. Ook zal op basis van een eventuele business-case een partij moeten worden gevonden die de exploitatie hiervan op zich wil nemen. Daarbij moet ook onderzoek worden verricht naar een mogelijke warmtebron in de buurt van Noordwest, zoals het hoofdriool van het VieCuri ziekenhuis. Een alternatief voor aquathermie zou nog het toepassen van zonnecollectoren kunnen zijn. De warmte uit zonnecollectoren in de zomer kan de regeneratie van de benodigde warmtekoudeopslag (WKO) verzorgen zodat in de winter energie uit deze aquifer gebruikt kan worden voor de buurt.

Warmtetransitie gemeente Venray

59 / 85

7.14

Oirlo

Oirlo is een buurt met 491 woningen uit diverse bouwjaren. Er staan grote woningen met een oppervlakte van gemiddeld 150 m². Het verbruik per m² ligt boven het landelijk gemiddelde. Met name de vrijstaande en twee-onder-een-kapwoningen hebben een relatief hoge energierekening met daarbij een redelijk hoge investeringsruimte van gemiddeld respectievelijk €30.000,- en bijna €41.000,-. Meer dan 70% van de woningen zijn koopwoningen. De bewoners van deze woningen vormen de belangrijkste doelgroep van de verduurzamingsaanpak in Oirlo.

Opties isolatie en afgiftesysteem Bijna 30% van de woningen in Oirlo heeft label A of B. Dat betekent dat bij meer dan 70% van de woningen nog veel mogelijkheden zijn voor betere isolatie. Dit geldt trouwens ook nog voor de meeste huurwoningen in Oirlo. Sommige woningen kunnen na isolatie met een voldoende lage temperatuur verwarmen om een warmtepomp goed toe te kunnen passen. Bij veel andere woningen zijn extra convectoren nodig of moeten radiatoren door convectoren vervangen worden.

Opties voor duurzame warmte Vanuit de Startanalyse wordt de individuele warmtepomp genoemd als optie met de minste maatschappelijke kosten. Gezien de ruimte binnen en buiten de woning lijkt de elektrische warmtepomp goed toepasbaar in Oirlo. Er is ook voldoende ruimte voor eventuele grondboringen als bron voor een individuele warmtepomp of voor meerdere woningen (beter betaalbaar). Een warmtenet op basis van geothermie is ook genoemd als optie, maar hiervan is voorlopig geen sprake in Venray. Gezien de dichtheid van de bebouwing is überhaupt de vraag of een warmtenet hier niet veel

Warmtetransitie gemeente Venray

60 / 85

te duur wordt. Mocht er toch animo zijn voor het aanleggen van een warmtenet, dan kan als bron worden gekeken naar de hoofdleiding van het riool dat door Oirlo loopt.

Voorstel voor aanpak/voorbeeldprojecten 1.

Realiseren van één of meerdere voorbeeldwoningen die worden geïsoleerd en worden voorzien van een all-electric warmtepomp. Een pilot kan bijvoorbeeld plaatsvinden bij een van de vele woningen uit 1965.

2.

Pilot voor het aanleggen van een bodembron voor meerdere woningen, wanneer hier voldoende animo voor is. Een gezamenlijke bodembron maakt aanleg van een bodemwarmtepomp goedkoper en kan op een zeer energiezuinige manier voor koeling zorgen in de woningen.

7.15

Oostrum

Oostrum is een buurt met totaal zo’n 925 woningen. De gemiddelde woning is redelijk ruim, ongeveer 144m². De dichtheid van de buurt inclusief buitengebied is laag (onder de 1 woning per hectare), maar enkele woongebieden binnen het dorp Oostrum zijn redelijk dicht bebouwd. 13% van de woningen is verhuurd door Wonen Limburg en 15% is particulier. Het grootste deel van de woningen is vrijstaand en twee-onder-een-kap, deze woningen hebben een bovengemiddeld gebruik per m² en gasgebruik. Daarmee wordt hun investeringsruimte voor verduurzamingsmaatregelen op basis van de energierekening ook redelijk hoog: van gemiddeld bijna €17.000,- voor appartementen tot bijna €38.000,gemiddeld voor de vrijstaande woningen.

Warmtetransitie gemeente Venray

61 / 85

Opties isolatie en afgiftesysteem Bijna 40% van de woningen heeft al label A of B. De rest van de woningen moet nog beter geïsoleerd worden, met name de koopwoningen. Wonen Limburg heeft reeds een aantal woningen aangepakt. Enkele woningen zoals die aan de Haalakker kunnen daarbij als voorbeeld dienen voor koopwoningen uit dezelfde periode.

Opties voor duurzame warmte In de Startanalyse staat het toepassen van een individuele warmtepomp als meest kosteneffectieve maatregel genoemd. Gezien de ruimte in en rond de woningen is dat terecht. Toch is het voor Oirlo de moeite waard om de mogelijkheden te bekijken voor het aansluiten van een aantal woningen op een warmtenet. Er zijn immers verschillende mogelijk warmtebronnen rond Oirlo: de riolering (hoofleiding loopt langs Oirlo), het gemaal ten westen van Oirlo, de Oostrumse beek, en een recreatieplas ten zuiden van Oirlo. Vervolgens is er ook nog restwarmte die wellicht beschikbaar kan komen van het bedrijf Rixona.

Voorstel voor aanpak/regulier 1.

Aansluiten bij de plannen van Wonen Limburg om op relatief korte termijn een aantal woningen tot label A of B te renoveren. Wellicht is het voor Wonen Limburg mogelijk om bij hun renovatieaanpak ook koopwoningen mee te nemen.

Pilotmogelijkheid? 1.

Onderzoek naar mogelijkheden voor toepassing van restwarmte bij Rixona of één van aquathermiebronnen als voeding voor een warmtenet in Oirlo, dan wel een deel van Venray.

Warmtetransitie gemeente Venray

62 / 85

Vanwege de afstand tot Venray is een warmtenet wellicht eerder van toepassing voor het bedrijventerrein bij Oirlo. Ook de bedrijven op het bedrijventerrein kunnen over hun interesse hiervoor gepolst worden.

Warmtetransitie gemeente Venray

63 / 85

7.16

Oranjebuurt

De Oranjebuurt is grotendeels gebouwd tussen 1954 en 1964 en redelijk homogeen. Een klein deel van de buurt bestaat uit nog oudere woningen. De buurt bestaat uit voornamelijk koopwoningen. Zo’n 13% van de woningen is corporatiebezit. Het energiegebruik van de woningen is hoger dan gemiddeld, tussen 1100 en 2400 m³, wat een behoorlijk hoge investeringsruimte geeft op basis van de energierekening: gemiddeld bijna €18.000,- voor de appartementen en bijna €42.000,- voor de vrijstaande woningen.

Opties voor isolatie en afgiftesysteem Een aantal van de woningen van de woningcorporatie Wonen Limburg zijn de afgelopen jaren gerenoveerd, waarbij isolatiemaatregelen de woningen hebben opgeplust tot label A en B woningen, met in ieder geval goede dakisolatie. De rest van de corporatiewoningen volgt in de komende jaren.

Opties voor duurzame warmte In de Startanalyse komt de individuele elektrische warmtepomp als meest kostenefficiënte maatregel naar voren. Met een gemiddelde oppervlakte van meer dan 150 woningen is hiervoor in en rond de meeste woningen voldoende ruimte. Bij de kleinere woningen is minder makkelijk ruimte te vinden voor een warmtepomp en een extra boiler en buffervat in huis. Zolang niet wordt voldaan aan de randvoorwaarden van voldoende isolatie en lage afgiftetemperatuur is alleen een hybride warmtepomp goed toepasbaar. Voor de oudere woningen die erg moeilijk te isoleren zijn, kan uiteindelijk non-fossiel gas worden toegepast. De optie warmtenet met middentemperatuur komt in de Startanalyse als niet veel duurder naar voren; dat komt waarschijnlijk omdat een groot deel van de gasleidingen in de komende jaren moet worden vervangen. De dichtheid van de woning is iets lager dan vereist, maar als er een bron is, dan is dit een koppelkans waardoor een warmtenet toch interessant kan zijn. Als bron voor dit net geeft de PBL geothermie aan. Het is echter zeer de vraag of er ooit warmte met geothermie aan woningen in

Warmtetransitie gemeente Venray

64 / 85

Venray kan worden geleverd. Hiervoor moet dus naar een alternatieve bron worden gekeken. Warmtekoudeopslag is in ieder geval mogelijk, wellicht in combinatie met regeneratie door zonnecollectoren.

Voorstel aanpak 1.

In gesprek gaan met Wonen Limburg over het eventueel meenemen van eigenaar/bewoners bij de aanpak/renovatie van huurwoningen in de buurt.

Pilots 1. 2.

7.17

Onderzoek naar een mogelijke businesscase voor een warmtenet in de Oranjebuurt na overleg met Enexis over vervangingsplannen van de stalen gasleidingen. Wanneer warmtenet niet haalbaar blijkt: realiseren van een voorbeeldwoning uit een bouwjaar rond 1960 voor zowel isolatie als individuele warmtepomp. Deze woning moet zowel voor huurders als eigenaar/bewoners als voorbeeldwoning bezocht kunnen worden.

Smakterheide

Smakterheide is een buurt met 356 niet al te grote woningen (131 m² gemiddeld) en een lage dichtheid van gemiddeld 1 woning per hectare. De lage dichtheid komt vooral doordat een groot deel van deze buurt industriegebied is. De woningen zijn van verschillende bouwjaren, met een piek in 1987. Het percentage huurwoningen van Wonen Limburg is 34%. De verduurzamingsaanpak moet daarom samen met Wonen Limburg ontwikkeld worden. De investeringsruimte is met name bij hoekwoningen en vrijstaande woningen hoog; gemiddeld €30.000-40.000,-.

Warmtetransitie gemeente Venray

65 / 85

Opties voor isolatie en afgiftesysteem In Smakterheide heeft minder dan 20% van de woningen die zijn afgemeld label A of B. Dat betekent dat er een flinke inspanning nodig is om de resterende woningen beter te isoleren. Voor de meeste woningen geldt daarnaast dat aanpassing van het afgiftesysteem nodig is alvorens duurzame warmtetoepassingen mogelijk zijn. In 2013 heeft Wonen Limburg een aantal woning uit 1972 gerenoveerd tot label A. De toegepaste maatregelen zijn voor vergelijkbare koopwoningen een goed voorbeeld.

Opties voor duurzame warmte Voor wat betreft de maatschappelijke kosten voor duurzame warmteopties steekt de individuele warmtepomp er voor Smakterheid met kop en schouders bovenuit. Er lijkt hier inderdaad voor de meeste woningen zowel binnen als buiten de woning voldoende ruimte voor. Voor met name de oudere woningen die minder goed kunnen worden geïsoleerd is toepassing van een hybride warmtepomp een mooie tussenoplossing in combinatie met groen gas. Ook voor bijvoorbeeld monumentale panden kan uiteindelijk groen gas worden toegepast.

Voorstel aanpak/pilots 1. 2.

Pilotproject met woningen uit 1987 in samenwerking met Wonen Limburg. Wonen Limburg heeft het voornemen om deze woningen op de middellange termijn te renoveren. Enkele van deze woningen als pilot uitrusten met een all-electric warmtepomp.

Warmtetransitie gemeente Venray

66 / 85

7.18

St. Antoniusveld

St. Antoniusveld is een relatief jonge Venrayse buurt met 737 woningen. De buurt is vrij ruim opgezet met slechts 12,8 woningen per hectare. Vrijwel alle woningen zijn gebouwd na 1995, dus redelijk goed geïsoleerd. De meeste woningen hebben dan ook een A of B label, 10% heeft een C label. De woningen in St. Antoniusveld zijn relatief groot: ± 140m². Een aantal woningen bij de Mina Krusemanstraat is in 2000 reeds gasloos opgeleverd met bodembronnen en warmtepompen.

Een kwart is huurwoning, maar slechts 7% van de woningen is in bezit van Woningcorporatie Wonen Limburg. In deze buurt is het dus vooral werken aan het draagvlak onder eigen-bewoners voor het nemen van energiemaatregelen. 25% van de woningen is particuliere verhuur. Het gasverbruik en daarmee de investeringsruimte voor gasloze toepassingen is lager dan het landelijk gemiddelde, maar is voor tussen/hoek- en vrijstaande woningen toch nog vrij hoog: tussen €26.000 en zo’n €36.000,- gemiddeld.

Opties voor isolatie en afgiftesysteem Gezien de leeftijd van de woningen is met name aandacht nodig voor het glas. Destijds nog meestal gewoon dubbel glas of HR, inmiddels is standaard HR++ of triple glas bij vervanging mogelijk. Verder was het in de deze bouwperiode gebruikelijk om te besparen op radiatoren. De cv-ketel kreeg het toch wel warm. Grote kans dat er bij diverse woningen radiatoren moeten worden vervangen door convectoren en/of dat convectoren moeten worden bijgeplaatst om toepassing van lage temperatuur mogelijk te maken.

Warmtetransitie gemeente Venray

67 / 85

Mogelijke duurzame warmteopties

In de Startanalyse wordt een middentemperatuur warmtenet als goedkoopste optie gezien, al liggen de opties qua kosten niet zo ver uit elkaar. Gezien de lage dichtheid van de woningen lijkt het aanleggen van een warmtenet hier echter relatief duur, maar in het westelijk woongebied is de dichtheid relatief een stuk groter. Gasleidingen hoeven in deze buurt niet vervangen te worden. Dus er is geen haast om hierover te besluiten. Groen gas is de tweede optie, terwijl met wat kleine aanpassingen de woningen met lage temperatuur kunnen worden gestookt. Daarvoor kan het dichtbij liggende hoofdriool als bron dienen. Een iets goedkopere optie is het aanleggen van bronnen voor meerdere woningen, wat dieper dan per woning toegepast in de Mina Krusemanstraat. Er is dan nog wel een individuele warmtepomp per woning nodig, maar daarmee houden mensen nog wel zeggenschap over de eigen verwarming. Voor mensen die voorlopig nog geen afscheid willen nemen van het gas, is het plaatsen van een hybride (ventilatie)warmtepomp een optie.

Voorstel aanpak / mogelijkheden pilot 1.

2.

Samen met Oirlo oppakken van een onderzoek naar toepassing van aquathermie als warmtebron voor een eventueel warmtenet voor het oostelijk woongebied in St. Antoniusveld, op korte of langere termijn. Uitzoeken of de eigenaar of eigenaren van de particulier verhuurde woningen interesse hebben voor het aansluiten van hun woning aan een aan te leggen warmtenet.

Warmtetransitie gemeente Venray

68 / 85

7.19

De wijk Veltum (Veltum 1 en 2)

Veltum 1

Veltum 1 is een buurt met 1098 woningen. Veltum 1 is grotendeels rond 1970 gebouwd en deels na 2010 en bestaat voor 70% uit corporatiewoningen in bezit van Wonen Limburg. De gemiddelde grootte van de woningen is zo’n 110 m². De dichtheid van de woning is ongeveer 20 woningen per hectare. Het gasgebruik per m² is hoger dan gemiddeld. Er is duidelijk een isolatie-opgave, hoewel al bijna 45% van de afgemelde woningen een klasse A of B label haalt. De gemiddelde investeringsruimte op basis van de energierekening ligt gemiddeld bijna op €18.000,- voor de appartementen en loopt op tot bijna €35.000,voor de vrijstaande woningen.

Opties voor isolatie en afgiftesysteem In de Veltum 1 ligt de nadruk van verduurzaming vooral op na-isolatie van de woningen die tot 1974 zijn gebouwd. In de Dakdekkerstraat heeft Wonen Limburg een aantal woningen uit 1970 gerenoveerd tot label A. De daar genomen maatregelen kunnen als voorbeeld dienen voor vergelijkbare koopwoningen. Afhankelijk van de te behalen afgiftetemperatuur na isolatie kunnen nog radiatoren worden vervangen voor convectoren of convectoren worden bijgeplaatst voor het bereiken van lagere temperaturen. Indien gekozen wordt voor een middentemperatuur warmtenet is de noodzakelijke inzet voor isoleren en lagere afgiftetemperatuur een stuk lager.

Warmtetransitie gemeente Venray

69 / 85

Opties voor duurzame warmte Bij de appartementen die na 2010 zijn gebouwd door Wonen Limburg is verwarming met lage temperatuur mogelijk. Volgens de Startanalyse gaat het daarbij om 31% van de woningen. Een ander deel van de appartementen wordt momenteel voorzien van een hogetemperatuur (HT) warmtepomp (Veltumse Kleffen en Hamakersstraat). Het deel van de buurt met eengezinswoningen moet dan van warmte en warm water worden voorzien door een individuele warmtepomp. De PBL-opties met minder maatschappelijke kosten zijn hier de hybride warmtepomp en de optie hernieuwbaar gas. De meeste gasleidingen in Veltum zijn kwalitatief goed en hoeven daarvoor niet vervangen te worden. Een warmtenet met middentemperatuur heeft iets hogere kosten, maar meer mogelijkheden dan in de Startanalyse wordt voorzien. Zo kan dit warmtenet worden gevoed door het hoofdriool dat ten zuiden van de wijk loopt, eventueel aangevuld door restwarmte van de koeling van de Jumbo supermarkt.

Veltum 2

Veltum 2 is een buurt met 697 woningen die zijn gebouwd tussen 1970 en 2000, met een piek in 1976. In Veltum 2 zijn géén corporatiewoningen. Een klein deel (9%) is particuliere verhuur. In Veltum 2 is het gemiddelde gasverbruik, en daarmee de gemiddelde investeringsruimte, redelijk hoog: van gemiddeld bijna €30.000,- bij de tussenwoningen tot meer dan €41.000,- gemiddeld bij de vrijstaande woningen.

Opties voor isolatie en afgiftesysteem Slechts 15% van de afgemelde woningen in Veltum 2 haalt een A of een B label, de opgave voor extra isolatie en afgiftesysteem is dus groot. Net als bij Veltum 1 is de isolatie-opgave een stuk lager als wordt besloten voor aanleg van een middentemperatuur warmtenet.

Warmtetransitie gemeente Venray

70 / 85

Opties voor duurzame warmte

Voor Veltum 2 wordt vanuit de Startanalyse een middentemperatuur warmtenet als optie met de minste maatschappelijke kosten voorgesteld. Het gaat hierbij om warmtekoudeopslag. Die kan prima worden gecombineerd met aquathermie uit het hoofdriool dat ten zuiden langs Veltum loopt of thermische energie uit de hoofdwaterleiding die ten westen van Veltum loopt.

Voorstel reguliere aanpak voor de Wijk Veltum 1.

In overleg met Wonen Limburg maken van een plan van aanpak met mogelijkheid voor het aansluiten van koopwoningen bij de aanpak van vergelijkbare huurwoningen.

Voorstel pilot warmtenet 1.

7.20

Onderzoek naar opties voor het aanleggen van een middentemperatuur warmtenet, in eerste instantie voor Veltum 1, in samenwerking met Wonen Limburg. Eerste stap is het berekenen van een businesscase en het vinden van een partij die in een warmtenet wil investeren. Bronnen voor een eventueel warmtenet zijn de hoofdrioolleiding en restwarmte van koeling van de supermarkt. Het warmtenet kan eventueel uitgebreid worden naar Veltum 2, waarbij ook thermische energie uit drinkwater (TED) kan worden meegenomen. Voor Veltum heeft dit onderzoek geen haast omdat er voorlopig geen grote infrastructurele projecten zijn gepland.

Vlakwater

Vlakwater is een buurt met 346 woning met een zeer lage dichtheid van 1,44 woningen per hectare. De meeste woningen zijn koopwoningen, slechts 5% van de woningen is huur. De woningen zijn groot, gemiddeld meer dan 220 m oppervlak, en het energiegebruik ligt hoog. De investeringsruimte op basis van de energierekening is daarmee ook erg hoog, van meer dan €32.000,- gemiddeld bij de hoek- en

Warmtetransitie gemeente Venray

71 / 85

tussenwoningen tot €48.000,- gemiddeld bij de vrijstaande woningen. Het hoogtepunt van de bouwperiode van woningen in Vlakwater ligt rond 1970.

Opties voor isolatie en afgiftesysteem Het energielabel D is dominant in de wijk, dus is extra aandacht voor isolatie nodig. Spouwmuurisolatie en toepassing van HR++ glas is hierbij een must (bij de meeste woningen is een spouw aanwezig). Ook buitenschilisolatie kan een goede oplossing zijn voor deze woningen, met name bij renovatie van de buitenmuren of het dak. In andere gevallen moet worden gekeken naar extra binnenisolatie (zie voor mogelijkheden bijlage 1).

Opties voor duurzame warmte De meest kosteneffectieve maatregel volgens de Startanalyse is de individuele elektrische warmtepomp. Gezien de ruimte rond de huizen in de wijk is er voldoende plaats voor een buitenunit of zelfs voor een bodembron waarmee op een energiezuinige manier ook in de zomer gekoeld kan worden. Bij woningen die (voorlopig) minder goed geïsoleerd kunnen worden kan een hybride warmtepomp geplaatst worden.

Voorstel aanpak/pilot Creëren van enkele voorbeeldwoningen die aan de buitenkant of binnenkant zijn geïsoleerd en zijn voorzien van een all-electric warmtepomp.

7.21

Wanssum

Wanssum heeft 813 woningen uit verschillende bouwjaren, met een lage dichtheid van 1,2 woningen per hectare. 7% van de woningen is een corporatiewoning. Meer dan 80% van de woningen is vrijstaand of twee-onder-een-kap, rond gemiddeld gasgebruik. Er is een redelijke investeringsruimte op basis van de energierekening voor verduurzaming, met name bij de grondgebonden woningen: van gemiddeld bijna €28.000,- bij een tussenwoning tot bijna €38.000,- bij de vrijstaande woningen.

Warmtetransitie gemeente Venray

72 / 85

Opties isolatie en afgiftesysteem Slechts 25% van de afgemelde woningen heeft label A of B. Isolatie van de woningen heeft duidelijk prioriteit in Wanssum. Na isolatie kunnen een aantal woningen met een lage temperatuur verwarmd worden, voor veel woningen is het echter hiervoor nodig om radiatoren te vervangen voor convectoren of extra convectoren bij te plaatsen.

Duurzame warmteopties

Warmtenet Vanuit de Startanalyse wordt aangegeven dat een warmtenet kan worden aangelegd met restwarmte als warmtebron. De bron van lage temperatuur is de supermarkt die het hele jaar rond koeling nodig heeft en deze warmte via condenswarmte afvoert via het dak. Een belangrijker lage temperatuur bron kan wat ons betreft aquathermie uit de Maas of de riolering zijn. Maas, gemaal en hoofdleiding van de riolering liggen immers dichtbij. Gezien de gemêleerdheid van de woningen moet je vervolgens kiezen voor warmtenet met middentemperatuur. Er is in dat geval een warmtepomp nodig om de warmte uit de bron op de gevraagde temperatuur te krijgen. De Startanalyse geeft daarnaast geothermie als mogelijke bron van een middentemperatuur warmtenet, maar er is voorlopig nog geen zicht op de kansen voor geothermie en het bijbehorende grootschalige warmtenet in de omgeving van Venray. Warmtepomp Als meest kosteneffectief komt uit de Startanalyse de individuele elektrische warmtepomp naar voren. Er is voldoende buitenruimte bij de woningen in Wanssum voor een buitenunit of een het bodem van een bodembron. In sommige gevallen kan een bodembron voor meerdere woningen aangelegd worden. Waarschijnlijk is er in de woningen ook ruimte te vinden voor een boiler voor warm tapwater. De woningen dienen echter eerst op niveau worden gebracht qua isolatie en afgiftesysteem, anders kan er

Warmtetransitie gemeente Venray

73 / 85

beter worden gestart met een hybride warmtepomp. Waar het te lastig is om voldoende te isoleren, kan later groen gas worden ingezet, al dan niet in combinatie met een hybride warmtepomp.

Voorstel aanpak/onderzoek 1.

Voor Wanssum is het goed te bekijken in hoeverre toepassing van riothermie en/of thermische energie uit de Maas ook in de winter mogelijk is voor een aantal woningen, om hier vervolgens een middentemperatuur warmtenet voor aan te leggen. Wanneer een WKO nodig is, moeten meer woningen aangesloten worden (in ieder geval meer dan 100). Natuurlijk moet hiervoor ook het draagvlak voor een dergelijk warmtenet bij de bevolking gepolst worden. Voor wat betreft de plek valt in eerste instantie te denken aan het woongebied rond de Houskuilstraat met woningen uit de jaren ’60 en woningen rond de Kapelstraat met woningen uit de 70’er jaren.

Voorstel pilots 1. 2.

7.22

Als pilot uitrusten van één of meerdere geschikte woningen met een all-electric warmtepomp en eventueel enkele hybride warmtepompen. Bekijken of er een pilot kan plaatsvinden met enkele woningen waarbij warmtepompen met een gezamenlijke bodembron kan worden geplaatst (met name geschikt als de leiding vanaf de bron door de (nok van de) zolder van een blok woningen kan worden gelegd).

West Midden

Warmtetransitie gemeente Venray

74 / 85

West Midden is een redelijk homogene buurt met vooral woningen uit de jaren ’60. 40% van de woningen is in bezit van de woningcorporatie, voornamelijk appartementen. Een aantal van deze woningen zijn in de afgelopen jaren gerenoveerd, maar nog niet alle woningen komen in de buurt van een A of B label. Het gemiddelde oppervlak van de woningen is net boven 110 m² en het verbruik is ruim boven het gemiddelde. Dat levert een behoorlijke investering op basis van de energierekening op: van meer dan €18.000,- gemiddeld voor de appartementen tot €40.000,- gemiddeld voor de vrijstaande woningen.

Opties voor isolatie en afgiftesysteem Minder dan 25% van de woningen heeft momenteel een A of een B label. Er is extra veel inzet nodig om te isoleren. Wonen Limburg heeft hier al een aardige start gemaakt. Zij hebben een aantal jaren ’70 woningen van ‘Ien de Nej Erf’ en woningen van straten als Montgomery (uit 1965) en het Molenpad (uit 1957) gerenoveerd tot label A woningen. Dit zijn goede voorbeelden die qua maatregelen navolging kunnen krijgen bij de koopwoningen. Niet bekend is of hierbij ook het afgiftesysteem is aangepast. Bij toepassing van (hybride) warmtepompen is dit essentieel, maar mocht uiteindelijk een middentemperatuur warmtenet worden aangelegd of groen gas met een cv-ketel worden ingevoerd, dan is aanpassing daarvan nog steeds goed, maar minder essentieel.

Opties voor duurzame warmte Vanuit de Startanalyse komen hybride warmtepompen en toepassing van groen gas als opties naar voren met de minst hoge maatschappelijke kosten, net daarboven middentemperatuur warmtenet en daarna individuele warmtepompen. De laatste is inderdaad niet de meest gunstige voor West Midden. De woningen zijn niet al te groot en hebben niet veel extra ruimte voor een binnenunit of een extra boiler voor warm tapwater. Vanwege de krappe elektriciteitsleidingen en de geplande vervanging van een aantal stalen gasleidingen in de komende jaren ligt het extra voor de hand om op korte termijn serieus te kijken naar de mogelijkheden voor de aanleg van een middentemperatuur warmtenet.

Voorstel aanpak regulier 1.

Als er geen businesscase voor een middentemperatuur warmtenet mogelijk is, moet er in overleg met Wonen Limburg een strategie voor extra isolatie van alle woningen worden opgesteld. Mocht er uiteindelijk groen gas toegepast worden, dan is het zaak dat hiervan zo min mogelijk nodig is.

Voorstel pilot 1.

Onderzoek naar mogelijkheden voor een middentemperatuur warmtenet. Voor de voeding van dit net kan worden gekeken naar een WKO installatie die kan bijvoorbeeld worden

Warmtetransitie gemeente Venray

75 / 85

geregenereerd door riothermie uit het hoofdriool ten zuiden van de stad of door middel van zonnecollectoren.

7.23

West Zuid

West Zuid is een buurt met 366 woningen bestaande uit een aantal oudere woningen, een groot cluster woningen die zijn gebouwd rond 1980, een klein aantal woningen rond 1990 en cluster woningen uit 2003. 30% van de woningen is in bezit van Wonen Limburg, met name appartementen. De dichtheid van de woningen is onder de 10, maar dat komt vooral door de groene gebieden in de buurt, waaronder de sportvelden in het zuiden. Aan de noordkant van de buurt is de dichtheid een stuk hoger. Het energiegebruik van de woningen in West Zuid is hoger dan gemiddeld, dit brengt een hoge investeringsruimte op basis van de energierekening met zich mee: van gemiddeld bijna €16.000,- voor de appartementen tot ongeveer €38.000,- voor de vrijstaande woningen.

Opties voor isolatie en afgiftesysteem Minder dan 20% van de woningen in West Zuid heeft een label A of B. Wonen Limburg is van plan om haar woningen tussen 2023 en 2030 tot label A of B te renoveren. De koopappartementen hebben al een A of B label. De aandacht voor extra isolatie gaat dus met name uit naar eengezinswoningen. Daarnaast moet er aandacht worden besteed aan aanpassingen aan het afgiftesysteem om de woningen voor te bereiden op duurzame warmte of warmtepompen.

Warmtetransitie gemeente Venray

76 / 85

Opties voor duurzame warmte Groen gas komt voor West Zuid als optie naar voren met de minste maatschappelijke kosten, hoewel er nog een enkele stalen gasleiding hiervoor vervangen moet worden. Daarna komt de individuele warmtepomp als optie naar voren. Hier lijkt binnen voldoende, maar buiten niet overal evenveel ruimte voor. Bij een aantal woningen kan hiervoor overwogen worden om een gezamenlijk bron (buitenunit of bodembron) aan te leggen. Waar nodig kan de gemeente hiervoor grond beschikbaar stellen. Een middentemperatuur warmtenet kan, maar wordt wel als duurste optie beschreven, na het toepassen van hybride warmtepompen. Dit laatste is door de ontwikkeling van ventilatiewarmtepompen ondertussen achterhaald. Gezien het feit dat bij de meeste woningen in de wijk mechanische ventilatie aanwezig is, kan die bij bijna alle woningen worden toegepast. Hiervoor is immers geen buitenunit nodig.

Voorstel aanpak regulier 1.

Overleg met Wonen Limburg over de aanpak van verduurzaming van haar woningen in de nabije toekomst.

Voorstel pilot 1.

7.24

Pilot met hybride ventilatiewarmtepompen bij een aantal woningen, bijvoorbeeld bij een woning uit 1980, eentje uit 1990 en één uit 2003.

Ysselsteyn

Het dorp Ysselsteyn is een behoorlijk gemêleerd dorp met veel verschillende woningen. Ongeveer 70% van de woningen is gebouwd vóór 1990. Van de 858 woningen is slechts een vierde van de labels officieel afgemeld. Het energiegebruik van de woningen ligt tussen de 700 en 2400 m³. Dat is iets hoger dan gemiddeld. Vooral voor de vrijstaande, hoekwoningen en twee-onder-een-kapwoningen hebben een hoog verbruik en daarmee een hoge investeringsruimte voor verduurzaming op basis van hun huidige gasrekening; van €16.000,- gemiddeld voor de appartement tot meer dan 44.000,- voor de vrijstaande woningen.

Opties voor isolatie en afgiftesysteem Gezien de leeftijd van de woningen en het feit dat slechts 27% van de woningen een A- of B-label heeft, is er veel aandacht nodig voor extra isolatie. Bij veel woningen moeten - ook na extra isolatie - radiatoren worden vervangen door convectoren en/of dat convectoren bijgeplaatst worden om toepassing van lage temperatuur mogelijk te maken.

Mogelijke duurzame warmteopties Met meer dan 50% vrijstaande woningen ligt het voor de hand om te kiezen voor individuele oplossingen, zoals een warmtepomp. Deze komt in de Startanalyse dan ook als meest kosteneffectieve maatregel naar voren. Afhankelijk van de isolatie van de woning kan in eerste instantie worden gekozen voor een hybride warmtepomp in combinatie met een cv-ketel op gas. Bij woningen die onvoldoende geïsoleerd kunnen worden, kan uiteindelijk groen gas worden geleverd. De optie warmtenet met geothermie als bron wordt

Warmtetransitie gemeente Venray

77 / 85

aangegeven als duurdere mogelijkheid. Met een gemaal in de buurt en de vennen van Rouwkuilen is echter ook een aqauthermiebron in de buurt.

Aanpak regulier 1.

Meedraaien met isolatieprogramma’s voor woningen uit verschillende bouwjaren.

Voorstel onderzoek warmtenet 1.

Polsen van animo onder de bewoners voor aansluiten op een warmtenet, mocht er draagvlak zijn. Dan kan worden onderzocht of het toepassen van aquathermie voor Ysselsteyn een haalbare zaak is. Zo kan bijvoorbeeld worden onderzocht of een beperkt aantal woningen kan worden aangesloten als daarvoor de opbrengst in de winter voldoende is en de aanleg van warmtekoudeopslag niet nodig is.

7.25

De kleinere kerkdorpen (met minder dan 200 woningen)

7.26

Geijsteren

Geijsteren is een gemêleerd dorp met 181 woningen, met een lage dichtheid en 215 m² per woning. 6% is huur via een corporatie. Iets meer dan 20% van de woningen heeft een A of een B label. Bijna 75% van de woningen is vrijstaand of twee-onder-een-kap.

Warmtetransitie gemeente Venray

78 / 85

7.27

Heide

Het dorp Heide is een behoorlijk gemêleerd dorp met veel verschillende woningen. Het gemiddelde oppervlakte van een woning is 164 m². Slechts 5% is in bezit van de woningcorporatie Wonen Limburg. 84% van de woningen is vrijstaand of twee-onder-een-kap. Meer dan 75% van de woningen is gebouwd vóór 1991. 24% van de woningen die zijn afgemeld heeft een A of B-label.

Warmtetransitie gemeente Venray

79 / 85

7.28

Smakt

Smakt is een dorp met 72 woningen met erg lage dichtheid, oppervlakte van de woningen is gemiddeld bijna 160 m². 5% van de woningen is huurwoning van Wonen Limburg. 95% van de woningen is vrijstaand, hoek- of twee-onder-een-kap. 21% van de afgemelde woningen heeft een A of een B-label.

7.29

Veulen

Het dorp Veulen en buitengebied is een van de kleinste buurten van de gemeente Venray met ongeveer 190 woningen. Er zijn enkele oude en monumentale woningen, maar bijna alle woningen in Veulen zijn na de oorlog gebouwd. De gemiddelde oppervlakte van de woning ligt rond 170 m². Er zijn regelmatig woningen bijgebouwd tot en met 2012, met een uitschieter van 12 woningen in 1982. Slechts 7% van de

Warmtetransitie gemeente Venray

80 / 85

woningen is corporatiebezit, 75% is particulier bezit en de rest is particuliere verhuur. Ongeveer 28% van de afgemelde woningen in Veulen heeft een A of een B label.

7.30

Vredepeel

Het dorp Vredepeel met buitengebied is de kleinste buurt van de gemeente Venray met ongeveer 82 woningen in zeer lage dichtheid. Alle woningen in Vredepeel zijn na de oorlog gebouwd. Er zijn regelmatig woningen bijgebouwd tot en met 2003. Slechts 6% van de woningen is corporatiebezit, 77% is particulier bezit en de rest is particuliere verhuur. 12,5% van de woningen die zijn afgemeld voor een energielabel heeft label B.

Warmtetransitie gemeente Venray

81 / 85

Verduurzamingsopties in de kleine dorpen De vijf kleine dorpen Geijsteren, Heide, Smakt, Veulen en Vredepeel, hebben alle vijf hun eigen karakter. Voor deze studie zijn ze echter vergelijkbaar in hun extreme diversiteit.

Opties isolatie en afgiftesysteem bij de 5 kleine dorpen Het verbruik van de woningen in de kleine dorpen is over het algemeen hoog; tussen 700 (appartementen) tot 2500 m³ per jaar voor de vrijstaande woningen. Vanwege het hoge gasgebruik van de meeste woningen zijn de investeringsmogelijkheden op basis van de energierekening voor isolatie en een beter afgiftesysteem vrij hoog: van gemiddeld rond de €22.000,- voor geschakelde woningen tot zo’n €40.000,gemiddeld voor de vrijstaande woningen. De diversiteit van de woningen is te groot om een algemene richting te geven, maar dakisolatie en HR++ glas zijn het meest eenvoudig te realiseren in de meeste woningen. Plaatsen van convectoren in de woningen kan daarbij ook gestimuleerd worden.

Mogelijke warmteopties Met meer dan 70% aan vrijstaande en twee-onder-een-kapwoningen ligt het voor de hand te kiezen voor individuele duurzame oplossingen als een individuele elektrische warmtepomp. Deze komt in de Startanalyse bij alle kleine dorpen als meest kosteneffectieve maatregel naar voren. Er is voldoende ruimte om bij de woningen een bodembron aan te leggen of een buitenunit te plaatsen. De woningen die geschikt zijn voor verwarming op een lage temperatuur, zoals vloerverwarming kunnen al een all-electric warmtepomp of een hybride warmtepomp overwegen. Voor woningen die nog onvoldoende zijn geïsoleerd of waarbij het afgiftesysteem nog niet (helemaal) is aangepast, kan voorlopig een hybride warmtepomp worden geïnstalleerd, in combinatie met groen gas. Voor de oudere woningen waar moeilijk een alternatief voor de cv-ketel kan worden gevonden, is uiteindelijk een cv-ketel met groen gas een optie. Theoretisch is er een potentieel van aquathermie in enkele dorpen, waaronder Vredepeel (thermische energiewinning uit het Peelkanaal), maar voor een warmtenet liggen de woningen in deze kleine dorpen veel te ver uit elkaar.

Voorstel aanpak kleine dorpen generiek 1.

2.

De 5 kleine dorpen Geijsteren, Heide, Smakt, Veulen, Vredepeel kunnen aansluiten bij een campagne/aanbod vanuit de gemeente gericht op isolatie, bijvoorbeeld gezamenlijke inkoop van isolatie of HR-glas. Voor praktische ondersteuning voor bewoners is maatwerk noodzakelijk. Denk aan het stimuleren en ondersteunen van energieadvies via een energieloket en het helpen opzetten van kleinschalige inkoopacties. Dit vergt relatief veel tijd en inzet van de gemeente vergeleken met de meer homogene buurten in de stadskern van Venray.

Voorstel Pilot 1.

Bij isolatie kan zelfwerkzaamheid en noaberschap (het werk samen met de buren oppakken) worden gestimuleerd, zodat de baten nog beter tegen de kosten opwegen. In één van de dorpen kan een pilotproject ter ondersteuning van eigen werkzaamheid worden opgezet. Onderdeel hiervan kan bijvoorbeeld een kortingsactie in samenwerking met de plaatselijke bouwmarkt zijn. Wanneer dit goed werkt, kan het project naar de gehele gemeente worden opgeschaald.

Warmtetransitie gemeente Venray

82 / 85

.1

Bijlage 1: Overzicht opties energiebesparing en duurzame warmte

.2

Bijlage 2: Toelichting strategieën PBL

.3

Bijlage 3: PDF bestand vanuit Power BI bestand met daarin de complete weergave van de data analyse per buurt

Warmtetransitie gemeente Venray

83 / 85

.4

Bijlage 4: Potentie aquathermie in de gemeente Venray

Stowa kaart met potentie thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) en thermische energie uit afvalwater (TEA) in de gemeente Venray

Kaart Waterleidingmaatschappij Limburg: potentie thermische energie uit drinkwater (TED)

Warmtetransitie gemeente Venray

84 / 85

.5

Bijlage 5: Elektriciteitskabels en materialen gasleidingen in de gemeente Venray

Gasleidingen in de gemeente Venray: met name rond Venray centrum worden de komende jaren nog veel stalen leidingen vervangen (donkerblauw)

Elektriciteitsleidingen/kabels met diameter in de gemeente Venray

Warmtetransitie gemeente Venray

85 / 85