03 Memo Grip op het sociaal domein 30-03-21
Tekst van het document
Sociaal Domein
ein
l dom a a i c o s t e h rip op
G
n van zorg e it e t li a w k en Sturing op ramma lev g o r p d n o z ieel ge een financ 1 maart 202
Venray, focus op mensen
Sociaal Domein
2
Inhoud
Inhoud Waarom zijn besparingsmaatregelen
5
in het sociaal domein nodig? Het sociaal domein; Nederland
6
Het sociaal domein; regio Limburg Noord
7
Het sociaal domein; Venray
8
Sociaal beleid en organisatie Advies uitwerkingsrichting Bijlage 1
9
Samenvatting AEF rapport Bijlage 2
14
Financieel effect maatregelen samengevat Bijlage 3 Investeren in versterken omgeving
17
Organiseren van toegang en procesregie
26
Inkoop, contract- en leveranciersmanagement
40
Overige maatregelen die een financiële besparing
43
opleveren
3
“Het sturen op kwaliteit van zorg en een financieel gezond programma vraagt om samenwerking met elkaar in de context van het sociaal domein”
Sociaal Domein
Waarom zijn besparingsmaatregelen in het sociaal domein nodig? De begroting 2021 laat zien dat de tekorten in het sociaal domein oplopen. Om dat tekort op te vangen is een aantal maatregelen geformuleerd. Deze maatregelen dragen zeker bij aan de gewenste ontwikkeling. De ontwikkeling van grofweg efficiënter werken, kanteling van zorg en het financieel beheersbaar maken van het sociaal domein. Ze liggen in lijn met de Kadernota Sociaal Domein en het daarbij horende uitvoeringsprogramma. Naar aanleiding van de motie zijn de maatregelen in een bredere context gezet, inhoudelijk verder onderbouwd en financieel verder uitgewerkt. De verwachting is dat met de betreffende maatregelen een kostenreductie gerealiseerd kan worden tussen € 355.000,- en € 491.000,- in 2021 en structureel tussen de € 523.000,- en € 822.000,vanaf 2022. Daarnaast zijn er meerdere maatregelen die zullen bijdragen aan het terugdringen van het aantal maatwerkvoorzieningen zonder in te leveren op kwaliteit van zorg en/ of terugdringen van de uitvoeringskosten. De financiële opbrengst van deze maatregelen is (nog) niet exact aan te geven (zie bijlage 2 voor de detailuitwerking). De ambitie om het tekort van € 1,7 miljoen te besparen is hiermee niet losgelaten, maar moet wel in een bredere context bezien worden. De gemeente Venray is vanaf 2020 geconfronteerd met tekorten en volgt daarmee het landelijk beeld.
Het sturen op een financieel gezond programma vraagt om samenwerking met elkaar in de context van het sociaal domein. Deze memo gaat daarop in en voorziet in een uitwerkingsrichting.
5
Sociaal Domein Nederland
Het sociaal domein; Nederland AEF Onderzoek structurele middelen jeugdhulp
We hebben twee gemeenten in Nederland
De afgelopen maanden heeft AEF (Onderzoeksbureau
gevraagd hoe zij omgaan met deze financiële
Andersson Elffers Felix) in opdracht van het Rijk
uitdaging in het sociaal domein en de
(ministeries van VWS, Financiën, BZK en JenV) en de
transformatieopgave.
VNG onderzocht of er structureel extra middelen nodig zijn voor de uitvoering van de Jeugdwet en welke maatregelen er genomen kunnen worden om de kosten
Gemeente Ede
te verlagen.
(Transformatiemanager)
Het kost zo’n vijf tot negen jaar voordat duidelijk is
“Ede heeft geïnvesteerd in goede monitoring
of een grote beleidsverandering het gewenste effect
om op lange termijn bezuinigingen te behalen.
heeft. Uit de uitkomsten van het onderzoek blijkt dat
De gemeenteraad en het college vertrouwt er
gemeenten gemiddeld 3,5 jaar nodig hebben voor het
inmiddels op dat ambtenaren alles doen om uit de
plannen, ontwikkelen en in uitvoering brengen van
rode cijfers te blijven. Vanuit de overtuiging dat als
een grote beleidsverandering. In de praktijk betekent
je een financieel gezond sociaal domein wilt op de
dit dat een PDCA-cyclus (Plan-Do-Check-Act) voor
lange termijn, je financiën als een satéprikker door
een grote verandering minimaal zo’n vijf jaar duurt.
alle programma’s heen moet durven halen. Om
Gemeenten hebben wel een aantal mogelijkheden om
problemen uit het sociaal domein op te lossen, heb
doelmatigheidswinst te behalen. Maar als besparingen
je de mensen uit de andere programma’s nodig.
worden doorgevoerd in de lijn van vastgesteld beleid
Als Ede op korte termijn € 1,7 miljoen zou moeten
blijft een tekort over. Daarmee toont het onderzoek
bezuinigen, zou de enige optie zijn om hard te
de noodzaak aan van een gesprek over het gewenste
snijden op subsidies uit het welzijnsbudget.”
voorzieningenniveau. De samenvatting van dat onderzoek is bijgevoegd in bijlage 1. Voor het onderzoek zelf klik hier.
Gemeente Eindhoven (afdelingshoofd Sociaal Domein) “Blijf zorgvuldig en richt je op gewenste beweging en het daarmee behalen van besparingen op de lange termijn. Gesteund door de gemeenteraad en het college kan ambtelijk apparaat naar het gewenste resultaat toewerken. Dat moet je aandurven. Door samen een ambitie te formuleren”.
6
Sociaal Domein Limburg Noord
Het sociaal domein;
SCP (Sociaal en Cultureel Planbureau) De verwachtingen van de drie decentralisaties van het
regio Limburg Noord
Rijk naar gemeenten waren in 2015 hooggespannen. Meer maatwerk, meer nadruk op zelfredzaamheid en hulp uit het eigen netwerk moesten leiden tot betere
Om de kwaliteit van zorg te borgen en om
en goedkopere ondersteuning van kwetsbare burgers.
eensgezindheid te tonen naar aanbieders, werken
Het SCP stelt in een recent uitgebracht rapport dat deze
wij regionaal samen rondom sturing en inkoop.
verwachtingen nog niet zijn waargemaakt. Gemeenten
Dat doen wij ook om tot een kostenbesparing
behalen nog geen betere resultaten dan het Rijk. Er
te komen, efficiënter te werken, van elkaar
is bovendien teveel (financieel effect) verwacht van
te leren en elkaar te versterken in het sociaal
het meer inzetten op eigen kracht en de zorgzame
domein. Daarnaast wordt een aantal zwaardere
samenleving. De betrokken ministeries zijn nu aan zet
voorzieningen regionaal ingezet, waardoor je ze
om realistische doelen te stellen en regels beter op
simpelweg niet lokaal kunt beïnvloeden.
elkaar af stemmen, aldus het SCP. Voor het rapport klik hier.
Venray participeert in de regionale werkgroepen Participatie, Wmo, Jeugd en Vitale Gemeenschappen.
Afhankelijkheden sociaal domein
Daar binnen lopen enkele belangrijke projecten:
Wat maakt het lastig om grip te krijgen op budgetten
- Project Sturing en inkoop (aanbesteding,
en tegelijk de kwaliteit van het zorgniveau te borgen?
contractering en leveranciersmanagement.)
- Externe verwijzers | In zowel de Jeugdwet als de
- Transformatieagenda jeugd (gezamenlijke aanpak en
Participatiewet is vastgelegd dat externe partijen
sturing transformatie).
mogen verwijzen naar maatwerkvoorzieningen,
- Beschermd wonen (regionale voorziening).
waarbij de financiële verantwoordelijkheid bij de
- Wet Inburgering (effectiviteit en aanbesteding).
gemeente blijft liggen. - Afhankelijkheid van maatschappelijke ontwikkelingen | Het sociaal domein gaat in op de kwetsbaarheid van mensen, wat zich niet makkelijk laat meten of sturen. Zo kan bijvoorbeeld de impact van coronamaatregelen een toename van het aantal jongeren met depressieve klachten met zich meebrengen. - Bezuinigingen | Het doorvoeren van bezuinigingen kan tornen aan de kwaliteit van de sociale basisinfrastructuur. - Open eind regelingen | Dit betekent dat het budget het aantal aanvragen volgt, zonder budgetplafond. - Kanteling | De mate waarin het gemeenten lukt de beweging van het vangnet naar de omgeving op gang te krijgen, bepaalt of kosten dalen of hoog blijven. - Ontwikkeling gemeentefonds | Het Rijk buigt zich momenteel over een herverdeling van het gemeentefonds vanaf 2023. In dit kader is begin februari 2021 een eerste resultaat bekend gemaakt. Er is een doorrekening per individuele gemeente gemaakt op basis van de nieuwe verdeelmaatstaven waarbij de nieuwe herverdeling is afgezet tegen de huidige situatie.In deze eerste doorrekening komt Venray als voordeelgemeente naar voren. Let wel, dit zijn voorlopige cijfers. Bij de Kadernota 2022 zullen we dit mogelijk wat nader kunnen duiden. Alles samen zorgt ervoor dat resultaten zich niet direct in cijfers laten vertalen. 7
Sociaal Domein Venray
Het sociaal domein; Venray Sociaal beleid en organisatie
Het sociaal domein is weerbarstig. In dit domein is
Venray heeft het sociaal beleid vastgelegd in de
geen zekerheid te behalen. Om directe financiële
kadernota ‘De volgende stap’. Hierop volgend is het
opbrengst op korte termijn te halen is dan ook de enige
uitvoeringsprogramma in voorbereiding (vaststelling
optie te snijden in welzijnsbudgetten en subsidies aan
begin 2021), waarin de beleidsdoelen concreet zijn
bijvoorbeeld verenigingen en buurthuizen. (algemene
vertaald naar activiteiten. De maatregelen zoals die
voorzieningen). Het advies is om dat niet te doen.
eerder zijn voorgelegd, zijn in lijn met het beleidskader Het advies is om de besparing op langere termijn te
en uitvoeringsprogramma.
realiseren door een ambitie te formuleren en die te Ook is de PDCA-cyclus (Plan-Do-Check-Act) versterkt.
koppelen aan het sociaal beleid, uitvoeringsprogramma
Teams beleid en uitvoering sturen samen op monitoring
en beleidscyclus. Een ambitie is iets anders dan
en verantwoording en volgen de resultaten en
een taakstelling; een ambitie bereik je door met
voortgang in de uitvoering van beleid.
commitment samen te sturen op resultaten.
In de context van landelijke bewegingen, het regionaal
Om toch (financieel) resultaat te boeken, accepteer je
meedoen en de gekozen lokale beleidskaders voor
de afhankelijkheden en de onzekerheden die dat met
Venray zelf, wordt zichtbaar dat Venray een heldere
zich meebrengt en creëer je een ambtelijke organisatie
koers heeft gekozen, zoveel als het lukt resultaten
die steeds op zoek is naar oplossingen en vooruitgang.
boekt en verder worstelt met dezelfde vraagstukken als
Op die manier probeer je zo dicht mogelijk bij je
alle gemeenten in Nederland. Deze vraagstukken zijn
ambitie te komen. Zo landt de ambitie, en daarmee
vooral gelegen in externe afhankelijkheden, druk op
de set aan maatregelen, als vanzelfsprekend in
de budgetten en de mate waarin het lukt ambities te
de beweging die al op gang is gebracht met het
koppelen aan beleidsactiviteiten.
beleidskader, uitvoeringsprogramma en versterkte PDCA-cyclus.
Advies uitwerkingsrichting De financiële doelstellingen van de decentralisaties
Op die manier torn je niet aan het totaal aantal
dwingen ons dus om tot besparingen te komen. Om zo
klanten of de kwaliteit van de zorg. Maar stuur je
de zorg betaalbaar te houden.
op hulpverlening op andere plekken. Met dezelfde effectiviteit maar met lagere kosten. Je bezuinigt daarmee niet op het totaal aantal aanvragen, maar op de verdeling van budgetten. Met de ingezette beweging zullen de uitgaven voor het versterken van de omgeving dus gaan groeien – en soms is ook een voorinvestering nodig – en zullen vooral uitgaven voor het vangnet afnemen. Zo richt je je op het ombuigen van individueel naar collectief. Op de verandering van de toegang tot voorzieningen. Daar zit de winst, de financiële winst volgt daarop. Met het concretiseren van een ambitie beschrijf je dus hoe je probeert doorlooptijden te verkorten en eerder probeert af te schalen. En vervolgens stel je jezelf consequent de vragen: heeft men passende hulp gehad? En wat is het financieel effect? Wat, indien nodig, bijsturing van de ambities weer mogelijk maakt. Om zo te gaan sturen op deze ambitie, resultaten structureel te monitoren en hierover te verantwoorden aan het bestuur.
8
Bijlage 1
Bijlage 1
Samenvatting AEF rapport Stelsel in groei – AEF rapport noodzaak
Effect van vroegsignalering en preventie
structurele middelen Jeugdwet (18 dec 2020)
Verwachting was dat dit een boeggolf effect zou hebben: dat wil zeggen dat door vroeger te signaleren
Doelen jeugdwet:
er in eerste instantie een stijging zou zijn van lichtere
- Meer inzet op preventie en eigen kracht
vormen van jeugdhulp en een kostenstijging door
- Demedicaliseren, ontzorgen en normaliseren
investeren in preventie en op de langere termijn juiste
- Meer nadruk op vroegsignalering
en daling van de kosten. Inschatting is dat de gehele
- Eén gezin, één plan, één regisseur
transitie/transformatie zo’n 10 jaar in beslag gaat
- Meer ruimte voor de professional
nemen, gerekend vanaf 2015. Dit betekent ook 10 jaar
- Doelmatiger en doeltreffendere uitvoering waardoor
extra kosten.
kostenbesparing Er zijn stappen gezet, maar de praktijk is weerbarstig.
Tot nu toe is er vooral geïnvesteerd op voorliggend veld
Financiële doelen niet behaald.
en lokale teams en beperkt op vroegsignalering. Dit is te zien aan stabiele instroom in jeugdhulp.
Ontwikkeling van de kosten, budget en volume Sinds 2017 flinke stijging in uitgaven. Deze uitgaven
Voor goede preventie en vroegsignalering zijn van
zit zowel in kosten voor individuele voorzieningen als in
belang: een sterke basis (sterke omgeving, goede
kosten voor voorliggend veld (preventie) en inrichting
samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp,
toegang. In 2019 uitgaven tussen 5,4 en 5,6 miljard
goede monitoring en analyse van jeugdhulpgebruik)
euro, bij een budget van 3,8 miljard euro. Dat maakt
en effectieve interventies. Bij bewezen effectieve
een structureel tekort tussen 1,6 en 1,8 miljard euro.
interventies blijkt dat deze gemiddeld bij 1 op de 8 casussen effect hebben. Maar dat wil niet
Stijging aantal cliënten
zeggen dat ze niet zinvol zijn. Het verloop van
Het aantal cliënten per jaar dat gebruik maakt van
een jeugdhulpproblematiek is immers redelijk
jeugdzorg is sinds 2015 met 16% gestegen. De stijging
onvoorspelbaar (in vergelijking met medische
wordt vooral veroorzaakt door jeugdhulp zonder
problematiek). Ook is op voorhand niet te voorspellen
verblijf.
bij wie problematiek vanzelf overgaat en bij welke
Deze stijging wordt niet veroorzaakt door een
jeugdigen het juist erger wordt.
toenemende instroom (deze is redelijk stabiel,
Interventies zijn relatief duur, gezien hun effectiviteit.
vroegsignalering heeft hier geen effect op gehad), maar
Als er al een besparing plaats vindt, weegt deze niet
door achterblijvende uitstroom. Dit betekent dus dat
altijd op tegen de kosten die gemaakt worden voor de
jeugdigen steeds langer in jeugdzorg blijven.
interventie.
Voor lichte zorgvormen heeft een verschuiving
Grote vraag naar jeugdhulp
plaatsgevonden naar huishoudens met een hoger
De vraag naar jeugdzorg heeft in een land met hoge
inkomen. Kwetsbare huishoudens worden niet beter
welvaart de neiging te hebben relatief onbegrensd
bereikt dan in de periode voor de jeugdwet.
te zijn. Opvoeden en opgroeien is uitdagend voor iedereen en nooit zonder hobbels. Juist door preventie
Kostenstijging per cliënt
en vroegsignalering wordt deze latente vraag naar
Daarnaast zijn ook de kosten per cliënt gestegen met
jeugdzorg aangeboord.
16% (met correctie voor loon- en prijsbijstelling) sinds
Een toename van gebruik van jeugdhulp kan zelfs een
2015. Meest waarschijnlijk is dat deze stijging niet komt
zichzelf versterkend effect hebben. Mensen zijn geneigd
door zwaardere vormen van jeugdhulp. Mogelijk komt
hun eigen welzijn af te zetten tegen het welzijn van
dit door een zwaardere intensiteit van trajecten, ook
anderen, waardoor bij stijgend welzijn steeds meer
een harde stijging van tarieven kan een verklaring zijn.
mensen de wens hebben aan diezelfde normen te voldoen.
9
Sociaal Domein
Meerwaarde preventie en vroegsignalering Jeugdhulp draagt bij aan welzijn van de samenleving. Het is echter lastig te voorspellen welke jeugdige baat heeft bij welke interventie. Belangrijker nog is dat problematiek bij een groot deel van de kinderen en jongeren ook zonder jeugdhulp overgaat of op een aanvaardbaar niveau blijft, terwijl het bij anderen juist zo erg wordt dat in later stadium zware jeugdhulp nodig is. Op voorhand is slecht te voorspellen welk kind bij welke groep hoort. Daaruit wordt geconcludeerd dat inzet van preventie en vroegsignalering niet kan leiden tot een structurele besparing binnen de jeugdwet. Wel kunnen ze leiden tot een verhoging van de kwaliteit van leven. Ook kan het leiden tot besparing in andere wettelijke kaders. Uitgangspunten van de Jeugdwet Eigen kracht, normaliseren en de rol van de professional Eigen kracht en normaliseren staan op gespannen voet met preventie en vroegsignalering. Professionals zijn vaak gespitst op het voorkomen van (ergere) problemen en grijpen daardoor direct in bij beginnende problemen. Daar komt bij dat deze professionals
gemeentelijk domein is vaker aan de orde, daar zijn de
getraind zijn in het herkennen en oplossen van
beïnvloedingsmogelijkheden van de gemeente echter
problemen, niet in normaliseren. Er is daarnaast
beperkt.
nog onvoldoende breed gedragen beeld van welke problemen buiten de Jeugdwet vallen.
Dit alles leidt tot de conclusie dat de uitgangspunten
Afschalen is daardoor niet een natuurlijke beweging
van de jeugdwet eerder kostenverhogend werken dan
voor jeugdzorgprofessionals, ook door voorbeelden
tot een besparing leiden. Deze uitgangspunten bevatten
waar het mis ging. Tevens is afschalen lastig als
diverse prikkels voor kostenverhoging:
direct opschalen niet mogelijk is (door wachtlijsten,
- Preventie en vroegsignalering zorgen voor beter
inkoopafspraken, etc).
welzijn van kinderen, jongeren en gezinnen, en leveren mogelijke (op langere termijn) wel baten in
Integrale aanpak
andere domeinen, maar binnen de jeugdwet werken
Integrale aanpak en afweging heeft geen eenduidig
ze vooral kostenverhogend.
financieel gevolg, soms bespaart het en soms maakt
- Bij het uitgangspunt dat professionals veel ruimte
het de aanpak duurder. Voor specifieke gevallen is deze
moeten hebben om te doen wat nodig is, hoort een
aanpak zeer waardevol, deze is minder geschikt als
afbakening van wat vanuit de maatschappij nodig
‘standaard’ aanpak.
wordt gevonden. De afgelopen jaren heeft hier niet
Vooral het oplossen van financiële problematiek leidt tot
de nadruk op gelegen. Dit kan bijdragen aan langere
goedkopere hulp. Maar dit vraagt een tijdsintensieve
of duurdere trajecten.
aanpak, terwijl (landelijke) systeemaanpassingen beter
- Integraal werken leidt tot passender zorg, maar
op z’n plaats zouden zijn.
lang niet altijd tot een kostenbesparing, zeker niet binnen de Jeugdwet. Integraal werken voor
Overlap tussen jeugdwet, WMO en participatiewet blijkt
multiprobleemgezinnen vraagt investeringen over
beperkt. Bovendien wordt integrale samenwerking
domeinen heen, op gebieden waar de gemeente
bemoeilijkt door verschillende werkwijze van afdelingen
geen zeggenschap over heeft, terwijl de baten van
die weer het gevolg zijn van het mensbeeld achter
betere jeugdhulp veelal elders vallen.
de verschillende wetten. Samenwerking buiten
10
Bijlage 1
Uitgangspunten die wel tot besparingen kunnen leiden,
- Het verplaatsen van jeugdhulp in groepsverband
zoals normaliseren en beter gebruik maken van eigen
naar reguliere kinderopvang of bso met extra
kracht, hebben veel minder aandacht gekregen en zijn
ondersteuning: ouders betalen dan zelf mee aan
veel minder goed geoperationaliseerd op landelijk en
reguliere kinderopvang. Samenwerking stap voor stap opbouwen kost tijd.
lokaal niveau.
- Verhelderen afbakening tussen Jeugdwet en het Sturingsmogelijkheden binnen de Jeugdwet
onderwijs: er is nog geen zicht op een dergelijke
Vijf maatregelen die naar verwachting leiden tot een
afbakening. Vraagt ook om landelijke regie op dit
besparing met een vergelijkbaar voorzieningeniveau:
vraagstuk.
- POH jeugd ggz bij huisartsen: substitutie-effect en kan helpen normaliseren. Vraagt een extra
Bij veel van deze maatregelen is er een mate van
investering in samenwerking met huisartsen en tijd
afhankelijkheid van andere partijen. Deze maatregelen
voor implementatie.
kunnen in totaal een besparing opleveren tussen 190 en 240 miljoen euro.
- Versnellen doorstroom naar de WLZ: inzet gemeente moet gericht zijn op regie, niet alleen bij start indicatie toetsen op WLZ, ook tijdens verloop van
Maatregelen die niet of beperkt tot een besparing
de casus. Dit is deels afhankelijk van inrichting
leiden:
processen bij jeugdzorgaanbieders.
- Gebruik van een afwegingskader: belangrijker is het verhogen van de kwaliteit van de toegang, waardoor
- Lokale teams direct hulp laten verlenen,
een afwegingskader niet nodig is.
gecombineerd met versterken kwaliteit van de
- Inperken van outreachende activiteiten:
toegang: kosten van deze medewerkers zijn
outreachend werken heeft een beperkt effect op de
gemiddeld genomen lager dan bij zorgaanbieders,
instroom
ze schalen ook eerder af, ook leidt dit tot meer
- Inzet van jeugdhulpprofessionals in het onderwijs:
tevredenheid bij jeugdigen en meer werkplezier bij professionals. Dit vraagt tijd ivm andere
leidt tot meer kosten doordat er meer problemen
inrichting lokaal team, werving van mensen, andere
worden gesignaleerd en meer tijd geïnvesteerd in
organisatiestructuur, etc.
netwerkoverleggen.
11
Sociaal Domein
- Invoeren van een budgetplafond: bereiken
Mogelijkheden van het Rijk
budgetplafond leidt tot verhogen budget of
- Invoeren van een inkomensafhankelijke eigen
onderbrengen van jeugdigen elders. En niet tot meer
bijdrage: kan leiden tot een besparend effect
uitstroom.
van 0,8 miljard tot 1,2 miljard euro. Deze wordt
- Taakgerichte bekostiging waarbij de jeugdhulp bij
veroorzaakt door de baten, maar ook voor een
één organisatie is belegd: in de praktijk worden
aanzienlijk deel doordat mensen afzien van
geen scherpere keuzes gemaakt.
een jeugdhulptraject. Dit laatste effect wordt
- Beperken van het aantal gecontracteerde
deels teniet gedaan door escalerende casussen.
aanbieders: dit leidt niet tot meer partnerschap,
Daarnaast heeft de maatregel nog meer negatieve
en leidt tot meer administratieve lasten door hoge
kwalitatieve effecten zoals zorgmijding, schulden,
aantal onderaannemers.
kansenongelijkheid. - Inkoop voor bepaalde zorgvormen op regionaal
Maatregelen waarvoor het effect niet te kwantificeren is:
niveau: deze maatregel is al opgenomen in de
- Interdisciplinaire afwegingen voor de duurste
concepttekst van de wetswijziging Jeugdwet. Ook
gezinnen, bij ondersteuning vanuit meerdere
gebeurt dit al veel. Effect ligt tussen 4 miljoen euro
domeinen of bij ieder traject met verblijf: leidt tot
kostenstijging en 7 miljoen euro kostenbesparing.
passendere ondersteuning, het effect op de kosten is
Dit is dus vooral een afweging op kwalitatief niveau.
niet eenduidig. Conclusies en aanbevelingen
- Resultaatgericht financieren per traject: wisselende
Structureel tekort – besparingsmogelijkheden binnen
ervaringen.
kader Jeugdwet = structureel tekort tussen 1,3 en
- Actief contractmanagement: kan niet eigenstandig tot effect op kosten leiden, is vooral een manier om
1,5 miljard euro
te sturen.
Onterechte aannames onder de Jeugdwet hebben bijgedragen aan het ontstaan van het tekort (zie hoofdstuk 5). De stijgende tekorten zijn daarmee tenminste voor een deel een direct gevolg van de beleidstheorie waaraan Rijk en gemeenten zich gezamenlijk verbonden hebben voorafgaand aan de decentralisatie. Daarmee ontstaat er een noodzaak om het gesprek te voeren over de bedoeling van de jeugdhulp, en welk voorzieningenniveau daarbij gewenst is. Dit onderzoek toont aan dat er een stevig tekort is op de middelen jeugd, dat binnen het huidige stelsel in potentie nog stevig verder kan stijgen. Er is daarom meer nodig dan alleen een bijstelling van het budget.
12
Bijlage 1
Adviezen aan het Rijk:
Adviezen aan gemeenten:
- Bezie de tekorten in de context van de
- Voer een fundamentele discussie over het gewenste voorzieningenniveau
beleidstheorie van de Jeugdwet
- Maak de keuze tussen de kosten en de
- Herijk de financiële aspecten van de beleidstheorie
maatschappelijke baten voor jeugdhulp expliciet:
- Voer met gemeenten een fundamentele discussie
waar landen kosten en waar landen baten
over het gewenste voorzieningenniveau
- Leg een grotere nadruk op normaliseren,
- Betrek ook mogelijkheden in andere wettelijke
demedicaliseren en eigen kracht: ga aan de slag met
kaders bij de afweging over het voorzieningenniveau
operationalisatie van deze begrippen
- Als aanpassingen aan het voorzieningenniveau
- Overweeg de invoering van een POH-jeugd, het
gewenst zijn, neem dan voldoende tijd om tot dit
versnellen van doorstroom naar de WLZ en het
niveau te komen - Houd bij een overgang rekening met transitiekosten
verplaatsen van jeugdhulp naar kinderopvang
- Aanvaard de gevolgen van een eventuele verlaging
- Onderzoek belemmeringen voor uitstroom en stuur
van het voorzieningenniveau en communiceer hier
hierop: onderzoek wanneer eerder afschalen of
eerlijk over
uitstromen verantwoord mogelijk is - Hanteer realistische termijnen en kostenramingen voor implementatie van nieuwe werkwijzen - Scherp het beleid waar nodig aan naar aanleiding van de inzichten uit dit onderzoek - Versterk de monitoring op beleidsdoelen, zodat tijdig bijsturen mogelijk is.
13
Sociaal Domein
Bijlage 2
Financieel effect maatregelen samengevat Opzet financieel resultaat maatregelen taskforce:
Financieel effect maatregelen x € 1.000
- Gekeken is of er een resultaat genoemd/berekend kan worden of dat dit nu nog niet mogelijk is. - Daar waar een resultaat is benoemd is de hardheid
Investeren in versterken omgeving
ervan beoordeeld (reeds gerealiseerd, waarschijnlijk
01. Doorontwikkeling Jongerenservicepunt (JSP)
resultaat, mogelijk resultaat). - Daar waar we op dit moment nog niets over een
02. BSO+
mogelijk resultaat kunnen zeggen is onder hardheid
03. Specialist ondersteuning jeugd
“PM” opgenomen.
04. Onderscheid jeugdhulp en opvoedondersteuning
- De mate van hardheid bepaalt uiteindelijk de zekerheidsmarges van het resultaat. Deze zijn als
05. Overzicht algemene en voorliggende voorzieningen Jeugd en
volgt vastgesteld:
Wmo
- reeds gerealiseerd (100%) - maatregelen zijn doorgevoerd en het resultaat staat vast. - waarschijnlijk resultaat (80% - 110%) – is weliswaar vrij concreet te benoemen maar staat
Organiseren van toegang en procesregie
nog niet vast.
06. Hulp bij het huishouden
- mogelijk resultaat (50% - 125%) – is gebaseerd
07. Woningaanpassingen
op aannames; er is sprake van bepaalde onzekerheden en invloed van ander factoren.
08. Scootmobielen
De marges geven zowel een mogelijke afwijking
09. Gehandicaptenparkeerkaart (GPK)
naar beneden als naar boven aan.
10. Bijzondere en noodzakelijke fietsen
- De resultaten zijn benoemd voor 2021 en voor 2022 en verder. Voor 2021 is hierbij rekening gehouden
11. Enkelvoudige hulpvragen sneller verwerken
dat bepaalde maatregelen pas na het besluit van de
12. Sturen op door- en uitstroom begeleiding individueel (BGI)
raad kunnen ingaan of dat berekende resultaten pas
en een ‘strippenkaart’ invoeren
gaandeweg volledig gerealiseerd worden.
13. Doorlooptijd aanvragen Wmo versnellen
- De uitwerking van het bovenstaande is opgenomen
14. Toetsingsteam
in de tabel hiernaast.
Het resultaat is dan als volgt: Inkoop, contract- en leveranciersmanagement 2021
15. Samenwerking met externe verwijzers
2022
berekend
min.
max.
berekend
min.
max.
260
260
260
260
260
260
8
6
9
106
85
117
mogelijk resultaat (50% - 125%)
178
89
223
356
178
445
Totaal
446
355
491
722
523
822
reeds gerealiseerd (100%) waarschijnlijk resultaat (80% - 110%)
Overige maatregelen die een financiële besparing opleveren 16. Subsidie Synthese en gezinscoaches 17. Afschaffen meedoenbudget voor kinderen 18. Afschaffen Collectieve Zorgverzekering Minima (CZM) 19. Versobering individuele inkomenstoeslag
We verwachten dat het resultaat van de betreffende maatregelen in 2021 ergens tussen de € 355K en de € 491K en vanaf 2022 structureel tussen de € 523K en € 822K ligt. Voordelige effecten van maatregelen waarvoor nu geen resultaat is benoemd hebben betrekking op jeugd en Wmo en zijn als PM aangeduid. De voordelen van deze PM-posten moeten behaald worden uit besparing op de uitgaven voor maatwerkvoorzieningen. De budgetten voor maatwerkvoorzieningen jeugd en Wmo in de begroting bedragen ruim € 22 mln. (is excl. uitvoeringskosten).
14
Totaal * Bij aanpassing van regelgeving volgt een raadsvoorstel.
** Het collegebesluit is al genomen maar nog niet gepubliceerd waardoor d
Bijlage 2
Resultaat x € 1.000 Onderdeel 3D's
Hardheid van het resultaat
Mogelijk voordeel op langere termijn
Status maatregel 2021
kosten maatwerkvoorziening
2022 e.v.
kosten uitvoering
+
Jeugd
PM
Jeugd
mogelijk
9
17
lopend project
Jeugd
mogelijk
75
150
nog op te starten project
Jeugd
mogelijk
16
32
in reguliere uitvoering
Jeugd + Wmo
PM 100
lopend project
+
in reguliere uitvoering
199
Wmo
PM
+
nog te onderzoeken*
Wmo
PM
+
nog te onderzoeken
Wmo
PM
+
nog te onderzoeken*
Wmo
waarschijnlijk
Wmo
-
Wmo
PM
8
8
in reguliere uitvoering nog te onderzoeken* + +
PM Wmo
PM
Jeugd + Wmo
PM
Jeugd
mogelijk
Jeugd + Wmo
reeds gerealiseerd
Participatie
waarschijnlijk
Participatie
reeds gerealiseerd
Participatie
waarschijnlijk
+
in reguliere uitvoering nog te onderzoeken
+
in reguliere uitvoering
-
in reguliere uitvoering
-
in reguliere uitvoering
8
8
79
157
79
157
160
160
geeffectueerd
66
nog niet in werking**
100
geeffectueerd
32
raadsvoorstel
100
260
358
446
722
de gewijzigde beleidsregel nog niet van kracht is; de oude regeling is dus nog steeds geldend.
15
Sociaal Domein
Bijlage 3
Investeren in versterken omgeving
17
Sociaal Domein
Bijlage 3
Maatregelen Sociaal domein 2021 JEUGD | 1 | DOORONTWIKKELING JONGERENSERVICEPUNT (JSP) Status maatregel
niet meer nodig is. Daarmee realiseren we sterkere
Lopend project, reeds collegebesluit over genomen.
preventie, zonder dat dit extra inzet van financiële middelen van de gemeente vraagt.
De voorziening Het JSP is een vraagbaak voor jongeren, ouders en
Maatschappelijk effect van de maatregel
docenten gericht op preventieve interventies. Het
De sociale basisstructuur wordt versterkt. Zowel voor
vormt een laagdrempelige algemene voorziening met
jeugdigen, ouders als docenten is informatie, advies en
een fysiek inlooppunt op de belangrijkste vindplaats
ondersteuning laagdrempelig beschikbaar.
van jongeren, namelijk school (Raayland College en Gilde Opleidingen). Naast het fysieke inlooppunt werkt
Financieel effect
het JSP preventief door allerlei thema’s bespreekbaar te
Waar wordt het financieel voordeel behaald?
maken in de klas of binnen school.
Deze maatregel heeft een preventieve werking waarbij hulpvragen eerder gesteld worden waardoor voorkomen
Het JSP is een netwerkorganisatie van partijen die zich
wordt dat zorgen uitgroeien tot complexe problemen
richten op het welzijn van jongeren (jeugdhulpaanbieder
of jongeren die uitvallen. Doel is minder jongeren
Boei Limburg, jongerenwerkers, gezinscoaches,
in de jeugdhulp en verminderde inzet van zware
mantelzorgondersteuning, preventiemedewerkers,
jeugdhulptrajecten en daarmee afnemende kosten voor
leerplicht, zorgteams onderwijs, Bureau Halt, budget-
jeugdhulp.
coach, ervaringsdeskundige). De gemeente bekostigt de projectleider van het JSP. De overige deelnemers
Hoe groot en hoe hard is het voordeel?
nemen deel vanuit hun eigen opdracht en uren.
Het is niet aan te geven welk financieel effect exact te verwachten is. Bovendien is het ook heel lastig aan
De voorgestelde maatregel
te tonen dat er sprake is geweest van een preventief
Doorontwikkeling van het huidige JSP naar een
effect.
voorziening die nog meer proactief en outreachend werkt waardoor meer jongeren, ouders en docenten
Vanaf welk moment wordt voordeel behaald?
worden bereikt. Hierdoor worden vragen vroegtijdig
Het effect van de maatregel is in het begin slechts
opgepakt nog voordat een maatwerkvoorziening
beperkt omdat dit alleen zal optreden bij nieuwe
nodig is. Uiteindelijk moet dit leiden tot minder
hulpvragen. Op de langere termijn zal dit voordeel
maatwerkvoorzieningen. Tevens wordt van de partners
groter zal worden.
verwacht, met de projectleider als kartrekker, dat zij na deze subsidieperiode het JSP zodanig hebben geborgd
Overige info
dat verdere financiële steun vanuit de gemeente
De subsidie aan het JSP is inmiddels door het college
Verwachte beïnvloeding van de maatregel op beleidsdoelen ‘De volgende stap’ (Stimulering van) toename van de zelfredzaamheid en eigen regie van inwoners
X
Kwaliteit van een omgeving die (kwetsbare) inwoners faciliteert en ondersteunt
X
Effectief en efficiënt functioneren van het vangnet
X
Vereenvoudiging van de werkwijze
X
Kanteling in de dienstverlening
X
Draagt bij aan beheersbaarheid van kosten
X
Borgt een integrale en duurzame aanpak (samen met onze partners)
X
18
Bijlage 3
verlengd voor de periode 1 juli 2020 tot en met 30
Communicatie
november 2021 voor een totaalbedrag van € 71.000.
Na goedkeuring van het college is de opdrachtnemer
Deze middelen worden incidenteel gefinancierd uit
(Boei Limburg) geïnformeerd over de verlenging
het innovatiebudget. Van de partners wordt verwacht
van de opdracht en de voorwaarden die hieraan
dat zij na deze subsidieperiode het JSP zodanig
zijn verbonden. Tevens zijn alle betrokken partners
hebben geborgd dat verdere financiële steun vanuit
geïnformeerd.
de gemeente niet meer nodig is. Hierdoor ontstaat vanaf eind 2021 binnen het innovatiebudget weer meer
Regionale samenhang
ruimte om in te zetten voor nieuwe projecten.
JSP is een lokale voorziening.
Monitoring
Landelijke ontwikkelingen
De voortgang wordt gemonitord middels periodieke
Meerdere gemeenten werken met een JSP op scholen.
evaluatiemomenten, waarbij aantallen hulpvragen en het bereik van het JSP en tevredenheid onder jongeren
Afhankelijkheden
en partners worden gemeten.
- Omdat het JSP een samenwerking betreft in een netwerkorganisatie, is het welslagen van het JSP
Wet- en regelgeving
afhankelijk van commitment vanuit de partners. - De impact van de coronamaatregelen maakt de
Het JSP geeft uitvoering aan de verplichting uit de jeugdwet om te zorgen voor voldoende passende
uitvoering van het JSP lastig, zeker in de periodes
collectieve (breed toegankelijke), als individuele
waarin de scholen gesloten zijn.
(maatwerk)voorzieningen.
JEUGD | 2 | BSO+ Status maatregel
gemiddelde deelname van 2 dagen per week, kunnen
Lopend project, reeds collegebesluit over genomen.
6 kinderen gebruik maken van de BSO+.
De voorziening
De pilot moet uitwijzen of de BSO+ voldoende
Een buitenschoolse opvang (BSO) is een reguliere
aansluit bij de hulpvraag van ouders en kind, en
voorziening voor kinderopvang van schoolgaande
hoeveel kinderen passen binnen de BSO+. Maatwerk
kinderen. Door extra ondersteuning toe te voegen
blijft voorop staan, waarmee wordt bedoeld dat per
aan een reguliere BSO, wordt deze ook toegankelijk
kind wordt bekeken wat een geschikte plek kan zijn,
voor kinderen met extra ondersteuningsbehoefte.
afhankelijk van wat het kind kan en waar het past.
Dit zijn kinderen die nu vaak gebruik maken van
Voor bepaalde kinderen zal specialistische jeugdhulp
een maatwerkvoorziening omdat een reguliere BSO
in de naschoolse uren noodzakelijk blijven vanwege de
onvoldoende ondersteuning biedt.
complexe/ intensieve ondersteuningsbehoefte.
De voorgestelde maatregel
Maatschappelijk effect van de maatregel
Op 17 februari 2020 heeft het college ingestemd met
De BSO+ draagt bij aan normalisatie en versterking
de start van de pilot BSO+ voor de periode van 1 april
van de basisinfrastructuur. Zodat vanuit de
2020 tot 1 april 2022 (uiteindelijke start mei 2020
basisvoorziening voorzien kan worden in specifieke
vanwege de coronamaatregelen). In de pilotfase wordt
ondersteuningsbehoeften. En zodat exclusieve
uitgegaan van een gelimiteerd aantal plekken voor
naschoolse opvang voor deze kinderen niet meer
kinderen met een ondersteuningsbehoefte binnen de
nodig is.
BSO. Deze worden gerealiseerd door ondersteuning van een medewerker van zorgaanbieder PSW toe te
Financieel effect
voegen aan de reguliere ondersteuning op deze BSO. In
Het verplaatsen van jeugdhulp in groepsverband naar
de BSO+ worden vier plaatsen (à 786 uur) gecreëerd
reguliere kinderopvang of BSO met extra ondersteuning
voor kinderen met een ondersteuningsvraag. Bij een
is één van de maatregelen die door het AEF rapport
19
Sociaal Domein
‘stelsel in groei’ (18 december 2020) wordt geadviseerd
Overige info
aan gemeenten om kosten te besparen binnen de
In de BSO+ worden 4 plaatsen (à 768 uur) gecreëerd
jeugdzorg. Deze maatregel leidt met name tot een
voor kinderen met een ondersteuningsvraag. Bij een
besparing omdat ouders voor reguliere kinderopvang
gemiddelde deelname van 2 dagen per week, kunnen
zelf meebetalen, waar dit voor jeugdhulp niet het
6 kinderen gebruik maken van de BSO+.
geval is. Daarnaast kan de maatregel leiden tot betere
De kosten per plaats (768 uur) jeugdhulp (begeleiding
toegankelijkheid, en meer passende inclusievere
groep midden) bedragen € 10.752 per jaar. De kosten
kinderopvang.
per plaats (768 uur) BSO+ bedragen minimaal € 4.308 (voor een éénverdiener) en maximaal € 8.832 (bij tweeverdieners) per jaar.
Waar wordt het financieel voordeel behaald? Deze maatregel leidt tot een besparing omdat ouders voor reguliere kinderopvang zelf meebetalen, terwijl dit
Monitoring
voor jeugdhulp niet het geval is. Zodoende leiden de
De toegang voor de BSO+ verloopt op dit moment
geinde ouderbijdragen, waarvan de hoogte afhankelijk
via de consulenten jeugd zodat goed kan worden
is van de inkomenssituatie van ouders, indirect tot een
gemonitord voor welke kinderen de voorziening wordt
kostenverlaging.
ingezet.
Hoe groot en hoe hard is het voordeel?
Wet- en regelgeving
De jaarlijkse besparing ten opzichte van de inzet
Passend binnen de kaders van de wet.
van specialistische jeugdhulp is afhankelijk van het aantal verdieners per gezin. Als 4 plaatsen worden
Communicatie
gecreëerd in de BSO+ voor kinderen met een
De pilot is ontwikkeld samen met
ondersteuningsvraag dan is de besparing bij een
kinderopvangorganisatie ’t Nest en zorgaanbieder PSW.
bezettingsgraad van 100% als volgt:
Ook de consulenten zijn hierover geïnformeerd.
- bij allemaal éénverdieners: besparing bedraagt € 7.672 per jaar;
Regionale samenhang
- bij allemaal tweeverdieners: besparing bedraagt
De BSO is een lokale voorziening.
€ 25.776 per jaar. Uitgaande van evenveel één- als tweeverdieners levert
Landelijke ontwikkelingen
dit een structurele besparing van ca. € 17.000
Er zijn meerdere gemeenten die werken met een BSO+, deze maatregel wordt ook genoemd in het rapport
Vanaf welk moment wordt voordeel behaald?
‘Stelsel in groei’ van adviesbureau AEF als effectieve
Deze maatregel levert meteen een besparing op. Deze
maatregel om kosten te besparen binnen het kader van
is dus afhankelijk van de bezetting en kan verder
de Jeugdwet.
oplopen wanneer gekozen wordt de pilot uit te breiden naar meerdere locaties waarbij er meer BSO+ plaatsen
Afhankelijkheden
worden gecreëerd.
Niet van toepassing.
Verwachte beïnvloeding van de maatregel op beleidsdoelen ‘De volgende stap’ (Stimulering van) toename van de zelfredzaamheid en eigen regie van inwoners
X
Kwaliteit van een omgeving die (kwetsbare) inwoners faciliteert en ondersteunt
X
Effectief en efficiënt functioneren van het vangnet
X
Vereenvoudiging van de werkwijze
X
Kanteling in de dienstverlening
X
Draagt bij aan beheersbaarheid van kosten
X
Borgt een integrale en duurzame aanpak (samen met onze partners)
X
20
Bijlage 3
JEUGD | 3 | SPECIALIST ONDERSTEUNING JEUGD Status maatregel
Maatschappelijk effect van de maatregel
Nog op te starten project, collegebevoegdheid.
Het gezin komt terecht op de best passende plek voor zorg en ondersteuning (matched care). Hierdoor wordt
De voorziening
stapeling van de zorg voorkomen. Ook vermindert het
De Specialist Ondersteuning Jeugd (SOJ) is een
aantal onnodige verwijzingen door te normaliseren,
hulpverlener die wordt ingezet als algemene
eigen kracht en kracht van het informele netwerk aan
voorziening en ondersteunt jeugdconsulenten en
te spreken. Dit vanuit het uitgangspunt: passende zorg
huisartsen in hun verwijsrol rondom kinderen, jeugd
voor inwoners.
en gezin. Daarnaast kan een SOJ een gezin, kind of jongere kortdurend behandelen (maximaal vijf
Financieel effect
gesprekken) om het systeem/ gezin weer op de rit te
Inzet van SOJ laat in diverse pilots (in verschillende
krijgen en vanuit eigen kracht weer verder te kunnen.
gemeenten) een flinke besparing op het zorgbudget
SOJ is een variant op de POH Jeugd GGZ.
zien, omdat: - Minder wordt verwezen naar de Specialistische GGZ
Met de inzet van een SOJ wordt het mogelijk om
(SGGZ).
laagdrempelig expertise rondom kind- en
- Meer kennis is over de mogelijkheden van
jeugdproblematiek te ontsluiten aan de voorkant
de zorgvormen zoals Basis GGZ (BGGZ),
(omgeving), met name de specifieke expertise op het
Jeugdhulpverlening en Licht Verstandelijke
gebied van Jeugd GGZ problematiek. Een SOJ wordt
Beperking (LVB) (matched care)
gekoppeld aan een huisartsenpraktijk. Wanneer een
- Voorzieningen in het voorliggend veld beter worden
jeugdige zich meldt bij een huisarts of jeugdconsulent
benut (omgeving).
met GGZ problematiek, wordt de SOJ’er ingezet om
- SOJ tijd heeft om verschillende partners aan te
te bepalen welke hulp passend is en of de SOJ’er zelf
haken en ondersteuning beter te verdelen.
deze hulp kan bieden.
- Aanbieders van maatwerkvoorzieningen hoeven voor een (groot) gedeelte de intakefase niet meer
De voorgestelde maatregel
te doen omdat de SOJ dit al heeft gedaan. De SOJ
Het zo snel mogelijk inzetten van een SOJ in een
draagt (via de gezinnen) deze informatie over aan
aantal huisartspraktijken. Momenteel zijn we bezig
aanbieders. Dit betekent dat het volume van de
met het uitwerken van een business case SOJ in
maatwerkvoorzieningen zal afnemen.
Venray. STERKR (onderdeel Vincent Van Gogh) voert momenteel verkennende gesprekken met de huisartsen
Waar wordt het financieel voordeel behaald?
in Venray. STERKR is de partij die voor ons de SOJ kan
De besparing zit in het benutten van andere,
faciliteren. Belangrijk hierin is duidelijkheid over rollen
(doorgaans goedkopere) ondersteuningsvormen die nu
en taken gezinscoach, jeugdconsulent en SOJ.
niet of nauwelijks bekend zijn bij met name huisartsen, maar doorgaans wel hetzelfde resultaat bereiken.
Daarnaast dient minimaal één huisartsenpraktijk
Ook de inzet van een kortdurende behandeling kan
bereidt te zijn om te starten met de inzet van een
een systeem weer op de rit helpen, waardoor een
SOJ. Zodra een huisartsenpraktijk hiermee aan de slag
verwijzing naar een maatwerkvoorziening voorkomen
wil gaan, wordt de business case voorgelegd aan het
kan worden. Uit pilots in andere gemeenten blijkt dat
college. Afhankelijk van het aantal praktijken dat wil
er door de inzet van een SOJ een afname is in het
starten, bepalen we het aantal uren SOJ dat we willen
aantal verwijzingen naar de Specialistische GGZ.
inkopen en weten we ook wat de pilot zal kosten.
Daarnaast heeft de inzet van de SOJ ook een indirecte kostenbesparing; door het zorgvuldig handelen en
De SOJ werkt niet onder de verantwoordelijkheid van
verslaglegging aan de voorkant en een overdracht
de huisarts, maar ontzorgt wel de praktijk met kennis
bij verwijzing, zal de intakefase verkorten bij
en expertise en verbreed daarmee het aanbod in de
maatwerkvoorzieningen.
praktijk. Dit ervaren de deelnemende huisartsen als een groot voordeel. Verder worden er verkennende
Hoe groot en hoe hard is het voordeel?
gesprekken gepland om de expertise van de SOJ
De inzet van SOJ kan leiden tot 30% minder
ook te ontsluiten voor de kinder- en jeugdartsen.
verwijzingen naar GGZ door huisartsen. Dit levert dan
21
Sociaal Domein
Verwachte beïnvloeding van de maatregel op beleidsdoelen ‘De volgende stap’ (Stimulering van) toename van de zelfredzaamheid en eigen regie van inwoners
X
Kwaliteit van een omgeving die (kwetsbare) inwoners faciliteert en ondersteunt
X
Effectief en efficiënt functioneren van het vangnet
X
Vereenvoudiging van de werkwijze
X
Kanteling in de dienstverlening
X
Draagt bij aan beheersbaarheid van kosten
X
Borgt een integrale en duurzame aanpak (samen met onze partners)
X
een besparing op van ca. € 276.000. De kosten van
huisartsenzorg) worden de huisartsen geïnformeerd
de Pilot SOJ inclusief projectmanagement bedragen
en geënthousiasmeerd over deze nieuwe
€ 125.000. Op het moment dat de pilot wordt omgezet
ondersteuningsvorm. Binnen Cohesie (werkgebied
in structurele inzet van SOJ, dan levert dit per saldo
huisartsen in Noord-Limburg) zijn er al diverse
dus een mogelijk voordeel op van € 151.000.
praktijken gestart met de SOJ.
Vanaf welk moment wordt voordeel behaald?
Regionaal zijn er meerdere gemeenten bezig met
De verwachting is dat in 2021 50% van de besparing
vergelijkbare pilots. Gezamenlijk wordt het gesprek
kan worden gerealiseerd (€ 138.000). Hier staan voor
gevoerd met de zorgverzekeraar om cofinanciering te
2021 dan ca. € 63.000 aan kosten tegenover aangezien
bespreken.
50% van de kosten van de pilot al gedekt zijn uit het innovatiebudget. Per saldo is het verwachte voordeel
Landelijke ontwikkelingen
voor € 2021 dus ca € 75.000. Vanaf 2022 is een
In verschillende regio’s is al gebleken dat de inzet
besparing van € 151.000 mogelijk.
SOJ bij de huisarts leidt tot een vermindering in doorverwijzingen naar specialistische jeugdhulp en
Overige info
besparingen op het budget voor jeugdhulp. Voor de
Het project SOJ is onderdeel van de regiodeal met de
impact-hypothese lichten we de uitkomsten van pilots
provincie Limburg. Indien de provincie een akkoord
binnen drie gemeenten toe:
geeft op de ingediende projecten zal zij voorzien in de financiering van 50% van de projectkosten. Tevens lopen er nog gesprekken met Provico en zorgverzekeraar VGZ over cofinanciering. Tot slot wordt cofinanciering voor de inzet SOJ met de zorgverzekeraar (vanuit de verwijsfunctie die belegd is bij de huisarts) regionaal onderzocht. Monitoring Behoeft nadere uitwerking. Wet- en regelgeving Passend binnen de kaders van de wet. Communicatie Het gesprek met partners wordt gevoerd. Regionale samenhang Vanuit Provico (overkoepeld orgaan GGZ in de
22
Bijlage 3
- In Leeuwarden is de pilot (2017) zowel inhoudelijk
schapper de rol van een SOJ uitvoert bij een aantal
als financieel een succes. Door de inzet van
huisartsenpraktijken (24 uur) is geconcludeerd dat
ondersteuning Jeugd is het aantal doorverwijzingen
er 30% minder verwijzingen zijn naar maatwerk als
naar specialistische zorg teruggebracht van 100%
de cliënt door de huisarts eerst naar de SOJ gaat
naar 22%. Dit levert een jaarlijkse netto-besparing
voor verheldering, advies en/ of behandeling. Dit leverde Roermond in 2019 een besparing op van
van bijna € 1 miljoen euro op. - Een pilot in 13 gemeenten in de regio Nijmegen laat
€ 487.000,- waarvan de kosten voor de SOJ
zien dat de expertise van een SOJ ervoor zorgt dat
(volledig gedragen door de gemeente) al zijn
er in 44% van de hulpvragen rondom jeugd bij de
afgetrokken.
huisarts geen verwijzing nodig is (factsheet SOAfhankelijkheden
JGGZ). - Uit de pilot bij Roermond, waar een gedragsweten-
Medewerking van de huisartsenpraktijken is cruciaal.
JEUGD | 4 | ONDERSCHEID JEUGDHULP EN OPVOEDONDERSTEUNING Status maatregel Kan in reguliere uitvoering worden opgepakt, behoeft
gezinscoach. Mocht dit niet mogelijk zijn dan wordt
geen aparte besluitvorming.
hier extra interne toetsing op ingezet. - Alle lopende indicaties ‘begeleiding individueel
De voorziening
licht’ worden opnieuw bekeken om vervolgens in
De gezinscoaches zijn een algemene voorziening
gesprek met het gezin te bezien of de indicatie met
die kinderen en gezinnen ondersteunen bij (lichte)
wederzijdse instemming kan worden overgedragen
opvoed- en opgroeivraagstukken. Daarnaast is er de
aan de gezinscoach.
maatwerkvoorziening ‘begeleiding individueel licht’. Dat
- Gezien de beperkte indexering van de subsidie
is regionaal ingekocht en voorziet in ondersteuning bij
aan de gezinscoaches kunnen ze maximaal acht
lichte opvoed- en opgroeivraagstukken. Het gaat hierbij
casussen oppakken die een langdurig traject vragen.
om kindercoaching, outreachende aanpak en specifieke Voor de langere termijn:
vormen van begeleiding zoals ADHD en autisme.
- Mogelijkheden onderzoeken om onderwijsDe voorgestelde maatregel
zorg casuïstiek als algemene voorziening in het
De maatwerkvoorziening ‘begeleiding individueel licht’
voorliggend veld op te pakken.
gericht op lichte opvoedondersteuning onder brengen
- Onderzoeken of de maatwerkvoorziening
bij de gezinscoaches:
‘begeleiding individueel midden’ door het
- Nieuwe maatwerkvoorzieningen ‘begeleiding
voorliggend veld kunnen worden opgepakt.
individueel licht’ worden opgepakt door de
Verwachte beïnvloeding van de maatregel op beleidsdoelen ‘De volgende stap’ (Stimulering van) toename van de zelfredzaamheid en eigen regie van inwoners
X
Kwaliteit van een omgeving die (kwetsbare) inwoners faciliteert en ondersteunt
X
Effectief en efficiënt functioneren van het vangnet
X
Vereenvoudiging van de werkwijze
X
Kanteling in de dienstverlening
X
Draagt bij aan beheersbaarheid van kosten
X
Borgt een integrale en duurzame aanpak (samen met onze partners)
X
23
Sociaal Domein
Maatschappelijk effect van de maatregel
worden opgepakt betekent dit in 2021 een besparing
Gezinnen zijn duurzaam geholpen en ondersteund
van € 16.000 en vanaf 2022 € 32.000.
vanuit een alledaagse visie die insteekt op normaliseren
Overige info
van opvoedingsvragen en het versterken van de
In 2019 was het totaalbedrag bij de overige aanbieders
omgeving. Er wordt meer beroep gedaan op het
€101.004,-. Dit betrof 25 casussen waarbij de
oplossingsgerichte vermogen van de ouders en het
maatwerkvoorziening begeleiding licht individueel is
netwerk. Daarbij zijn de gezinscoaches gericht op het
ingezet (de inzet van VKPS niet meegenomen). In
versterken van het netwerk waardoor een hulpvraag
2020 is dit aantal afgenomen met 8 tot een totaal van
van opvoedondersteuning zich minder snel aandient. De
17 casussen. Hiermee is in 2020 ongeveer €24.000
samenwerking met maatschappelijk werk, opbouwwerk
bespaard.
en jongerenwerk maakt dat er goed gebruik gemaakt kan worden van kracht en initiatief in de wijk(en). Veel
Monitoring
meer dan vanuit een maatwerkvoorziening.
Behoeft nadere uitwerking.
Financieel effect
Wet- en regelgeving
Waar wordt het financieel voordeel behaald?
Passend binnen de kaders van de wet.
Door de maatwerkvoorziening ‘begeleiding individueel licht’ over te hevelen naar de omgeving, als een
Communicatie
algemene voorziening is de ondersteuning niet meer
Deze maatregel is in afstemming met de gezinscoaches
via de MGRSD (Modulaire Gemeenschappelijke
ingezet.
Regeling Sociaal Domein) ingekocht maar onderdeel van de subsidie opdracht van de gezinscoaches via
Regionale samenhang
hoofdaannemer Synthese (past binnen bestaande
De gezinscoach is een lokale voorziening.
opdracht). Dit is financieel voordeliger. Landelijke ontwikkelingen Hoe groot en hoe hard is het voordeel?
Er zijn meer gemeenten die lichte opvoedondersteuning
Vanaf 2021 gaan de nieuwe subsidieafspraken lopen
voorliggend hebben georganiseerd. Bijvoorbeeld
waardoor de gezinscoaches maximaal 8 van deze
door uitvoering neer te leggen bij hun eigen lokale
casussen kunnen oppakken. Dit zou een jaarlijkse
(toegangs)team.
besparing van €32.000 betekenen. Afhankelijkheden Niet van toepassing.
Vanaf welk moment wordt voordeel behaald? Er vanuit gaande dat er in 2021 nog 4 casussen kunnen
WMO EN JEUGD | 5 | OVERZICHT ALGEMENE EN VOORLIGGENDE VOORZIENINGEN JEUGD EN WMO Status maatregel
De voorgestelde maatregel
Kan in reguliere uitvoering worden opgepakt, behoeft
Door een overzicht te maken van voorliggende en
geen aparte besluitvorming.
algemene voorzieningen per maatwerkvoorziening ontstaat er meer zicht op de voorzieningen die
De voorziening
voorliggend ingezet kunnen worden alvorens een
Een voorliggende voorziening is een voorziening
maatwerkindicatie af te geven. Tevens maakt het
waarvan inwoners de kosten of diensten al op een
inzichtelijk waar we een ‘tekort’ aan hebben.
andere manier vergoed kunnen krijgen. Bijvoorbeeld via de zorgverzekeraar. Ook kan het zijn dat een
Maatschappelijk effect van de maatregel
inwoner gebruik maakt van een passende alternatieve
- Inwoners weten de voorliggende en algemene
algemene voorziening zoals een maaltijdservice, een
voorzieningen sneller en beter te vinden en maken
vrijwillige dagbesteding of vervoerder.
dus ook meer gebruik van deze voorliggende en
24
Bijlage 3
Verwachte beïnvloeding van de maatregel op beleidsdoelen ‘De volgende stap’ (Stimulering van) toename van de zelfredzaamheid en eigen regie van inwoners
X
Kwaliteit van een omgeving die (kwetsbare) inwoners faciliteert en ondersteunt
X
Effectief en efficiënt functioneren van het vangnet
X
Vereenvoudiging van de werkwijze
X
Kanteling in de dienstverlening
X
Draagt bij aan beheersbaarheid van kosten
X
Borgt een integrale en duurzame aanpak (samen met onze partners)
X
Wet- en regelgeving
algemene voorzieningen;
Geen bijzonderheden.
- Minder inwoners hebben een maatwerkvoorziening nodig;
Communicatie
- Sociaal netwerk van burgers kan uitgebreider worden door deelname aan meer voorzieningen uit
Het overzicht van voorliggende en algemene
het voorliggend veld;
voorzieningen per maatwerkvoorziening is gereed en gedeeld met alle consulenten.
- Meer zelfregie bij de inwoner; - We krijgen scherper in beeld waar nog stappen te zetten zijn in het versterken van de ‘omgeving’
Regionale samenhang
(onderdeel uitvoeringsprogramma kadernota);
Dit is een lokale voorziening.
- Algemene en voorliggende voorziening kan soms de specifieke zorg niet leveren waardoor gezin
Landelijke ontwikkelingen
doorverwezen moet worden voor geïndiceerde zorg
Geen bijzonderheden bekend.
WMO of Jeugd; - Meer vrijwilligers nodig om de algemene
Afhankelijkheden
voorzieningen te kunnen uitvoeren.
Geen bijzonderheden.
Financieel effect Waar wordt het financieel voordeel behaald? Door een overzicht te maken van voorliggende voorzieningen per maatwerkvoorziening WMO en Jeugd is er meer zicht op de voorzieningen die voorliggend ingezet kunnen worden alvorens een maatwerkindicatie af te geven. Tevens maakt het inzichtelijk waar we een “tekort” aan hebben. Dit is een instrument om beter te kunnen sturen op de uitgaven aan maatwerkvoorzieningen. Hoe groot en hoe hard is het voordeel? De maatregel zal een positief effect hebben op de uitgaven aan de maatwerkvoorzieningen jeugd en WMO. De omvang hiervan is nu niet aan te geven. Vanaf welk moment wordt voordeel behaald? Deze maatregel zal bij invoering direct een positief effect hebben op de uitgaven.
25
Sociaal Domein
Organiseren van toegang en procesregie
26
Bijlage 3
WMO | 6 | HULP BIJ HET HUISHOUDEN Status maatregel
mensen met een (boven)gemiddeld inkomen wordt
Nog te onderzoeken maatregel. Indien uit het
aangenomen dat zij hbh zelf kunnen bekostigen. Terwijl
onderzoek komt dat regelgeving moet of kan
zij er op grond van hun beperking wel een beroep
worden aangepast, dan volgt er nog een separaat
op kunnen doen. Dit kan een ongemakkelijk gesprek
raadsvoorstel.
tussen aanvrager en consulent opleveren, omdat het haaks staat op wetgeving die beschikbaarheid van deze
De voorziening
voorziening voorschrijft voor alle inkomensklassen.
Om de zelfredzaamheid van inwoners te vergroten wordt de maatwerkvoorziening hulp bij het huishouden
Financieel effect
(hbh) verstrekt. Hulp bij het huishouden bestaat uit
Waar wordt het financieel voordeel behaald?
ondersteuning bij het voeren van het huishouden en het
Door met de aanvrager het goede gesprek te voeren
doen van de wasverzorging. Voorheen was deze eigen
waarbij het onderzoek naar zelfredzaamheid en dus
bijdrage gebaseerd op het inkomen. Per 1 januari 2019
naar de eigen mogelijkheden voorop staat. Om zo te
is het inkomen losgelaten en betaalt iedereen hetzelfde
proberen de toename van hbh te beperken.
bedrag aan eigen bijdrage: een abonnementstarief van Hoe groot en hoe hard is het voordeel?
€ 19,- per maand.
Dit zal ongetwijfeld van invloed zijn op de uitgaven De voorgestelde maatregel
hbh. Het is alleen niet aan te geven welk financieel
Door de invoering van het abonnementstarief zien
effect exact behaald kan worden. Bovendien is het ook
we een toename van het aantal cliënten met de
heel moeilijk om achteraf aan te tonen wat het effect is
maatwerkvoorziening hbh. Met de maatregel wordt
geweest van het voeren van een kritisch gesprek.
een drempel ingevoerd voor het aanvragen van deze maatwerkvoorziening om toename te beperken. De
Vanaf welk moment wordt voordeel behaald?
drempel bestaat eruit het gesprek te voeren met de
Er kan per direct voordeel worden behaald. Het effect
aanvrager om te kunnen vaststellen of de aanvrager
hiervan kan worden vergroot door aanvullende training
voldoende zelfredzaam is zodat er geen of beperkte hbh
gesprekstechnieken/gespreksvoering voor consulenten.
ingezet hoeft te worden, zodat hbh zoveel als mogelijk Monitoring
wordt ingezet in situaties waar dit langdurig nodig is.
Hoe monitoring op het resultaat van deze maatregel Maatschappelijk effect van de maatregel
vorm kan krijgen is nog niet uitgewerkt.
Het stimuleren van de zelfredzaamheid en eigen regie is een basisgedachte binnen de Wmo die, bij de invoering
Wet- en regelgeving
van het abonnementstarief, overeind is gebleven.
De Wmo laat het stellen van financiële voorwaarden
In de geest van de wet worden voorzieningen alleen
aan de toegang tot Wmo niet toe. Want in de Memorie
ingezet voor wie dat nodig heeft, met de inachtneming
van Toelichting bij de Wmo 2015 staat expliciet dat
van de persoonlijke én de financiële gezondheid. Van
onder eigen kracht niet wordt verstaan dat iemand de
Verwachte beïnvloeding van de maatregel op beleidsdoelen ‘De volgende stap’ (Stimulering van) toename van de zelfredzaamheid en eigen regie van inwoners
X
Kwaliteit van een omgeving die (kwetsbare) inwoners faciliteert en ondersteunt
X
Effectief en efficiënt functioneren van het vangnet
X
Vereenvoudiging van de werkwijze
X
Kanteling in de dienstverlening
X
Draagt bij aan beheersbaarheid van kosten
X
Borgt een integrale en duurzame aanpak (samen met onze partners)
27
X
Sociaal Domein
voorziening zelf kan betalen. Rechtspraak bevestigd dit
Nu het Rijk niet van plan is om te compenseren
steeds opnieuw. De aanvrager hoeft ook geen inzicht te
in de extra kosten heeft de VNG een aantal
verschaffen in zijn/ haar persoonlijke financiële situatie.
beheersmaatregelen aangedragen aan gemeenten.
Het voeren van het goede gesprek om mensen te
Deze beheersmaatregelen zouden ervoor moeten
bewegen na te denken over of ze kosten zelf kunnen
zorgen dat vooral cliënten met een grotere beurs
dragen is een mogelijkheid. Daarmee bestaat de kans
minder snel aanspraak maken op huishoudelijke hulp.
op rechtsongelijkheid, doordat het al dan niet krijgen
De VNG geeft wel aan dat deze maatregelen zullen
van de voorziening deels afhankelijk zal zijn van hoe
leiden tot bezwaar en beroepsprocedures.
het gesprek wordt gevoerd door zowel consulent als
De kans op succes lijkt hierin niet groot gezien de Wet
aanvrager.
en de jurisprudentie (uitspraken) die er tot nu toe gedaan zijn met betrekking tot financiële middelen/
Communicatie
draagkracht.
Er heeft nog geen communicatie met inwoners of
De raad van de gemeente Oisterwijk heeft 28 mei
consulenten over deze maatregel plaats gevonden.
2020 besloten om te starten met een pilot om het
Een aantal ouderen is al opgevallen dat er strenger
abonnementstarief niet langer te hanteren, maar een
naar gekeken wordt en is er al contact gezocht met
inkomenstoets toe te passen. Hiermee
onze lokale politieke partijen.
willen ze enerzijds een signaal afgeven naar het Rijk over de consequenties voor gemeenten van het
Regionale samenhang
invoeren van het abonnementstarief. Anderzijds hopen
Hbh is een lokale voorziening.
ze door het toepassen van een inkomenstoets de aanzuigende werking en daarmee de toename van het
Landelijke ontwikkelingen
aantal Wmo aanvragen tegen te gaan. Ze hebben de
Voorzien werd dat dit lage vaste eigen bijdrage-tarief
minister per brief hierover geïnformeerd.
voor een aanzuigende werking zou zorgen. De minister heeft meerdere malen aangegeven aandacht te hebben
Afhankelijkheden
voor dit effect, maar in de tweede monitorrapportage
De afweging die Venray maakt in het proberen remmen
concludeert hij dat de gestelde doelen van het
van de aanzuigende werking versus rechtmatig
abonnementstarief worden gehaald.
handelen is bepalend voor een eventueel vervolg.
WMO | 7 | WONINGAANPASSINGEN Status maatregel Nog te onderzoeken maatregel. Indien uit het
primaat verhuizen kan worden overwogen. Daarvoor
onderzoek komt dat dit interessant is om door te
moet een belangenafweging plaatsvinden waarin
voeren, dan volgt een separaat collegebesluit.
diverse zaken meespelen (woning beschikbaar, verandering woonlasten, koophuis, sociaal netwerk
De voorziening
in de buurt). Het vinden van een geschikte woning is
Woningaanpassingen worden toegekend als een burger
in veel gevallen niet mogelijk. In dat geval wordt een
beperkingen ervaart in het normale gebruik van zijn of
woonunit geplaatst of worden aanpassingen aan de
haar woning. In veel gevallen door ouderdom of door
woning gerealiseerd.
chronische ziektes die een beperking ten aanzien van Maatschappelijk effect van de maatregel
het gebruik van de woning veroorzaken.
Het uitgangspunt blijft dat inwoners gecompenseerd De voorgestelde maatregel
worden voor de ervaren beperkingen. Wanneer
Strikter afwegen of bij een verzoek voor een