Document · PDF

472223 Bijl24 Bijlagen bij toelichting Bijl17 Ontplofbare oorlogsresten - Vooronderzoek.pdf

Raadsvergadering 11 juni 2025, gemeente VenloBij agendapunt: 5.3: Vaststellen bestemmingsplan en beeldkwaliteitsplan Veilingterrein (401218)18.969 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Pagina 19 van 92

3. 12

Leemten in kennis

Bij dit vooronderzoek is de volgende leemte in kennis vastgesteld. • •

• •

•

Er is geen informatie bekend over ruimingen van OO in de periode van 1947 tot en met 1971. Een deel van de aangetroffen bronneninformatie heeft mogelijke betrekking op het onderzoeksgebied , maar is niet te herleiden naar specifieke locaties binnen het onderzoeksgebied en directe omgeving. Niet alle boven Nederland uitgevoerde luchtaanvallen zijn nauwkeurig geregistreerd of

gelokaliseerd. Van eventuele meldingen of ruimingen van (vermoede) OO in het onderzoeksgebied en directe omgeving zijn over de periode 1940-1944 en 1948-1970 geen gegevens meer bekend bij de EOD en het SSA. Bij een Vooronderzoek OO kan nooit een volledig overzicht van alle bronnen worden verkregen. Luchtfoto’s geven doorgaans een betrouwbare indicatie of er mogelijk OO in het onderzoeksgebied aanwezig zijn. Door camouflagemaatregelen kan (een deel) van de oorlogshandelingen zijn gemaskeerd. Luchtfoto’s geven een momentopname weer. Er kunnen voor , na en tussen verschillende opnamedata in het onderzoeksgebied OO terecht zijn gekomen. De ruimrapporten van de EOD kennen hun beperkingen voor wat betreft de nauwkeurigheid van de vindplaatsbeschrijvingen. Het is daarom niet altijd mogelijk om exact aan te geven waar de OO werden aangetroffen. Beperkingen in nauwkeurigheid zijn er ook bij andere geraadpleegde bronnen , zoals bijvoorbeeld documenten uit de gemeentearchieven. Er kan alleen een OO verdacht gebied worden afgebakend met behulp van concrete locatiebeschrijvingen. Websites veranderen continue door updates en nieuwe informatie. Soms verdwijnen sites ook van het web; of zijn ontoegankelijk geworden. Informatie kan zodoende verdwijnen of veranderen. vanwege COVID-19 is The National Archives (NARA) te College Park (VS) gesloten en is het aanvragen van documenten niet mogelijk.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 20 van 92

4. Chronologische samenvatting indicaties Bij het bronnenonderzoek is informatie verzameld over gebeurtenissen die mogelijk hebben geleid tot het achterblijven van OO in het onderzoeksgebied en directe omgeving. Deze gebeurtenissen hebben een gebeurtenis-ID gekregen en zijn weergegeven op het chronologisch overzicht van gebeurtenissen. De relevante gebeurtenissen zullen in hoofdstuk 4 worden geanalyseerd. De onderstaande tabel is weergegeven op de gebeurtenissenkaart (of feitenkaart) in bijlage 15. De volgende indicaties voor de aanwezigheid van OO zijn achterhaald: Soort / subsoort OO

Aantal OO en kaliber

Land

Bron

Brits bombardement met meerdere brisantbommen op de gemeente Venlo. Getroffen werd tussen Venlo en het dorp Tegelen in de per 1 januari 2001 voormalige gemeente Tegelen en per 1 januari 2001 gemeente Venlo. Er is een bom neergekomen tussen het kerkhof en de Natteweg. De bom creëerde een gat van 75 cm diep en 4 meter in doorsnee. In de buurt van het gebied Egypte zijn een vijftal bommen terecht gekomen.

onbekend

T. Eversteijn Bombardementen (versie 2022) p. 430; GAV. Art 228 inv. nr 1033; GAV. Art 243 inv. nr 5101

In de ochtend van 25 op 26 mei heeft er een bominslag plaatsgevonden in de buurt van het nieuwe kerkhof. De krater had ca 4 meter doorsnee en 80 centimeter diep.

Afwerpmunitie

Brits bombardement om 03. 45 uur met 8 brisantbommen en 20 brandbommen op de gemeente Venlo. Getroffen werd een vooralsnog niet bekend terrein in de omgeving van de spoorlijn Venlo – Roermond v.v. een vooralsnog niet bekend terrein op ca. 100 meter voorbij de spoorwegovergang aan de Ganzenstraat een vooralsnog niet bekend terrein links naast deze spoorlijn op ca. 8 meter naast deze spoorlijn gezien in de richting Roermond een vooralsnog niet bekend terrein gelegen tussen de Wittendijkweg in schuine richting naar het bos achter de begraafplaats op een niet bebouwd terrein links en rechts van de weg vanaf de Wittendijkweg naar Hagerhof v.v. de Wittendijkweg een vooralsnog niet bekend terrein tussen de Wittendijkweg en het kerkhof een vooralsnog niet bekend terrein bosperceel

Afwerpmunitie brisant- & brandbommen

Datum

Omschrijving gebeurtenis

22-5-1940

26-5-1940

17-8-1941

GAV. Art 228 inv. Nr. 1033; Nationaal Archief Inventarisnr. 79 ,

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 21 van 92

T. Eversteijn Bombardementen (versie 2022) p. 2555. ; Luftlageberichten RL2-II-255 ,

Datum

Soort / subsoort OO

Aantal OO en kaliber

Land

Tussen 2 en 5 uur 's nachts werden bominslagen gehoord in de nabijheid van de stad. Er werden twee bomtrechters gevonden op de spoorlijn VenloRoermond 1 aan de Wittendijkweg vijf bomtrechters in het land tussen de Wittendijkweg en het kerkhof vier bomtrechters in een bos en vier bomtrechters in het land aan de Jammerdalseheide aan de grens van de gemeente Tegelen. Deze laatste 8 bommen hadden weinig schade aangericht.

Afwerpmunitie

Bominslag bij algemene begraafplaats. De schade omvat 1. vernielde doodgraverswoning. 2. ernstig beschadigde lijkenhuis. 3. Een groot stuk vernielde schansmuur. 4. beschadigde hoofdingang. 5. veel beschadigde planten en bomen. De tegenoverliggende boerderij werd eveneens zwaar beschadigd. Achter het perceel Natteweg 65 bevond zich vermoedelijk een blindganger. Verder kwam in het gebombardeerde gebied een groot aantal brandbommen (staaf- en fosforbrandbommen) neer. Hun aantal bedroeg waarschijnlijk enkele honderden.

Afwerpmunitie brisant- en brandbommen

“Geallieerd bombardement om 01. 05 uur 01. 08 uur 01. 11 uur en 01. 23 uur met 12/500 lb. brisantbommen afgeworpen door meerdere vooralsnog niet bekende tegenwoordig voormalige The Haviland Mosquito’s Mk IV SB-* van het No. 464 Royal Australian Air Force squadron op de gemeente Venlo. Getroffen werd onder andere een vooralsnog niet bekend terrein op de tegenwoordig voormalige vliegbasis Venlo op de Groote Heide thans een natuurgebied en een zweefvliegveldterrein een woonwijk ten zuiden van de spoorlijn Eindhoven - Venlo v.v. Sint Anthoniusstraat en de begraafplaats langs de weg naar en van het dorp Tegelen in de per 1 januari 2001 voormalige gemeente Tegelen en per 1 januari 2001 gemeente Venlo. ”

Afwerpmunitie brisantbommen

Omschrijving gebeurtenis en een

Bron

vooralsnog niet bekend terrein aan de Jammerdalseheide aan de grens

met het dorp Tegelen in de per 1 januari 2001 voormalige gemeente Tegelen en per 1 januari 2001 gemeente Venlo.

17-8-1941

22-5-1944

GAV. Art 228 inv. nr 1033

12/500 lb. brisantbommen

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

GAV. Art 228 inv. nr 56 1035

Pagina 22 van 92

T. Eversteijn Bombardementen 6685. ,

Soort / subsoort OO

Datum

Omschrijving gebeurtenis

3-12-1944

Het Britse Tweede Leger zette de aanval in op Blerick (linker Maasoever) als slotoffensief van “Operation Nutcracker”. Doel van deze operatie was het terugdringen van de Duitse troepen over de Maas. Tijdens de aanval op Blerick werden de Duitse stellingen in Tegelen en Venlo (rechter Maasoever) constant onder granaatvuur gelegd. Tussen half zes ’s morgens en 5 uur ’s avonds kwamen er honderden granaten rookgranaten en fosforbommen neer op beide steden. 237 Hawker Typhoons 178 Supermarine Spitfires en 28 Hawker Tempests van de 2nd Tactical Air Force (Royal Air Force) voerden gewapende verkenningsvluchten uit boven het noordelijke gevechtsterrein ter ondersteuning van de grondtroepen in het gebied Venlo. Vrachtauto’s locomotieven spoorwagons en spoorlijnen werden vernield. Ook geschutsopstellingen en voertuigen in de bossen zuidoosten van Venlo werden aangevallen

Brisant- Fosfor- en rookgranaten

Zowel de Duitse stellingen tussen Venlo en Tegelen als de beide steden zelf lagen regelmatig onder granaatvuur vanaf de bevrijdde westelijke Maasoever.

Geschutmunitie

Aantal OO en kaliber

Land

Bron

Kurstjens W. Tegelen in de Tweede Wereldoorlog; Zwanenburg En nooit ,

Dec 1944- feb 1945

Schoenmaker B. ‘De bevrijding van Venlo 1944-1945’ Venlose Katernen 5 11; Keulards H. Bombardementen op de Maasbruggen te Venlo. Oktober – november 1944 21; ,

1-3-1945

De bevrijding van Venlo vond plaats op 1 maart 1945. Venlo werd tijdens de “Operation Grenade” bevrijd. Het 784e tankbataljon onderdeel van het 9e Amerikaanse leger kwam vanuit het oosten via de Kaldenkerkerweg de stad binnen. De Duitse soldaten gaven zich vrijwel direct over.

Onbekend

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

www. oorlogsbron

nen. nl;

Pagina 23 van 92

Datum

Omschrijving gebeurtenis

2-3-1945

Een Messerschmitt Me 262A 9K+EN van het 5. Staffel/Kampfgeschwader 51 (5. /KG 51) ‘Edelweiss’ kwam neer te Venlo tussen de Hulsterhofweg en de Natteweg nabij de huidige kinderboerderij. De wrakstukken kwamen grotendeels terecht in de beek die langs de weg liep. Het wrak heeft nog geruime tijd bij de Natteweg gelegen.

Soort / subsoort OO

Aantal OO en kaliber

Land

Bron

Onbekend

Groeneveld Mayday… mayday

Tabel 4. 1. 1 Chronologische gebeurtenissenlijst.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 24 van 92

5. Analyse In dit hoofdstuk worden de mogelijk relevant bevonden indicaties geanalyseerd. Deze analyse bepaalt of de indicaties voldoende zijn voor het verdacht verklaren van gebieden. De horizontale afbakening van het verdachte gebied is weergegeven op de horizontale afbakeningskaart in bijlage 16.

5. 1. 1

Mobilisatieperiode

Door de Duitse inval in Polen in september 1939 en de daaropvolgende oorlogsverklaring van Frankrijk en Groot-Brittannië aan de Duitse regering zorgden ervoor dat Nederland zijn strijdkrachten ging mobiliseren. In deze periode werden de verschillende onderdelen van Nederlandse strijdkracht onder de wapenen geroepen en werd er een begin gemaakt met het aanleggen van verdedigingslinies , voorbereidings-werkzaamheden ten behoeve van inundaties , mijnenvelden en versperringen.

5. 1. 2 Meidagen 1940 In de vroege ochtend van 10 mei 1940 vielen Duitse eenheden vanuit het grensgebied Nederland binnen , terwijl Duitse parachutisteneenheden in West-Nederland landden. Bij Kornwerderzand en bij de Grebbelinie werden de Duitse troepen tegengehouden , daarnaast vochten Nederlandse eenheden dapper tegen de Duitse parachutisten-eenheden in het westen van Nederland. Na het bombardement op Rotterdam door de Duitse luchtmacht besloot het Nederlandse opperbevel te capituleren. Alleen in Zeeland werd nog doorgevochten door Nederlandse en Franse eenheden. Uit het onderzoek is gebleken dat bij de Duitse inval in Nederland op 10 mei 1940 geen oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden in het onderzoeksgebied maar wel in de gemeente

Venlo. Op 10 mei 1940 werd door de Duitse strijdkrachten een poging gedaan om beide bruggen bij Venlo over de rivier de Maas te veroveren (de bruggen liggen ongeveer 1 kilometer van het projectgebied). Deze poging is mislukt omdat beide bruggen bij om 04. 10 uur door de Nederlandse verdedigers werden opgeblazen. Deze rivierovergangen en de Maasoevers werden door de Nederlandse strijdkrachten vanaf de westzijde van de rivier vanuit twee rivierkazematten , diverse kleinere kazematten en loopgraven verdedigd. De bewapening van de Nederlanders bestond uit geweren , lichte en zware mitrailleurs en enkele pantserafweerkanonnen. Op het terrein van de Frederik Hendrikkazerne te Blerick stonden 2 mortieren van 8 (kaliber 81, cm) opgesteld. Het Nederlandse pantserafweergeschut dat was opgesteld in de twee rivierkazematten heeft 180 granaten verschoten; de twee mortieren hebben al hun munitie verbruikt , hoeveel mortieren er zijn verschoten is niet bekend. De Nederlandse stellingen zijn door de Duitse strijdkrachten met 88, cm antitankgeschut en twee afdelingen artillerie onder vuur genomen.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 25 van 92

Afbeelding 5. 1. 2. 1: Globale opmarsroute van de Duitse strijdkrachten op 10 mei 1940.

Het bij de veerovergang Baarlo-Steyl opgestelde Nederlandse kanon “8 Staal” heeft slecht 1 schot kunnen lossen. Het eveneens opgestelde pantserafweergeschut heeft geen vuur uitgebracht. De Nederlandse verdedigers in de westelijk van de Maas gelegen kazematten en loopgraven in de sector Tegelen-Steyl hebben alleen geweer- en mitrailleurvuur uitgebracht. Door de Duitse artillerie zijn gedeelten is dit gebied tussen 05. 45 en 13. 00 uur onder vuur genomen. Nadat Baarlo door de Duitse troepen om 12. 00 uur was ingenomen is nabij de veerovergang Baarlo-Steyl door de Duitse

strijdkrachten een pontonbrug aangelegd.

Afbeelding 5. 1. 2. 2: Duitse pontonbrug bij Steyl , mei 1940 (bron: https://www. facebook. com/HWGdeBorcht/photos/a. 261312107319035/1874264552690441/?type=3)

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 26 van 92

5. 1. 3

Duitse bezettingsjaren

Direct na de Duitse inval werd Nederland met enige regelmaat getroffen door (kleinschalige) geallieerde luchtaanvallen. Deze luchtaanvallen waren met name gericht op vliegvelden , havens , infrastructuur en industriegebieden. Vanaf 1942 werd begonnen met het aanleggen van de Atlantikwall door de Organisation Todt in het Nederlands kustgebied. Vanaf 1943 werden de geallieerde luchtmachten steeds sterker. Hierdoor vonden er steeds meer , grotere en zwaardere

bombardementen plaats op Nederlandse vliegvelden , havens en industriegebieden.

5. 1. 4 De bevrijding Het bevrijdingsjaar voor Nederland startte vanaf september 1944. Geallieerde grondtroepen staken vanuit België de Nederlands grens over in Zeeland , Noord-Brabant en Limburg. Op 17 september 1944 begon Operation Market-Garden. Dit ambitieuze plan van de geallieerde bevelhebber Montgomery moest ervoor zorgen dat de bruggen tussen Eindhoven en Arnhem door luchtlandingstroepen bezet zouden worden om vervolgens door geallieerde grondtroepen te worden bevrijd. Als dit plan zou slagen dan zouden geallieerde eenheden voor kerst 1944 Berlijn al hebben veroverd. Operation Market-Garden werd een fiasco en Noord-Brabant , Zeeland , Limburg en Gelderland werden frontgebied , waar zware (grond)gevechten plaatsvonden in combinatie met artilleriebeschietingen en bombardementen. Nederland boven de rivieren was vanaf het najaar van 1944 tot aan de bevrijding in mei 1945 nog het toneel van verschillende soorten gevechtshandelingen. Bij het onderzoek is de volgende informatie aangetroffen die betrekking heeft op grondgevechtshandelingen die tijdens de bevrijding hebben plaatsgevonden in het onderzoeksgebied en directe omgeving.

5. 1. 5 Bevrijding westelijke oever en laatste Oorlogswinter In de herfst van 1944 eist het oorlogsgeweld zijn tol , als de Maasbruggen dertien maal het doelwit vormen voor geallieerde bommenwerpers. Twee van de geraadpleegde bronnen geven aan dat er totaal 519 vliegtuigbommen van 1000 lb. en 1039 stuks van 500 lb. zijn afgeworpen. Ondanks de bombardementen wisten de Duitsers de verbinding tussen beide Maasoevers in stand te houden. De definitieve verwoesting kwam op 25 november 1944. Op deze zaterdagmorgen hadden de Duitsers de Maasbruggen opgeblazen , waarbij deze zo grondig werden verwoest , dat van herstel geen sprake meer kon zijn. Hiermee kwam tevens een einde aan de nachtmerrie van luchtaanvallen , welke gedeelten van Venlo zowel als Blerick als het ware met bommen hadden omgeploegd. Op 18 november 1944 naderde het front het dorp Baarlo. De Duitsers bliezen die dag de parochiekerk en de twee Baarlose molens op. Deze werden daarbij volledig verwoest. Ook enkele nabijgelegen woningen liepen schade op. Van stelselmatige bombardementen zoals op de bruggen tussen Venlo en Blerick bleef Baarlo in deze laatste dagen voor de bevrijding gevrijwaard. Op 21 november 1944 stootten de geallieerden vanuit zuidoostelijke richting door en werd Baarlo bevrijd.

De eerste granaten in de gemeente Venlo vielen op zondag 19 november 1944 bij een beschieting van de Maasbruggen met een kanon , kaliber 8 inch van het Britse No. 3 Super Heavy Regiment Royal Artillery. Vanaf die datum tot de bevrijding op 1 maart 1945 vielen er regelmatig granaten van

diverse kalibers op Venlo.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 27 van 92

Tijdens de geallieerde aanval onder de naam “Operation Guildford” tegen het Duitse bruggenhoofd Blerick zijn op 3 december 1944 massabeschietingen op Blerick en Venlo uitgevoerd. Ook werden er inslagen in Tegelen waargenomen. Het gebied aan de Groot-Bollerweg viel gedeeltelijk binnen het vuurschema van de 15th Scottish Division Artillery. Een groot gedeelte van de huidige GrootBollerweg en van de oostoever van de Maas t. h. v. Tegelen viel in de doellijn voor rookgranaten. Door de geallieerden zijn bij deze massabeschieting zes meervoudige raketwerpersystemen van het type ‘Mattrasses’ en het kaliber 3 inch ingezet. Deze raketwerpers konden 350 raketten tegelijkertijd afvuren in 45 seconden. Het betrof niet alleen divisieartillerie van de 15th Scottish Division , maar ook AGRA’s (Army Group Royal Artillery)met o. a. Medium & Heavy Guns. Er werden bij de aanval meer dan 400 stukken artillerie ingezet. Uit de War Diary van de 15th Scottish Division Artillery (d. d. 3 december 1944) blijkt dat tijdens Operation Guildford meer dan 10. 000 rookgranaten en 1107¼ ton explosieve granaten waren verschoten. In de War Diary van 190 Field Regiment van dezelfde datum wordt gesproken over 5500 ton aan verschoten explosieven.

Gebeurtenis-ID: AE-01 De geschiedschrijver van de 15e Schotse divisie geeft aan dat er mogelijk tot dan toe nog nooit zoveel artillerie tegen een dergelijk klein gebied is ingezet. Charles Hanaway van het 6th Battalion Royal Scots Fusiliers , 15th Scottish Division beschrijft de aanval op Blerick als volgt:

“After 2 weeks in this miserable , flat , uninteresting area , preparations were made for the next move. This was to be the attack on Blerick which was a heavily fortified town on our side of the River Maas with 2 bridges over leading into the town of Venlo. ……. . Tanks with flails circulating led the way to clear lanes through dense minefields , anti-tank ditches were bridged and barbed wire barriers had to be surmounted. A tremendous barrage by a mass of all types of guns plastered the whole area for nearly 3 hours prior to the attack going in. ” Door de Duitse artillerie is vanaf de Venlose kant voorafgaande de aanval gedurende twee dagen vuur uitgebracht op de bossen bij Zaarderheiken tijdens de aanval op Blerick. Na de inname van Blerick door de Britten kwam het front tot stilstand en werd de Maas de frontlijn. Tijdens de strenge wintermaanden van 1944-1945 vonden er regelmatig over en weer beschietingen plaats. Gebeurtenis-ID: AE-02

De 15th Scottish Division was vanaf december 1944 tot januari 1945 verantwoordelijk voor een gedeelte langs frontlijn waaronder het gebied langs de projectlocatie. Charles Hanaway schrijft over zijn positie in Blerick:

“Our platoon took over houses in the east of the town. All civilians had evacuated and we proceeded to use the houses as observation posts overlooking the River Maas - looking into the enemy territory on the opposite bank in Venlo. We occupied all day the loft of our house for observation. Sniping was the pastime. The weather was foul , snow had now fallen and it was bitterly cold. The nights were spent sitting in a slit-trench just yards from the river bank , this was a nerve-wracking business and very unpleasant. I occupied the trench night after night with my good pal Alf Burnett , on a 2 hours on 4 hours off basis. The 2 hours were an eternity , frozen stiff , talking in whispers and , all the time , imagining we could see enemy patrols in front of us. ……… Daily shelling and mortaring was the routine and our sharpshooter-snipers picked off the enemy. We were relieved briefly on Xmas day to visit a village some 5 miles behind us , to sit down in the village hall to enjoy a very good dinner , but it was back to the listening trench that evening. ”

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 28 van 92

Het boek van de 15th Scottish Division schrijft hierover:

“Along most of the front , however , we had good observation as the Germans. Intelligence O. P. s and snipers came into their own , and joint mortar and artillery shoots served to break the monotony. In return , enemy shelling and mortaring were intermittent. A new and unwelcome arrival was the 30-cm Wurfkorper , which fired an outsize rocket with a 276-pound warhead. ” De posities van de 15th Scottish Division werden in januari 1945 overgenomen de 6th Airborne Division en Commando eenheden. Het 12th Battalion (Airborne) The Devonshire Regiment van de 6th Airborne Division nam de posities in Blerick over.

Tegelen en Steyl lagen tot de bevrijding in het frontgebied. Op de tweede Kerstdag van 1944 werd door de pastoor van de hoofdparochie St. Martinus in de kapel van het ziekenhuis de gelofte afgelegd dat er 25 jaar geen carnaval gevierd zou worden , wanneer Tegelen van verdere rampen gespaard bleef. Na de oorlog , in 1946 , bekrachtigde de gemeenteraad deze gelofte. Hieruit kan mogelijk worden afgeleid dat het frontgebied bij Tegelen vanaf kerstmis 1944 tot de bevrijding in verhouding vrij rustig is geweest. De betonfabriek (concrete works) ten zuiden van Venlo op kaartcoördinaat 895072 was op 1 januari 1945 één van de doelen van de Britse artillerie en werd beschoten met granaten van 5. 5. inch. Op de plek van de voormalige betonfabriek bevinden zich nu de op- en afritten van de autosnelweg A73. Bij de sloop van de fabriek en aanleg van de op- en afritten zijn toen slechts twee lege projectielen van 25 ponder geschut aangetroffen.

5. 1. 6 1945 en de bevrijding van geheel Venlo Gedurende de winter van 1944/1945 lagen Tegelen , Steijl en de delen van Venlo ten oosten van de Maas in de frontlinie: de geallieerden hadden de linker Maasoever in handen en de Duitsers hielden stand op de rechteroever. Voortdurend werd er heen en weer geschoten met artillerie waarbij onder andere de Sint-Martinuskerk en de nabijgelegen pastorie zwaar beschadigd werden. Verschillende gebouwen werden helemaal verwoest door afgedwaalde bommen en tientallen woningen brandden uit. Hierdoor bracht de Tegelse bevolking noodgedwongen de laatste oorlogswinter in kelders en geïmproviseerde schuilplaatsen door. Verschillende Tegelenaren werden dodelijk getroffen door granaattreffers in hun schuilplaats of door geweervuur als ze voedsel probeerden te halen. Na de bevrijding op 1 maart 1945 werd de inlijving bij Duitsland ongedaan gemaakt. Sindsdien hoort Tegelen weer bij Nederland. Op donderdag 1 maart 1945 , 's middags rond vier uur , rolden de eerste tanks van luitenant-kolonel George Dalia's 784e Tankbataljon , deel uitmakend van de 35e Infanteriedivisie van het Negende Amerikaanse Leger , vanuit Duitsland over de Kaldenkerkerweg de stad binnen. De inwoners die aan evacuatie waren ontsnapt , waren overrompeld. Men had verwacht vanuit Blerick door de Britten te worden bevrijd.

Het moreel van de Duitse verdediging , volgens een ooggetuige in totaal zo’n tweehonderd ‘sjofele opgeschoten jongens , die voor een mitrailleurstoot sidderden' , was niet groot. Op vrijdag 2 maart werd de omgeving van het Sint-Josephziekenhuis aan de Hogeweg en de buurtschap 't Ven door de Amerikanen gezuiverd van de vijand. Heel de gemeente was nu vrij. Gebeurtenis-ID: AE-03

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 29 van 92

5. 2 Ruimingen van OO EOD en MMOD 5. 2. 1 Collectie MORA/UO Meerdere munitieruimrapporten in en rondom het onderzoeksgebied zijn meegenomen in de analyse. Dit archief beslaat de periode vanaf 1971 3 tot en met 2022. Uit het onderzoek in de ruimrapporten is gebleken dat gedurende deze periode meerdere ruimingen van OO hebben plaatsgevonden in het onderzoeksgebied en directe omgeving. Deze meldingen ondersteunen het indicatieonderzoek door de beschietingen , die tussen december 1944 en maart 1945 hebben plaatsgevonden , in of in de buurt van het onderzoekgebied te bevestigen. Bij een deel van de ruimrapporten is de aanduiding van de locatie vrij summier beschreven. Een munitieruiming op straatniveau wordt als indicatief beschouwd omdat de exacte locatie niet te achterhalen is.

5. 2. 1. 1 Conclusie: De munitieruimrapporten bevestigen de beschietingen die in hoofdstuk 5. 1 zijn beschreven. De aanwezigheid van OO afkomstig van oorlogshandelingen tijdens de bevrijding in het gehele onderzoeksgebied en directe omgeving is aannemelijk. 4 Het betreft de hoofdsoort: geschutmunitie. Zie bijlage 8. Gebeurtenis-ID: AE-04

5. 2. 2 Collectie Mijnenveldkaarten De collectie mijnenveldkaarten van de EOD is geraadpleegd. Uit het onderzoek , in de leg- en ruimrapporten , is gebleken dat tijdens de Tweede Wereldoorlog er twee geregistreerde mijnenvelden hebben gelegen aan de rand van het onderzoeksgebied. Het ruimrapport is opgenomen in bijlage 8. 2. 1 en 8. 2. 2. Op 24 augustus 1945 zijn in beide mijnenvelden 4602-897-078 en 4602-898-077 onderzocht en daarbij zijn geen mijnen aangetroffen. Er is geen informatie bekend of deze mijnenvelden al eerder zijn geruimd.

Afbeelding 5. 2. 2. 1: mijnenveld weergave 1945

3 Het

Afbeelding 5. 2. 2. 2: mijnenveld weergave 2022

archief van ruimingen van OO vóór 1971 is niet meer beschikbaar. met feitelijke bewijzen. Bron: www. encyclo. nl.

4 Aannemelijk = onderbouwd

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 30 van 92

5. 2. 2. 1 Conclusie: De aanwezigheid van OO afkomstig van mijnenvelden in het gehele onderzoeksgebied en de directe omgeving is niet aannemelijk.

5. 3 Krantenartikelen (via Delpher) Ten behoeve van onderzoek naar contra-indicaties in de vorm van explosievenruimingen over de periode 1940-1972 is onderzoek gedaan naar krantenberichten via de online zoekmachine Delpher. Bij dit onderzoek is wel informatie aangetroffen die relevant is voor dit vooronderzoek. Beiden artikelen geven een globale indicatie van munitie in of nabij het onderzoeksgebied. Zij vormen

derhalve geen directe aanleiding voor het afbakenen van een verdacht gebied , maar bevestigen de beschietingen en benadrukken dat er munitie werd gedumpt in oude verdedigingswerken. Zie hieronder de artikelen. De door Assist Explore geraadpleegde bronnen is terug te zien in bijlage 5. 1.

Afbeelding 5. 3. 1: uitsnede van artikel over gevonden bommen van 125 kilogram. Bron: Telegraaf d. d. 14 oktober 1949

Afbeelding 5. 3. 3: uitsnede van artikel over beschietingen in gemeente Venlo. Bron: Helmondsch dagblad d. d. 1 december 1944

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 31 van 92

5. 4 Luchtaanvallen Uit het onderzoek is gebleken dat gedurende de Tweede Wereldoorlog luchtaanvallen zijn uitgevoerd op gronddoelen in of in de directe omgeving van het onderzoeksgebied.

5. 4. 1

Luchtaanval 22-05-1940

Op 22 mei 1940 is de gemeente Venlo gebombardeerd door een vliegtuig. Het is bekend dat dit vliegtuig 1 brisantbom heeft afgeworpen. Onduidelijk is wat de exacte locatie van de aanval was , maar er is aangegeven de bom is neergekomen vlak bij het kerkhof.

5. 4. 1. 1 Conclusie: De aanwezigheid van OO afkomstig van luchtaanvallen op gronddoelen in het onderzoeksgebied en directe omgeving is niet vast te stellen omdat de exacte locatie niet te achterhalen is.

5. 4. 2

Luchtaanval 26-05-1940

Op 26 mei 1940 is de gemeente Venlo gebombardeerd door een vliegtuig. Het is bekend dat dit vliegtuig meerdere bommen heeft afgeworpen. Onduidelijk is wat de exacte locatie van de aanval was , maar er is aangegeven dat één van de bommen is neergekomen vlak bij het kerkhof. Gebeurtenis-ID: AE-05

Afbeelding 5. 4. 1. : Gemeentelijk archief Venlo 228 inventarisnummer 1033.

5. 4. 2. 1 Conclusie: De aanwezigheid van OO afkomstig van luchtaanvallen op gronddoelen in het onderzoeksgebied en directe omgeving is niet vast te stellen omdat de exacte locatie niet te achterhalen is.

5. 4. 3

Luchtaanval 17-08-1941

Op 17 augustus 1941 is de gemeente Venlo gebombardeerd door een onbekend aantal vliegtuigen. Het is bekend dat deze vliegtuigen brisant- en brandbommen hebben afgeworpen. Onduidelijk is wat de exacte locatie van de aanval was , maar er is aangegeven dat er bommen zijn neergekomen vlak bij het kerkhof. Gebeurtenis-ID: AE-06

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 32 van 92

Afbeelding 5. 4. 2. : Gemeentelijk archief Venlo 228 inventarisnummer 1033.

5. 4. 3. 1 Conclusie: De aanwezigheid van OO afkomstig van luchtaanvallen op gronddoelen in het onderzoeksgebied en directe omgeving is niet vast te stellen omdat de exacte locatie niet te achterhalen is.

5. 4. 4

Luchtaanval 22-05-1944

Op 22 mei 1944 is de gemeente Venlo gebombardeerd door een onbekend aantal vliegtuigen. Het is bekend dat deze vliegtuigen brisant- en brandbommen hebben afgeworpen. De locatie van de aanval was het kerkhof waarbij de bommen , beginnende bij de hoofdpoort van de begraafplaats , in een zuidoostelijke lijn waren terechtgekomen. Gebeurtenis-ID: AE-07

Afbeelding 5. 4. 3. : Gemeentelijk archief Venlo 228 inventarisnummer 56.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 33 van 92

Afbeelding 5. 4. 4. : Gemeentelijk archief Venlo 228 inventarisnummer 1035.

5. 4. 4. 1 Conclusie: De aanwezigheid van OO afkomstig van luchtaanvallen op gronddoelen in het onderzoeksgebied en directe omgeving is niet aannemelijk. De aanval trof het kerkhof en de aanvalsrichting was richting

het zuidoosten van het onderzoeksgebied af.

5. 5 Neergekomen vliegtuigen Bij het onderzoek is op de site van de studiegroep luchtoorlog is informatie aangetroffen die erop duidt dat gedurende de Tweede Wereldoorlog een vliegtuig is neergekomen in het onderzoeksgebied en directe omgeving.

5. 5. 1

Vliegtuigcrash 02-03-1945

Op 2 maart 1945 kwam een Messerschmitt 262 van 5. /Kg 51 van de Duitse luchtmacht neer bij het Hagerhof op de rand van het onderzoeksgebied. De piloot heeft de crash niet overleefd. Gebeurtenis-ID: AE-08

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 34 van 92

Afbeelding 5. 5. 1: Bron: Het Verliesregister 1939-1945 van de Studiegroep Luchtoorlog 1939 – 1945. (T5340)

5. 5. 1. 1 Conclusie: Uit deze gegevens leidt Assist Explore af dat het een zogenaamde oppervlaktecrash betrof. Dit houdt in dat de restanten van het vliegtuig destijds zijn geborgen. Tevens is de exacte locatie van de crash niet te achterhalen. De aanwezigheid van stoffelijke resten van bemanningsleden , (restanten van) neergekomen vliegtuigen en van OO uit neergekomen vliegtuigen in het onderzoeksgebied en directe omgeving is niet aannemelijk.

5. 6 Neergekomen V-wapens Uit het onderzoek is gebleken dat gedurende de Tweede Wereldoorlog geen V-wapens zijn neergekomen in het onderzoeksgebied en directe omgeving.

5. 6. 1 Conclusie: De aanwezigheid van (restanten van) neergekomen V-wapens in het onderzoeksgebied en directe omgeving is niet aannemelijk.

5. 7 Luchtfoto analyse Aan de hand van inventarisatie van bronnenmateriaal is gezocht naar data waarop oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden in het onderzoeksgebied en directe omgeving. Aan de hand van deze data zijn bij onderzoek in deze luchtfotocollecties onderstaande luchtfoto’s

aangetroffen die elk het onderzoeksgebied deels weergeven.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 35 van 92

Gezamenlijk dekken de luchtfoto’s het onderzoeksgebied in zijn geheel. Bij beoordeling op geschiktheid van de luchtfoto’s is gebleken dat de kwaliteit voldoende is voor beoordeling en evaluatie voor dit vooronderzoek. Op onderstaande luchtfoto mozaïek is het projectgebied en het onderzoeksgebied geprojecteerd. De originele luchtfoto’s zijn bijgevoegd als bijlage 09. 1 tot en met 09. 4. Datum

Bron

Sortie

Fotonummer(s)

Kwaliteit

20 oktober 1944 19 november 1944

Kadaster Kadaster

400/1281 16/1371

3126 4202

Goed Goed

19 november 1944

Luftbilddatenbank

16/1371

4171

Goed

5 januari 1945

Luftbilddatenbank

16/1577

4170

Matig

Hieronder de gebruikte luchtfoto’s in een fotomozaïek.

Luchtfoto 400_1281_3126 d. d. 05-01-1945 (Bijlage 09. 1) Tekstbalk onder. • • • • • •

Rechts boven is Venlo zichtbaar. Centraal op de foto is Tegelen zichtbaar Over de gehele foto zijn meerdere loopgraven zichtbaar. Ten noord oosten van Tegelen is de begraafplaats Wylrehof zichtbaar. Ten noord oosten van de begraafplaats Wylrehof zijn zeven kraters zichtbaar. Gebeurtenis-ID: AE-08. Ten noorden van de begraafplaats Wylrehof zijn twee kraters zichtbaar. Gebeurtenis-ID: AE-09.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 36 van 92

Een uitsnede van deze luchtfoto met daarop de bovengenoemde waarnemingen is hieronder bijgevoegd. Alle hierboven benoemde indicaties zijn geclassificeerd als bevestigd of waarschijnlijk.

Afbeelding 5. 7. 1 : In de cirkels zijn de kraters zichtbaar ID-AE-08 en 09.

Luchtfoto 16_1371_4171 d. d. 19-11-1944 (Bijlage 07. 3) / 16_1371_4202 d. d. 19-11-1944 (Bijlage 07. 2) Tekstbalk onder. • • • •

• • •

• •

Midden onder is de begraafplaats Wylrehof zichtbaar. Midden boven is Venlo zichtbaar. Over de gehele foto zijn meerdere loopgraven zichtbaar. Vanuit de N271 via de Hulsterweg in zuid oostelijke richting naar begraafplaats Wylrehof zijn vlak voor de begraafplaats en net op de begraafplaats kraters te zien. Gebeurtenis-ID: AE-10. Ten westen van de begraafplaats is een loopgraaf te zien met daarnaast drie geschutopstellingen. Gebeurtenis-ID: AE-11. Vanuit de begraafplaats over de N271 in noordelijke richting naar Venlo zijn ten westen van de N271 drie kraters zichtbaar. Gebeurtenis-ID: AE-12. Ten oosten van de N271 ter hoogte van de kraters genoemd bij gebeurtenis-ID: AE-12 zijn aan de uiteinden van de loopgraven wapenopstellingen te zien. Gebeurtenis-ID: AE-13. Boven de noordelijke wapenopstellingen genoemd bij gebeurtenis-ID: AE-13 is een geschutopstelling zichtbaar. Gebeurtenis-ID: AE-14. Ten oosten van de geschutopstellingen genoemd bij gebeurtenis-ID: AE-14 zijn nog zeven geschutopstellingen zichtbaar. Gebeurtenis-ID: AE-15.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 37 van 92

•

• •

Verder in noord oostelijke richting van de geschutopstellingen genoemd bij gebeurtenisID: AE-15 zijn nog twee geschutopstellingen zichtbaar met oostelijk daarvan drie kraters. Gebeurtenis-ID: AE-16. Ten noord westen van de geschutopstellingen genoemd bij gebeurtenis-ID: AE-16 zijn vier geschutsopstellingen zichtbaar. Gebeurtenis-ID: AE-17. Ten noord westen van de kraters genoemd bij gebeurtenis-ID: AE-12 zijn drie geschutopstellingen zichtbaar. Gebeurtenis-ID: AE-18.

Vijf uitsneden van deze luchtfoto met daarop de bovengenoemde waarnemingen zijn hieronder bijgevoegd. Alle hierboven benoemde indicaties zijn geclassificeerd als bevestigd of waarschijnlijk.

Afbeelding 5. 7. 2: In de cirkels links zijn de geschutopstellingen zichtbaar ID-AE-11 , rechts de kraters ID-AE-10.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 38 van 92

Afbeelding 5. 7. 3: In de cirkels links zijn de kraters zichtbaar ID-AE-12 , rechts de wapenopstellingen ID-AE-13 en bovenin de geschutopstelling ID-AE-14.

Afbeelding 5. 7. 4: In de cirkels onder zijn de geschutopstellingen zichtbaar ID-AE-15 , bovenaan rechter cirkels de geschutopstellingen ID-AE-18 en links de kraters ID-AE-16.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 39 van 92

Afbeelding 5. 7. 5: In de cirkels onder zijn de geschutopstellingen zichtbaar ID-AE-17.

Afbeelding 5. 7. 6: In de cirkels onder zijn de geschutopstellingen zichtbaar ID-AE-18.

Luchtfoto 16_1371_4171 d. d. 19-11-1944 (Bijlage 07. 4) Tekstbalk onder. • • • • •

• • •

Rechts onder is de Jammerdaalse heide zichtbaar. Centraal op de foto is de begraafplaats Wylrehof zichtbaar Over de gehele foto zijn meerdere loopgraven zichtbaar. Vanuit de begraafplaats over de N271 in noordelijke richting naar Venlo zijn ten westen van de N271 drie kraters zichtbaar. Gebeurtenis-ID: AE-19. Ten oosten van de N271 ter hoogte van de kraters genoemd bij gebeurtenis-ID: AE-19 zijn aan de uiteinden van de loopgraven wapenopstellingen te zien. Gebeurtenis-ID: AE-20. Boven de noordelijke wapenopstellen genoemd bij gebeurtenis-ID: AE-20 is een geschutsopstelling zichtbaar. Gebeurtenis-ID: AE-21. Ten noord oosten van de begraafplaats Wylrehof zijn zeven geschutopstellingen zichtbaar. Gebeurtenis-ID: AE-22. Verder in noordelijke richting van de geschutopstelling genoemd bij gebeurtenis-ID: AE22 zijn nog twee geschutopstellingen zichtbaar. Gebeurtenis-ID: AE-23.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 40 van 92

Twee uitsneden van deze luchtfoto met daarop de bovengenoemde waarnemingen zijn hieronder bijgevoegd. Alle hierboven benoemde indicaties zijn geclassificeerd als bevestigd of waarschijnlijk.

Afbeelding 5. 7. 7: In de cirkels links zijn de kraters zichtbaar ID-AE-19 , rechts de geschutopstellingen ID-AE-22.

Afbeelding 5. 7. 8: In de cirkels zijn de geschutopstellingen ID-AE-23 zichtbaar.

5. 7. 1 Conclusie: Uit de analyse van de luchtfoto’s kan worden afgeleid dat aanwezigheid van OO van de hoofdsoorten geschutmunitie , handgranaten en kleinkalibermunitie in het onderzoeksgebied aannemelijk is.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 41 van 92

5. 8

Defence Overprint

Aan de hand van deze inventarisatie van bronnenmateriaal is gezocht naar data waarop oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden in het onderzoeksgebied en directe omgeving. Aan de hand van deze data is bij onderzoek in de Defence Overprint collectie een kaart aangetroffen. Deze Defence Overprint is gerefereerd en beslaat het gehele onderzoeksgebied. Hieronder wordt het onderzoeksgebied weergegeven op de Defence Overprint. De originele Defence Overprint is bijgevoegd als bijlage 17.

Afbeelding 5. 8. 1: Defence Overprint 4602 versie 3 uit 1945

Afbeelding 5. 8. 2: uitsnede van Defence Overprint 4602 versie 2 uit 8-11-1944

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 42 van 92

Afbeelding 5. 8. 3: uitsnede van Defence Overprint legenda

5. 8. 1 Conclusie De analyse van de Defence Overprint bevestigd de diverse militaire objecten uit de luchtfotoanalyse , in of nabij het onderzoeksgebied. De diverse militaire objecten zijn gemarkeerd middels een witte cirkel. De aanwezigheid van OO afkomstig van oorlogshandelingen tijdens de bevrijding in het gehele onderzoeksgebied en directe omgeving is aannemelijk. Gebeurtenis-ID: AE-24.

5. 9

Horizontale afbakening

De horizontale afbakening van het projectgebied is op de horizontale afbakeningskaart weergegeven in bijlage 16. De horizontale afbakening is vastgesteld met behulp van luchtfoto’s. Het projecteren van luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog op de huidige topografie kan door verschillende factoren worden beïnvloed. Door veranderde omstandigheden binnen het onderzoeksgebied , afwijkingen in de

veroorzaakt door de kromming van de aarde , de parallax en de nauwkeurigheid van de gebruikte ondergrond , kunnen cartografische afwijkingen ontstaan in de georeferentie. Ter compensatie van dergelijke afwijkingen past Assist Explore een buffer toe van 5 meter. opnamen

Het CS-VROO-01 noch het CS-VROO-02 geeft richtlijnen voor het vaststellen van de horizontale afbakening. Daarom hanteert Assist Explore de richtlijnen uit het WSCS-OCE 2016.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 43 van 92

5. 10

Verticale afbakening

Assist Explore beschouwt de bodemlaag vanaf maaiveld tot 035 meter -mv als de bouwvoor en gaat , uit in in er van dat deze bodemlaag de naoorlogse periode bodemroering heeft plaatsgevonden door

onder andere akkerbouw , bouwactiviteiten als aanleg van wegen , ondergrondse infrastructuur , het bouwen van opstallen en dergelijke. Hierdoor wordt deze bodemlaag gezien als niet verdacht van OO. Voor het vaststellen van de verticale afbakening is geotechnische bodeminformatie nodig. Het is

bekend dat bij het indringen van blindgangers van geschutmunitie , raketten en vliegtuigbommen , deze worden afgeremd door de weerstand van de bodem. Hierbij wordt als bovenste grenswaarde aangehouden een bodemweerstand van 10 mPa. De maximale diepte voor de hoofdsoorten OO: Handgranaten en Kleinkalibermunitie is 2 meter minus maaiveld , dit was de maximale diepte van een loopgraaf of een geschutstelling.

5. 10. 1 Dino loket De opbouw en draagkracht van de bodem is van invloed op de diepteligging van OO. Op de website DINO-loket (www. dinoloket. nl) zijn ondergrondgegevens uit vrijwel geheel Nederland beschikbaar. De verticale afbakening is gebaseerd op informatie van Dinoloket en praktijkervaring uit eerdere opsporingen OO.

5. 11

Vermoedelijke aanwezige OO

verschijningsvorm

Op basis van de beoordeling en evaluatie van het aangetroffen relevante bronnenmateriaal wordt vastgesteld dat de aanwezigheid van OO in het onderzoeksgebied en de directe omgeving aannemelijk is. Het betreft hier OO zoals weergegeven in onderstaande tabel.

n. t. b.

20, m -mv

n. t. b.

35, m -mv

aantreffen

Hoofdsoort:

Kleinkalibermuntie

Kaliber:

diversen

Hoofdsoort:

handgranaten

Subsoort:

onbekend

Hoofdsoort:

geschutmunitie

Subsoort:

brisant

Kaliber:

van 2 inch t/m 240 mm

5 Maaiveld

Verticale afbakening

Vermoedelijk aantal n. t. b.

Kans op

20, m -mv 5

niveau 1945.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 44 van 92

Het CS-OOO beschrijft in paragraaf 1. 4 Termen en definities de verschijningsvorm van OO als volgt: Verschijningsvorm van OO De wijze waarop OO in het verleden in de (water)bodem zijn terechtgekomen waarbij onderscheid kan worden gemaakt in: afgeworpen achtergelaten verschoten/gegooid/gelegd/weggeslingerd opgeslagen/gedumpt/begraven (inclusief redepositie) als restanten uit springputten of explosie en als onderdeel van (vliegtuig)wrakken en/of gezonken vaartuigen. ,

De verschijningsvorm is van invloed op de risico’s die OO met zich meebrengen en vormt daarmee een belangrijk gegeven voor de risicoanalyse. De OO zoals genoemd in de vorige tabel kunnen in het onderzoeksgebied in de volgende verschijningsvormen worden aangetroffen.

Verschijningsvorm Kleinkalibermuntie

Achtergelaten

Handgranaten

Gegooid , achtergelaten

Geschutmunitie

Verschoten , achtergelaten

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 45 van 92

5. 12 Inventarisatie en beoordeling van bronnenmateriaal en conclusie naconflictperiode 1945 – heden Voor het uitvoeren van een vooronderzoek na-conflictperiode geeft het certificatieschema in hoofdstuk 3. 4 de volgende aanwijzing. Vooronderzoek na-conflictperiode: Indien er een Vooronderzoek conflictperiode is uitgevoerd dan concentreert het Vooronderzoek naconflictperiode zich enkel op de verdachte gebieden binnen het onderzoeksgebied. Dit certificatieschema heeft geen betrekking op onderzoek naar de vraag of er in de na-conflictperiode mogelijk grond met daarin ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied is aangevoerd / toegepast. ,

Uit het vooronderzoek conflictperiode is gebleken dat delen van het onderzoeksgebied verdacht zijn op de aanwezigheid van OO. Een vooronderzoek na-conflictperiode is daarom van toepassing. Assist Explore beschouwt de bodemlaag vanaf maaiveld tot 035 , meter -mv als de bouwvoor en gaat er van uit dat in deze bodemlaag in de naoorlogse periode bodemroering heeft plaatsgevonden door

onder andere akkerbouw , bouwactiviteiten als aanleg van wegen , ondergrondse infrastructuur , het bouwen van opstallen en dergelijke. Hierdoor wordt deze bodemlaag gezien als niet verdacht van OO. Op basis van de beoordeling en evaluatie van het aangetroffen relevante bronnenmateriaal handelend over de conflictperiode 1939 – 1945 en de na-conflictperiode 1945 – heden wordt het

volgende vastgesteld. Het gehele projectgebied is naoorlogs bebouwd , daar waar ten tijde van de oorlog agrarisch gebied was staan er hedendaags industrie en woningen. Zie bijlage 14. Het is bekend dat er ondergrondse infrastructuur is aangelegd , zoals bijvoorbeeld riolering , Nutsvoorzieningen , wegen en dergelijke. Alle naoorlogse bodemroeringen leveren een contra-indicatie op. Assist Explore beschouwt de bodemlaag vanaf maaiveld tot 035 , meter -mv als de bouwvoor en gaat er van uit dat in deze bodemlaag in de naoorlogse periode bodemroering heeft plaatsgevonden. Hierdoor wordt deze bodemlaag gezien als niet verdacht van OO.

Ook kan aantoonbaar bodemroering hebben plaatsgevonden tot een grotere diepte. Daar waar naoorlogse gebouwen staan is het gebied onverdacht op OO tot de onderkant van de fundering van de gebouwen , onderzijde riool en onderzijde sleuven waarin de Nutsvoorzieningen en dergelijke zijn aangelegd.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 46 van 92

Conclusie en advies

Op basis van de beoordeling en evaluatie van het aangetroffen relevante bronnenmateriaal bij het vooronderzoek conflictperiode 1939 – 1945 en het vooronderzoek na-conflictperiode 1945 – heden wordt geconcludeerd dat de aanwezigheid van OO in het onderzoeksgebied aannemelijk is. Het

betreft de hoofdsoorten: kleinkalibermunitie , handgranaten en geschutmunitie. De conclusie wordt in de onderstaande figuur geprojecteerd , waarbij in rood het verdachte gebied is weergegeven. Dit gebied is weergegeven op de Bodembelastingkaart OO in bijlage 18.

6. 1

Bodembelastingkaart OO

Afbeelding 6. 1. 1: Bodembelastingkaart OO.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 47 van 92

Voor het gebied verdacht van de aanwezigheid van OO geldt de volgende aanbeveling:

Alvorens aan te vangen met (water)bodemroerende werkzaamheden die binnen het verdacht gebied zijn gelegen , is het uit oogpunt van veiligheid van belang dat het verdachte gebied wordt onderzocht op de aanwezigheid van OO. De hierbij mogelijk aan te treffen OO dienen door de EOD te worden geruimd , alvorens verder te gaan met enige vorm van (water)bodemroerende werkzaamheden. In het verdacht gebied bestaat een gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers door de aanwezigheid van OO. Op basis van de Arbowetgeving is het noodzakelijk over te gaan tot opsporing van de OO of andere passende maatregelen te treffen voor de veiligheid of gezondheid van werknemers alvorens aan te vangen met (water)bodemroerende werkzaamheden die binnen het verdacht gebied gepland zijn. De hierbij mogelijk aan te treffen OO dienen door de EOD te worden geruimd.

Indien onderzoek naar de aanwezigheid van OO niet mogelijk is , bijvoorbeeld door de aanwezige bebouwing , ondergrondse infrastructuur en dergelijke , dan dienen de werkzaamheden , bijvoorbeeld het amoveren van bestaande bebouwing , te worden uitgevoerd onder regime van het CS-OOO. Daarna dient alsnog uit oogpunt van veiligheid het verdacht gebied te worden onderzocht op de aanwezigheid van OO. De hierbij mogelijk aan te treffen OO dienen door de EOD te worden geruimd , alvorens verder te gaan met enige vorm van (water)bodemroerende werkzaamheden.

Conclusie voor het uitvoeren van werkzaamheden

6. 2

Aan de hand van het bovenstaande worden voor het uitvoeren van de voorgenomen

bodemroerende werkzaamheden de volgende conclusies getrokken: •

•

Voorgenomen bodemroerende werkzaamheden in het verharde gebied binnen het verdachte gebied in het onderzoeksgebied kunnen tot 035 , meter -mv worden uitgevoerd zonder verdere maatregelen met betrekking tot OO. Voorgenomen bodemroerende werkzaamheden binnen de naoorlogs geroerde bodemprofielen kunnen worden uitgevoerd zonder verdere maatregelen met betrekking tot OO.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 48 van 92

6. 3

Protocol onverwacht aantreffen OO

De kans op aantreffen van OO is niet anders dan op elke ander plaats in Nederland onder gelijke omstandigheden. Indien tijdens het uitvoeren van werkzaamheden onverhoopt een of meerdere OO worden aangetroffen , dient dit direct gemeld te worden bij de plaatselijke politie. Deze zal melding van het aantreffen van OO doen bij de EOD , die dan voor de ruiming van de OO zorg zal dragen. Assist Explore adviseert het uitvoerend personeel voorafgaand aan bodemroerende werkzaamheden in de te bewerken gebieden altijd te instrueren om bij het onverhoopt aantreffen van een vermoedelijke OO of verdacht object als volgt te handelen:

•

Beroer het vermoedelijk OO nooit; Stop onmiddellijk met de werkzaamheden ter plaatse; Houd iedereen uit de omgeving van het OO; Bij uitwerkingsverschijnselen , zoals rook , neem voldoende afstand (het liefst bovenwinds); Meld het aantreffen van het OO onmiddellijk aan de leidinggevende dan wel bij de

•

plaatselijke politie; Volg de instructies van de plaatselijke politie strikt op.

• • • •

6. 4

Bevoegd gezag

De gemeente is Bevoegd Gezag in relatie tot de handhaving van de Openbare Orde en Veiligheid. Gelet hierop wordt opdrachtgever geadviseerd dit Rapport van Vooronderzoek ter beschikking te stellen aan de de gemeente Venlo.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 49 van 92

6. 5

Wettelijk kader in relatie tot Opsporen Ontplofbare Oorlogsresten

In de voorbereiding van een project is de opdrachtgever verplicht een onderzoek met betrekking tot de mogelijke aanwezigheid en risico's betreffende ontplofbare oorlogsresten uit te voeren. Dit is vastgelegd in het Arbobesluit (artikelen 2. 26 en 4. 10 lid 2 tot en met 4).

Arbobesluit artikel 2. 26 De Opdrachtgever is verplicht in de ontwerpfase zich ervan te vergewissen dat de betrokken werkgevers en zelfstandigen in staat zijn de verplichtingen voor de arbeidsomstandigheden die gelden in de uitvoeringsfase na te komen. Werkgevers , zelfstandigen en opdrachtgevers , als bedoeld in artikel 2. 26 Arbobesluit , dienen het risico van de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten te inventariseren en evalueren door oriënterend onderzoek uit te voeren voor aanvang van de werkzaamheden. Arbobesluit artikel 4. 10 2. In alle gevallen waarin gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers kan bestaan door de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten , wordt , alvorens werkzaamheden worden aangevangen , hiernaar een oriënterend onderzoek ingesteld. Indien het oriënterend onderzoek de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten die gevaar kunnen opleveren voor de veiligheid of gezondheid van werknemers niet uitsluit wordt een nader onderzoek ingesteld. 3.

Indien uit het nader onderzoek blijkt dat gevaar bestaat voor de veiligheid of gezondheid van werknemers door de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten , worden die ontplofbare oorlogsresten opgespoord of andere passende maatregelen getroffen om dit gevaar te voorkomen. 4.

Het opsporen van ontplofbare oorlogsresten wordt uitsluitend verricht door een bedrijf dat voor de te verrichten arbeid in het bezit is van een certificaat opsporen ontplofbare oorlogsresten

dat is afgegeven door Onze Minister of een door hem aangewezen certificerende instelling.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 50 van 92

Bijlagen

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 51 van 92

Bijlage 1. 1: Afbeelding onderzoeksgebied (Bron: Opdrachtgever)

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 52 van 92

Bijlage 1. 2: Afbeelding onderzoeksgebied (Bron: Assist Explore) Deze tekening is ingevoegd als volgende pagina.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 53 van 92

assist

Bijlage 2: Certificaat

NEN-EN

ISO

(@B) explore

9001:2015

CS-VROO

nnn

TOV oane Assist Oosteinde

Leemans Aannemersbedrijf Leemans Milieu Consultants B.V. Leemans Speciaalwerken B.V. Leemans Afval en Reiniging Assist

Explore

Kkenummer: 06072441 certificaat afgegeven is op basis van het Certificatieschema Vooronderzoek Dit en Risicoanalyse ontplofbare oorlogsresten, vastgesteld d.d. 29 januari 2021, waarmee

voldaan wordt aan de kaderbepalingen

B.V.

Vooronderzoek het

Het gezamenlijke kwalteitsmanagementsysteem van Leemans Aannemersbedrijf, Leemans Milieu B.V, Leemans Speciaalwerken B.V., Leemans Afval en Reiniging en Assist Explore. B.V. en de toepassing daarvan voldoet aan de eisen zoals neergelegd in de norm:

‘Consultants

2343108 2209-2020 3209-2023 2200-2011

15-9-2022

Risicoanalyse ontplofbare oorlogsresten

voor het

Vooronderzoek

Managing Director

EEn

jaarikse evaluate

door

TÜV Nederland

gerechtvaardigd vertrouwen bestaat dat het door de Assist Explore BV. gehanteerde kwalteitssysteem voldoet aan de eisen ui het bovengenoemde certicatieschema.

het

in dit certficatieschema hebben betrekking op kwaiteitssysteem van inzake het Vooronderzoek van ontplofbare oorlogsresten

TÜV Nederland

(geanonimise rd)

aan een

ontplofbare oortogsresten.

Nederland verklaart dat het

De eisen

Deze certificatie is onderworpen aan een jaarlijkse evaluatie door TÜV Nederland. De lijst met entiteten in de bijage is onderdeel van dit certificaat.

Datum earste certfieaar

Deelgebied:

9001:2015

Evaluatie van het Nn heeft plaatsgevonden volgens. het certficatiereglement van TÜV Nederland voor de toepassingsgebieden van de entiteten zoals benoemd in de bijlage.

Ingangsdatum cerifcaat._ Certhoast tot

Arbeidsomstandighedenbeslut

Evaluatie van het kwaiteitssysteem heeft plaatsgevonden volgens certficatiereglement van TÜV Nederland toepassingsgebied:

Deze oertficati is onderworpen TUV

Registatienummer. gek

van het

Certificaat

te Vriezenveen

NEN-EN-ISO

Explore B.V.

115, 7671 AV Vriezenveen

Managing Director

ge B

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

(geanonimiseerd)

het bedrijf

TUV Nederland Ekkersrijt 4401 5852 DL Son en Breugel T 4310) 408-338

Pagina

van

Bijlage 3: Hoofdsoorten OO (Bron: Assist Explore) Hoofdsoort

Beschrijving

Kleinkalibermunitie

Munitie voor handvuurwapens en mitrailleurs met een kaliber tot 20 mm.

Geschutmunitie

Munitie voor vuurmonden met een kaliber van 20 mm of groter.

Handgranaten

Munitie bedoeld om met de hand te werpen.

Geweergranaten

Munitie bedoeld om met behulp van een geweer te verschieten.

Munitie voor granaatwerpers

Munitie die met een daarvoor bestemd wapensysteem wordt verschoten gelanceerd of weggeslingerd. Munitie die worden afgevuurd en/of voortgestuwd door een raketmotor.

Raketten

Afwerpmunitie

Munitie bedoeld om van een vliegtuig te worden losgelaten uitgestoten of ,

geworpen.

Submunitie

Munitieartikelen opgenomen in een ander munitieartikel die op enig moment vrijkomen worden uitgestoten of verschoten zelfstandig hun weg vervolgen en op het gewenste tijdstip en/of plaats worden ontstoken zodat deze tot werking komen. Munitie bedoeld om onder water te gebruiken. ,

Onderwatermunitie Landmijnen

Munitie met een hoeveelheid springstof al of niet in een omhulsel voorzien van een ontsteker in of op een terrein of gebied aangebracht om te hinderen schade toe te brengen of buiten gevecht te stellen en door het te treffen doel wordt geactiveerd. Munitie die fabrieksmatig is aangemaakt en die al dan niet op een geïmproviseerde wijze is geplaatst met als doel te vernietigen te verminken te verwonden brand te stichten te kwellen en/of paniek te zaaien. Ze wordt geactiveerd door een ogenschijnlijk onschuldige handeling. Een explosieve stof zonder dat deze is voorzien van een ontstekingsinrichting en waarbij het oorspronkelijke gebruiksdoel onbekend is. Munitie voorzien van pyrotechnische mengsels voor speciale effecten zoals vlam licht geluid rook en/ of traangas. Munitie bedoeld om schade toe te brengen aan constructies vernielingen of vernietigingen mee uit te voeren. Inrichtingen die op of in een munitieartikel zijn of kunnen worden geplaatst en op een gewenst tijdstip en/ of plaats de verlangde uitwerking veroorzaken. Voorwerp dat onderdeel uitmaakt van of toebehoort aan een munitieartikel geen explosieve stoffen bevat maar wel een sterke aanwijzing vormt voor de mogelijke aanwezigheid van munitie. ,

Valstrikken

Explosieve stoffen

Vuurwerken

Vernielingsmiddelen Ontstekingsinrichtingen

Toebehoren van munitie

6 Met

inbegrip van Duitse V-wapens: V1 en V2.

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 55 van 92

Bijlage 4: Geraadpleegde literatuur Auteur

Amersfoort , H. e. a. Bollen , H. en P. Vroemen

Titel Mei 1940 , de strijd op Nederlands grondgebied. (Amsterdam , 2012)

Pater , B. de e. a.

Canadezen in actie. Nederland najaar ’44 – voorjaar ’46 (Arnhem 1994) Chronologisch overzicht van bombardementen , raketbeschietingen , neergekomen V-wapens en militaire vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945 in Nederland. Versie mei 2022. (Niet gepubliceerd) Vliegvelden in oorlogstijd , Nederlandse vliegvelden tijdens bezetting en bevrijding 1940-1945 (Amsterdam 2009) Mayday mayday mayday! Negentig jaar vliegtuigcrashes rondom Venlo (Venlo 2012) Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog , Deel 10a Het laatste jaar , eerste helft (‘s-Gravenhage , 1980) Bombardementen op de Maasbruggen bij Venlo oktober - november 1944 (Venlo , 1984) De bevrijding van Nederland 1944 - 1945 , oorlog op de flank (s’-Gravenhage 1995) The History of the Fifteenth Scottish Division 1939-1945 (London 1948) Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947 (Soesterberg 2013) De luchtverdediging in de meidagen van 1940. Deel 1 en deel 2 (’sGravenhage 1970) Grote atlas van Nederland (‘s-Gravenhage 2005)

Schoenmaker , B.

De bevrijding van Venlo 1944-1945’ Venlose Katernen 5 (februari

Eversteijn , TH. J. M.

Grimm P. e. a.

Groeneveld , H. Jong , J. de

Keulards , H. Klep , C. een B. Schoenmaker Martin , H. G. Meijers , A.

Molenaar , F. J.

Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945

Zwanenburg , G

15-9-2022

2006) Verliesregister 1939-1945. Alle militaire vliegtuig-verliezen in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. (z.p. , 2008). V-1 en V-2 inslagen in Nederland (z.p. , z. j. ) En nooit was het stil. Kroniek van een luchtoorlog , deel 1 en 2. (Baarn 1990). Bijlagen , En nooit was het stil (’s-Gravenhage 1993)

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 56 van 92

Bijlage 5: Geraadpleegde websites Bron Internet

Pagina www. vergeltungswaffen. nl/v1. html www. topotijdreis. nl/ www. dinoloket. nl www. verliesregister. studiegroepluchtoorlog. nl www. archieven. nl www. beobom. nl/ruimingskaart www. bac-lac. gc. ca/

http://historie. venlo. nl/siteinfo. asp www. Delpher. nl www. facebook. com www. historien. nl www. tracesofwar. nl https://www. oorlogsbronnen. nl/ https://discovery. nationalarchives. gov. uk/ http://echodelta. net/ http://ww2talk. com/ https://www. 15thscottishdivisionwardiaries. co. uk/

Bijlage 5. 1 : Delpher Datum 1 december 1944

Krant

3 december 1944

Accu

14 oktober 1949

Telegraaf

15-9-2022

Helmondsch dagblad

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 57 van 92

Bijlage 6: Gemeentelijke archieven Gemeentearchief Venlo Toegangsnr. 13

Titel

Luchtbeschermingsdienst

Inventarisnr. 88

Omschrijving Urenstaten personeel L.B.D. , per tak van dienst geordend

Dagrapporten L. B. D. Venlo (klad en

restant) 90

Dagrapporten L. B. D. Venlo (klad)

Dagrapporten L. B. D. Venlo

Dagrapporten L. B. D. afd. Blerick

Vrijwillige brandweer Venlo (1878-1942)

Stukken betreffende luchtbescherming

141

Gemeentesecretarie

2708

Herstel van oorlogsschade

2985

Inleveren van wapens en munitie

Venlo (1921) (19451978) (1997)

15-9-2022

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 58 van 92

Gemeentearchief Venlo Toegangsnr.

Titel

Inventarisnr. 3349

3716

3717

Opruiming van oorlogstuig

4863

Opgaven in verband met herstel van

4900

door oorlogsgeweld verloren gegane boerderijen , landbouw- en tuinbouwgronden Onderzoek naar mijnenvelden

Aanleg en opruiming van verdedigingswerken ten bate van de landsverdediging Aanleg en opruiming van verdedigingswerken ten bate van de landsverdediging Aanleg en opruiming van verdedigingswerken ten bate van de landsverdediging Algemene aangelegenheden

Schade aangericht in mei en december

7184

7185

Gemeentesecretarie

Grafkruisen en correspondentie van het Rode Kruis met de namen van de vliegtuigbemanning van toestellen die zijn neergestort in de regio Opruiming van oorlogstuig

7183

228

Omschrijving

Venlo (1939-1945)

1940 51

Schade aangericht in augustus 1941 en juni 1942

Schade aangericht in juni en augustus 1942

15-9-2022

Schade aangericht in augustus en september 1942

Schade aangericht in december 1942

Schade aangericht in april en juni 1943

Vooronderzoek OO Veilingterrein Venlo

Pagina 59 van 92

Gemeentearchief Venlo Toegangsnr.

Titel

Inventarisnr. 56

Omschrijving

346

Bijzondere gebeurtenissen tijdens het uitoefenen van de dienst door het politiepersoneel Overige aangelegenheden inzake het functioneren van de gemeentepolitie

349

351

828

Schade aangericht in april 1943 en later

Bijzondere gebeurtenissen tijdens het uitoefenen van de dienst door de gemeentelijke brandweer Aangelegenheden inzake het bezit van wapens , munitie en springstoffen

976

Brandstichtende middelen afgeworpen uit vliegtuigen

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gemeenteraad.venlo.nl/api/v1/meetings/889/documents/22554