Document · PDF

157 Rapportage onderzoek We Are Today (Geanonimiseerd).pdf

Raadsvergadering 7 november 2025, gemeente VenloBij agendapunt: 2.3: Vaststelling lijst ingekomen stukken nr. 827.498 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

WE ARE TODAY Het effect van een nieuwe aanpak voor het stimuleren van jongerencultuur

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

Inhoudsopgave Inleiding

Onderzoeksaanpak

1. De methode We are today

1. 1 Wat is de bedoeling van We are today?

1. 2 Hoe werkt We are today voor individuele jongeren?

1. 3 Hoe brengt We are today jongeren in verbinding?

1. 4 Hoe kan We are today de culturele infrastructuur en het (cultuur)beleid beïnvloeden?

1. 5 Wat is de potentiële impact van We are today op Venlo en haar bewoners?

1. 6 Hoe hangt dit allemaal met elkaar samen? De verandertheorie van We are today in een schema 15 2. Het bereik van We are today

2. 1 Hoe we jongeren kunnen categoriseren

2. 2 Een overzicht van wie er tot nu toe bereikt zijn

2. 3 Het bereik van We are today samengevat in een schema

3. Het

effect van We are today: de casestudy United

3. 1 Over de totstandkoming van United

3. 2 Het

effect op de betrokken jongeren

3. 3 Het

effect op de culturele infrastructuur en de stad

3. 4 Wat leren we van deze casestudy over het effect van We are today?

Conclusies: hoe werkt We are today? Bijlage: Monitoringsschema projecten We

36 are today

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

Inleiding We are today is in 2023 van start gegaan als de Venlose invulling van de landelijke Impuls Jongerencultuur. Het richt zich op het versterken verrijken en activeren van de jongerencultuur in de gemeente. Cultuurparticipatie van jongeren (16 t/m 28 jaar) wordt daarbij gezien als bevorderend voor hun fysieke en mentale gezondheid en identiteitsontwikkeling en als een manier om de stad bruisender en leefbaarder te maken. Het programma loopt tot en met 2025 en wordt onder leiding van Angelo Martinus uitgevoerd door een We are today-team 1 in samenwerking met Co. de Cultuurontwikkelaar die de rol van penvoerder heeft en de financiën beheert. De werkwijze die wordt gehanteerd bij We are today is nieuw en experimenteel zowel binnen het cultuurbeleid als binnen het jeugdbeleid en niet alleen voor Venlo maar ook landelijk. In veel regio’s zijn de impulsgelden belegd bij bestaande culturele organisaties of is er een loket gevormd waar aanvragen kunnen worden gedaan. In Venlo is gekozen voor een flexibele open bottom-up manier werken waarbij weinig van tevoren is vastgelegd. De wensen ideeën en behoeften van jongeren zijn het uitgangspunt en zij zijn vooral zelf in charge als het gaat om de uitvoering. Het team van We are today ondersteunt met kennis netwerk en middelen.

Veel van wat tot stand komt ontstaat op die manier gaandeweg en de waarde zit vaak net zo goed in het proces als in het eindproduct. Het team gelooft in deze procesgerichte aanpak die in het jongerenwerk veel gebruikelijker is dan in de cultuursector maar het heeft ook nog regelmatig moeite anderen te overtuigen van de noodzaak om zo te werken. ,

Dit onderzoek heeft tot doel de (eerste) effecten van de We are today-aanpak in beeld te brengen. Dit met het oog op mogelijke voortzetting nadat de subsidie hiervoor eind 2025 afloopt. Ook wil het team zelf graag leren van het onderzoek. Het zou immers ook kunnen dat het aannames heeft over wat goed werkt die niet blijken te kloppen. Om deze redenen heeft het team mij opdracht gegeven om een onafhankelijk onderzoek uit te voeren naar de praktijk die We are today ontwikkelt. We kiezen hierbij voor het woord effect en niet voor impact. Met die laatste term wordt doorgaans het lange termijneffect aangeduid en het is op dit moment nog (veel) te vroeg om daar iets over te zeggen. Toch kunnen we via de effecten die we zien optreden al wel een beetje voorspellen hoe de impact er in de toekomst mogelijk uit zou kunnen zien. De focus van dit onderzoek ligt ook niet op het meten van effect of impact. Het woord meten impliceert een totaaloverzicht en een mate van kwantificering die in deze fase van het programma en binnen de tijdspanne en het budget dat voor dit onderzoek beschikbaar was niet haalbaar is. Bovendien zou een dergelijke meting ons mogelijk wel helpen om aan te tonen dát We are today effect heeft en wellicht ook hoe groot die effecten zijn maar zou het veel moeilijker zijn om diepgaand inzicht te krijgen in hóe de methode leidt tot die effecten.

En dat is nou juist wat we graag willen weten. We richten ons op het beantwoorden van de volgende vragen: Wat houdt de methode We are today precies in en welke theorieën/aannames liggen hieraan ten 1. ,

grondslag? 2. 3.

Welke jongeren participeren tot nu toe op welke manier in We are today? Wat is het effect van (verschillende elementen van) de methode We are today op: a. jongeren in Venlo b. de culturele infrastructuur van Venlo c. de Venlose samenleving?

Onderzoeksaanpak We are today is een methode in ontwikkeling die zich bovendien afspeelt te midden van allerlei andere initiatieven voor en door jongeren. Het is daardoor niet mogelijk hét effect dat We are today heeft te isoleren. Dat betekent niet dat er niet veel te leren is van wat de aanpak teweegbrengt. De ,

1 Het

kernteam van We are today Venlo bestond ten tijde van het onderzoek naast initiatiefnemer Angelo Martinus (zelfstandig ondernemer , projectleider , cultuurcoach) uit Eric Lamers (Manager Cultuur & Samenleving bij Co. de Cultuurontwikkelaar , penvoerder) , Tasilo Pieck (cultuurcoach) , Aletta Smit (cultuurcoach) en Britt Mooren (zelfstandig ondernemer , productie/organisatie). Daarnaast vormden o. a. Louisa Vergozisi en Fenna Nijkamp het contentteam en was Brohlin Coumans actief als cultuurcoach in de regio Noord- en Midden-Limburg.

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

onderzoeksaanpak is om die reden ook gestoeld op het idee van een lerende evaluatie. Het team van We are today en een flink aantal van de betrokken jongeren en professionals zijn actief betrokken geweest bij het onderzoek. Op die manier kwamen we gezamenlijk tot inzichten en kreeg het onderzoek ook gaandeweg vorm. Omdat de werkwijze inmiddels is uitgebreid naar de regio Noord- en Midden-Limburg sijpelen de inzichten die hier worden opgedaan door in dit onderzoek maar we hebben ons voornamelijk gericht op het effect in Venlo waar We are today al langer loopt. ,

We startten het onderzoekstraject met het opstellen van een verandertheorie over We are today om daarmee een eerste antwoord te formuleren op de eerste onderzoeksvraag. Met het kernteam werd een sessie gehouden waarbij gezamenlijk in kaart werd gebracht welke effecten mogelijk optreden als gevolg van de projecten en acties die tot dan toe waren uitgevoerd binnen We are today. We bekeken bij wie die effecten op welke manier tot stand lijken te komen en kwamen zo tot een eerste omschrijving van de methode die We are today hanteert. Over de aannames die leven over hoe de methode werkt is vervolgens literatuur bij elkaar gezocht: zo kunnen we zien of er al onderbouwing bestaat van de methode of hierover door anderen al interessante inzichten zijn opgedaan. De uitkomsten van dit eerste deel zijn te vinden in hoofdstuk 1. De volgende stap bestond uit een mappingsessie waarbij we de reikwijdte van We are today tot dan toe in kaart hebben gebracht. Hiervoor werden naast het vaste team van We are today betrokkenen uitgenodigd die actief zijn (geweest) binnen We are today en die hier goed zicht op hebben.2 Met elkaar tekenden en beschreven we het bereik van verschillende projecten: van de initiatiefnemers en meest intensieve betrokkenen tot en met de (online en offline) toeschouwers. Het concept ‘scene’ was hierbij een belangrijk element.

We bekeken welke scenes betrokken zijn en wat de kenmerken van de ‘leden’ van die scenes zijn. Omdat één sessie te kort bleek om het bereik van We are today in beeld te krijgen is door het kernteam hierna per project nog een formulier ingevuld met extra informatie over het bereik: daarbij is ook de indeling in fases nog beter in beeld gebracht. Het geheel is verwerkt in hoofdstuk 2. ,

Met de kennis die we opdeden in stap 1 en 2 is een keuze gemaakt voor een kwalitatieve verdiepende casestudy de -voorlopig- laatste stap van het onderzoek. Isaiah Jimenez die met United actief is als organisator en manager van artiesten in de hiphopscene staat centraal in deze casestudy. Het onderzoek startte met een uitgebreid interview met Isaiah waarin hij het verhaal van zijn ontwikkeling heeft verteld. Vervolgens heb ik interviews gehouden met mensen die een rol speelden in zijn ontwikkeling of met wie hij anderszins te maken heeft gehad bij zijn initiatieven in Venlo: Tom Minten (jongerenwerker) Bob Canters (DJ/programmeur/coach) Shirley Beuving (Jacx) Cedric Kenti (voormalig partner in United) Bram Rutten (Rumah Recordings) Tim Gaal en Wieneke Lamers (Grenswerk) Angelo Martinus (We are today). Er zijn bovendien interviews gehouden met vier artiesten die zich hebben aangesloten bij United Music Agency: Ivo Farrell Rens en Ben. Ook ondervroeg ik samen met Fenna Nijboer (We are today) publiek tijdens het United Event in datzelfde café op 30 mei. De casestudy-methode is bij uitstek geschikt om diepgaand inzicht te krijgen in wat We are today teweeg heeft gebracht.

Daarbij kijken we -opnieuwnaar de effecten op vier niveaus: individuelen jongeren jongeren in verbinding de culturele infrastructuur en de Venlose samenleving in brede zin in relatie tot de verschillende elementen in de aanpak van We are today. Een beperking van de keuze voor de casestudy-methode is dat de uitkomsten niet zonder meer te generaliseren zijn naar andere projecten van We are today die vaak erg van elkaar verschillen. Van de casestudy wordt verslag gedaan in hoofdstuk 3. ,

De rapportage eindigt met een conclusiehoofdstuk waarin de uitkomsten van de drie onderzoeksdelen met elkaar in verband worden gebracht en we reflecteren op de betekenis van de uitkomsten voor de toekomst van We are today en jongerencultuur in Venlo.

2 De

deelnemers aan de mappingsessie waren Angelo Martinus , Tasilo Pieck , Eric Lamers , Britt Mooren , Fenna Nijkamp , Louisa Vergozisi , Brohlin Coumans (projectleider WAT in de regio) , Jonny Driessen (jongerenwerker Loods38) , Dide Schouren (City Collectief) , Marga Marissen (manager Resto van Harte) , Bart Creemers (horecamanager Grenswerk) , Isaiah Jimenez (United).

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

1. De methode We are today 1. 1 Wat is de bedoeling van We are today? Het plan voor We are today is in 2022 , toen nog onder de naam Skin in the game , geschreven door Angelo

Martinus die rond dezelfde tijd in opdracht van de gemeente als kwartiermaker het meerjarenprogramma Urban Culture & Sports Venlo had ontwikkeld en Eric Lamers die bij Co. de Cultuurontwikkelaar (de nieuwe naam die kunstencentrum Venlo in 2023 aannam) manager Cultuur & Samenleving is. Het plan moest snel geschreven worden en nog sneller van start. De toekenning vanuit OCW kwam binnen op 17 november 2022 en de gelden zijn toegekend voor 2023 2024 en 2025. Hierdoor is het inrichten van het team dat We are today ging uitvoeren en de werkwijze die het hanteerde gaandeweg tot stand gekomen. Ook de communicatie over wat We are today is en doet (inclusief de naam) kwamen tijdens de looptijd tot stand. In de tussenevaluatie uit 2024 staan de missie en visie als volgt verwoord: ,

Missie We Are Today heeft als missie om de jongerencultuur in de gemeente te versterken te verrijken en te activeren met een nadruk op het stimuleren van zelfinitiatief en creatieve expressie onder jongeren. Door de gefaseerde aanpak - verkennen en ontdekken zelf doen en maken en uiteindelijk uitblinken delen en vermenigvuldigen - bevorderen we actieve deelname en geven we jongeren een centrale rol in culturele ontwikkelingen. ,

Visie Wij streven naar een levendige jongerencultuur in de gemeente waarbij we ons richten op het collectief dienen van een grote groep jongeren. Jongeren nemen niet alleen deel maar nemen ook de leiding in het creëren van diverse culturele activiteiten. We zetten ons in voor het opbouwen van een duurzame gemeenschap ondersteund door een sterk netwerk van culturele- en maatschappelijke partners en aanjagers. Centraal in onze aanpak staan zelfvoorzienende projecten een netwerk van samenwerking dat jongeren begeleidt in het vormgeven van hun activiteiten en persoonlijke groei en zo een blijvende impact in onze gemeenschap te verwezenlijken. ,

Op de website die zich (ook) richt op de jongeren zelf staat het ten tijde van het onderzoek zo verwoord: ,

Missie en visie We Are Today is een project ontwikkeld door Co. De Cultuurontwikkelaar en Angelo Martinus. We Are Today beter bekend als WAT gebruikt cultuur als een instrument om jongeren tussen 16 en 28 jaar te ondersteunen in hun ontwikkeling en om de stad bruisender te maken. ,

WAT! stimuleert en faciliteert culturele activiteiten die volledig door jongeren worden geïnitieerd. Dit doen we door middel van begeleiding samenwerking met een uitgebreid netwerk van culturele en maatschappelijke partners en het verstrekken van financiële steun. Ons doel is om jongeren met elkaar te verbinden hun vaardigheden te ontwikkelen leiderschap te bevorderen en hen de mogelijkheid te geven om via creatieve uitingen vorm te geven aan de toekomst van hun stad. ,

In beide formuleringen zien we terug wat We are today beoogt en hoe het dit denkt te realiseren. Het directe doel is jongeren zich te laten ontwikkelen en hen met elkaar te verbinden. Dit leidt vervolgens tot een levendige jongerencultuur en een bruisende stad waaraan jongeren mede vormgeven. Dit wordt gerealiseerd door het eigen initiatief van jongeren te stimuleren en hen zelf de leiding te geven. Een netwerk van culturele en maatschappelijke partners ondersteunt en begeleidt hen daarbij en er is ook financiële steun beschikbaar. ,

De genoemde blijvende impact die dit kan hebben speelt zich dus af op verschillende niveaus: Individuele jongeren die zichzelf ontwikkelen • • Jongeren die verbinding met elkaar en met anderen krijgen ,

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

•

Culturele en maatschappelijke partners die hun netwerk verbreden met jongeren en ruimte

•

bieden aan hun initiatieven De gemeenschap/de stad die verlevendigd wordt met jongerencultuur

Deze niveaus worden hieronder één voor één onder de loep genomen. Hierbij bespreek ik welke effecten de uitvoerders van We are today al zien ontstaan als gevolg van hun acties en welke ze hopen te bereiken. Ook bekijk ik wat we al weten uit literatuur over de aannames die zij hebben over hoe dit effect ontstaat of zal ontstaan. 1. 2 Hoe werkt We are today voor individuele jongeren?

De aanpak van We are today Het team van We are today heeft tijdens de looptijd van het project al talloze jongeren kunnen helpen om hun creatieve plannen waar te maken (zie verder hoofdstuk 2). Zij gaan daarbij uit van de culturele behoeften van jongeren en gaan actief op zoek naar jongeren die niet snel elders al aan bod komen. Die culturele behoeften kunnen latent zijn maar het kan ook zo zijn dat zij al duidelijk voor ogen hebben wat ze willen of zelfs al langer actief bezig zijn met kunst en cultuur. Het team van We are today dat ruime ervaring heeft met werken met jongeren en daardoor de taal van jongeren goed spreekt heeft direct contact met jongeren en ontleedt met hen waar hun behoefte ligt. Maar het kan ook dat het contact voornamelijk verloopt via bestaande organisaties mensen of plekken waar de jongeren al contact mee hebben. In beide gevallen richt het team zich op inspireren stimuleren en faciliteren. Dat gebeurt met advies netwerk en/of geld. Een erg belangrijk uitgangspunt is dat de regie bij de jongeren zelf ligt: We are today organiseert geen projecten voor jongeren en ook bestaande organisaties werken vanuit het principe van eigen regie. Het geven van vertrouwen aan jongeren is een essentieel uitgangspunt.

Het team denkt actief mee over wat er nodig is om hun plannen te realiseren en brengt jongeren in contact met mensen en organisaties die hen daarbij kunnen helpen. Coaching kan ook onderdeel zijn van de ondersteuning. Dat gebeurt soms door een van de teamleden zelf als zij zelf verstand hebben van de betreffende discipline maar het is ook mogelijk en gebruikelijk dat hiervoor externe coaches met specifieke expertise worden ingezet. Jongeren kunnen zelf iemand aandragen of het We are today-team adviseert over wie hier geschikt voor zou kunnen zijn. Als er geld nodig is om het initiatief mogelijk te maken wordt gewerkt met een simpele en laagdrempelige aanvraagprocedure waarvoor het niet nodig is een stichting op te richten. Ook erg belangrijk is dat niet van tevoren hoeft te worden vastgelegd hoe het resultaat eruit gaat zien. Zo wordt gewerkt vanuit vertrouwen en bewust ruimte gecreëerd voor falen. De jongeren worden ook geholpen bij het opstellen van hun aanvraag die niet langer hoeft te zijn dan een A4. Bij het bepalen of We are today een initiatief steunt (financieel of anderszins) wordt door de teamleden bekeken of zij vinden dat er voldoende noodzaak blijkt voor uitvoering van het plan of er potentie in zit en of er een groep bediend wordt. ,

Het effect op individuele jongeren Het team ziet dat de betrokken jongeren zichzelf bij het waarmaken van hun plannen ontwikkelen op verschillende vlakken. Zij leren hun interesses en talenten beter kennen krijgen meer zelfvertrouwen ontwikkelen hun creatieve vaardigheden maar vaak ook hun cultureel ondernemerschap. Die ontwikkeling kan zich op verschillende niveaus afspelen. In het oorspronkelijke projectplan werd uitgegaan van drie fases van ontwikkeling: 1. verkennen en ontdekken 2. zelf doen en maken 3. uitblinken delen en vermenigvuldigen ,

De focus wordt bij We are today gelegd op de eerste twee fases. In fase 1 staan de behoeften van jongeren centraal maar zijn zij vaak vooral actieve deelnemers: het gaat om projecten voor jongeren. De maatschappelijke waarde van cultuur staat in deze fase voorop. In fase 2 zijn de jongeren echt helemaal in charge: zij ‘organiseren ontwikkelen en laten zien wat zij in huis hebben’: de projecten zijn dus door ,

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

jongeren. De culturele/artistieke waarde wordt in deze fase belangrijker. In fase 3 groeien uitblinkende jongeren door tot een vaste waarde in de culturele/artistieke scene en delen ze hun kennis met jongeren in fase 2 en fase 1. In alle fases van ontwikkeling ziet het team van We are today de genoemde effecten optreden maar dit kan er afhankelijk van de betrokken jongeren en het type project anders uitzien. ,

Als het gaat om de ontwikkeling van jongeren (talent en interesses zelfvertrouwen creatieve vaardigheden cultureel ondernemerschap) neemt het team van We are today aan dat die bevorderd wordt door hen vertrouwen te geven hen de regie te geven over hun eigen initiatieven resultaten niet vooraf vast te leggen en daarmee ruimte te geven om te falen. ,

Wat zegt de literatuur? In de literatuur treffen we behoorlijk wat steun aan voor deze aannames. Het idee dat eigen regie de ontwikkeling bevordert sluit goed aan op de nog altijd populaire Self Determination Theory die de Amerikaanse psychologen Deci & Ryan 3 al in de jaren 80 ontwikkelden. Deze theorie laat zien dat intrinsieke motivatie (je wilt iets zelf) tot betere resultaten leidt dan extrinsieke motivatie (je wordt gemotiveerd door bijvoorbeeld geld of een cijfer). Intrinsieke motivatie wordt volgens Deci & Ryan bevorderd door de ervaring van autonomie (je hebt er zelf voor gekozen) competentie (je kunt het) en verbondenheid (je voelt je gesteund). ,

In de cultuursector zien we dat dit inzicht ook al lange tijd post heeft gevat waar het gaat om het motiveren van (onder meer) jongeren om te participeren in cultuur een belangrijke doelstelling van de meeste zo niet alle cultuurinstellingen. Met de opkomst van professionele marketing in de cultuursector kwam het inzicht dat publiekswerving pas effectief is als wordt aangesloten op de interesses en behoeften van de doelgroep. Daarbij is wel lange tijd veel weerstand geweest tegen bemoeienis van marketeers met het artistieke product dat autonoom zou moeten kunnen functioneren. 4 In het veld van cultuureducatie en amateurkunst was die weerstand er altijd al minder maar ook in de professionele kunsten is de aandacht voor participatie door publiek/doelgroepen enorm toegenomen. 5 Zeker als het gaat om jongeren heeft onderzoek in de praktijk keer op keer laten zien dat het veel beter lukt om hen te motiveren voor cultuurparticipatie als zij zelf mogen bepalen hoe dit eruit ziet. 6 Daar staat overigens ook het belangrijke inzicht tegenover dat je niet kunt weten dat je ergens behoefte aan hebt als je niet weet dat het bestaat wat aansluit op de theorie van positieve en negatieve vrijheid waarbij positieve vrijheid staat voor een vorm van autonomie waarbij je vanuit kennis ook daadwerkelijk iets te kiezen hebt. 7 ,

Dat participatief werken en co-creatie effectieve methoden zijn om jongeren te betrekken bij kunst en cultuur is een breed gedragen idee maar we zien ook dat er veel verschillende ideeën leven over hoe succesvolle participatie of co-creatie eruitziet. 8 In de cultuursector is er veel druk om succes te laten zien waardoor eerlijk onderzoek naar wat goed en minder goed werkt schaars is. 9 Het team van We are today ontleent veel kennis aan benaderingen die in het sociaal domein en het jongerenwerk gebruikelijk zijn. Vanuit de cultuursector is hier van tijd tot tijd ook interesse in en het beleid stimuleert de laatste jaren samenwerking tussen deze twee domeinen bijvoorbeeld via de regeling Samen cultuurmaken van het Fonds Cultuurparticipatie. Het LKCA heeft de resultaten van projecten die in deze regeling zijn uitgevoerd ,

M. , & Deci , E. L. (2017). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation , Development , and Wellness. New York: Guilford Press. 4 Boorsma , M. (2006). A Strategic Logic for Arts Marketing: Integrating customer value and artistic objectives. International Journal of Cultural Policy , 12(1) , 73–92. 5 Dupin-Meynard , F. & Négrier , E. (ed. ) (2020) Cultural Policies in Europe: a Participatory Turn? Ocictanie en scène , éditions de l’Attribut 6 Linzer , D. & Munley , M. E. (2015) Room to rise: the lasting impact of intensive teen programs in art museums. New York: Whitney Museum of American Art. 7 Blokland , H. (1997) Publiek gezocht. Essays over cultuur , markt en politiek. Boom. 8 Elffers , A. & Sitzia , E. (2016) Defining participation. Practices in the Dutch Art World , in: McSweeney , K. & Kavanagh , J. (2016) Museum Participation. New Directions for Audience Collaboration. MuseumsEtc; Dupin-Meynard , F. & Négrier , E. (ed. ) (2020) Cultural Policies in Europe: a Participatory Turn? Occitanie en scène , éditions de l’Attribut 9 Jancovich , L. & Stevenson , D. (2024) Failures in Cultural Participation. 3 Ryan , R.

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

gebruikt om de kennis over cultuurparticipatie in relatie tot verschillende doelgroepen (zoals jongeren) en maatschappelijke problemen (zoals eenzaamheid) te vergroten. Met betrekking tot jongeren benoemen zij dezelfde succesfactoren als het team van We are today: De mogelijkheden van de jongeren staan centraal en niet de problemen • • Er is veel ruimte voor eigen inbreng jongeren krijgen de regie Er is ruimte voor zelfexpressie en exploratie: uitproberen en ontdekken falen mag • De jongeren voelen zich thuis zij zijn onderdeel van een geheel • Nadenken over jezelf wordt gestimuleerd (zelfreflectie) • Jongeren doen positieve ervaringen op 10 • ,

In hetzelfde kennisdossier wordt verwezen naar talloze onderzoeken en onderzoekers die bezig zijn met het raakvlak tussen cultuur en welzijn bij jongeren. Daarbij is -ook in de context van We are today- het concept talent interessant. Kooijmans muntte de term talentologie om een kritisch tegenwicht te bieden tegen de hedendaagse focus op talent prestatie en competitie die vandaag de dag veel druk op jongeren legt. Talentologie ‘beroept zich op het algemene recht van het kind op een positieve (talent)ontwikkeling [door] talent niet zo zeer meer [te] beschouwen als een bijzondere gave maar als algemeen vermogen tot groei’. 11 Kooijmans’ onderzoek toont aan dat zowel sport- als cultuurprojecten jongeren de mogelijkheid geven om succeservaringen op te doen die zowel hun interne emotiehuishouding en zelfbewustzijn als hun externe performance en relatiehuishouding een boost geven. In projecten met een hoog competitiegehalte doen kwetsbare jongeren juist makkelijker negatieve ervaringen op. Kunst en cultuur blijken nog meer dan sport een appel te doen op ‘het vermogen om te aspireren’ omdat ze de verbeelding prikkelen: jongeren durven weer te dromen. 12 ,

Een laatste onderzoek van het LKCA 13 dat in dit kader interessant is komt aan de hand van twee cases (waaronder het jongerenproject ForwArt in Tilburg) tot de conclusie dat de projecten waarin het lukte de leefwereld van jongeren centraal te zetten en daarmee hun eigenaarschap te erkennen het meest succesvol waren maar dat dat niet betekent dat het initiatief per se altijd bij jongeren moet liggen. Dit sluit goed aan op de brede definitie die binnen We are today wordt gehanteerd van ‘eigen regie’. Ook projecten waarvan initiatief en uitvoering niet in handen van de deelnemende jongeren zijn kunnen toch zodanig ruimte scheppen voor hun eigen ideeën dat een gevoel van regie of misschien is een beter woord ‘eigenaarschap’ aanwezig is. ,

1. 3 Hoe brengt We are today jongeren in verbinding?

De aanpak van We are today We are today is een cultuurproject dat geïnitieerd is vanuit het cultuurbeleid. Dat impliceert dat het zich niet in eerste instantie richt op de persoonlijke begeleiding van individuele jongeren en het helpen oplossen van hun problemen zoals het jongerenwerk dat wel doet maar vooral op het stimuleren inspireren en faciliteren van jongeren om hun ideeën te realiseren. Een heel belangrijk instrument daarbij is hen in contact te brengen met anderen. Het kan dan gaan om jongeren met dezelfde interesses (peers) maar ook om mensen en instellingen in de stad met wie uitwisseling of samenwerking waardevol kan zijn. Jongeren staan vanuit volwassenen bekeken bekend als een lastig te bereiken doelgroep. Andersom is de wereld van jongeren vaak nog klein: hij beperkt zich tot familie vrienden school en de buurt waar ze wonen. We are today stimuleert het leggen van verbindingen door mensen direct met elkaar in contact te brengen en dat contact eventueel nog extra te laten ondersteunen door coaches. Dit zijn culturele professionals die het begeleiden van jongeren doorgaans niet in hun takenpakket hebben. Zij worden betaald voor de tijd die zij hierin steken. Ook door een tweewekelijks WAT-diner te organiseren en te ,

10 LKCA

(n. d. ) Kennisdossier Cultuur en jongeren: https://www. lkca. nl/artikel/cultuur-en-jongeren/ Talentologie. Een andere visie op talent. Talent 5. 12 Kooijmans , M. (2017) Talentgericht werken met kwetsbare jongeren. De opgetelde waarde van sport , kunst en cultuur. In: Boekman 112 13 LKCA (2024) Versterken wat er al is. Op weg naar inclusieve leerecosystemen. 11 Daeter , B. (2022)

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

online en offline zichtbaarheid van de projecten die worden ondersteund (via de website een podcast bijeenkomsten) worden nieuwe verbindingen gelegd.

zorgen voor

social media

Het effect op jongeren in verbinding Het We are today-team ziet veel voorbeelden van gerealiseerde projecten waar jongeren met dezelfde culturele interesses elkaar hebben gevonden. Zeker als het om interesses gaat die niet tot de mainstream jongerencultuur behoren is dat voor de betreffende jongeren waardevol. Maar ook als het om meer mainstream cultuurvormen gaat ziet het team dat de jongeren zich deel gaan voelen van een community. Daarmee wordt zo’n community ook weer zichtbaar voor anderen wat weer nieuwe leden kan aantrekken of juist samenwerking met mensen van buiten deze community mogelijk maakt. De onderlinge uitwisseling van interesses en vaardigheden blijkt zowel tussen peers met dezelfde interesses als tussen jongeren en anderen binnen en buiten de eigen interessegroep een stimulerend effect te hebben. Het team ziet daarbij veel potentie voor het verkleinen of laten verdwijnen van onderlinge vooroordelen tussen groepen maar is op het moment van het onderzoek nog aan het proberen dit type overbruggende contacten tot stand te brengen. Een laatste belangrijke verbinding die We are today ziet ontstaan is die tussen jongeren en de culturele infrastructuur. Jongeren leren culturele instellingen en professionals kennen die ze nog niet kenden of als ze ze al wel kenden raken ze er nauwer bij betrokken.

Er zijn al verschillende voorbeelden van jongeren die door We are today zijn ondersteund om projecten uit te voeren in samenwerking met of op podia die deel zijn van de gevestigde culturele sector. Op het effect dat dat geeft op die instellingen gaat de volgende paragraaf verder in. ,

De belangrijkste aanname waar We are today hier dus mee werkt is dat voor de ontwikkeling van jongerencultuur niet alleen de ontwikkeling van individuele jongeren maar ook het contact tussen jongeren onderling en tussen verschillende groepen mensen en instellingen belangrijk is. Daarbij is de aanname dat coaches die het veld goed kennen en de taal van jongeren spreken die contacten effectief helpen te leggen. ,

Wat zegt de literatuur? Er wordt vaak gezegd dat kunst en cultuur verbindt maar het bewijs hiervoor is zwak zo laat Hanka Ottes onderzoek ‘Binden of overbruggen?’ 14 zien. Toch is het zeker zo dat cultuurparticipatie in groepsverband versterkend werkt voor het sociaal kapitaal (de grootte/waarde van iemands netwerk) maar dat effect treedt ook op in andere vrijetijdsdomeinen. Putnam laat zien dat sociaal kapitaal een individu toegang geeft tot hulpbronnen die het zelf niet tot zijn beschikking heeft en dat ook derden van die uitwisseling kunnen profiteren. Bourdieu toont bovendien dat sociaal kapitaal voortvloeit uit lidmaatschap van een groep. Otte is met name geïnteresseerd in of kunstactiviteiten een bindend effect hebben (gebaseerd op homogeniteit) of dat ook sprake is van overbrugging (heterogeniteit). In het onderzoek van Matarasso dat zij aanhaalt zien we veel voorbeelden van hoe kunstprojecten mensen uit hun isolement halen doordat zij ervaren dat anderen vergelijkbare ervaringen hebben. Otte benadrukt dat dit bindende effect ontstaat omdat een al aanwezige bindende factor het uitgangspunt vormde van het project (denk bijvoorbeeld aan een project met vluchtelingen).

Zij benoemt dat het samenbrengen van mensen uit verschillende groepen in een kunstproject ook een overbruggend effect kan hebben (er ontstaat contact tussen mensen uit verschillende groepen) maar dat onduidelijk blijft welke invloed het culturele karakter van de activiteit hierop heeft. Wat wel duidelijk is is dat het dan nog noodzakelijker is dat participanten door een interventie van derden bij elkaar worden gebracht. ,

In mijn eigen onderzoek in opdracht van het Stedelijk Museum naar het lange termijneffect van het Blikopenersprogramma 15 zien we dat bindende en overbruggende vormen van contact allebei grote impact hebben gehad op oud-deelnemers. Bij Blikopeners wordt jaarlijks een groep van circa 15 jongeren 14 Otte , H.

(2015) Binden of overbruggen? Over de relatie tussen kunst , cultuurbeleid en sociale cohesie. Proefschrift Rijksuniversiteit Groningen. 15 Elffers , A. (2024) Een pijplijn voor nieuw talent? Een onderzoek naar de impact van het Blikopenersprogramma van het Stedelijk Museum. Stedelijk Museum Amsterdam.

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

tussen de 15 en 19 jaar geselecteerd om gezamenlijk activiteiten te organiseren in het museum. Hierbij wordt heel specifiek geselecteerd op diversiteit: jongeren komen uit verschillende delen van de stad van verschillende scholen en schoolniveaus hebben verschillende culturele achtergronden en leeftijden (binnen de range 15-19 jaar). Juist die diversiteit wordt vaak als bindend ervaren door de deelnemers. Blikopeners die zich op school anders voelden werden bij Blikopeners geaccepteerd en/of vonden er gelijkgestemden. Maar de diversiteit in de groep zorgde er bij veel Blikopeners ook voor dat ze voor de eerste keer mensen leerden kennen die uit een andere sociale groep kwamen dan zijzelf: een overbruggende vorm van verbinding. En ook dat had veel impact niet alleen op wat Otte het relationele niveau noemt (direct observeerbaar contact) maar ook op het ideële niveau (identificatie met diversiteit). Blikopeners ervoeren het samenwerken met een diverse groep jongeren als verrijkend inspirerend en versterkend en dit leidde er bij sommigen toe dat zij jaren later nog altijd ambassadeurs zijn voor diversiteit. Daarnaast laat dit onderzoek zien hoe waardevol de overbruggende contacten met professionals in het cultuurveld die zij opdeden tijdens hun Blikopenerjaar zijn geweest voor hun toekomstplannen. ,

In beide onderzoeken zien we dus terug dat de manier waarop deelnemers aan kunstprojecten worden samengebracht effect heeft op het type verbindingen dat ontstaat en de impact die dit heeft. In de genoemde onderzoeken komt de door We are today ingezette methode van coaches die mensen met elkaar en met de culturele infrastructuur in contact brengen niet echt aan bod al zien we wel dat de rol van de begeleiders/organisatoren van de projecten duidelijk van grote invloed is. Het LKCA heeft wel recent onderzoek gedaan naar cultuurcoaches 16 maar dit onderzoek is een beschrijving (wat waar hoe hoeveel) van de inzet van cultuurcoaches in Nederland via de regeling combinatiefuncties en besteedt geen aandacht aan de resultaten die dankzij cultuurcoaches tot stand komen en welke vormen van coaching tot welke resultaten leiden. Dit onderzoek bevestigt wel dat cultuurcoaches in de wijk hun werk voornamelijk typeren als ‘verbindend’ waarbij door de coaches de competenties zichtbaarheid onafhankelijkheid en luisteren als meest bevorderend worden gezien terwijl zij verloop van mensen borging (waarbij ik denk dat bedoeld wordt: gebrek aan borging) en weinig uren als het meest belemmerend ervaren. Ander onderzoek van het LKCA naar leerecosystemen 17 laat zien dat sleutelfiguren uit de wijk een belangrijke brugfunctie vervullen tussen leef- en systeemwereld.

Het belang van taal komt hierbij onder andere naar voren: zo kunnen de woorden ‘kunst’ en ‘cultuur’ al tot weerstand leiden bij jongeren. Maar als ‘wijk en stad leef- en systeemwereld en amateur en professional bij elkaar komen’ versterk je het leerecosysteem maak je het diverser en kunnen uiteindelijk meer mensen zich cultureel ontwikkelen zo concludeert dit onderzoek. ,

Ouder onderzoek van DSPgroep uit 2010 18 gaat in op hoe in den lande invulling wordt gegeven aan wat zij ‘een nieuw type cultuurfuncties’ noemen. Zij onderscheiden: de cultuurintendant de kwartiermaker de ,

cultuurmakelaar de cultuuraanjager de cultuurscout/cultuurverkenner en de cultuurcoach. Zij reserveren de term cultuurcoach voor de verbinding tussen onderwijs en cultuur waardoor de coaches van We are today eerder een mix vormen van cultuurmakelaar (tussen professionele culturele instellingen en nieuw publiek en nieuwe initiatieven) cultuuraanjager (ontwikkelen en begeleiden van artistieke projecten) en cultuurscout/cultuurverkenner (stimuleren en faciliteren van culturele initiatieven en talent in de wijken). Een belangrijke aanbeveling uit dit onderzoek gaat over de evaluatie van het werk van deze cultuurfunctionarissen. Er wordt aanbevolen van tevoren criteria te bepalen om het verloop en succes van de ‘verbinding’ te beoordelen en niet in de valkuil te trappen van het afmeten van het succes aan bereik en bezoekersaantallen. ,

16 LKCA

(2022) Cultuurcoaches onder de loep. Versterken wat er al is. Op weg naar inclusieve leerecosystemen. LKCA. 18 DSP Groep (2010) Nieuwe cultuurfuncties. Een urgente verkenning naar meerwaarde en typologie. 17 Goossens , L. (2024)

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

1. 4 Hoe kan We are today de culturele infrastructuur en het

(cultuur)beleid beïnvloeden?

De aanpak van We are today We are today opereert niet als aparte organisatie maar probeert haar missie in samenwerking met culturele en maatschappelijke organisaties en professionals in de stad te bereiken en zo ook aan een duurzaam netwerk van culturele en maatschappelijke partners en aanjagers te bouwen. Ook worden zo veel mogelijke verbindingen gelegd met andere beleidsprogramma’s in Venlo en daarbuiten. Het team van We are today brengt initiatieven van jongeren onder de aandacht van culturele instellingen en wijst hen op hun verantwoordelijkheid om jongeren ruimte te bieden. Omdat het team bestaat uit ZZP-ers die allemaal ook nog andere functies vervullen zijn er vanzelf sterke verbindingen met het brede culturele veld en andere beleidsprogramma’s. Bovendien voegde We are today als bewuste strategie al verschillende (jonge) mensen toe aan het team waardoor weer nieuwe verbindingen ontstaan. Daarbij ziet het team zichzelf ook als coach voor culturele instellingen en professionals in de samenwerking met jongeren. Vooroordelen over jongeren wegnemen is daarvan een onderdeel maar ook goed uitleggen wat We are today wel en niet doet en transparantie over financiering en werkwijze zijn hierbij belangrijk. Dat laatste is ook belangrijk in de missie om het cultuurbeleid met betrekking tot jongeren effectiever te maken.

We are today denkt dat het daarvoor nodig is dat er meer en beter samengewerkt wordt tussen verschillende beleidsdomeinen en dat er meer risico genomen wordt door initiatieven meer vrijheid te geven en te ‘durven loslaten’. Een van de strategieën die het team daarvoor hanteert is het veranderen van het narratief over talent en kwaliteit en het zichtbaar maken van wat er allemaal tot stand komt als er daadwerkelijk anders gewerkt wordt: ‘Laten zien hoe het anders kan door het anders te doen’. ,

Het effect op de culturele infrastructuur en het (cultuur)beleid Het team van We are today is ervan overtuigd dat het al gelukt is om de culturele infrastructuur van Venlo te verrijken met nieuwe talenten en initiatieven vanuit de jongerencultuur die nog niet in the picture waren of hun plannen nog niet (volledig) hadden kunnen realiseren. Er zijn al veel contacten gelegd en samenwerkingen ontstaan tussen jongeren en de professionele cultuursector en er stromen ook nieuwe jonge mensen in in die sector en in beleidsfuncties. Tegelijkertijd is ook duidelijk sprake van botsingen en schuring tussen de gevestigde orde en de nieuwkomers. Het team voelt frustratie over het feit dat enthousiasme bij gevestigde cultuurinstellingen om met jongeren samen te werken vaak niet wordt omgezet in daadwerkelijke actie en tast regelmatig in het duister waarom er zo weinig gebeurt. Ook valt het de teamleden op dat een en dezelfde persoon in dienst van een gevestigde cultuurinstelling vaak veel minder voor elkaar krijgt dan als zelfstandig initiatiefnemer. Een van de jonge professionals die het betreft vertelde tijdens de bijeenkomst in Theater de Garage op 24 juni hoe zij dit zelf ook als een groot verschil ervaart.

Wanneer zij een event organiseert bij de bibliotheek moet zij van tevoren precies haar doelgroep definiëren en bepalen hoeveel bezoekers er zullen komen terwijl zij zich daar met haar kunstcollectief helemaal niet mee bezig houdt. Daar ontstaat een vrijere sfeer die denkt zij ook door bezoekers heel anders ervaren wordt. Het is de vraag of het probleem vooral ligt in de context van de instelling (bureaucratisch log) of bij de vrije makers (wantrouwen tegen instituties niet door ‘het systeem’ willen worden ingekapseld). Overigens was er ook tijdens deze bijeenkomst weer veel enthousiasme onder medewerkers van gevestigde cultuurinstellingen om met de jongeren die op het podium hun verhaal deden te gaan samenwerken. Het belang van ‘je laten zien en worden gezien’ en de verantwoordelijkheid van de gevestigde orde om ‘goed op te letten’ werd in de discussie ook nog eens benadrukt. ,

Het is nog niet duidelijk of We are today al effect heeft op hoe beleidsmakers in cultuur en daarbuiten (bv ook wonen jeugd welzijn etc) kijken naar de waarde/impact van (jongeren)cultuur. De hoop is dat zij de waarde daarvan meer gaan zien. Ook hoopt het team dat er nieuwe mogelijkheden en werkwijzen gaan ontstaan binnen het beleid die positief uitpakken voor jongeren/jongerencultuur niet in de laatste plaats door We are today een vervolg te geven na 2025. Hierbij leven nog veel vragen over hoe dit moet worden aangepakt: kan een benadering die meer ruimte geeft aan risico en falen zoals We are today die nu heeft ontwikkeld hieraan bijdragen? En hoe zorg je ervoor dat zo’n aanpak daadwerkelijk wordt omarmd? ,

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

Wat zegt de literatuur? De in paragraaf 1. 1 besproken populariteit van participatieve methoden en co-creatie in de cultuursector gaat hand in hand met (hernieuwde) interesse in het idee van culturele democratie door Dupin-Meynard en Négrier 19 beschreven als een van de vier (overlappende) paradigma’s in het cultuurbeleid waarbij het excellentieparadigma het paradigma van democratisering van cultuur en de creatieve economie de andere drie zijn. Culturele democratie kwam op in de jaren 70 en richt zich op de erkenning van de culturele praktijken van alle groepen in de samenleving en het geven van ‘agency’ aan deze groepen. Dit vormt met name een contrast met het idee van democratisering van cultuur dat zich richt op het toegankelijk maken van (gesubsidieerd) kwaliteitsaanbod voor een zo breed mogelijk publiek. Culturele democratie laat het idee van een hiërarchie in vormen van cultuur los en ook het onderscheid tussen vraag en aanbod wordt onder dit paradigma -in theorie althans- irrelevant. Daarmee ontstaat meer aandacht voor de betekenis van actieve cultuurparticipatie van verschillende bevolkingsgroepen waar in de andere paradigma’s receptieve cultuurparticipatie veel meer centraal staat.

UNESCO heeft deze filosofie omarmd en ook de Nederlandse UNESCO-commissie heeft dit idee recent weer veel aandacht gegeven in hun advies over the culture ‘de benaming voor een diasporische leefwereld (…) met uitingsvormen zoals ontwerp mode muziek film en kunst beïnvloed door postkoloniale migratie’ als de grootste (jongeren)beweging van onze tijd. 20 In het advies komt naar voren dat de doorgroeimogelijkheden voor mensen met een migratieachtergrond nog altijd beperkt zijn en dat het vinden van investeerders voor deze groep lastig is. Uit expertgesprekken met biculturele jonge makers en ondernemers blijkt dat bepaalde vormen van culturele expressie en creativiteit nog altijd worden gemarginaliseerd of genegeerd. Een van de oorzaken daarvan is dat de manier waarop selectiecriteria als ‘kwaliteit’ en ‘professionaliteit’ worden geïnterpreteerd vaak onbewust gebaseerd worden op vooroordelen en stereotypen. Hierdoor hebben makers uit the culture vaak beperkte toegang tot culturele instellingen en distributiekanalen. Een deel van de makers en communities investeert hierdoor noodgedwongen onevenredig veel vanuit eigen middelen. Ook staat de traditionele route naar succes via formele opleidingen en geaccrediteerde instituten nog altijd bekend als de beste. Hierdoor worden autodidacte makers die veel voorkomen in the culture over het hoofd gezien of niet serieus genomen.

Dit resulteert in een gevoel van onderwaardering en frustratie. Het advies stelt deze ongelijkheid aan de kaak en beargumenteert dat het van cruciaal belang is dat binnen de groep beoordelaars en beleidsmakers sprake is van representatie en diversiteit aan kennis. Kennis over the culture moet volgens dit advies urgent in culturele instellingen en beleidsafdelingen worden ingebed. Het sluit aan op de populaire slogan ‘nothing about us without us’. ,

Dit is natuurlijk geen nieuw idee. Het blijft vooral een groot vraagstuk waarom het de cultuursector maar niet lukt om een dwarsdoorsnede van de samenleving te bereiken en echt inclusief te worden een bevinding die al in honderden onderzoeken naar voren is gekomen. Négrier benoemt als belangrijk obstakel dat ondanks goede voornemens om participatief te werken in de uitvoering duidelijk wordt dat het nooit echt de intentie was om daadwerkelijk de macht de delen. Dit wordt ook wel symbolische participatie genoemd. Stevenson en zijn collega’s gaan zelfs zo ver dat zij denken dat gevestigde cultuurinstellingen er belang bij hebben om het doel nooit te bereiken omdat dat hun bestaan overbodig maakt. Zo lang het doel van inclusie en participatie niet bereikt is zijn er projecten nodig om hieraan te werken. 21 Deze Britse onderzoeker is ook een van de auteurs van het onlangs verschenen boek Failures in Cultural Participation 22 waarin naar voren komt dat tegenover de honderden onderzoeken die aantonen dat cultuurparticipatie ongelijk verdeeld is over de samenleving ook honderden onderzoeken staan die het succes van participatieve projecten vieren. Zij concluderen dat het toegeven van falen als het gaat om dit type projecten als gevaarlijk wordt gezien waardoor middelmatige prestaties als succesvol ,

19 Dupin-Meynard , F. & Négrier , E. (ed. ) (2020)

Cultural Policies in Europe: a Participatory Turn? Occitanie en scène , éditions de l’Attribut 20 Nederlandse Unescocommissie (2024) Onvervangbaar. De innovatieve kracht van The Culture. 21 Stevenson , D. , Balling , G. & Kann-Rasmussen , N. (2015) ‘Cultural participation in Europe: shared problem or shared problematization?’ , International Journal of Cultural Policy , 23:1 , pp. 89-106 22 Jancovich , L. & Stevenson , D. (2023) Failures in Cultural Participation. Palgrave Macmillan.

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

worden geclaimd en er weinig geleerd wordt van ervaringen. Zij stellen voor om dit te veranderen probeerden dat al in de praktijk te brengen in hun Failspace-project. 23

Ondanks dat ik in Nederland geen vergelijkbare projecten ken denk ik dat de situatie hier niet veel anders is. Ook hier hebben we de neiging vooral te communiceren over hoe geweldig participatieve projecten uitpakken en zijn goede en eerlijke evaluaties schaars. Dit heeft alles te maken met de financiering van dit type projecten. Men is bang geen vervolgfinanciering te kunnen krijgen als projecten als mislukt of op zijn ,

minst niet helemaal gelukt worden gepresenteerd. Daar komt bij dat de concurrentie tussen instellingen om financiering te krijgen voor hun projecten groot is en steeds groter lijkt te worden. De roep tot domeinoverstijgend samenwerken bijvoorbeeld tussen cultuur- en welzijnssector kan ook in dat licht gezien worden. Het is een manier om budgetten bij elkaar te brengen om zo gezamenlijk cultuurparticipatieprojecten te kunnen financieren die voor beide domeinen waardevol zijn. Dat lijkt logisch en dus haalbaar maar de praktijk is weerbarstiger. Het eerdergenoemde onderzoek van het LKCA over cultuurcoaches laat zien dat het in de praktijk brengen van het voornemen tot domeinoverstijgend werken lastig blijkt vanwege het vaak aanwezige gevoel van concurrentie. Cultuurcoaches proberen dit wel weg te nemen maar slagen daar niet altijd in. Het blijkt moeilijk om de verschillende belangen te verenigen naar één overkoepelend belang. Ook het LKCA-onderzoek over leerecosystemen besteedt aandacht aan de knelpunten in de samenwerking tussen het culturele en het sociale domein en de kloof tussen leef- en systeemwerelden. Daarbij wordt met name benadrukt hoe belangrijk het is dat stedelijke cultuurinstellingen uitgaan van wat er al is en leeft in de wijk: initiatieven die daaraan voorbij gaan lopen doorgaans stuk. ,

1. 5 Wat is de potentiële impact van We are today op Venlo en haar bewoners?

De aanpak van We are today We are today gelooft erin dat alle inspanningen die het doet om jongeren hun plannen waar te laten maken uiteindelijk een breder effect hebben op hoe de stad Venlo ervaren wordt zowel door jongeren als door andere inwoners of bezoekers. Om ervoor te zorgen dat dit effect ook daadwerkelijk bereikt wordt wordt goed in de gaten gehouden dat een diversiteit aan initiatieven op diverse plekken in Venlo wordt ondersteund. Ook houdt het team in het oog dat de behoeften van de hele samenleving worden meegenomen in We are today. Maar de belangrijkste methode die wordt gehanteerd is het zichtbaar maken van wat er tot stand komt zodat Venlo ook echt kan ervaren wat er verandert. Daartoe werd bijvoorbeeld onlangs een korte documentaire uitgebracht die het verhaal vertelt van enkele creatieve Venlonaren waaronder een van de coaches van We are today die in de jaren 90 hun intrek namen in leegstaande panden in de wijk Q4.24 Zij vertellen hoe dit relatief kleine steuntje in de rug voor hen een verschil van dag en nacht heeft gemaakt: dankzij het zetje dat ze toen kregen en de contacten die ze toen opdeden onder andere tijdens de beroemde soepavonden zijn zij nu belangrijke spelers in het culturele veld die zich nog dagelijks inzetten voor de Venlose cultuur.

In deze maar ook in andere vormen van communicatie wordt heel bewust ingezet op de presentatie van rolmodellen die anderen kunnen inspireren. Het WAT-diner kan bovendien gezien worden als een hedendaagse versie van de legendarische soepavonden van toen. ,

Het potentiële effect op Venlo en haar bewoners Er zijn drie effecten op Venlo en haar bewoners die We are today in de toekomst hoopt te gaan zien. Ten eerste is de hoop dat Venlo door de ontwikkeling van de jongerencultuur wordt ervaren als een aantrekkelijke levendige bruisende leuke kleurrijke diverse stad waar veel mogelijk is. Dat is nu lang niet altijd het geval. Daar komt ook de hoop bij dat jongeren Venlo niet alleen leuker maken maar ook durven te vernieuwen. Daarbij hoort schuring en er wordt dus ook verwacht dat zij de status quo uitdagen en machtsstructuren bevragen waardoor tegenstemmen hoorbaar worden in de stad. Tot slot is de hoop dat creatieve talenten hierdoor in de regio blijven en daar een stabiele nieuwe generatie vormen die ,

23 https://failspaceproject. co. uk/ 24 https://www. wearetoday. nu/verhalen/documentaire-q4

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

vormgeeft aan de stad van de toekomst een doelstelling waar ook in de Cultuurvisie 25 aandacht voor is omdat geconstateerd werd dat ‘Venlo haar cultuurmakers in de huidige constellatie niet of nauwelijks ,

weet te binden’. De belangrijkste aanname die We are today hierbij doet: door jongeren nu kansen te bieden wordt de kans groter dat zij in Venlo blijven en de Venlose cultuursector vernieuwen en verrijken. En dat is goed voor Venlo. Een vraag die hierbij wel opkomt is of We are today wel in het belang van creatieve jongeren handelt door hen aan de regio te binden? ,

Wat zegt de literatuur? Sinds de verschijning van het boek The Rise of the Creative Class van Richard Florida in 2002 is de overtuiging breed gedragen dat culturele voorzieningen een stad aantrekkelijk maken als vestigingsplaats voor leden van ‘de creatieve klasse’ en dat dat vervolgens goed is voor de economie van de betreffende stad. Inmiddels is deze theorie echter omstreden omdat de positieve impact vaak beperkt blijft tot bepaalde delen van de stad en ten koste gaat van inwoners die niet tot de creatieve (hoogopgeleide) klasse behoren met groeiende ongelijkheid tot gevolg. Toch blijft het inzicht overeind dat hoe meer culturele voorzieningen ergens zijn hoe aantrekkelijker het wordt voor creatieven om zich hier te vestigen. Specifieker onderzoek 26 laat zien dat in de beslissing om ergens te blijven of heen te trekken het vinden van werk en de mogelijkheden die er zijn om carrière te maken een cruciale rol spelen. Maar ook emotionele verbondenheid met een plek kan de beslissing om terug te keren naar waar je vandaan komt beïnvloeden. Voor creatieve ‘blijvers’ blijken culturele voorzieningen vooral het gevoel van ‘thuis voelen’ te bevorderen terwijl voor creatieve ‘terugkeerders’ zichtbare investeringen in het culturele leven hun keuze om terug te keren kunnen beïnvloeden.

Onderzoek naar migratie laat zien dat verhuizen vaak goed is voor de carrière maar dat niet automatisch leidt tot een gelukkiger leven. Verhuizers blijken in sommige onderzoeken minder gelukkig te zijn dan blijvers maar dit verschilt per regio en ik heb geen Nederlands of Limburgs onderzoek kunnen vinden dat dit ook voor deze regio bevestigt. ,

25 Het Cultureel

Vermogen van Venlo (2020) and S. Gokcen (2024) Creative Class Mobility and Quality of Life: Migration of Creative Class from Istanbul to Izmir; D. Dursun (2025) Staying or Leaving a Shrinking City: Migration Intentions of Creative Youth in Erzurum , Eastern Türkiye; Y. Lu & J. J. L. Ma (2020) Comparing Chinese academic returnees in Chengdu and Guangzhou: reasons for return , choice of destination , and onward migration intention; M. Eleftheriades (2022) The Engaging Youth in Regional Australia (EYRA) Study; M. Verdich (2010) , Creative Migration? The attraction and retention of the ‘creative class’ in Launceston , Tasmania. 26 K. Shah

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

1. 6 Hoe hangt dit allemaal met elkaar samen? De verandertheorie van We are today in een schema

Fase 1: jongeren doen actief mee aan wat door anderen is georganiseerd Fase 2: jongeren maken hun eigen creatieve plannen waar en zijn helemaal zelf in charge Fase 3: jongeren zijn vaste waarden geworden in culturele scene

MISSIE Jongerencultuur in de gemeente versterken verrijken en activeren ,

METHODE • • •

begeleiding/coaching van jongeren samenwerking met een netwerk van culturele en maatschappelijke partners verstrekken van financiële steun

EFFECT MICRO/MESO NIVEAU

•

INDIVIDUELE JONGEREN: interesses en talenten beter leren kennen

•

zelfvertrouwen

•

creatieve vaardigheden cultureel ondernemerschap

•

JONGEREN IN VERBINDING: •

elkaar vinden in interesse communities worden zichtbaar inspiratie uit bindende en overbruggende contacten verbinding met cultuurinstellingen

Aannames bevestigd door literatuur: de ontwikkeling van jongeren wordt bevorderd door hen vertrouwen te geven hen de regie te geven over hun eigen initiatieven resultaten niet vooraf vast te leggen en daarmee ruimte te geven om te falen. Voor de ontwikkeling van jongerencultuur is ook het contact tussen jongeren onderling en tussen verschillende groepen mensen en instellingen belangrijk is. Coaches die het veld goed kennen en de taal van jongeren spreken kunnen die contacten effectief helpen leggen. ,

EFFECT MACRO NIVEAU

CULTURELE INFRASTRUCTUUR & CULTUURBELEID: •

• •

•

verrijking met nieuwe talenten en initiatieven uit jongerencultuur schuring tussen gevestigden en nieuwkomers ontwikkeling nieuwe mogelijkheden en werkwijzen cultuurbeleid

STAD EN INWONERS: Venlo wordt ervaren als aantrekkelijke levendige bruisende leuke kleurrijke diverse stad waar veel mogelijk is jonge creatieven brengen vernieuwing door de status quo uit te dagen en machtsstructuren te bevragen creatieven blijven in de regio en vormen daar een stabiele nieuwe generatie die vormgeeft aan de stad van de toekomst ,

•

Onderzoeksvragen die ook in de literatuur aandacht krijgen: kan een benadering die meer ruimte geeft aan risico en falen , zoals We are today die nu heeft ontwikkeld , bijdragen aan de ontwikkeling en verduurzaming van effectief beleid voor jongerencultuur? Hoe zorg je ervoor dat zo’n aanpak daadwerkelijk wordt omarmd? De literatuur lijkt te bevestigen dat creatieve jongeren sneller in Venlo blijven dankzij dit beleid , maar het is dan wel noodzakelijk dat er voor hen ook voldoende carrièremogelijkheden zijn.

ANNA ELFFERS SEPTEMBER 2025 ANNAELFFERS. NL ,

2. Het bereik van We are today 2. 1 Hoe we jongeren kunnen categoriseren

We are today richt zich op jongeren in de leeftijdscategorie 16 tot en met 28 jaar. Het gaat hierbij in de gemeente Venlo om zo’n 13. 000 jongeren 27 die we op basis van allerlei variabelen zouden kunnen categoriseren. Jongere jongeren verschillen van oudere jongeren schoolgaande jongeren van studerende jongeren en van werkende jongeren. Jongeren komen uit verschillende milieus en wijken: opleidingsniveau culturele achtergrond en inkomen van ouders maken allemaal veel verschil in hoe je opgroeit. Jongeren wier familie al generaties in Venlo woont verschillen van jongeren van wie de familie (veel) recenter in de regio is komen wonen. Daarnaast zien we jongeren die tevreden zijn over hun leven/met wie het goed gaat en jongeren die problemen ervaren en/of zich minder goed voelen etc. Die laatste groep krijgt in het kader van de Impuls Jongerencultuur en de invulling daarvan in Venlo specifieke aandacht. In al deze categorieën doen jongeren aan kunst en cultuur: daarbij kunnen we een continuüm schetsen van jongeren die daar serieus/fanatiek mee bezig zijn tot en met jongeren die hier slechts incidenteel mee in aanraking komen. Maar dit is niet het enige onderscheid dat belangrijk is. We zien dat jongeren zich bewegen in verschillende scenes die met hele verschillende vormen van cultuurparticipatie bezig zijn: van rock tot K-pop van anime tot hiphop.

Jongeren die actief zijn in bepaalde scenes hebben meestal wel bepaalde overeenkomsten: culturele of sociale achtergrond opleidingsniveau opleidingstype politieke overtuiging psychische gesteldheid maar ook verbondenheid aan een specifieke locatie (zoals een buurthuis dansschool of middelbare school). Het is niet makkelijk om scenes af te bakenen omdat ze fluïde zijn en jongeren zich niet makkelijk in één hokje laten stoppen. Tegelijkertijd zijn jongeren hier wel heel gevoelig voor: ze voelen zich bijvoorbeeld niet thuis op een plek waar zich jongeren uit een heel andere scene ophouden. Ook zijn er veel jongeren die eerder ‘mainstream’ zijn en zich niet heel nadrukkelijk in een scene bewegen maar ook die ‘mainstream’ laat zich duidelijk beïnvloeden door bepaalde culturele scenes. Zo zijn veel elementen uit de grootstedelijke hiphopcultuur (ook wel the culture 28 genoemd) inmiddels populair bij grote groepen Nederlandse jongeren: denk aan rapartiesten streetwear urban dance etc. ,

Bij de start van We are today is het team via verschillende wegen op zoek gegaan naar jongeren voor wie We are today van betekenis zou kunnen zijn. Via onder andere het jongerenwerk bestaande projecten voor jongeren als Nieuwe Helden de cultuurcoaches die al actief waren en via open oproepen en het na verloop van tijd opgezette tweewekelijkse WAT-diner kwamen zij in contact met verschillende individuele jongeren en jongerengroepen die al bezig waren met cultuur of daaraan behoefte hadden. Eind maart 2025 heeft een groep betrokkenen tijdens een kennissessie een eerste schets gemaakt van hoe het bereik van We are today er tot nu toe uitziet. Daarbij kwamen al een aantal ‘scenes’ naar boven. Ook bleek het relevant om te bekijken in welke fases van ontwikkeling (zie ook hoofdstuk 1) de jongeren die tot nu toe bereikt zijn zich bevinden.

De indeling in drie fases die aan de start werd gehanteerd bleek op het moment van het onderzoek niet 100% te passen op de jongeren die We are today inmiddels ontmoet had: we besloten daarom een fase 0 toe te voegen en komen zo op de volgende indeling: • fase 0: jongeren met een (latente/vage) interesse in kunst/cultuur die hier misschien iets mee willen doen maar tevreden zijn als bezoeker/deelnemer aan projecten van anderen • fase 1: jongeren die aan de slag gaan met kunst/cultuur hun ding doen met flink wat ondersteuning • fase 2: jongeren die ervaring hebben opgedaan en nu een stap verder gaan: zij ontwikkelen eigen producties/projecten krijgen nog wel ondersteuning • fase 3: (ex-)jongeren die een vaste waarde in de culturele scene geworden zijn staan op eigen benen ,

27 Mijn

inschatting met behulp van CBSgegevens. is de benaming voor een diasporische leefwereld van waaruit waardecreatie ontstaat. De uitingsvormen , zoals ontwerp , mode , muziek , film en kunst , zijn sterk geworteld in (afro-)diasporische productie en vormt het middelpunt van de culturele leefwereld van grote groepen jongeren , makers en communities” , zie: https://www. unesco. nl/sites/default/files/2023-11/Adviesthe-Culture. pdf 28 “The culture

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gemeenteraad.venlo.nl/api/v1/meetings/930/documents/23975