551221 Bijl01 Rekenkamer Venlo - rapport verduurzaming.pdf

13 Er zijn kleine verschillen in aantallen panden tussen de drie rapportages.

14

1. In totaal zijn 1.850 zonnepanelen geplaatst met ca. 700.000 Wp (Wattpiek) vermogen. De jaaropbrengst van deze PV-installaties bedraagt ca. 550.000 kWh. 2. In totaal is bij 45 panden/complexen led-verlichting geplaatst. De jaarlijkse besparing wordt door de gemeente becijferd op ca. 125.000 kWh. De bijbehorende CO2 besparing wordt becijferd op ca 60.000 kg. 3. Voor vier projecten geldt dat de integrale verduurzaming is gerealiseerd. Het betreft de 1) kantoren en loodsen BOR Hulsterweg (spoor 1), 2) De Commissaris (spoor 1), 3) kleedlokalen SV Velden (spoor 2) en 4) BOR en Brandweer Belfeld (spoor 2). 4. Bij meer dan de helft van de projecten (ca. 60%) zijn (een deel van de) verduurzamingsmaatregelen inmiddels uitgevoerd of worden ze op korte termijn uitgevoerd. Het gaat hoofdzakelijk om quick-wins (zoals ledverlichting of PV installaties) 5. Een groot aantal projecten loopt door uiteenlopende oorzaken vertraging op of zijn gestopt/on-hold gezet. Het betreft: • Onrendabele investering (zes projecten gestopt). • Vertraging door lopende of geplande visie- of gebiedsontwikkelingen of herindeling sportparken (acht projecten on-hold of vertraagd). • Netcongestie (tenminste 4 projecten uit spoor 1 die op dit moment niet integraal kunnen worden verduurzaamd) • Complexe eigendomssituaties.

Voor de projecten in spoor 1 (grotere gemeentelijke gebouwen met een hoog energieverbruik waar integraal wordt verduurzaamd) is de stand van zaken in onderstaande tabel opgenomen. # Naam 1 Stadhuis Venlo 2 De Commissaris 3 Gemeentearchief

Beknopte stand van zaken Verduurzaming is onderdeel van de grote renovatie. Onderzoeksfase of ‘all-electric’ tot de mogelijkheden behoort. Verduurzaming gerealiseerd binnen het huidige gecontracteerde vermogen. Geheel gasloos niet mogelijk door netcongestie PV installatie gerealiseerd. Project voorlopig verder on-hold gezet. Nader onderzoek nodig voor verdere verduurzaming.

4 BOR Hulsterweg

Verduurzaming gerealiseerd binnen het huidige gecontracteerde vermogen. Via EMS kan het huidige elektrische wagenpark slim geladen worden

5 Poppodium Grenswerk

Integrale verduurzaming op dit moment niet mogelijk door netcongestie. Onderzoeksfase hoe het huidige contractvermogen slim in te zetten.

Gemeenschapshuis De Haandert

Quick scan uitgevoerd. Onzekerheid over toekomstbestendigheid gebouw. Derhalve on-hold tot oplevering toekomstvisie

Gemeenschapshuis De Witte

Door mogelijke opsplitsing van huidige gebruikersfunctie nog geen energiescan

Kerk

uitgevoerd.

6 7

Energiescan uitgevoerd en uitgewerkt in integraal verduurzamingsplan. Plan nog 8 BMV De Vilgaard

9 De Hamar

voorleggen aan de VVE. Netcongestie speelt een rol in de toe te passen mogelijkheden. Door netcongestie is integraal verduurzamen (naar gasloos) nu niet mogelijk. Onderzoeksfase of er een hybride oplossing mogelijk is binnen het bestaande contractvermogen.

Tabel 2: stand van zaken projecten spoor 1.

15

In de bijlage bij dit rapport is een tabel opgenomen met een beknopte stand van zaken voor alle projecten uit de projectenrapportage. Wat levert verduurzaming maatschappelijk vastgoed op in termen van CO2 reductie? In de meest recente projectenrapportage is in de kostenmatrix per project bij een aantal projecten een inschatting gemaakt van de besparing in CO2 uitstoot. Het betreft een berekening op basis van de CO2 uitstoot bij het oorspronkelijke energiegebruik en de CO2 uitstoot bij het verwachte energiegebruik na verduurzaming. Voor zeven van de 39 projecten is een dergelijke berekening gemaakt. Daarbij merken we op dat een aantal van deze zeven projecten nog niet is opgeleverd (theoretische berekening) en voor een aantal projecten die wel al zijn afgerond, de berekening ontbreekt. De CO2 besparing die in de projectoverzichten wordt gepresenteerd, is daarmee vooral een eerste voorzichtige poging om de effecten van verduurzaming van maatschappelijk vastgoed te duiden. Dat leidt niet tot een duidelijk inzicht voor de raad wat de bijdrage van verduurzaming van maatschappelijk vastgoed is aan de hogere doelen voor de energietransitie. Ambtelijk werkt de gemeente Venlo wel met een overzicht van de bijdrage van verduurzaming van maatschappelijk vastgoed op de ‘hogere’ doelen van de energietransitie.

Uit het meest recente overzicht blijkt dat verduurzaming van maatschappelijk vastgoed eind 2024 heeft geleid tot de volgende resultaten: Onderwerp

Afname

Reductie elektriciteitsgebruik

1,04 miljoen kWh

Reductie gasgebruik

20.373 M3

Reductie CO2

294.000 kg

Tabel 3: overzicht bijdrage VMV aan hogere doelen energietransitie

Het ontbreekt aan gegevens om de reductie in gebruik van elektriciteit en gas en reductie CO 2 door de verduurzamingsmaatregelen te vergelijken met het totale verbruik van gas en elektriciteit en de CO2-uitstoot van maatschappelijk vastgoed. 4.4 Toereikendheid van de middelen voor verduurzaming maatschappelijk vastgoed Vooraf In paragraaf 2.6 hebben we laten zien dat het beschikbare budget voor de drie sporen in totaal 13,5 miljoen bedraagt voor de periode t/m 2027. Daarnaast kan een deel van de investering voor verduurzaming worden gedekt uit budgetten vanuit het MJOP. Tenslotte zijn er rijkssubsidies beschikbaar voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed (DuMaVa). Uitgaven in 2023 en 2024 en begroting 2025 In 2022 waren er geen (substantiële) uitgaven ten behoeve van de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. In de oorspronkelijke (primaire) begroting 2023 was een bedrag begroot van € 7,6 miljoen voor de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. Door middel van tussentijdse begrotingswijzigingen is dat bedrag verlaagd tot € 850.000. De werkelijke uitgaven voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed in 2023 bedroegen € 389.000.

16

In 2024 was € 2 miljoen begroot in de primaire begroting. Dat bedrag is in de loop van 2024 bij begrotingswijziging verhoogd naar € 2,5 miljoen. In 2024 is ongeveer 2,6 miljoen uitgegeven aan verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. Voor 2025 is een bedrag van € 4 miljoen opgenomen in de begroting voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. In het overzicht van lopende en gerealiseerd projecten in de projectenrapportage van april 2025 is het volgende overzicht opgenomen van geplande uitgaven voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed.

Uitgaven vastgoed14

verduurzamen

maatschappelijk

2025

2026

2027

Na 2027

€ 2.654.000

€ 4.023.000

€ 6.468.000

€ 24.030.000

Tabel 4: uitgaven VMV (meerjarig)

Hoewel het lastig is om aansluiting te vinden tussen de verschillende financiele overzichten van de gemeente, kunnen we al wel de volgende constateringen doen: • De verduurzaming van maatschappelijk vastgoed heeft volgens de analyse van de gemeente de afgelopen jaren vertraging opgelopen door diverse oorzaken, zoals netcongestie, complexe eigendomssituaties, gebiedsontwikkelingen. • Er is van het oorspronkelijke budget van € 13,5 miljoen per begin 2025 nog ongeveer een bedrag van € 10 miljoen beschikbaar voor de verduurzamingsopgave t/m 2027. Op basis van de beschikbare informatie en de gesprekken die we hebben gevoerd met ambtenaren van de gemeente Venlo is het niet aannemelijk dat het resterende bedrag toereikend is om het oorspronkelijke aantal panden (ca. 39) te verduurzamen. • Het zwaartepunt van de uitgaven voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed vanuit het huidige budget wordt verwacht in 2026 en 2027. We hebben de planning van de verduurzaming niet op realiteitswaarde kunnen beoordelen, aangezien uit de projectenrapportage niet goed valt af te leiden hoe ver verschillende projecten gevorderd zijn en welke knelpunten mogelijk nog ontstaan bij de verdere verduurzaming. • De verduurzamingsopgave maatschappelijk vastgoed na 2027 wordt door de gemeente als aanmerkelijk groter getaxeerd dan de opgave t/m 2027. De opgave na 2027 is financieel nog niet gedekt.

Een deel van de middelen die nodig zijn, wordt gevonden in de middelen die in het MJOP beschikbaar zijn gesteld. De gemeente is van plan om in 2027 het huidige MeerjarenOnderhoudsPlan (MJOP) om te vormen naar een DMJOP (duurzaam MJOP), waarin de verduurzamingsopgave integraal onderdeel vormt van het plan. De gemeente heeft nog geen zicht op de aanvullende middelen die nodig zijn om het MJOP om te vormen naar een DMJOP. 4.5 Knelpunten bij de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed Bij het uitvoeren van de verduurzaming van maatschappelijk loopt de gemeente tegen een aantal knelpunten aan. Deze knelpunten zijn met de raad gedeeld tijdens een themasessie op 6 maart 2024. Het betreft de volgende knelpunten.

14 Het is onduidelijk of deze bedragen inclusief bijdrage vanuit het MJOP en rijkssubsidies zijn.

17

Netcongestie Het elektriciteitsnet is overbelast, waardoor nieuwe aansluitingen of uitbreidingen moeilijk zijn. Dat geldt voornamelijk voor grootverbruikaansluitingen (technische aansluitwaarde groter dan 3x80 ampère). Bij grootverbruikers kan netcongestie wel degelijk een rol spelen. Daarbij wordt gekeken naar het gecontracteerde vermogen van de aansluiting. Dat mag niet worden overschreden. In Venlo is bij tenminste vier (grote) projecten sprake van een knelpunt rond netcongestie. Het betreft de locaties De Hamar in Belfeld, BMV De Vilgaard in Velden, Poppodium Grenswerk en De Commissaris in Venlo. Bij reeds gerealiseerde aansluitingen, zoals bij het stadskantoor, speelt netcongestie op dit moment geen rol, maar bij een eventuele uitbreiding in vermogen kan netcongestie een knelpunt worden. Voor sportcomplexen is netcongestie doorgaans geen belemmerende factor, tenzij er voor de verduurzamingsplannen grootverbruik aansluitingen nodig zijn. Dan speelt netcongestie wel een rol. Dat is nu niet aan de orde. Bij kleinverbruik-aansluitingen is er op dit moment geen sprake van netcongestie. Deze aansluitingen kunnen nog altijd gerealiseerd worden. Alleen kan sprake zijn van een lange doorlooptijd i.v.m. noodzakelijke netuitbreidingen voor het realiseren van deze aansluitingen.

Er wordt door de gemeente gewerkt aan vernieuwende oplossingen, bijvoorbeeld naar wijkaccu’s, vacuümbeglazing, lichtgewicht PV-panelen, een warmtenet en een soort omgekeerde vloerverwarming via een collectorveld. Deze oplossingen zijn op dit moment nog niet ver genoeg doorontwikkeld om knelpunten rond netcongestie te verhelpen. De timing van investeringen Verduurzaming moet worden afgestemd op meerjarenonderhoudsplanningen (MJOP), het strategisch belang van het betreffende maatschappelijk vastgoed, het gebruik van het vastgoed en de mogelijkheden die een pand bieden om te verduurzamen. Uitdagingen zijn dat de flexibiliteit hierdoor soms ontbreekt waardoor er niet ingespeeld kan worden op innovaties of vrijkomende subsidies. Zomaar een pand verduurzamen kan leiden tot forse desinvesteringen. Deze afwegingen zijn complex en werken vertragend op de verduurzaming. Integrale verduurzaming is vaak complex Met name voor de grotere en complexere gebouwen streeft de gemeente naar een integrale en kostenefficiënte aanpak. Dat betekent voor deze accommodaties dat de verduurzaming meer tijd kost omdat de verduurzamingsmaatregelen via het ‘uit-engineeren’ van het gebouw op elkaar moeten worden afgestemd. Daarnaast zijn er bij de uitvoering van verduurzamingsmaatregelen soms forse uitdagingen op zowel gebouw- als installatietechnisch gebied te overwinnen.

Gebrek aan deskundige mensen Er is een breed tekort aan gekwalificeerd personeel. Daar heeft de gemeente last van; het is lastig om goed gekwalificeerd personeel in vaste dienst te krijgen. Dat geldt ook voor marktpartijen. Daar komt bij dat marktpartijen zelf aangeven dat marktpartijen de beperkt beschikbare capaciteit bij voorkeur in op nieuwbouwprojecten in plaats van verduurzamingsprojecten. Juridische en financiële knelpunten Vooral in situaties waarbij sprake is van gemend eigendom (kantines en kleedkamers) is sprake van maatwerk en het kost tijd om hier goede afspraken over te maken. De verduurzaming van maatschappelijk vastgoed kan ingewikkeld zijn omdat de gemeente naast het aanbestedingsrecht en soms het staatssteunrecht vaak te maken heeft met meerdere (dak-)eigenaren, meerdere huurders en situaties waar niet de gemeente (als eigenaar) maar de huurder (als exploitant of gebruiker) de energienota betaalt.

18

Veranderende regelgeving Regelgeving vanuit het Rijk verandert continu. Dat maakt het lastig om goed te sturen als gemeente. Een goed voorbeeld is het afschaffen van de salderingsregeling, waardoor PV-installaties financieel minder rendabel worden. Daardoor wordt het lastig om afspraken te maken met gebruikers om een deel van de energiebesparing terug te laten vloeien in de algemene middelen van de gemeente (door middel van een zogenaamde huurallonge, waarbij een deel (50%) van de lagere energielasten terugvloeit naar de gemeente door een hogere af te dragen aan de gemeente.

19

5. Samenwerking tussen gebruikers en gemeente 5.1 Inleiding De gemeente heeft inmiddels ongeveer drie jaar ervaring met de aanpak van het verduurzamen van het maatschappelijk vastgoed. Een belangrijke voorwaarde voor succes is effectieve samenwerking tussen de gemeente en gebruikers van de te verduurzamen panden in spoor 1 en 2. In een aantal individuele- en groepsgesprekken met gebruikers hebben we de ervaring van gebruikers opgehaald. Deze ervaringen hebben we samengevat in paragraaf 5.2. Daarnaast hebben we met diverse raadsleden in een groepsgesprek stilgestaan bij de vraag of de raad voldoende inzicht heeft in de aanpak en voortgang van de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. De beelden die daarover bij de raad leven staan opgetekend in paragraaf 5.3. 5.2 Ervaringen van gebruikers We hebben in totaal met zeven gebruikers van maatschappelijk vastgoed gesproken die allemaal in een verschillende fase van ontwikkeling zitten. Hieronder geven wij een samenvatting van de ervaring van gebruikers Een aantal partijen geeft aan dat ze de samenwerking met de gemeente als positief ervaren. Ze noemen de gesprekken met de gemeente open, eerlijk en constructief, waarbij de gemeente ook actief subsidiemogelijkheden heeft aangedragen. Veel gebruikers begrijpen dat de verduurzamingsopgave veelomvattend is en complex.

Ze beseffen dat verduurzaming vrijwel nooit op zich staat en dat er andere belangen en overwegingen mede een rol spelen. Toch zijn er ook diverse gesprekspartners (en ook de gebruikers die op onderdelen positief zijn) die vrij kritisch zijn op de samenwerking met de gemeente. Onderstaand hebben we de belangrijkste knelpunten die gebruikers zien in de samenwerking met de gemeente in beeld gebracht. Zelf initiatief nemen: wisselend effect Ervaringen laten zien dat het nemen van initiatief vanuit de instellingen zelf niet automatisch leidt tot een versnelling in het proces van verduurzaming. Diverse organisaties hebben in eigen beheer plannen opgesteld en financiering geregeld, bijvoorbeeld voor zonnepanelen, airco's en warmtepompen. Betrokkenen geven aan dat een dergelijk initiatief aanvankelijk positief is ontvangen door de gemeente, maar vervolgens aangepast, afgewezen of er komt geen reactie vanuit de gemeente. Gebruikers die zelf het initiatief namen om te starten met verduurzaming geven aan dat ze daar gefrustreerd over zijn. Eén van de gesprekspartners geeft aan dat de organisatie zelf een adviseur had ingeschakeld om een verduurzamingsplan te maken en daar ook al € 60.000 uit eigen middelen voor had vrijgemaakt. Het rapport is aangeboden aan de gemeente.

De reactie van de gemeente was dat de organisatie het zelf niet mocht betalen, aangezien het pand in eigendom is van de gemeente. Later werden alsnog zonnepanelen geplaatst door de gemeente die ook in eigendom waren van de gemeente, zonder voorafgaand overleg of afspraken over onderhoud en de financiele verrekening. Die afspraken zijn nog steeds niet vastgelegd. De bereidheid tot samenwerking is groot, maar het uitblijven van duidelijkheid over uitvoering en eigenaarschap vanuit de gemeente werkt volgens deze gesprekspartner erg demotiverend.

20

Als eigenaar is de gemeente verantwoordelijk voor de bedrijfszekerheid en het onderhoud van geplaatste installaties. Ook met het oog op vervangingsmomenten in de toekomst (MJOP) is plaatsing en regie door de gemeente van belang. Dat neemt niet weg dat communicatie met gebruikers die zelf initiatief nemen, in de ogen van gebruikers nogal eens te wensen overlaat. Communicatie en bestuurlijke processen Een aantal gebruikers geeft aan dat de communicatie met de gemeente (met name de afdeling vastgoed) soms moeizaam verloopt. Het is vaak niet duidelijk wie aanspreekpunt is bij de gemeente en dat geeft bij deze gebruikers het gevoel dat ze ‘tegen een muur aanlopen’. Vaak laat de gemeente lange tijd niets van zich horen en hebben gebruikers geen idee wat er achter de schermen van de gemeentelijke organisatie gebeurt. Lange periodes van stilte worden afgewisseld met plotselinge actie, zoals het onaangekondigd plaatsen van installaties. Wanneer de gemeente in actie komt, verwachten zij van de gebruikers dat zij ook direct in actie kunnen komen. Besturen van panden doen dit echter vaak op vrijwillige basis en zijn niet hele dagen beschikbaar. Het initiatief dat de gemeente van hun huurders verwacht, verwachten de huurders op hun beurt van de gemeente wanneer zij met vragen zitten.

Gebruikers kunnen niet aangeven of het soms moeizame contact met de gemeente te maken heeft met capaciteitstekort. Daarnaast geven diverse gebruikers aan dat het niet altijd duidelijk is wie binnen de gemeente het mandaat heeft om te beslissen en welke afdelingen betrokken zijn. Ze wijzen erop dat binnen de gemeente verschillende opvattingen lijken te bestaan over de verduurzamingsopgave. Ter illustratie noemen ze het gebrek aan interne communicatie tussen bijvoorbeeld de afdeling vastgoed en de afdeling sport bij het verduurzamen van sportaccommodaties. Het is vaak onduidelijk wie binnen de gemeente probleemeigenaar is en het mandaat heeft om te beslissen. Deze onvoorspelbaarheid maakt het lastig voor besturen van instellingen om grip te houden op het verduurzamingstraject. Er wordt nu ervaren dat er geen probleemeigenaar is binnen de gemeente. Wisselingen in ambtelijk personeel zorgen daarnaast voor kennisverlies en verminderde continuïteit. Ondoelmatige verduurzaming Een aantal gesprekspartners heeft aangegeven dat verduurzamingsmaatregelen niet optimaal zijn afgestemd op het gebruik van het pand. Zo zijn zonnepanelen geplaatst op gebouwen die voornamelijk 's avonds gebruikt worden. Omdat er overdag wordt opgewekt maar nauwelijks verbruik is en salderen op termijn niet langer mogelijk is, blijft veel van de opgewekte energie onbenut.

Dit leidt ertoe dat forse investeringen voor de gebruikers zelf weinig rendement opleveren. Het leidt ook tot de vraag hoe deze – in de ogen van gebruikers – mismatch tussen vraag en aanbod dient te worden vertaald in financiele afspraken met de gemeente. Eigendom, verantwoordelijkheden en financiële onzekerheid Er heerst bij een aantal gebruikers onduidelijkheid over wie eigenaar is van de geplaatste installaties en wie verantwoordelijk is voor onderhoud of kosten. In enkele gevallen liggen installaties al anderhalf jaar op het dak zonder dat duidelijk is welke financiele verrekening moet gaan plaatsvinden (door middel van een huurallonge). Organisaties ontvangen geen schriftelijke bevestiging, ondanks herhaalde verzoeken om ook de financiele kant goed te regelen. Dit voedt de angst dat deze organisatie later alsnog geconfronteerd worden met hoge en langlopende kosten (door een lange afschrijvingsduur) en onzekere inkomsten of onzekerheid over lagere energielasten. Dat leidt tot terughoudendheid om mee te werken aan verduurzamen.

21

Beperkte afstemming met gebruikers Gebruikers en besturen worden niet altijd betrokken bij ontwerp en uitvoering van de verduurzaming. In sommige gevallen zijn maatregelen uitgevoerd of worden ze aangekondigd zonder afstemming met het bestuur of zonder voorafgaande goedkeuring van een ledenvergadering. Gebruikers voelen zich in dat geval geen gelijkwaardig partner van de gemeente bij de verduurzamingsopgave. Ook hebben we gebruikers gesproken die zich er niet van bewust zijn dat de gemeente het betreffende verduurzamingsproject heeft stopgezet. Zij geven aan daar niet formeel van op de hoogte te zijn gesteld. Gebruikers betrekken bij het opstellen van een eigen verduurzamingsplan vaak lokale ondernemers. Deze lokale leveranciers of technische partners worden volgens een aantal gebruikers door de gemeente echter niet of nauwelijks betrokken bij de uitvoering15. Wel zijn er plekken waar de samenwerking beter verloopt, bijvoorbeeld als er vaste ambtelijke aanspreekpunten zijn met kennis van zaken. Behoefte aan heldere kaders en structuur De geïnterviewde gebruikers van te verduurzamen maatschappelijk vastgoed hebben aangeven behoefte te hebben aan: • Duidelijk inzicht in de duurzaamheidsmaatregelen met concrete fasering, kostenraming en uitvoeringsplanning. • Eenduidige aanspreekpunten binnen de gemeente met mandaat.

• Afspraken zwart-op-wit over eigendom, onderhoud en financiële verrekening. • Realistische scenario’s, afgestemd op het daadwerkelijke gebruik van het pand. De behoefte aan voorspelbaarheid, transparantie en wederkerigheid wordt breed gedeeld. Zonder dat verdwijnt de motivatie om verder te investeren of initiatief te nemen. 5.3 Inzicht bij de raad In het kader van het onderzoek hebben we in een groepsgesprek met zeven raadsleden/burgerraadsleden (van vijf raadsfracties) gesproken over de beelden die bij de raad leven over de verduurzamingsopgave voor maatschappelijk vastgoed. In deze paragraaf geven we een samenvatting van de bevindingen uit dat gesprek. Stevige ambitie De meeste aanwezigen geven aan dat de gemeente een stevige ambitie heeft geformuleerd voor het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed. Niet iedereen is het in gelijke mate eens met het belang van verduurzaming in algemene zin, maar voor het maatschappelijk vastgoed beschouwen zij het wel als echt nodig, gezien de belangen van de gebruikers ervan en de voorbeeldfunctie die de gemeente heeft. Voortgang blijft achter De algemene indruk van de raadsleden is dat de voortgang van verduurzaming behoorlijk achterblijft bij de gestelde ambities.

Gebruikers van maatschappelijke voorzieningen worden al jarenlang geconfronteerd met hoge energielasten en ervaren weinig snelheid in het verduurzamen van panden en objecten. Veel raadsleden vragen zich af of de gemeente wel voldoende snelheid maakt en afspraken met gebruikers van maatschappelijk 15

Daarbij geeft de gemeente aan dat Venlo met diverse uitvoerende partijen een raamovereenkomst heeft. Afwijken van deze raamovereenkomsten kan volgens de gemeente juridische gevolgen hebben.

22

vastgoed wel voldoende nakomt. Het beeld is dat de verduurzaming van meerdere objecten in gemeentelijk eigendom maar moeizaam op gang komt. Verduurzamingsmaatregelen blijven uit of wordt vertraagd door praktische, bestuurlijke of beleidsmatige obstakels (of een combinatie van factoren). Diverse raadsleden geven aan dat ze signalen ontvangen van gebruikers dat de gemeentelijke slagkracht tekortschiet en dat de uitvoering van maatregelen ad hoc en weinig resultaatgericht plaatsvindt. In plaats van structurele voortgang lijkt er sprake van versnippering en stagnerende trajecten, waarbij ook de consistentie in aanpak wordt gemist. Een aantal raadsleden vraagt zich af of er wel voldoende capaciteit beschikbaar is bij de gemeente om de opgave voortvarend op te pakken. Communicatie met gebruikers De raadsleden zijn positief over de voorlichtingsavonden die de gemeente bij aanvang heeft georganiseerd voor gebruikers. Tegelijkertijd geven de raadsleden aan dat ze de indruk hebben dat gebruikers onvoldoende worden meegenomen in het verduurzamingsproces en dat gebruikers veelal niet op de hoogte zijn van regelingen of plannen die hen raken. Er is sprake van veel vragen, onduidelijkheid en weinig actieve informatievoorziening vanuit de gemeente naar gebruikers, ook als het gaat om reeds genomen besluiten of uitgevoerde stappen.

Onzekerheid en belemmeringen voor gebruikers Gebruikers en beheerders van accommodaties worden geconfronteerd met financiële onzekerheid. Ze weten vaak niet waar ze aan toe zijn als de verduurzaming is gerealiseerd. Hoeveel lager worden de exploitatiekosten nu en in de toekomst, is een vraag die vaak speelt, en waar vaak geen antwoord op komt. Van belang is om te beseffen dat veel gebruikers van maatschappelijk vastgoed (stichtingen en verenigingen) draaien op vrijwilligers die niet dag en nacht bezig zijn met de verduurzaming. Onzekerheid over de financiele effecten van verduurzaming voor gebruikers werkt verlammend. Het ontbreken van duidelijke en begrijpelijke financiële kaders leidt tot terughoudendheid bij het aangaan van investeringen of het uitvoeren van verduurzamingsmaatregelen. Tegelijkertijd ontbreekt gemeentelijke ondersteuning op cruciale momenten. De raadsleden hebben de indruk dat er weinig terecht komt van de beoogde gezamenlijke inzet van gemeente en gebruikers om snel en slim te verduurzamen. Dat vinden zij jammer, want dat ondermijnt het gezamenlijke karakter van de energietransitie en daarmee ook inzet van de gebruikers. Informatievoorziening raad Binnen de raad leeft de zorg dat er geen goed overzicht bestaat van wat er precies gebeurt met beschikbaar gestelde middelen voor verduurzaming.

De vraag die de rekenkamer centraal stelt – ligt de gemeente op koers? – zouden de raadsleden niet durven/kunnen beantwoorden, geven zij aan. Er gebeurt zeker van alles op het vlak van verduurzaming van maatschappelijk vastgoed, dat weet de raad wel, dat blijkt onder meer uit de projectenrapportages. Maar hoe die inspanningen zich verhouden tot de gestelde ambities, dat kunnen de raadsleden niet zeggen. Er is weinig inzicht in hoe deze middelen zijn geoormerkt, hoe ze worden besteed en wat het daadwerkelijke effect is van verduurzaming in termen van lagere energiekosten en vermindering van uitstoot. De rapportages via raadsinformatiebrieven (RIB’s) zijn beperkt, vaak gericht op reeds verrichte acties , bieden onvoldoende zicht op het grotere plaatje en geven geen doorkijk naar de toekomst.

23

Hoewel de gemeentelijke ambitie om vóór 2027 maatschappelijke panden te verduurzamen wordt onderschreven, is de breed gedeelde inschatting bij de gesproken raadsleden dat deze doelstelling te hoog gegrepen is, gelet op de complexiteit van de opgave, de benodigde capaciteit en de bestuurlijke versnippering. De uitvoering blijft volgens alle raadsleden ver achter bij de doelstellingen. Bestuurlijke sturing, kaders en rolverdeling De raad ervaart een gebrek aan stuurinformatie en duidelijke kaders. Zonder meetbare doelstellingen is controle op voortgang nauwelijks mogelijk. In de praktijk is het onduidelijk wie verantwoordelijk is voor aansturing en uitvoering binnen het college (drie wethouders betrokken). Ook is onduidelijk of de juiste bestuurlijke prioritering plaatsvindt: verduurzaming en gemeenschapsaccommodaties zijn politiek gevoelig, maar staan niet standaard op de agenda. Raadsleden erkennen dat zij zelf weinig actief hebben gestuurd op het thema verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. Er is door de raad niet vaak gevraagd naar voortgang of resultaten van eerdere besluiten. De raadsleden wijzen erop dat het college een actieve informatieplicht heeft om de raad te voorzien van adequate informatie (tijdig, juist en volledig), maar dat zij ook zelf het college kunnen aanspreken. Daar ontbreekt het in dit dossier volgens diverse raadsleden aan.

De urgentie die de raad voelde aan het begin van de verduurzamingsoperatie lijkt toch een beetje weg te ebben, mede door lagere energieprijzen. De raad vertrouwt veelal op het ambtelijk apparaat en de uitvoering door het college, maar constateert dat dit vertrouwen niet altijd leidt tot voldoende transparantie in de informatievoorziening of controleerbare processen. Hierdoor ontstaat een spanningsveld tussen het loslaten op basis van vertrouwen en het uitvoeren van de controlerende taak van de raad. Een aantal raadsleden geeft aan dat het ook lastig is om te sturen als raad, aangezien de raad dan nog wel eens wordt verweten zich te bemoeien met de uitvoering. Terwijl de meeste aanwezigen wel denken dat het juist stokt in de uitvoering. Dáár lijken er zaken mis te gaan, zo lijkt het uit de signalen die zij krijgen van de gebruikers. Maar daarop heeft de raad onvoldoende zicht. Een aantal raadsleden stelt daar tegenover dat het in de relatie tussen college en raad natuurlijk vaak gaat over de vraag of het college goed genoeg uitvoering geeft aan de (beleids)kaders en uitgangspunten die de raad heeft gesteld. Dat betekent dat ook controleren op de uitvoering past binnen de rol van de raad. Een aantal raadsleden geeft aan dat het ontbreekt aan een mechanisme waarmee de raad tijdig kan bijsturen of effectief kan controleren.

Hoewel er in het coalitieakkoord doelstellingen zijn opgenomen, zijn deze achteraf gezien breed geformuleerd en onvoldoende vertaald naar meetbare en toetsbare prestaties. Zonder duidelijk einddoel of evaluatiekader is het moeilijk om effectief te sturen of bij te sturen. De les die hieruit getrokken wordt, is dat vertrouwen in de uitvoering goed is, maar alleen kan functioneren binnen een systeem met de juiste check en balances. Voor enkele aanwezige raadsleden is er een gevoel van herkenning op dit punt: naar aanleiding van het rekenkameronderzoek naar Incluzio stelde de raad hetzelfde vast, namelijk dat de vastgestelde kaders onvoldoende duidelijk zijn om het college op te kunnen controleren. Naar aanleiding van dat onderzoek is een werkgroep hiermee wel aan de slag gegaan.

24

Capaciteitsproblemen en structurele knelpunten De meeste raadsleden geven aan dat in hun ogen de uitvoering met name onder druk staat door 3 bepalende factoren: 1. structureel personeelstekort binnen de ambtelijke organisatie 2. beperkte capaciteit bij gebruikers 3. externe invloeden zoals netcongestie. De meeste raadsleden zien dat de balans tussen ambitie en uitvoeringskracht verstoord is. Er is bovendien onvoldoende transparantie over wat er níet lukt en waarom. De raad ontvangt van het college (in de rapportages en RIB’s) vooral positieve signalen over wat wel is gebeurd, terwijl terugkoppeling over problemen, risico’s en mogelijke beheersmaatregelen uitblijft. Dat maakt bijsturing op basis van feiten en realistische scenario’s lastig. Het verzoek om een duidelijke en feitelijke onderbouwing van waar de vertraging zit, blijft onbeantwoord. Voorstellen voor verbetering en concrete behoeften De raadsleden geven meerdere suggesties om de positie van de raad te versterken: • Er is behoefte aan een overzichtelijk dashboard met actuele informatie over voortgang, knelpunten en beïnvloedbare factoren. Een dashboard moet duidelijkheid geven over de vraag waar de gemeente daadwerkelijk staat in de realisatie van verduurzaming. • Er is behoefte om het college te vragen om te differentiëren in ambitie, en keuzes te maken op basis van realistische uitvoerbaarheid.

• Het benoemen van structurele obstakels zoals netcongestie is niet voldoende; er is behoefte aan actief zoeken naar oplossingsrichtingen en bijstelling van beleid waar nodig. Afsluitend Het gesprek maakt duidelijk dat er binnen de raad breed gedeelde zorgen leven over de uitvoerbaarheid, politieke grip en maatschappelijke effectiviteit van de verduurzamingsopgave. Het ontbreekt aan concrete doelstellingen, meetbare voortgang, structurele communicatie en bestuurlijke helderheid. De commissie dringt aan op een meer voorspelbare, transparante en realistische aanpak, waarin ook de gemeenteraad in positie wordt gebracht om haar rol effectief te vervullen.

25

Bijlagen Bijlage 1: geraadpleegde documenten • • • • • • • • • • •

Diverse collegevoorstellen en -besluiten over verduurzaming maatschappelijk vastgoed Projectenrapportages 2024-Q1, 2024-Q2 en 2025 Q1 Raadsinformatiebrieven 2021, 2022, 2023 en 2024 Raadsvoorstel en raadsbesluit beheerplan onderhoud gemeentelijke gebouwen Toelichting aanpak ‘slimme’ verduurzaming maatschappelijk vastgoed Beleidskader Koers Gemeenschapsaccommodaties Venlo 2023-2033 Onderzoeksrapport 213a: eerste uitvoeringsprogramma ‘Venlo Circulaire en Duurzame Hoofdstad’ Website gemeente: ‘Dossier energietransitie en klimaatadaptatie’ Jaarrekeningen en begrotingen Venlo Omgevingsvisie Venlo augustus 2023 Diverse rekenkamerrapporten Verduurzaming maatschappelijk vastgoed van andere rekenkamers.

26

Bijlage 2: interviewpartners Functie Wethouder Duurzaamheid, Cultuur en Evenementen Programmamanager duurzaamheid Hoofd Grondbedrijf en Vastgoed Senior vastgoedmedewerker technisch beheer Projectleider Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed Coördinerend beleidsadviseur Duurzaamheid Beleidsadviseur Programmalijn Gezond en Vitaal Concernstrateeg financiën Medewerker financiën Beleidsadviseurs Sport en Gezondheid Vertegenwoordiger Enexis Vertegenwoordiger Unica (W-installateur Diverse gebruikers van maatschappelijk vastgoed

27

Bijlage 3: beknopt overzicht projecten #

Naam

Adres

Spoor

1

Kantoren en loodsen BOR

Hulsterweg 19 te Venlo

1

2

Gemeentearchief

Dr. Blumenkampstraat 1 te Venlo

1

3

De Commissaris

Mgr. Nolensplein 31 te Venlo

1

4

Cultureel Centrum De Hamar

Stevensplein 2 en Stevensplein 2a te Belfeld

1

5

BMV De Vilgaard, Schandeloseweg 1, 1b en Gemeenschappelijke accommodatie, 1 1c te Velden kinderopvang en school

6

Stadskantoor Venlo

Hanzeplaats 1 te Venlo

1

7

Poppodium Grenswerk

Peperstraat 10 te Venlo

1

8

Kleedlokalen IVO

Schandeloseweg 1D te Velden

9

Jongerencentrum JACX

Drie Decembersingel 44 te Blerick

10 Gemeenschapshuis De Haandert

Haandertstraat 6-8 te Tegelen

11 Gemeenschapshuis De Witte Kerk

Agnes Huijnstraat 3 te Venlo

12 BOR en Brandweer

Spikweien 68a te Lomm

In feb. 2024 nog spoor 1, daarna spoor 2 In feb. 2024 nog spoor 1, daarna spoor 2 In feb. 2024 nog spoor 2, daarna spoor 1 In feb. 2024 nog spoor 2, daarna spoor 1 2

Beknopte stand van zaken Quick wins doorgevoerd, onderzoek naar integrale verduurzaming Quick wins doorgevoerd, onderzoek naar integrale verduurzaming Quick wins doorgevoerd, onderzoek naar integrale verduurzaming Quick wins doorgevoerd, integrale verduurzaming on hold door netcongestie Quick wins doorgevoerd, integrale verduurzaming on hold door netcongestie Quick wins doorgevoerd, onderzoek naar integrale verduurzaming Quick wins doorgevoerd, integrale verduurzaming on hold door netcongestie Project loopt, diverse maatregelen doorgevoerd Quick wins doorgevoerd, onderzoek naar integrale verduurzaming On hold tot oplevering toekomstvisie Stand van zaken niet duidelijk (ontbreekt in de projectenrapportage Q1 2025) Weinig vooruitgang

13 Stichting Openlucht De Doolhof De Drink 60 te Tegelen Gemeenschapshuis en kinderopvang 14 Gulikstraat 200 en 202 D’n Dörpel Egelantierstraat 10a en 15 Gemeenschapshuis De Egelantier 107 te Venlo Pastoor Kierkelsplein 20 16 Gemeenschapshuis De Bantuin te Venlo

2

Weinig vooruitgang

2

Stopgezet

2

Stopgezet

2

Stopgezet

17 BOR en Brandweer

Craenakker 17 te Belfeld

2

18 Scouting gebouw Manresa

Zwarteweg 2 te Venlo

2

Project loopt, diverse maatregelen doorgevoerd Project loopt, diverse maatregelen doorgevoerd

19 Theater De Garage

Saxenkampstraat 2 te Venlo

2

20 Museum De Tiendschuur

Kasteellaan 8 te Tegelen

2

21 Kleedlokalen Venlosche Boys-Vos 22 Kleedlokalen Delta 23 Kleedlokalen Oud SVB 24 Kleedlokalen Nieuw SVB 25 Gymzaal Spechtstraat 26 Kleedgebouw Belfeldia 27 Gymzaal Sebastianusstraat 28 Gymzaal Muspelheim 29 Kleedlokalen FCV-Venlo 30 Gymzaal Klingerberg 31 Gymzaal De Meule 32 Limburgs Schutterij Museum 33 Tennisclub Blerick 34 Tennisclub Velden 35 Broederschap St. Martinus 36 ’t Raadhoes / 't Raodhoes 37 Harmoniezaal Tegelen 38 Paardensportvereniging Zeldenrust Schietsportvereniging de 39 Grensstreek

Nachtegaalstraat 4 te Venlo Wittendijkweg 59 te Venlo Baasdonkweg 25 te Venlo Baasdonkweg 25 te Venlo Spechtstraat 54 te Tegelen Sportlaan 9 te Belfeld St. Sebastianusstraat 6 te Steyl Alberickstraat 51 te Blerick Louisenburgweg 5 te Venlo Goudenregenstraat 45 te Blerick Albert Cuypstraat 1 te Venlo Rozenstraat 18 te Steyl Heymansstraat 103 te Blerick Schandeloseweg 3 te Velden Windhond 237 te Tegelen Antoniusplein 2 te Blerick Posthuisstraat 30 te Tegelen Molendijk 23 te Velden Sportlaan 15 te Belfeld

2 2

Lang in voorbereidende fase gezeten, maar inmiddels is er voortgang Lang in voorbereidende fase gezeten, maar inmiddels is er voortgang On hold vanwege gebiedsontwikkeling Enkele maatregelen doorgevoerd, onduidelijk of het hierbij blijft

2

Stopgezet

2

On hold vanwege gebiedsontwikkeling

2

Weinig vooruitgang

2

Project loopt

2

Project loopt

2

Project loopt

2 2

On hold tot er duidelijkheid is over herindeling sportpark Enkele maatregelen doorgevoerd, onduidelijk of het hierbij blijft

2

Project loopt

3

Project loopt

3

Project loopt

3

Project loopt

3

Ingetrokken

3

Eigenaar aan zet

3

Project loopt

3

Project loopt

3

Project loopt