03 Impactanalyse Covid-19 jan 2022
Tekst van het document
Alert en aanspreekbaar
Covid-19 Impactanalyse en eerste maatregelen 2022
Januari 2022
1
Inhoudsopgave Inleiding .......................................................................................................................... 3 Samenvatting en conclusies ............................................................................................... 5 1
2
3
IMPACT COVID-19 OP VENRAY ....................................................................................... 7 1.1
Gezondheid en bevolking ........................................................................................ 7
1.2
Economie ............................................................................................................. 11
IMPACT COVID-19 VOOR DE GEMEENTELIJKE TAKEN ....................................................... 14 2.1
Vroegsignalering: alert en aanspreekbaar ................................................................ 14
2.2
Inkomensvoorziening ............................................................................................ 16
2.3
Armoede en schulddienstverlening .......................................................................... 21
2.4
Voorzieningen Jeugdzorg en WMO........................................................................... 23
2.5
Welzijn en (mentale) gezondheid ............................................................................ 24
2.6
Jeugd en jongeren ................................................................................................ 26
2.7
Onderwijs ............................................................................................................ 28
2.8
Cultuurinstellingen ................................................................................................ 29
2.9
Sociaal maatschappelijke infrastructuur (incl. sport en cultuur) .................................. 30
2.10
Toezicht en handhaving ......................................................................................... 34
2.11
Ondernemers in Venray ......................................................................................... 36
2.12
Evenementen en kermissen ................................................................................... 37
2.13
Inkomstenderving belastingen en leges ................................................................... 38
2.14
Aanslagoplegging en invordering ............................................................................ 39
2.15
Eigen organisatie / Interne bedrijfsvoering ............................................................... 41
FINANCIELE GEVOLGEN COVID-19 ................................................................................ 42 3.1
Ontvangen compensatie van het Rijk ...................................................................... 42
3.2
Corona-gerelateerde kosten en minderopbrengsten .................................................. 45
3.3
Restant compensatiemiddelen versus geraamde uitgaven .......................................... 46
3.4
Resterende risico’s ................................................................................................ 47
Bijlage 1 Totaaloverzicht compensatie vs. gemaakte kosten en verwachte uitgaven ................ 48 Bijlage 2: Infografic Financiële Compensatie Corona ............................................................ 50
2
Inleiding Na de vijfde Covid-19 Impactanalyse, die in september 2021 in de raad werd besproken, geeft deze rapportage wederom inzicht in de ontwikkelingen en zorgpunten die door de aanhoudende coronamaatregelen actueel zijn. Daarnaast geven we in deze rapportage de voortgang en ontwikkelingen aan op de herstelaanpak, zoals die in september 2021 door de raad werd vastgesteld. Ook wordt een aantal maatregelen beschreven voor (een deel van) 2022. Het coronavirus is nog niet klaar met ons: ondanks het feit dat een overgroot deel van onze bevolking volledig is gevaccineerd, is er met het invallen van de herfst weer een stijging van het aantal besmettingen en ziekenhuisopnames zichtbaar. Mede veroorzaakt door de komst van de delta- en de omikronvariant en mogelijk versterkt door de intrede van het griepseizoen. Tot begin november leek de situatie redelijk onder controle en werden er zelfs maatregelen voor compensatie van coronakosten stopgezet. Vanaf 6 november werd de controle op het coronatoegangsbewijzen (CTB) voor een aantal sectoren verplicht gesteld. De gemeenten houden risicogericht en steekproefsgewijs op drukke locaties toezicht op de naleving en de controle door ondernemers. Op 12 november heeft het Kabinet een ‘milde lockdown’ uitgesproken voor een periode van 3 weken.
Dit werd op 26 november al weer opgevolgd door strengere maatregelen, welke wederom ingrijpende consequenties hebben voor een aantal ondernemers, zoals horeca, theaters, sportcentra en evenementenbranche. In december werd een strenge lockdown opgelegd met verregaande consequenties. Bij de afkondiging van de strengere maatregelen werden aanvullende compensaties en extra steunpakketten toegezegd voor het vierde kwartaal 2021. Daarnaast heeft de VNG met het rijk afspraken gemaakt over de vergoeding van corona-gerelateerde meerkosten in 2021 in het sociaal domein (o.a. jeugd en Wmo). Deze meerkosten worden via de algemene uitkering beschikbaar gesteld en zijn in de december-circulaire 2021 nader geconcretiseerd. In de VNG-ledenbrief van december 2021 wordt aandacht besteed aan de gevolgen van de strenge lockdownmaatregelen vanaf 19 december 2021. Een verdere uitwerking van deze plannen en maatregelen zal begin 2022 door de VNG plaatsvinden. Voor een aantal onderdelen zijn er in deze rapportage nauwelijks/geen inhoudelijke wijzigingen te melden, omdat de ontwikkelingen tot nu toe niet zullen leiden tot ingrijpende veranderingen op deze onderdelen. Het betreft de volgende thema’s: -
Vergoeding eigen bijdrage kinderopvang
-
Leerlingenvervoer;
-
Veiligheidsregio Limburg Noord;
-
Financiële tekorten NLW;
-
Toezicht en handhaving bouwen en milieu;
-
Inkomstenderving belastingen/leges;
-
Tweede Kamerverkiezingen 2021
In deze impactanalyse zijn deze onderwerpen niet meer opgenomen om het document zo compact mogelijk te houden. Dit betekent overigens niet dat deze thema’s uit ons gezichtsveld verdwijnen: we houden deze op de achtergrond in beeld.
3
Deze impactanalyse is in opbouw gelijk aan de vorige rapportages en bestaat uit een drietal onderdelen. Hoofdstuk 1 schetst een beeld van de impact van Covid-19 op de volksgezondheid, economie, werkgelegenheid en openbare orde in Venray tot nu toe. Dit wordt gedaan middels het presenteren van cijfers waarbij Venray ook wordt vergeleken met het landelijk beeld. Waar beschikbaar zijn deze cijfers geactualiseerd tot en met 31 december 2021. In Hoofdstuk 2 wordt meer inhoudelijk ingegaan op de impact en financiële gevolgen die zich voordoen binnen de uitvoering van de taken (thema’s) waar wij als gemeente verantwoordelijk voor zijn. De opbouw is steeds als volgt: -
impact en vooruitzicht: korte toelichting op de verwachte ontwikkelingen/gevolgen en mogelijke impact;
-
beheersmaatregelen die het risico moeten beperken;
-
compensatiemaatregelen van het Rijk;
-
de (financiële) impact op de exploitatie.
Tenslotte wordt in hoofdstuk 3 inzicht gegeven in het totale compensatiepakket dat het Rijk in verband met Covid-19 aan gemeenten beschikbaar heeft gesteld. Alle cijfers zijn zoveel als mogelijk aangepast aan de actualiteit medio december 2021. De in november aangekondigde aanvullende compensatiemiddelen van € 136 miljoen werden in de decembercirculaire 2021 nader geconcretiseerd en zijn eveneens in deze rapportage opgenomen. Daarnaast wordt een overzicht gepresenteerd van coronakosten die tot medio december 2021 zijn gemaakt en de wijze waarop deze gedekt zijn. Als laatste is er een raming opgesteld van de middelen die we in 2021 in het kader van ondersteuning en herstel maken (de exacte cijfers zijn bekend bij de jaarrekening). De gevolgen van de coronacrisis zullen, zoals tot nu toe ook is gebeurd, steeds nauwgezet gemonitord blijven. Inmiddels weten we allemaal dat we ook in 2022 nog met de (financiële) gevolgen van de pandemie te maken hebben.
4
Samenvatting en conclusies Alert en aanspreekbaar Hoewel velen goede hoop hadden dat deze winter weer enigszins meer op het oude normaal zou gaan lijken, is dit met de komst van de Omikronvariant niet mogelijk gebleken. Nog niet eerder in deze crisis is het zo relevant geweest om als overheid er te zijn voor onze burgers: alert op hoe het met eenieder gaat en toegankelijk voor wie dat nodig heeft. Nog steeds zien we veel gemeenschapszin waarbij inwoners elkaar helpen om er samen doorheen te komen. Als gemeente willen we dicht bij onze inwoners, ondernemers en sociale partners staan. De middelen die we hebben, gaan we zo effectief en duurzaam mogelijk inzetten, waarbij we geloven in de kracht van de gemeenschap. We luisteren naar behoeften en spelen daar zo goed mogelijk op in. Economische gevolgen Er zijn diverse steunregelingen opgezet waar ondernemers maar ook verenigingen en stichtingen (onder de juiste voorwaarden) gebruik van hebben kunnen maken. De belangrijkste regelingen zijn de Tozo (Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers) en de NOW-regeling (tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid). De NOW 6 regeling liep van juli tot sept 2021. Vanwege de aangescherpte maatregelen is NOW 5 weer geopend voor november en december 2021 en zelfs NOW 6 voor het eerste kwartaal van 2022.
De laatste maanden is een duidelijke en sterke daling van de WW-uitkeringen zichtbaar. Het aantal bijstandsuitkeringen blijft redelijk stabiel, maar ook daar lijkt een daling ingezet. Door het grote aantal vacatures neemt dus niet alleen het aantal werkzoekende af, maar lijken er ook mogelijkheden te ontstaan voor mensen om vanuit de bijstand weer aan het werk te gaan. Wel wordt de arbeidsmarkt steeds krapper. Met name in een aantal specifieke sectoren, zoals de technische beroepen, neemt het aanbod snel af en wordt het steeds lastiger om geschikt personeel te vinden. Het aantal faillissementsaanvragen in Limburg en ook in Venray is sinds het begin van de crisis gedaald ten opzichte van dezelfde periode in 2018-2019. Waarschijnlijk blijven bedrijven overeind door de steunmaatregelen. Wat de gevolgen zullen zijn als deze maatregelen uiteindelijk stoppen is erg lastig te voorspellen. We blijven als gemeente in nauw contact met de diverse ondernemers(verenigingen) en proberen daar waar mogelijk te ondersteunen en faciliteren. Verder is medio 2021 het herstel- en stimuleringsfonds Corona ingesteld waarop Venrayse ondernemers onder voorwaarden een beroep konden doen. Dit fonds is voor ongeveer twee derde benut. Het (separate) voorstel is dan ook om voor 2022 het fonds opnieuw open te stellen waarbij ondernemers opnieuw een aanvraag kunnen doen.
De regeling ter ondersteuning van de controle van de coronatoegangspas is opengesteld. Hier is maar beperkt gebruik van gemaakt. Dit is mede te wijten aan de strengere maatregel van het Rijk dat de horeca eerst om 17 uur en later helemaal moest sluiten en evenementen niet door konden gaan. De regeling van het Rijk geldt tot 31 december 2021 en naar verwachting wordt een nieuwe regeling hiervoor van kracht na beëindiging van de lockdown. Voor 2022 wordt voorgesteld een aantal lokale maatregelen te verlengen: geen terrasgelden innen voor de eerste twee kwartalen, marktlieden betalen alleen standgeld als zij er ook daadwerkelijk staan in de eerste twee kwartalen en de gemeente werkt waar het veilig en verantwoord kan mee aan uitgebreide terrassen. 5
Sociaal maatschappelijke gevolgen Op het gebied van het sociaal en mentaal welzijn en leefstijl heeft de coronacrisis haar sporen nagelaten. Om hier iets aan te doen heeft het Rijk diverse steunpakketten beschikbaar gesteld waar de raad al eerder over heeft besloten. In deze tussenrapportage wordt over het brede maatschappelijk beeld gerapporteerd. In de afgelopen periode zijn in onze gemeenschappen mooie initiatieven ontstaan met oog voor eenzaamheid, ouderen en jongeren. Er zijn mooie voorbeelden van verbinding en saamhorigheid in dorpen, wijken en (sport en culturele) verenigingen. Wij hebben breed in de samenleving oog en oor voor behoeften en vragen. De laagdrempelige subsidieregeling, waarbij ideeën die van onderop ontstaan en die bijdragen aan het duurzaam versterken van de omgeving, financieel worden ondersteund, is de afgelopen periode uitgewerkt en wordt op korte termijn ter besluitvorming aan het college voorgelegd. Gevolgen voor de gemeentelijke organisatie Het advies van het kabinet luidt wederom om zoveel mogelijk thuis te blijven werken. Interne, maar ook externe overleggen en bijeenkomsten vinden veelal digitaal plaats. Een visie op het hybride werken in de toekomst wordt voorbereid en binnenkort vastgesteld.
De interne projectstructuur die vanaf mei 2020 is ingericht ten behoeve van een integrale aanpak van vraagstukken op het gebied van corona, is tot op heden in stand gehouden. In lijn met de aangenomen raadsmotie, blijft deze projectstructuur (en daarmee ook het aanspreekpunt voor burgers en bedrijven) in stand tot deze pandemie daadwerkelijk voorbij is. Financiële gevolgen en risico’s We hebben tot op heden € 5,4 mln. aan compensatie van het Rijk ontvangen. Inmiddels hebben we ca. € 2,3 mln. aan corona-gerelateerde kosten c.q. minder opbrengsten ten laste van deze compensatie gebracht. Daarnaast moeten een aantal reeds genomen besluiten met betrekking tot de corona-aanpak (totaal € 1,53 mln.) nog worden uitgevoerd cq. verwerkt. Van de compensatiemiddelen staat per medio december 2021 dus nog € 1,37 mln. gereserveerd. In hoofdstuk 3 is een opzet gemaakt waarin is aangegeven voor welke doeleinden we de resterende compensatie denken te gaan besteden. De compensatiemiddelen, die in de december-circulaire 2021 voor Venray beschikbaar werden gesteld, zijn in deze rapportage verwerkt. Omdat de concrete kosten over 2021 op onderdelen nog niet volledig zijn, kunnen de cijfers in de jaarrekening 2021 nog afwijken. Overigens moet voor enkele onderdelen de hoogte van de compensatie nog vastgesteld worden en zal er voor andere onderdelen nog een afrekening plaatsvinden.
Hoe de compensatie van het Rijk aan medeoverheden voor de toekomst zich gaat ontwikkelen gezien het verloop van de pandemie, is eveneens nog ongewis.
6
1
IMPACT COVID-19 OP VENRAY
In dit hoofdstuk wordt op basis van beschikbare data en analyses een beeld geschetst van de ontwikkelingen van het virus en de gevolgen daarvan op Venray en haar bevolking. Waar mogelijk is steeds gebruik gemaakt van de meest actuele gegevens per 31 december 2021.
1.1
Gezondheid en bevolking
Verspreiding Covid-19 onder de Venrayse bevolking Als gevolg van de uitbraak van Covid-19 zijn er sinds het begin van het testen in maart 2020 in de gemeente Venray 10052 inwoners positief getest, was er sprake van 80 ziekenhuisopnames en zijn er 56 inwoners aantoonbaar overleden aan Covid 19.
Covid 19 in Venray - Cumulatief 10000 8000 6000 4000 2000
13-mrt-20 1-apr-20 20-apr-20 9-mei-20 28-mei-20 16-jun-20 5-jul-20 24-jul-20 12-aug-20 31-aug-20 19-sep-20 8-okt-20 27-okt-20 15-nov-20 4-dec-20 23-dec-20 11-jan-21 30-jan-21 18-feb-21 9-mrt-21 28-mrt-21 16-apr-21 5-mei-21 24-mei-21 12-jun-21 1-jul-21 20-jul-21 8-aug-21 27-aug-21 15-sep-21 4-okt-21 23-okt-21 11-nov-21 30-nov-21 19-dec-21
0
Besmettingen
Ziekenhuisopnamen
Overledenen
(Bron: RIVM) Ontwikkelingen sinds 1 augustus 2021 Ten opzichte van de cijfers van de vorige impactanalyse, zijn er in de maanden augustus tot 31 december 4016 inwoners positief getest, 15 mensen opgenomen in het ziekenhuis en 7 inwoners overleden bij wie het virus is vastgesteld. Vooral in de laatste twee maanden van 2021 is een flinke stijging te zien, met maar liefst 3149 nieuwe besmettingen in november en december. In deze cijfers blijkt het effect van het vaccineren. In Venray worden veel mensen positief getest (op 16 november maar liefst 985 personen op 1 dag, het hoogste aantal sinds het begin van de crisis), maar doordat 86% van de volwassen inwoners is gevaccineerd, behoort het aantal ziekenhuisopnames en overlijdens tot de laagste in de provincie.
80 90 70 80 60 70 50 60 40 50 40
1-aug-21 1-aug-21 4-aug-21 6-aug-21 7-aug-21 11-aug-21 10-aug-21 16-aug-21 13-aug-21 21-aug-21 16-aug-21 26-aug-21 19-aug-21 31-aug-21 22-aug-21 25-aug-21 5-sep-21 28-aug-21 10-sep-21 31-aug-21 15-sep-21 3-sep-21 20-sep-21 6-sep-21 25-sep-21 9-sep-21 30-sep-21 12-sep-21 5-okt-21 15-sep-21 18-sep-21 10-okt-21 21-sep-21 15-okt-21 24-sep-21 20-okt-21 27-sep-21 25-okt-21 30-sep-21 30-okt-21 3-okt-21 4-nov-21 6-okt-21 9-okt-21 9-nov-21 12-okt-21 14-nov-21 15-okt-21 19-nov-21 18-okt-21 24-nov-21 21-okt-21 29-nov-21 24-okt-21 4-dec-21 27-okt-21 9-dec-21 30-okt-21 2-nov-21 14-dec-21 5-nov-21 19-dec-21 8-nov-21 24-dec-21 11-nov-21 29-dec-21 14-nov-21
Covid 19 in Venray - aug-nov aug-dec 2021
Ziekenhuisopnames Ziekenhuisopnames
Overledenen Overledenen
(Bron: RIVM) 7
Verloop besmettingen Venray In onderstaande grafiek is het aantal besmettingen te zien dat in de gemeente Venray per dag is geconstateerd. Hierin is duidelijk de 1e golf qua besmettingen te zien begin oktober 2020, de 2e golf eind 2020 en de derde golf rond april/mei 2021. Na de versoepelingen van 26 juni is in Venray een kleine piek in de besmettingen te zien. Sinds de versoepelingen van eind september is er weer een nieuwe golf van besmettingen ontstaan.
Covid 19 in Venray - Cumulatief 120 100 80 60 40 20
14-mrt-20 1-apr-20 19-apr-20 7-mei-20 25-mei-20 12-jun-20 30-jun-20 18-jul-20 5-aug-20 23-aug-20 10-sep-20 28-sep-20 16-okt-20 3-nov-20 21-nov-20 9-dec-20 27-dec-20 14-jan-21 1-feb-21 19-feb-21 9-mrt-21 27-mrt-21 14-apr-21 2-mei-21 20-mei-21 7-jun-21 25-jun-21 13-jul-21 31-jul-21 18-aug-21 5-sep-21 23-sep-21 11-okt-21 29-okt-21 16-nov-21 4-dec-21 22-dec-21
0
Besmettingen
Overledenen
Ziekenhuisopnamen (Bron: RIVM)
Testen en besmettingsgraad Het percentage besmettingen bij de uitgevoerde testen is erg hoog. Eind 2020 lag dit nog rond de 20%, met daarna een daling voor de versoepelingen van eind juni. Half november stijgt niet alleen het aantal testen, maar is ook minimaal 20% van de testen positief. Het is niet dus zo dat er alleen maar veel wordt getest, het percentage positieve testen blijft hoog.
Covid-19 testen en % positief GGD Limburg Noord* 4000
25%
3500 20%
3000 2500
15%
2000 10%
1500 1000
5%
500
COVID-19 testen [per 100.000 inwoners]
19-dec-21
5-dec-21
21-nov-21
7-nov-21
24-okt-21
10-okt-21
26-sep-21
12-sep-21
29-aug-21
1-aug-21
15-aug-21
18-jul-21
4-jul-21
20-jun-21
6-jun-21
9-mei-21
23-mei-21
25-apr-21
11-apr-21
28-mrt-21
28-feb-21
14-mrt-21
14-feb-21
31-jan-21
17-jan-21
%
3-jan-21
0
Positieve COVID-19 testen [%]
(Bron: GGD - * aantallen/percentages betreffen minima) 8
Venray in het landelijke beeld Na de eerste golf in het voorjaar 2021 liep het aantal besmettingen in de zomer flink terug. Na de zomervakantie 2020, toen de maatregelen werden versoepeld liep het aantal besmettingen gestaag op naar de 2e golf eind 2020 en de 3e golf in april/mei 2021. Begin juli leek het virus op z’n retour, met relatief weinig besmettingen in heel Nederland. Na het versoepelen van de maatregelen liepen de besmettingen eerst langzaam op, met een kleine piek eind juli, maar na de grote versoepelingen van eind september kleurt heel Nederland weer “rood”. In de onderstaande kaartjes is het landelijke verloop van de besmettingen in 2021 zichtbaar.
(Bron: RIVM) (Let op dat in het meest actuele kaartje andere grootheden en kleuren worden gebruikt. Waar eerder 400 besmettingen per 100.000 inwoners het maximum was, is nu 600 per 100.000 het minimum! Dit geeft de enorme piek eind 2021 goed weer)
9
Vaccinatiegraad In Venray heeft ondertussen 86% van de 18plussers minimaal één COVID_19 vaccinatie ontvangen. Op onderstaand kaartje is te zien dat de vaccinatiegraad in Nederland en zeker Noord-Limburg over het algemeen hoog is.
Aantal vaccinaties Bij de vorige impactanalyse waren er in Nederland ongeveer 12,2 miljoen mensen gevaccineerd, waarvan 8,6 miljoen volledig en 3,6 miljoen gedeeltelijk is gevaccineerd. Eind 2021 zijn deze getallen toegenomen naar 13,3 miljoen mensen die zijn gevaccineerd, waarvan 460.000 gedeeltelijk. Omdat veel mensen al zijn gevaccineerd, neemt de stijging af. Een flink aantal grote vaccinatielocaties, waaronder die in Venray werden gesloten. Er is daarna specifiek gekeken hoe doelgroepen bereikt kunnen worden. Daarvoor zijn in diverse wijken en dorpen in Venray mobiele prikstations geplaatst. Op dit moment heeft 87% van de volwassen inwoners een 1e prik gehad en is 86% volledig gevaccineerd. Van de jongeren tussen 12 en 17 jaar is 70% volledig gevaccineerd. Boosterprikken Met het opstarten en versnellen van het boosterprogramma is ook de priklocatie aan de Voorde in Venray weer geopend. Een booster is een extra prikkel voor het afweersysteem, een oppepper. Die is voor mensen die na 1 of 2 vaccinaties eerst wel voldoende bescherming opgebouwd hebben, maar bij wie de bescherming daarna is afgenomen. Dit is een verschil met de 3e prik. Een derde vaccinatie kan ervoor zorgen dat mensen die nog onvoldoende beschermd zijn na 2 vaccinaties alsnog een betere bescherming krijgen.
Deze derde prik is voor deze mensen daarmee onderdeel van de basisvaccinatie, die voor de meeste andere mensen uit 1 of 2 vaccinaties bestaat. Eind 2021 (29 december) waren er 3,8 miljoen boosterprikken gezet. Dit betekent dat op dat moment 24,1% van de Nederlandse bevolking van 18 jaar en ouder volledig gevaccineerd is én een boosterprik gehad heeft tegen Covid-19. Begin 2022 worden er gemiddeld 1,3 miljoen boosterprikken per week gezet. Met dit tempo kan iedereen die dit wil, voor eind januari 2022 een boosterprik ontvangen.
10
1.2
Economie
Steunmaatregelen Er zijn diverse steunregelingen opgezet waar ondernemers maar ook verenigingen en stichtingen (onder de juiste voorwaarden) gebruik van hebben kunnen maken. De belangrijkste regelingen zijn de Tozo (Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers) en de NOW-regeling (tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid). De steunmaatregelen die de gemeente Venray heeft ingesteld voor verenigingen en stichtingen worden toegelicht in paragraaf 2.10 Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) is een steunmaatregel die bedoeld is voor zelfstandig ondernemers, waaronder zzp’ers. Het voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud als het inkomen door de coronacrisis tot onder het sociaal minimum daalt. En in een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen als gevolg van de coronacrisis op te vangen. Uitvoering van deze regeling ligt bij de gemeenten. Direct vanaf het begin heeft de gemeente Venray volop ingezet op het faciliteren van onze ondernemers, en dus ook in het opzetten van het ondernemersloket, waardoor Tozo aanvragen konden worden behandeld en ondernemers konden worden voorgelicht en doorverwezen voor de diverse andere landelijke steunmaatregelen.
Een nadere toelichting op het aantal Tozo-uitkeringen in Venray is opgenomen onder paragraaf 2.1. NOW-regeling De NOW-regeling (tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid) is bedoeld voor werkgevers die als gevolg van het coronavirus kampen met een substantieel omzetverlies (ten minste 20%). Zij kunnen bij het UWV een aanvraag indienen voor een tegemoetkoming in de loonkosten en hiervoor een voorschot ontvangen. De NOW 6 regeling liep van juli tot sept 2021. Vanwege de aangescherpte maatregelen is NOW 5 weer geopend voor november en december. In Venray hebben ondertussen 41 ondernemers van deze mogelijkheid gebruik gemaakt.
aantal verstrekkingen NOW - gemeenten Noord-Limburg Aantal
900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 Venlo
Venray
Horst aan de Maas
Peel en Maas
Beesel
1 mei - NOW1
726
269
280
276
14 mei - NOW1
801
285
302
298
3 jun - NOW1
855
305
324
4 sept - NOW2
435
172
8 jan - NOW3
548
220
15 feb -NOW4
516
6 mei -NOW5
320
8 september - NOW 6
101
Gennep
Bergen
62
88
62
68
100
68
317
78
113
71
164
160
39
59
36
216
236
41
67
44
204
203
217
36
65
44
114
97
43
19
27
23
26
15
28
6
7
5 (Bron: UWV)
11
Verloop WW-uitkeringen Vanaf het begin van de Covid-19-crisis is een duidelijke stijging te zien, vooral in de maand april 2020. Dit was een landelijke trend. Na de eerste stijging lag het aantal uitkeringen het afgelopen jaar redelijk constant rond de 900 uitkeringen per maand. De laatste maanden is een duidelijke en sterke daling zichtbaar, van 925 in januari 2021, naar 627 lopende uitkeringen in september 2021. In oktober en november loopt het aantal weer heel licht op, maar toch betekent dit dat een daling van meer dan 30% ten opzichte van dezelfde periode in 2020 en ook fors lager dan voor de pandemie in 2019. Het aantal bijstandsuitkeringen blijft redelijk stabiel, maar ook daar lijkt een lichte daling ingezet. Door het grote aantal vacatures neemt dus niet alleen het aantal werkzoekende af, maar lijken er ook mogelijkheden te ontstaan voor mensen om vanuit de bijstand weer aan het werk te gaan.
Aantal
Aantal WW/bijstands-uitkeringen per maand in Venray 1000 950 900 850 800 750 700 650 600
WW
sep sep jan feb aug okt nov dec jan feb aug okt nov ma apr te ma apr te uar rua mei juni juli ust ob em em uar rua mei juni juli ust ob em art il mb art il mb i ri us er ber ber i ri us er ber er er 821 807 812 918 941 940 962 936 907 903 898 924 925 907 880 846 780 748 700 648 627 635 639
Bijstand 803 803 803 803 801 799 805 805 803 792 796 793 785 789 790 791 792 788 789 773 766 765 767 (Bron: gemeente) Arbeidsmarkt De “keerzijde” van het herstel van de economie en ook bovenstaande cijfers is dat de arbeidsmarkt steeds krapper wordt. Is de arbeidsmarkt (zeer) krap, dan is er weinig aanbod van werkzoekenden voor vacatures. Dit maakt het voor werkgevers relatief lastig om geschikt personeel te vinden. In een ruime markt is het omgekeerde het geval. Een krappe arbeidsmarkt is dus gunstig voor het werkeloosheidscijfer, maar vormt een risico voor de economische ontwikkeling. Voor Noord-Limburg is de arbeidsmarkt nu al erg krap en de trend hierin gaat naar “zeer krap”.
(Bron: UWV) 12
Faillissementen Veel ondernemers kennen zware tijden door de coronacrisis. Door de overheid zijn diverse stimuleringsregelingen in het leven geroepen om hen te helpen om overeind te blijven. Blijkbaar helpen deze maatregelen tot op dit moment, in ieder geval om te zorgen dat bedrijven niet failliet gaan. Het aantal faillissementsaanvragen in Limburg is sinds het begin van de crisis gedaald ten opzichte van dezelfde periode in 2018-2019. (De rode lijn in onderstaande grafiek). In de gemeente Venray zijn in 2020 6 bedrijven failliet verklaard en 5 in 2021 (peildatum november). Het blijft lastig deze getallen te duiden. Wellicht staan de activiteiten van een aantal zaken op een laag pitje, met minder kosten, waardoor een faillissement nog niet aan de orde is. De vraag is of deze bedrijven voldoende (financiële) draagkracht hebben om door te gaan met ondernemen, of dat het faillissement uitgesteld wordt tot het moment dat de economie weer richting het oude niveau terugkeert. We blijven als gemeente in nauw contact met de diverse ondernemers(verenigingen) en proberen daar waar mogelijk te ondersteunen en faciliteren.
Faillissementen van bedrijven en instellingen - Limburg 40 30 20 10 0
35 23 25 12
20 11
7
14 13
7
11
9
8
6
9
Faillissementen van bedrijven en instellingen inclusief eenmanszaken
12
7
9
8
12
8
6
12
Faillissementen 2018-2019 (Bron: CBS)
Consumentenvertrouwen Het CBS voert continue onderzoek uit naar het vertrouwen van consumenten en ondernemers in de toekomst. Voor Limburg is duidelijk dat het vertrouwen duidelijk weer stijgt in 2021. Met name het ondernemersvertrouwen is gestegen tot het boven het niveau van begin 2019. Uit onderstaande grafiek blijkt wel dat het vertrouwen na de nieuwe besmettingsgolf en de maatregelen van november en december 2021 weer is gedaald.
Consumenten- en ondernemersvertrouwen - Limburg 20 0 -20 -40 vierde eerste tweede derde vierde eerste tweede derde vierde eerste tweede derde vierde kwartaalkwartaal kwartaal kwartaalkwartaalkwartaal kwartaal kwartaal kwartaalkwartaal kwartaal kwartaal kwartaal 2018 2019 2019 2019 2019 2020 2020 2020 2020 2021 2021 2021 2021 Consumentenvertrouwen
Ondernemersvertrouwen (Bron: CBS)
13
2
IMPACT COVID-19 VOOR DE GEMEENTELIJKE TAKEN
2.1
Vroegsignalering: alert en aanspreekbaar
Als gemeente zijn en blijven wij alert. De pandemie is zeker niet over en we zien het als onze nadrukkelijke verantwoordelijkheid om aanspreekbaar te zijn voor alle burgers, verenigingen en ondernemers in Venray. We denken mee, faciliteren zoveel mogelijk, maar trekken ook aan de rem als de volksgezondheid daar om vraagt. Bovenal blijven we ondersteunen om de samenleving weer tot bloei te laten komen als vóór de Covid-19 uitbraak. Als gevolg van corona willen we zoveel mogelijk de vinger aan de pols houden en kijken waar we als gemeente eventueel preventief actie kunnen ondernemen of in elk geval zo vroeg mogelijk indicaties krijgen dat bepaalde groepen het (extra) zwaar hebben of gaan krijgen. We denken dan breed, zowel economisch als maatschappelijk, bijvoorbeeld BBZ, schulddienstverlening, schoolverzuim, faillissementen, betalingsachterstanden etc. Immers hoe eerder we signalen ontvangen dat het mis dreigt te gaan, hoe eerder er maatregelen kunnen worden genomen om bijvoorbeeld werkeloosheid of eenzaamheid te voorkomen. Voorkomen is beter dan genezen. Jeugd Speciaal voor de jeugd is er een traject opgezet voor vroegsignalering. Het budget wordt vooral ingezet voor gezinscoaches. In het algemeen is er steeds meer aandacht voor depressie, zelfmoord en eenzaamheid bij jeugd. Signalen komen vanuit diverse hoeken.
De gemeente heeft verschillende initiatieven/projecten voor jeugd waar signalen worden opgevangen, bijvoorbeeld ‘Kansrijke start’ (eerste 1000 dagen van het kind). Maar ook bijvoorbeeld via huisartsen, gezinscoaches en verloskundigen komen signalen binnen. Daarnaast is het aantal uithuisplaatsingen een indicator voor mogelijk andere problemen. Onze zorg richt zich sterk op weerbaarheid en veerkracht: leren omgaan met moeilijke omstandigheden. Vroegsignalering draagt – net als de uitvoering van de kadernota sociaal domein – bij aan het versterken van de omgeving. Ook is vroegsignalering onderdeel van het regionaal beleidsplan jeugd, waarbij de focus ligt op positieve gezondheid. Het gezin is de basis en ouders zijn primair verantwoordelijk voor de opvoeding en het welzijn van hun kinderen; passende en tijdige hulp en bescherming voor kinderen en gezinnen die dat nodig hebben. Hulp en bescherming vinden bij voorkeur in de eigen omgeving van het kind plaats en hebben (zo veel mogelijk) een tijdelijk en duurzaam karakter en zijn er op gericht om inwoners zo veel mogelijk zelf en met hun omgeving in staat te stellen om het gewone leven (weer) op te pakken. Inwoners Bij inwoners wordt het aantal aanvragen voor uitkeringen nauwlettend gevolgd, maar het is lastig om dit direct te koppelen aan corona.
Momenteel zien we juist een afname van het aantal aanvragen voor uitkeringen door de krapte op de arbeidsmarkt. Dit wordt ook nauwlettend in de gaten gehouden door een regionaal mobiliteitsteam. Daarnaast ontvangt de gemeente ten aanzien van mogelijke schulden, signalen vanuit de woningbouwcorporatie, energiebedrijven en de zorgverzekering. In die situaties gaat Synthese op 14
huisbezoek dan wel wordt informatie verzonden. We doen meer en meer ervaring op met stressensitieve schulddienstverlening en volgen de Nederlandse Schuldhulproute. Tevens is in het kader van de vroegsignalering een pilot opgezet met ervaringsdeskundigen (Stichting Ik begin). Signalen voor het mentaal welbevinden zijn lastiger te vinden. Welke signalen zijn er die duiden op verminderd mentaal welbevinden voor de langere termijn en wanneer zien we die effecten? Ondernemers Ondernemers zullen niet snel laten blijken dat het slecht gaat, omdat ze dan als niet betrouwbaar over kunnen komen en het risico lopen dat ze geen spullen meer geleverd krijgen (self fulfilling prophecy). Signalen dat het niet goed gaat met ondernemers komen in de regel uit de ‘sociale hoek’ (bijv. BBZ en schulddienstverlening). Tot aan de lockdown van december 2021, ging het redelijk met de winkeliers; ze draaiden weer een aardige omzet. Klanten pakten vaak toch extra uit. Ook de modebranche kende een inhaalvraag. Ook huisinrichting deed het goed; mensen hebben in coronatijd veel tijd aan hun huis besteed. De horeca lijkt door de steunmaatregelen overeind gebleven. Mogelijk vallen er toch nog klappen als de jaarcijfers opgemaakt moeten worden en de aflossing van uitgestelde betalingen start.
Ook is het de vraag wat de impact van de strengere coronamaatregelen van december 2021 zal zijn en of internetwinkelen een nog grotere vlucht neemt. Naast het gebruik van de verschillende regelingen kan ook gekeken worden naar betalingsachterstanden van ondernemers of verzoeken voor uitstel van betaling. Vooralsnog zien we hierin geen signalen ten opzichte van andere jaren die om mogelijke actie zouden vragen. Voor de impact van de decembermaatregelen houden we een vinger aan de pols. Strategie vroegsignalering Sinds begin 2021 loopt er een traject voor vroegsignalering in de schulddienstverlening: met tussentijdse evaluaties wordt gemonitord wat dit oplevert. Het traject loopt nog te kort om nu al interventies te gaan plegen voor nog vroegere signalering. Mogelijk dat de evaluaties hier in de toekomst wel aanleiding toe geven. Naast het letten op signalen, investeert Venray in snellere processen. Door mensen snel en adequaat te helpen, voorkomen we zoveel mogelijk dat problemen escaleren. Daarnaast is het versterken van de omgeving zoals beschreven in de kadernota sociaal domein van belang bij de vroegsignalering. In het begin van corona zagen we een opleving in de wijken en dorpen. Er waren veel initiatieven om elkaar te helpen. Dat is na verloop van tijd op sommige plaatsen wat afgenomen.
De subsidieregeling ter ondersteuning van initiatieven die bijdragen aan duurzame verbindingen, heeft juist tot doel om dergelijke initiatieven te stimuleren.
15
2.2
Inkomensvoorziening
Veranderingen op de arbeidsmarkt Impact en vooruitzicht De verwachting was dat de coronacrisis grote gevolgen zou hebben voor de arbeidsmarkt. Hoewel er in 2020 wel degelijk sprake was van een grote krimp van de economie bleven de verwachte effecten nog uit. Dit was voornamelijk te danken aan de verschillende steunmaatregelen zoals bijvoorbeeld de TOZO, de NOW en de TONK. Inmiddels is de economie weer op het oude peil van voor de coronacrisis. In de laatste CPB Macro Economische verkenning van september 2021 zien we dit ook terug in de basisraming. De recente contact beperkende maatregelen zouden volgens deze verkenning alleen leiden tot een vertraging in de groei, maar blijft de economie blijft veerkrachtig. De werkloosheid zal naar verwachting slechts marginaal groeien. In sectoren die langere tijd, en mogelijk blijvend, last houden van corona is sanering onvermijdelijk en economisch gezien gezond, zo kunnen mensen en middelen op andere, meer productieve plaatsen worden ingezet, aldus het CPB. Naar verwachting komt het werkloosheidspercentage voor geheel 2021 uit op 3,4% en loopt het vervolgens op tot 3,5% in 2022. Er is sprake van een grote krapte op de arbeidsmarkt, zeker in specifieke sectoren waar sprake is van groei, wat een positieve uitwerking heeft op de instroom in de bijstand.
Maar ook oude vraagstukken op de arbeidsmarkt worden weer actueel waarbij is sprake is van een mismatch tussen vraag en aanbod. De lange termijneffecten voor de arbeidsmarkt moeten nog worden bezien. Veel bedrijven starten pas in de loop van 2022 met terugbetalen en niet uitgesloten is dat bedrijven alsnog failliet gaan. De permanente economische schade van de coronapandemie blijft dus naar verwachting beperkt.
Beheersmaatregelen -
Voor betrokken portefeuillehouders en ambtenaren verschijnt maandelijks een Regionale nieuwsflits arbeidsmarkt van het UWV met actuele cijfers over de WW-uitkeringen.
-
Door de regionale werkgroep Pwet en Arbeidsmarkt wordt sinds de zomer een coronadashboard bijgehouden met een aantal kengetallen (verloop WW en bijstand, info m.b.t. Faillissementen, aanvragen TOZO, NOW en met ingang van april 2021 de TONK). 16
-
Het kabinet heeft voor de jaren 2020-2024 € 1,4 miljard uitgetrokken voor een sociaal steunpakket. Langs een viertal lijnen wordt ondersteuning geboden aan mensen die getroffen zijn door de coronacrisis met de bedoeling om hen zo snel mogelijk weer perspectief te bieden op nieuw werk en inkomen.
Compensatie van het Rijk -
Onderdeel van het sociaal pakket is ook ondersteuning en begeleiding naar nieuw werk, waaronder aanvullende crisisdienstverlening door regionale mobiliteitsteams:
-
Net als in 2020 (€ 40 mln.) zijn ook voor 2021 (€ 90 mln.) extra middelen voor de re-integratie van bijstandsgerechtigden beschikbaar gesteld om de reguliere dienstverlening op peil te kunnen houden bij toenemende instroom in de bijstand. Daarnaast hebben gemeenten voor 2021 een tijdelijk impuls voor re-integratie (€ 50 mln.) ontvangen die hen in staat stelt om de dienstverlening aan mensen, die nu als gevolg van de crisis de bijstand instromen, te intensiveren.
-
Voor de crisisdienstverlening (regionale mobiliteitsteam) treedt het UWV op als kassier.
-
Naast extra middelen voor ondersteuning en begeleiding naar nieuw werk bevat het steunpakket van 1,4 miljard ook middelen voor scholing en ontwikkeling ( € 200 mln.) en voor bestrijding van jeugdwerkloosheid (€ 350 mln.). Een groot deel van deze middelen wordt aan onderwijsinstellingen en centrumgemeenten uitgekeerd.
-
Er wordt regionaal overleg gevoerd tussen Participatie en Onderwijs over de inzet van de middelen.
Financiële gevolgen 2021 In de decembercirculaires 2020 en 2021 heeft de gemeente Venray in het kader van het sociaal steunpakket de volgende bedragen ontvangen:
Aanvullende pakket re-integratiekosten Impuls re-integratie Crisisdienstverlening* Totaal
2020 € 79.175 €0 €79.236
2021 € 182.093 € 97.236 €0 € 279.330
2022 € 28.649 € 84.426 €0 € 113.075
* dit betreft regionale middelen die via gemeente Venlo worden uitgekeerd (€ 395.600 in 2020 en € 914.800 in 2021)
Totaal is een bedrag van € 471.641 extra beschikbaar voor re-integratie. De schulddienstverlening aan ondernemers en heroriëntatie voor ondernemers is inmiddels uitgewerkt. Op dit moment is de verwachting dat er aanspraak gemaakt gaat worden op deze middelen. Verder wordt ook nog regionaal afgestemd over de te nemen maatregelen. 17
Bijstandsuitkeringen Impact en vooruitzicht De stijging van het aantal bijstandsuitkeringen is zowel in 2020 als in 2021 beperkt gebleven. Sterker nog er is sprake van een daling van het aantal bijstandsuitkeringen sinds de coronacrisis. Dit heeft bovenal te maken met de aantrekkende economie en de krapte op de arbeidsmarkt waardoor de instroom in de bijstand lager is.
Zoals hierboven geschetst is de verwachting dat de economie zich verder herstelt en dat de impact van de crisis beperkt blijft. Wel blijft de vraag welk effect het beëindigen van de steunmaatregelen zal hebben op continuïteit van bedrijven. Dit blijft lastig in te schatten. We verwachten wel een lichte stijging van de bijstandsuitkeringen, welke in november 2021 al is ingezet. Gemeenten hebben extra middelen ontvangen via de BUIG-uitkering om extra uitkeringen op te vangen. Bij de vaststelling van het definitief budget BUIG is dit budget naar beneden bijgesteld vanwege de economische ontwikkelingen is de verwachting dat de BUIG verder naar beneden wordt bijgesteld. Beheersmaatregelen -
Het sociaal steunpakket van het Rijk (zie hierboven) kan er toe bijdragen dat de instroom in de bijstand beperkt wordt.
-
Inzet regionaal mobiliteitsteam om werkzoekenden zo snel als mogelijk naar werk te begeleiden indien nodig met een omscholing.
Compensatie van het Rijk Op 1 oktober 2021 is het definitief budget 2021 bekend gemaakt. Ten opzichte van het voorlopige budget 2021 is het compensatiebudget verder naar beneden bijgesteld. De BUIG is tot op heden toereikend gebleken. Financiële gevolgen 2021 In de begroting 2021 is uitgegaan van een stijging van de bijstandsuitgaven in 2021 en 2022. In de begroting 2021 zijn we er vanuit gegaan dat deze stijgende uitgaven volledig gecompenseerd worden via de BUIG-uitkering. Inmiddels zien we dat de verwachte stijging van de uitgaven uitblijft en dat er zelf sprake is van een daling. Dit samen met de steunmaatregelen van het Rijk, de aantrekkende economie en de krapte op de arbeidsmarkt. Bij de 2de BERAP 2021 is het uitgavenbudget naar beneden bijgesteld. 18
Uitvoering TOZO (Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers) De impact en vooruitzicht De TOZO-regelingen zijn per 1 oktober 2021 geëindigd. Zelfstandig ondernemers die financiële ondersteuning nodig hebben kunnen een beroep doen op een reguliere regeling: het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz). De uitvoering van deze regeling is tijdelijk na 1 oktober 2021 vereenvoudigd, zodat zelfstandig ondernemers eenvoudiger aanspraak kunnen maken op financiële
.
steun
De gemeente heeft de TOZO-regelingen voor het grootste deel binnen de reguliere uren kunnen uitvoeren. Naast deze reguliere ureninzet is ook extra capaciteitsinzet nodig geweest voor de uitvoering van de TOZO. Op 1 oktober 2021 was de stand van zaken met betrekking tot de TOZO-regelingen als volgt:
TOZO 1 TOZO 2 TOZO 3 - 2020 TOZO 3 - 2021 TOZO 4 TOZO 5
aantal besluiten bedrag aantal besluiten bedrag aantal besluiten bedrag Aantal besluiten bedrag Aantal besluiten bedrag Aantal besluiten Bedrag
Bedrijfskrediet
Levensonderhoud
40 € 380.000 7 € 70.000 5 € 41.000 6 € 36.000 2 € 10.000 2 € 2.000
502 € 2.531.000 213 € 553.000 137 € 403.000 104 € 692.000 123 € 384.000 73 € 249.000
De cijfers voor TOZO 1, 2 en 3 (in 2020) zijn definitief. De cijfers voor Tozo 3 (in 2021), 4 en 5 zijn voorlopig. Vaststelling van deze cijfers vindt plaats bij de jaarverantwoording 2021. Beheersmaatregelen -
De reguliere backofficeprocessen worden tot 1 januari 2022 door Venlo uitgevoerd, maar het beheer vindt in Venray plaats (net als bij de Bbz).
-
We zorgen voor een kwalitatief goede registratie, die voldoet aan de voorwaarden om aan het einde van het jaar de kosten voor TOZO via Sisa-verantwoording gecompenseerd te krijgen.
-
Het beheer van verstrekte TOZO-bedrijfskredieten zal extra inzet vergen in de komende jaren. Hier is de benodigde capaciteit voor aangetrokken.
-
Onderdeel van het sociaal steunpakket in 2021 betreft de heroriëntatie voor ondernemers. De gemeente inventariseert samen met zelfstandig ondernemers of en welke ondersteuning nodig is. Denk hierbij aan coaching, advies, bij- of omscholing en heroriëntatie. We zien dat met name ondernemers vanuit de Tozo hier gebruik van maken.
-
In de periode van 1 oktober tot en met 31 december 2021 is het Besluit bijstand voor zelfstandigen (Bbz) tijdelijk versoepeld. Ontvangers van Tozo als ook andere ondernemers zijn hierover geïnformeerd.
19
Compensatie van het Rijk -
Verstrekte TOZO-uitkeringen worden volledig gecompenseerd door het Rijk.
-
Met betrekking tot de uitvoeringskosten TOZO ontvangen gemeenten per besluit op een aanvraag levensonderhoud een vergoeding van € 450 en per besluit op een aanvraag bedrijfskapitaal € 800.
Financiële gevolgen Zoals gezegd worden de kosten voor bedrijfskredieten en levensonderhoud één op één gecompenseerd. Eind mei 2021 heeft een voorlopige afrekening voor 2020 plaatsgevonden. Daarbij zijn voorschotten verrekend op basis van de voorlopige gegevens die de gemeente heeft vermeld in haar Beeld van de uitvoering over 2020. Bij de jaarrekening 2021 wordt verantwoording afgelegd over de bestedingen in 2021 en de te ontvangen uitvoeringsvergoeding. De vergoeding die is en wordt ontvangen voor de uitvoering van de TOZO-regeling blijkt voldoende voor de uitvoering tot dusver en in het natraject. In 2020 en 2021 is er extra capaciteit ingehuurd voor uitvoering van de TOZO-regeling, zowel aanvragen levensonderhoud en bedrijfskredieten als de rechtmatigheidscontrole. In het natraject van de TOZO zijn ook nog extra uitvoeringskosten nodig voor toetsing en verantwoording van TOZO in 2021 en het beheer van de verstrekte TOZO-leningen in de komende jaren. De benodigde capaciteit hiervoor is inmiddels aangetrokken. Wanneer mocht blijken dat er nog compensatiemiddelen resteren, dan zullen deze worden aangewend voor kosten als gevolg van de coronapandemie.
20
2.3
Armoede en schulddienstverlening
Extra beroep op voorzieningen Impact en vooruitzicht De eerder verwachte stijging van uitgaven door extra gebruik van de minimaregelingen door de coronacrisis is vooralsnog uitgebleven. Dit komt naar verwachting door de steunmaatregelen vanuit de Rijksoverheid. Nu deze steunmaatregelen van het Rijk grotendeels zijn afgebouwd, wordt verwacht dat de stijging binnenkort zichtbaar zal worden. Beheersmaatregelen -
Voor de diverse voorzieningen binnen ons armoedebeleid geldt dat er sprake is van openeinde-regelingen. Dit betekent dat we maar beperkt invloed kunnen uitoefenen op de uiteindelijke uitgaven binnen dit beleidsveld.
-
Er vindt intensieve monitoring plaats op de ontwikkeling van aantal aanvragen en kosten van het armoedebeleid.
-
Om de eventuele toeloop op te kunnen vangen is besloten om een aantal extra instrumenten in te zetten ten aanzien van schulddienstverlening, vroegtijdig signaleren en preventieve maatregelen. Over de inzet van verschillende instrumenten is de raad per raadsinformatiebrief van 26 juli 2021 geïnformeerd. De implementatie van de instrumenten, waaronder de Nederlandse Schuldhulproute, Collectief Schuldregelen en het Schuldenknooppunt, wordt fasegewijs opgepakt.
-
Van 1 maart tot 1 oktober 2021 heeft TONK gelopen. Deze kon met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2021 worden aangevraagd.
-
Binnen het steunpakket van € 1,4 miljard van het Rijk is aandacht voor armoedebestrijding en aanpak van problematische schulden.
-
Schulddienstverlening aan ondernemers vereist een specifieke expertise. Op 10 mei 2021 is hiertoe een collegebesluit genomen waarin ook het benodigde budget beschikbaar is gesteld.
-
Onderdeel van het sociaal steunpakket betreft ook de heroriëntatie voor ondernemers. Gemeenten gaan samen met zelfstandig ondernemers inventariseren of en welke ondersteuning nodig is. Denk hierbij aan coaching, advies, bij- of omscholing en heroriëntatie. We zien dat met name ondernemers vanuit de Tozo hier gebruik van hebben gemaakt.
-
Ondernemers zijn geïnformeerd over de verschillende vormen van ondersteuning via onder meer diverse ondernemersplatforms en social media.
Compensatie van het Rijk Binnen het steunpakket van het Rijk is op dit onderdeel € 146 mln. beschikbaar gesteld voor de periode 2020-2022.
De middelen voor gemeentelijk schuldenbeleid en bijzondere bijstand (€ 105 mln.) worden naar gemeenten overgemaakt, de overige compensatie verloopt via derden. 21
Financiële gevolgen In de begroting 2021 is uitgegaan van een stijging van de uitgaven voor bijzondere bijstand en schulddienstverlening in 2021 en 2022. Inmiddels hebben we gezien dat de verwachte stijging uitblijft. Bij de 2de BERAP 2021 is het budget daarom naar beneden bijgesteld. In de circulaires 2020 en 2021 hebben we in het kader van het sociaal steunpakket de volgende bedragen ontvangen:
Gemeentelijk schuldenbeleid Bijzondere bijstand Totaal
2022 2020 2021 € 33.612 € 68.716 € 67.378 € 11.593 € 23.699 € 33.689 € 45.205 € 92.415 € 101.067
Uitvoering Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) Impact en vooruitzicht Door de coronacrisis staat de bestaanszekerheid van veel mensen onder druk. Zij kunnen te maken krijgen met een aanzienlijke terugval in hun inkomen en daardoor de noodzakelijke kosten van het huishouden niet meer betalen. De TONK is per 1 oktober 2021 geëindigd. In de periode van 1 januari tot 1 oktober 2021 hebben er 16 inwoners gebruik gemaakt van de TONK. Beheersmaatregelen -
De TONK is als tijdelijke regeling (1 januari tot 1 oktober 2021) in het leven geroepen om huishoudens die in de problemen komen te ondersteunen. De TONK is gebaseerd op het bestaande instrument van de bijzondere bijstand. De TONK is niet bedoeld voor ondernemerskosten.
-
Per 1 maart 2021 was het voor inwoners mogelijk om deze tijdelijke ondersteuning aan te vragen, met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2021 tot maximaal 1 oktober 2021.
-
Op 21 juni 2021 heeft het college de aangepaste “Beleidsregels tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten” vastgesteld waarmee de TONK verder kan worden uitgevoerd.
-
Door een maximum bedrag per maand aan de gemeentelijke toekenning te koppelen, verwachten we de uitgaven te kunnen beheersen.
-
Voor rechtmatige uitvoering van de TONK zijn in het laatste kwartaal van 2021 hercontroles uitgevoerd. Dit gebeurt binnen de reguliere capaciteit.
Compensatie van het Rijk Voor uitvoering van de regeling Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijk kosten (TONK) in het eerste half jaar van 2021 wordt door het Rijk in totaal een bedrag van € 260 mln. gereserveerd als compensatie voor verstrekte uitkeringen en uitvoeringskosten. Dit bedrag is in 2 tranches beschikbaar gesteld. Financiële gevolgen In de 1e tranche is een bedrag van € 145.251 aan compensatie voor de uitvoering van de TONK ontvangen. In de 2e tranche ontvangen we ter compensatie een bedrag van € 440.899. De compensatie van het Rijk blijkt ruim voldoende om de uitvoering van de TONK te bekostigen. Omdat er ook nog inzet nodig is voor de controle, worden de resterende middelen gereserveerd. 22
2.4
Voorzieningen Jeugdzorg en WMO
Continuïteit van de zorg De impact en vooruitzicht In tegenstelling tot het voorjaar 2020, toen veel zorg stil lag, wordt op dit moment de meeste zorg, gewoon geleverd. Wel zien we dat er in het voorjaar 2021 wachtlijsten zijn ontstaan bij de gezinscoaches en jeugdconsulenten. Meer jongeren hebben hulp nodig en we zien een toename van complexiteit. Ook bij zorgaanbieders lopen de wachtlijsten op waardoor jongeren langer op zorg moeten wachten. Vanuit jeugd-GGZ komt specifiek het signaal dat er meer druk ontstaat in de crisiszorg. Beheersmaatregelen -
De ontwikkeling van de zorgvraag voor Jeugdzorg en Wmo wordt intensief gemonitord. De ontstane wachtlijsten betreffen zowel wmo-consulenten, jeugdconsulenten als gezinscoaches. Het blijft echter lastig om exact te bepalen voor welk deel dit Covid-19-gerelateerd is. De verwachting is in ieder geval dat de stijging die we dit jaar zien binnen behandeling voor jeugdigen, corona gerelateerd is. We verwachten dat we hiervan ook in 2022 nog de financiële gevolgen van zullen zien.
-
Voor de Wmo worden diverse maatregelen ingezet om de wachtlijsten terug te dringen o.a. door structurele inzet van een Wmo-consulent, door (tijdelijk) extra ureninzet voor klantbeheerders en Wmo-consulenten en door (tijdelijk) een verkorte procedure toe te passen ten aanzien van enkelvoudige aanvragen.
-
Voor jeugdconsulenten en gezinscoaches zijn de wachtlijsten inmiddels afgenomen door meer/extra inzet en hier expliciet meer focus op te leggen. Voor jeugdconsulenten zijn de wachtlijsten teruggebracht naar het reguliere niveau.
-
Voor de gezinscoaches blijft de druk hoog, omdat zij een belangrijke rol vervullen in het bieden van overbruggingszorg aan de jeugdige/gezin in de periode dat zij op de wachtlijst staan bij een zorgaanbieder. Dit gebeurt om te voorkomen dat de problematiek erger wordt gedurende de wachttijd bij een zorgaanbieder. Inmiddels zijn hierover met zorgaanbieders afspraken gemaakt: per 1 januari 2022 zijn zorgaanbieders zelf verantwoordelijk voor het bieden van deze overbruggingszorg. De verwachting is dat hiermee de druk op de gezinscoaches zal afnemen en de wachtlijsten binnen de reguliere omvang blijven.
-
Het Rijk heeft in juli 2021 toegezegd dat er incidenteel extra middelen komen voor tijdelijke hogere beschikbaarheid van acute jeugd-GGZ (ambulante -en klinische crisiscapaciteit). De vraag naar deze extra crisiscapaciteit is hoog, mede door corona. De coördinerende gemeente Roermond heeft samen met diverse zorgaanbieders een aanvraag ingediend bij het Rijk. De verwachting is dat deze middelen (tijdelijk) zorgen voor verlichting van de druk bij de acute jeugd-GGZ.
Compensatie van het Rijk In december 2020 heeft het kabinet aangegeven dat de compensatie voor meerkosten Jeugdwet en Wmo wordt verlengd tot 1 januari 2022. In de meicirculaire 2021 is aangegeven dat het kabinet in haar voorjaarsnota 2021 een eerste raming heeft gemaakt van de omvang van de meerkosten in het sociaal domein van € 141 mln. De definitieve compensatie voor 2021 werd in de decembercirculaire verwerkt. Voor Venray betekent dit een compensatie van € 62.396 voor meerkosten jeugd en € 61.799 voor meerkosten Wmo. Ook werd aangekondigd dat er een regeling komt voor deze meerkosten in 2022. 23
Financiële gevolgen in 2021 Het is nagenoeg onmogelijk om de extra uitgaven als gevolg van Covid-19 exact te bepalen. Bij de 2e berap 2021 hebben bijstellingen plaatsgevonden, zowel aan de baten- alsook aan de lastenkant. We verwachten dat de meerkosten kunnen worden opgevangen binnen de rijkscompensatie en dat er in het jaarrekeningproces een nadere toelichting gegeven kan worden op de coronagerelateerde cijfers.
2.5
Welzijn en (mentale) gezondheid
De impact en vooruitzicht Het coronavirus en de coronamaatregelen hebben niet alleen een grote weerslag op de zorg en de economie, maar ook op mensen (kwetsbare jongeren en ouderen, mensen met een beperking, dak- en thuisloze mensen). Covid-19 veroorzaakt ook een mentale en sociale crisis: -
Ouderen hebben vaker negatieve gevoelens en eenzaamheid is toegenomen.
-
Kwetsbare groepen hebben minder sociale contacten, de coronacrisis treft met name mensen met psychische problemen harder.
-
Crisis vertaald zich ook naar de thuissituatie (huiselijk geweld en kindermishandeling)
-
De fysieke leefstijl, mentaal welbevinden en de schoolresultaten van jongeren zijn duidelijk negatief beïnvloed en er is een toename van jeugdwerkloosheid1.
-
Zorgaanbieders tonen veerkracht en creativiteit om zo ondersteuning en hulp aan onze inwoners de continueren. Maar de werkdruk die dat meebrengt valt hen zwaar.
-
De kansenongelijkheid tussen jongeren neemt toe. Door de langdurige afhankelijkheid van thuisonderwijs is de thuissituatie van grotere invloed op de schoolprestaties van leerlingen.
-
Er is een afname zichtbaar van vrijwilligers bij maatschappelijke activiteiten, het is nog niet duidelijk of deze afname zich dit jaar nog herstelt.
Uit diverse onderzoeken blijkt dat negatieve gevoelens en psychische klachten toenemen naarmate de coronacrisis langer duurt. De verwachting is ook dat deze problemen niet zijn opgelost zodra we de crisis meer onder controle hebben. Er zal sprake zal zijn van “restschade” die nog langere tijd voelbaar zal zijn. Dit zullen we terug gaan zien in een toename van het beroep op GGZ-hulp voor jongeren. Over de omvang daarvan is op dit moment nog moeilijk iets te zeggen. Corona heeft ook positieve effecten. Veel mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding vielen weg. Maar dat leidde ook tot rust, meer ruimte om zelf tijd in te delen, meer doorgebrachte tijd met ouders of het leren van nieuwe dingen. De verwachting is dat jongeren en hun gezinnen na de coronacrisis de draad weer op pakken. De meeste jeugdigen geven hun leven nog steeds een voldoende en zien geen langetermijngevolgen voor de toekomst. Beheersmaatregelen De beheersmaatregelen ten aanzien van jeugd en jongeren zijn verder uitgewerkt in paragraaf 2.6. Met betrekking tot ondersteuning van ouderen en kwetsbare groepen is als volgt extra inzet gepleegd: -
Wijkleerbedrijf: Studenten organiseren voor en samen met ouderen activiteiten (uitjes, collectief zomerfeest, kerstactiviteit, wekelijkse inloopmiddagen)
-
Koffieuurtje: Alle dorps- en wijkraden, wijkgebouwen, gemeenschapshuizen en andere openbare maatschappelijke ontmoetingsplaatsen hebben een brief ontvangen met daarin de
1
rapport Nederlands Jeugdinstituut
24
oproep om een inloop te organiseren voor inwoners in samenwerking met vrijwilligersorganisaties voor de warme ontvangst om zo onze inwoners te stimuleren de weg richting samen komen en ontmoeten weer te vinden. -
Logeeropvang: Er zijn 70 extra vouchers beschikbaar gesteld voor drie nachten logeeropvang om mantelzorgers te ontlasten.
-
Ervaringsdeskundige hulpverlening: Er is 16 uur per week extra inzet van een ervaringsdeskundige ingekocht. Hier kan, zonder tussenkomst van de gemeente, een beroep op worden gedaan.
Verder is in met de “Herstelaanpak september 2021” besloten om een laagdrempelige subsidieregeling uit te werken. Deze is bedoeld voor initiatieven die bijdragen aan het duurzaam versterken van de omgeving. Actieve communicatie zal worden gekoppeld aan het momentum dat de landelijke coronamaatregelen zijn afgeschaald. Op Besluitvorming over de uitgewerkte laagdrempelige subsidieregeling staat gepland voor het begin van 2022. Compensatie van het Rijk Het Rijk heeft in februari 2021 een steunpakket beschikbaar gesteld van € 200 mln. voor “het sociaal en mentaal welzijn en leefstijl”. Dit steunpakket loopt langs een drietal actielijnen. Deze middelen zijn/worden als volgt verdeeld:
Actielijn/doel
Landelijk
Gemeenten
Uitkering via
Uitkering x € 1 mln. 1. Actielijn Jeugd Activiteiten en ontmoeting Jongerenwerk Actielijn/doel Mentale ondersteuning jeugd en jongvolwassenen Diverse doelen 1. Actielijn Jeugd Activiteiten en ontmoeting 2. Kwetsbare groepen Jongerenwerk Kwetsbare groepen / Bestrijden eenzaamheid Mentale ondersteuning jeugd en jongvolwassenen ouderen. Diverse doelen Extra begeleiding en ondersteuning van mensen die psychisch kwetsbaar zijn en mensen met 2. Kwetsbare groepen (verstandelijke) beperking thuis Kwetsbare groepen / Bestrijden eenzaamheid Extra begeleiding daken thuisloze mensen ouderen. Extra begeleiding en ondersteuning van mensen die Diverse doelen psychisch kwetsbaar zijnprogramma's en mensen met Ondersteuning culturele oor het (verstandelijke) beperking thuis oplossen van vraagstukken van kwetsbare groepen Extra begeleiding dak- en thuisloze mensen
Diverse doelen 3. Leefstijl Ondersteuning culturele programma's oor het Inzet van leefstijlinterventies door gemeenten oplossen vraagstukken van kwetsbare groepen Impuls opvan bewegen Actielijn/doel Diverse doelen Totaal 1. 3. Actielijn Leefstijl Jeugd Overig Activiteiten en ontmoeting Inzet van leefstijlinterventies door gemeenten Steunpakket Caribisch Nederland Jongerenwerk Impuls op bewegen Mentale ondersteuning jeugd en jongvolwassenen Diverse doelen TOTAALdoelen Diverse Totaal
8 Algemene uitkering 14 Algemene uitkering Gemeenten Uitkering uitkering via 11,5 Algemene Uitkering x € 1 mln. 6,5 40 8 Algemene uitkering 14 Algemene uitkering 36,5 Algemene uitkering 11,5 Algemene uitkering 6,5 37 Algemene uitkering 40
Landelijk
36,5 10 37
6,5 10 100
10
Algemene uitkering Decentralisatie uitkering Maatsch. opvang (Venlo) Algemene uitkering Via OCW Decentralisatie uitkering Maatsch. opvang (Venlo)
6,5 10
Via OCW 23 SPUK sportakkoord 10 SPUK sportakkoord Landelijk Gemeenten Uitkering via 26,5 100 Uitkering x € 1 mln. 59,5 8 23 14 10 11,5 59,5 150 40
0,5
26,5 50 6,5
Overig 2. KwetsbareCaribisch groepenNederland Steunpakket Kwetsbare groepen / Bestrijden eenzaamheid ouderen. TOTAAL Extra begeleiding en ondersteuning van mensen die psychisch kwetsbaar zijn en mensen met (verstandelijke) beperking thuis Extra begeleiding dak- en thuisloze mensen
50
25 Diverse doelen Ondersteuning culturele programma's oor het oplossen van vraagstukken van kwetsbare groepen
6,5 10
0,5
Algemene uitkering SPUK sportakkoord Algemene uitkering SPUK sportakkoord Algemene uitkering
36,5
Algemene uitkering
150 37
Algemene uitkering
10
Decentralisatie uitkering Maatsch. opvang (Venlo) Via OCW
100
Financiële gevolgen in 2021 De middelen die Venray voor actielijn 1 Jeugd inmiddels heeft ontvangen worden toegelicht in paragraaf 2.6. Voor actielijn 2 Kwetsbare groepen heeft gemeente Venray in 2021 via de ‘maartbrief 2021’ een bedrag van € 207.569 ontvangen. De middelen voor actielijn 3 Leefstijl komen via het SPUK Sportakkoord beschikbaar. Met het oog op het terugdringen van administratieve lasten voor gemeenten worden deze specifieke uitkeringen ambtshalve uitgekeerd. De kosten voor ondersteuning van kwetsbare groepen zijn nu als volgt: Extra kosten wijkleerbedrijf € 30.000 Kosten logeerhuis kapstok € 30.536 zie B&W-voorstel 28-6-2021 Bijdrage koffie-uurtje/inloop € 37.417 zie B&W-voorstel 28-6-2021 Extra inzet ervaringsdeskundige € 15.000 Reservering voor uit te werken subsidieregeling € 75.000 zie Herstelaanpak sept. 2021 voor initiatieven duurzaam versterken omgeving € 187.953 Voor de besteding van bovenstaande middelen zijn de afgelopen maanden programma’s en acties uitgezet en in uitvoering genomen. Op verschillende onderdelen zullen deze ook in 2022 nog doorlopen en zal de besteding dan ook pas in 2022 plaatsvinden.