081 Bijl Initiatiefvoorstel Donatie Marokko. Raadsvoorstel beleidskader humanitaire rampen.pdf

SHO voert in die gevallen ook overleg met verschillende media om deze actie te ondersteunen met advertentiecampagnes in kranten en tijdschriften en spotjes op radio en tv. Soms lukt het

om omroepen te bewegen een TV-avond voor fondswerving te organiseren, Helaas lukt het niet altijd om met alle organisaties te coordineren en het komt dan ook voor dat buiten het SHQ om individuele organisatie meeliften op de publiciteitsgolf en hun eigen fondswervingsacties uitvoeren, Naast de SHO kennen ook een aantal kerkelijke organisaties een soortgelijk coordinatiemechanisme en wordt door hen ook een nationaal giromunmer opengesteld, Wanneer SHO besluit geen nationale actie te voeren kunnen individuele organisaties hun eigen acties opzetten, maar in die gevallen is er sprake van veel minder

publiciteit De belangrijkste overwegingen die de SHO hanteert in de bepaling of er een nationale actie komt zijn: Omvang van de ramp en aantal slachto6ers; Het ontbreken van voldoende capaciteit (financiele draagkracht) van de getroffen landen om adequaat hulp te bieden en het wederopbouwproces in te gaan; Het bestaan van goede contacten en kanalen in de getroffen landen en gebieden, die garanderen dat de hulp op de goede plaats komt;de interesse en draagvlak in de Nederlandse samenleving om hulp te bieden

Eigenlijk gelden op gemeentelijk niveau ongeveer dezelfde criteria om wel of niet in actie te komen. Wel wordt door verschillende gemeenten daarnaast aangegeven dat het al dan niet hebben van een directe band met getroffen landen, gebieden of plaatsen het meest bepalend is voor het wel of niet in actie komen. Dit is een heel belanyijke factor geweest in het succes van de nationale actie en hulp voor Nicaragua na orkaan Mitch in 1998: met dit land bestaan maar liefst 12 stedenbanden. Ook blijkt het bestaan van soortgelijke of gespiegelde ervaringen in de eigen gemeente een belangrijke motiverende factor is om in actie te komen. Zo is de actie en hulpbereidheid van veel Nederlanders voor de Kosovaarse vluchtelingen vergroot door de herinneringen en beelden van eigen ervaringen in Nederland ten tijde van de tweede wereMoorlog, Getneenten in Nederland die watersnoden hebben meegemaakt kunnen gemakkelijker solidariteit voelen met de door overstromingen getroffen bevolking in Mozambique of Zuid Oost Azi8, In de besluitvorming over de opzet, omvang en bereik van hulpacties kunnen de . volgende concrete criteria gewogen worden: Draagvlak: Hoeveel mensen zijn bereid een actie te steunen af 0p-:andere ” manier actief te worden De huipbehoefte: hoeveel mensen zijn getrofFen door de ramp of conflict; Wat ’ zijn de noden in het getrofFen gebied.

Capaciteit: Hoeveel capaciteit (mensenlmiddelen) bestaat er in de gemunte om" een actie op poten te kunnen zetten. Contacten en kana1en; zijn er contacten en kanalen om de hulp te kanaliseren -’, cn wat is de kwaliteit (betrouwbaarheid) van deze contacb’.n en kamderi,

Is er sprake van een hoog media profiel: hoe vaak’en in hoeveel ’rn6diawoidt,”; aandacht besteed aan de ramp of conflict.

is er spike van continuiteit in ramp of coaAiet: gaat’ het’om v ’.jjf;;-" ::Âż’.; conflict van langere duur (dan kunnen acties langer voorbereid worden’@de’ " acties ook langer voortduren).

15

Bestaan er richthjnen en criteria voor het opzetten van gemeentelijke acties? Bestaan er vuistregels voor bedragen en hoogte van een hulpbijdrage? Zijn er draaiboeken

beschikbaar?

Er bestaan geen centrale richtlijnen en criteria voor gemeentelijke acties en deze zijn cok niet in de maak. De VNG ziet niet veel nut in het ontwikkelen van dergehjke richtlijnen en criteria. De redenen hiervoor zijn: Het opstellen van richtlijnen, beleid en regels behoort tot de gemeentelijke autonomie; Alle rampen en conflicten zijn anders en vergen meestal ook een andere aanpak; Gemeenten zijn heel verschillend in omvang en samenstelling, waardoor aanpak ook steeds heel verschillend is; Voor de participatie van de burgers is het belangrijk voldoende ruimte voor eigen initiatief en nieuwe ideeen te laten, Dat vergroot de betrokkenheid van de mensen, Wel is het van belang om algemene aanwijzingen en aanbevelingen te geven, zodat men voldoende houvast heeft om de noodzakelijke factoren in de besluitvorming en afwegingen mee te nemen.

Verschillende gemeenten hebben ook beleidsnotities ontwikkeld op dit onderwerp en een aantal daan’ zijn al ter sprake gekomen in het voorgaande hoofdstuk, We willen hieronder graag de belangrijkste inzichten uit deze notities weergeven, Mocht u geÃŕnteresseerd zijn in de specifieke inhoud van deze notities kunt u via de VNG nadere informatie opvragen.

Ken aantal hoofdpunten uit gemeentehjke beleidsnotities l. Besluiten om tot actie te komen en het bepalen van vorm van acties wordt in specifieke situaties steeds opnieuw gedaan; 2. Een vuistregel die vaak gevolgd wordt bij steun in noodgevallen is het geven van 0,5 euro (vroeger 1 gulden) per hoofd van de gemeentelijke bevolking. Ook vaak komt het voor dat de gemeente een door de lokale bevolking bijeengebracht bedrag verdubbelt met.eigen fondsen; 3. Hulp wordt bij voorkeur ingebed in een bestaande en langer lopende samenwerkingsrelatie; 4. Er wordt gepleit voor aansluiting bij en coÃűrdinatie met acties van anderen; 5. Een actie kan alleen maar gebaseerd worden op het bestaan vaneen lokale hulpvraag; 6. Het belang van het bestaan van lokaal draagvlak in de eigen gemeente wordt telkenmale onderstreept. Vaak zal het voorkomen dat er al geld verzameld is door het particuliere initiatief. In die gevallen kan de gemeente de actie stimuleren door een verdubbelingregeling af te kondigen of een vaste bijdrage te verstrekken.

De gemeente kan daarnaast aanbieden te bemiddelen bij de kanalisering van fondsen en het in het geval van het bestaan van relaties of stedenbanden met de getroffen gemeenten ook het contact met die gemeenten te onderhouden, Naast de financiele steun of begeleiding in contacten kan de gemeente de acties ook ondersteunen door middel van beschikbaar stellen van publiciteitsmiddelen, vergader- en expositieruimtes, Ook kan de internationale relatie ondersteund worden door solidariteitsverklaring. 16

Wat doen andere gemeenten? Zijn er voorbeelden van acties elders? Bestaan er overzichten van welke gemeenten wat doen en hun specifieke activiteiten? De gemeenten hebben totnogtoe nog geen gecoordineerde acties op het gebied van noodhulp aan ramp of conflictgebieden ondernomen. Er bestaat ook geen coordinatiemechanisme voor afstemming van acties van individuele gemeenten (zoals wel bestaat bij de particuliere ontwikkelingsorganisaties). Voor concrete hulpactiviteiten en contacten met noodgebi eden verwijst VNG vaak door naar de SHO.

De door de gemeenten aan VNG aangeleverde informatie over hulpacties en beleid wordt door het Informatiepunt Europa en Internationale Samenwerking bewaard, zodat we anderen weer met deze informatie kunnen helpen. VNG is hierbij afhankelijk van de verstrekte informatie. Wanneer gemeenten geen informatie doorspelen wordt deze dus ook niet ontsloten, Ook kunt u voor informatie over rampen en conflicten bij de lidorganisaties van de Samenwerkende Hulp Organisaties (SHO) navraag doen of bij individuele organisaties te rade gaan.

Wat voor relaties (stedenbanden) bestaan er met de regio in kwestie en wie zijn daarbij betrokken? Voor informatie over bestaande stedenbanden kunt u bellen met de VNG Bij de VNG zijn alle bestaande stedenbanden bekend. Er bestaat echter geen centrale plaats, bijvoorbeeld een internetsite, waar u direct toegang kunt krijgen tot specifieke steden of contactpersonen. De VNG kan veel algemene vragen direct afhandelen, Wanneer verdere doorverwijzing nodig of gewenst is, kan de VNG hiervoor zorg dragen. Ook als er geen stedenbanden bestaan is het mogelijk dat er toch relaties met het betrokken land bestaan. Hoe kunt u deze relaties het beste opsporen?

VNG-International: Andere vormen van gemeentelijke samenwerking waarbij de VNG betrokken is zijn de programma’s voor Gemeentelijke Samenwerking met Ontwikkelingslanden (GSO), Gemeentelijke Samenwerking Toetredingslanden (GST) met (mogelijke toekomstige EU-leden) landen in Oost Europa en Gemeentelijke Samenwerking voor de Wederopbouw van Turkije (GSWT), 1Vlocht U willen weten of er in dit kader samenwerkingsrelaties of concrete projecten bestaan kunt u contact opnemen met dit onderdee1 van de VNG dat belast is met internationale projecten, COS: Ook kunt u contact opnemen met de regionale Centra voor Internationale Samenwerking of met COS Nederland, De adressen zijn te vinden op de centrale website van

d( internationale activiteiten die veelal door lokale of regionale organisaties worden uitgevoerd. Particuliere organisaties: deze organisaties ontplooien een veelheid aan activiteiten in vrijwel alle landen ter wereld. Adressen zijn te vinden in het Adressenboekje van Buitenlandse zaken, dat jaarlijks wordt uitgebracht, Dit boekje is te bestellen bij de Informatiedienst van Buitenlandse Zaken. Noodhulporganisaties: Voor informatie over activiteiten van de leden van de Samenwerkende Hulporganisaties verwijzen we door naar het secretariaat. Dit secretariaat rouleert per nationale actie over verschillende leden van de SHO en is alleen maar operationeel als er een actie plaatsvindt,

17

Meusenrechtenorgauisaties: Vooral in het geval van conflictsituatie zijn mensenrechtenorganisaties zoals Amnesty International en IKV goede informatiebronnen voor achtergronden, Ook beschikken ze vaak over goede relaties met lokale organisaties, Adressen zijn wederom te vinden in het al genoemde adressenboekje. Kerken: via kerkelijke organisaties bestaan veel relaties met kerkelijke en/of maatschappelijke organisaties in ontwikkelingslanden. Via het secretariaat van Kerken in Actie kunt u nadere informatie opvragen over activiteiten van aangesloten leden. Ministerie van Buitenlandse Zaken: het ministerie komt zelf en via haar ambassades in acties om binnen de bilaterale relaties met getroffen landen geld vrij te maken voor noodhul p en wederopbouw, Hierover kan het best contact opgenomen worden met de informatiedienst van het Ministerie van Buiten4ndse Zaken. Ook is veel informatie beschikbaar op de website: www. buza.01

De gemeente Scheldebruggen heeft na de raadsvergadering besloten om een noodhulpactie op te zetten en daarbj iook de spontane uitingen van solidariteit en giften te coordineren. De gemeentesecretaris zal hiertoe een aantal ambtenaren aansturen en ook verantwoordelj ik zijn voor het opstellen van de juiste richtlj inen. Evelien 8’inters heeft op dit terrein weinig ervari ng. Ze is geen specialist op het gebied van noodhulp. Hoe moet ze mensen adviseren in wat wel of wat niet te doen, Ze heeft wel eeiis eerder op TV gezien dai voedselhulp lang niet altj id goed is, want rj ist invoeren in landen waar een hongersnood heerst kan de rj istboeren, die rj ist produceren in de eigen regio op de rand van een fai llissement brengen, 8’anneer wel en wanneer niet? lFie kan haar helpen bj idit soort vragen? Wat voor algemene richtlj inen kunnen wel nuttig zj in om de spontane hulpbereidheid niet te frustreren maar wel zinvol te laten zijn?

Waaruit kau de hulp het best bestaan? Er zijn veel verschillende vormen van hulp mogelijk, Het is van belang om bij de bepaling van de gemeentelijke rol en activiteiten een goed beeld te hebben van de mogelijkheden en ook duidelijk te hebben wam men als gemeente op wil focussen, Op basis van dat beeld kan men vormen van hulp, kanalen en samenwerkingspartners kiezen. In bijlage 3 hebben we een uitgebreide lijst van verschillende vormen van hulp opgenomen. We willen hier volstaan met die vormen van hulp, waarbij geineenten een speciale ro1 kunnen spelen en een eigen specifieke inbreng kunnen hebben. Bij andere vormen van hulp is het in elk geval verstandig om samenwerking en coordinatie met gespecialiseerde organisaties te zoeken.

Verschillende vormen van hulp waarbij geineeuteu een actieve rol kunnen spelen I. Sohdariteitsverldaringen’ .het belang van een solidariteitsverklaring wordt vaak onderschat. Geld en materiele hulp is belangrijk, maai telkens weer’ blijkt hoe een brief of ander bericht een hart onder de riem van de getroffenen kan steken. Het gevoel niet alleen te staan en te weten dat men medeleven toont, elders in de wereld is een belangrijke morele steun. ook al is er geen of weinig geld beschikbaar. X Wederopbouw en rehabilitatiehulp: nadat de ergste nood geletugd’is, moet.-: :„’ zo snel inogelijk aandacht besteed worden aan wederopbouw om’zo de’. overgang naar duurzame ontwikkeling mogehjk te maken. In deze fase >s.’ goede coordinatie tussen alle hulpverleners van groot belang, Gemeenten, kunnen in deze een rol spelen en hun sarnenwerkingspartners stimuleren eti ondersteunen in de coordinatie van wederopbouwinspanningen, Gemeenten

kunnen vooral een rol spelen. bij het coÃűrdineren en plannen van wederopbouwprojecten op gebied van huizenbouw, aanleg van wegen en bruggen en herstel van voorzieningen op gebied van onderwijs en gezondheidszorg. Het is van groot belang dat al deze zaken zo goed mogelijk in de lokale infrastructuur opgenomen worden. Internationale hulp aan gemeenten op deze terreinen is heel welkom. 3. Weea op het pad naar duurzame ontwikkeling Dit is een belangrijke fase waarvoor helaas vaak te weinig aandacht bestaat. Hierin staat verzelfstandiging van de getroffen gebieden centraal. Werkelijk effectieve hulp bctckent daf de gcbicdcn op de langere termijn op eigen benen kunnen staan. Oog voor de lange termijn effecten van (nood)hulp is van groot belang en het inbedden van hulp in langere termijn samenwerkingsrelaties is een voorwaarde voor succes, Kerin kunnen gemeentelijke samenwerkingsverbanden zoals stedenbanden een belangrijke rol spelen. 4, Ramp en confiictpreventie: Dif vergt vaak inspanningen ap hoger niveau, omdat daarbij meestal verschillende regio’s en landen betrokken zijn. Kerbij is het vooral interessant om te werken aan gemeentelijke uitwisseling en samenwerking in conflictgebieden, waa&ij de verschillende partijen betrokken zijn, om zo een bijdrage te leveren aan de constructie van duurzame vrede.

COS Nederland heeft over dit onderwerp een speciale brochure uitgebracht met veel interessante ideeen en bruikbare suggesties, die ook voor gemeenten van toepassing zijn, 5. Advisering en technische assistentie: Vooral in het geval van de bovenstaande punten (2 t/m 4) kunnen gemeenten naast materiÃńle middelen of morele steun ook advies en technische assistentie verzorgen, zoals ook in

reguliere gemeentelijke internationale samenwerking het geval is, Wel is het zaak om in deze assistentie de context en achtergronden van de ramp- of couflictsi.tuatie goed mee te nemen in de advisering, Als voorbeelden hier kunnen dienen activiteiten die in het kader van het GSWT-programma voor de wederopbouw van Turkije worden ondersteund en uitgevoerd, 6. Opname en opvang van internatioaa1e vluchtelingen: Op dit terrein’kunnen Nederlandse gemeenten een grote rol spelen, Zij zijn het die een gastvrije opvang van buitenlandse vluchtelingen mogelijk kunnen maken, Op dit vlak is ook een belangrijke brug tussen de inspanningen in het buitenland en in eigen land te maken. Hierbij kan de internationale solidariteit op een consequentewijzen in de eigen situatie doorgevoerd worden. Vaak wordt bij internationale acties niet gedacht aan mogelijkheden die de gemeenten binnen hun eigen’ ; invlcedsfeer hebben om hun internationale solidariteit en verantwoordelijkheid vorm te geven, In de bovenstaande lijst ontbreken de vormen van materiele hulp in de noodhulpfase. We hebben deze keuze gemaakt omdat de praktijk duidelijk heeft gemaakt dat ondeskundige inzameling en kanalisering van rnateriele hulp, hoe goed bedoeld ook, averechts kan werken of problemen kan veroorzaken. In de regel is het beter om inzamelingsacties te concentreren op het inzamelen van geld.

Geld kan immers te allen tijde worden omgezet in de meest relevante vorm van hulp, In vergelijking tot soms hoge kosten van transport van goederen kost het weinig om geld op de juiste plaats te krijgen; alleen kosten van overmaken en de controle op een goed beheer van gelden. De fondsen kunnen zo goed mogelijk besteed worden in de landen en regio’s zelf om zo de lokale productiecapaciteit zo min mogelijk te beschadigen (mogelijk kunnen de fondsen zelfs bijdragen aan versterken van productiecapaciteit in de getroffen gebieden),

Als de steun in de vorm van financiHe middelen wordt overgemaakt, kunnen aan die steun nog steeds voorwaarden voor bestemming en kanalen verbonden worden. In de praktijk van internationale hulpverlening gebeurt dit ook vrijwel altijd. De tijd van blanco cheques is voorbij. Ook in het geval van noodsituaties bestaat terecht veel aandacht voor de betrouwbaarheid en efficientie van de hulpverlening, Mocht in de overwegingen, uitgangspunten en motieven in een lokale actie toch duidelijk gekozen worden voor het verlenen van andere vormen van hulp naast financiele, willen we de volgende suggesties doen; a) Wanneer men levensreddende activiteiten wil ondersteunen of op het allereerste inoment noodhulp wiil verstrekken, doe dit via de daarvoor gespecialiseerde orgamsaties, die op dit gebied de nodige ervaring hebben opgebouwd. Zelf doen of eigen contacten aanboren kan de ramp aanzienlijk verergeren. We raden u aan om contact op te nemen met het secretariaat van SHO, met Artsen zonder Grenzen of het Nederlandse Rode Kruis, Ook kan contact opgenomen worden met betrokken ministeries als Nederland bijvoorbeeld militairen inzet; b) De gemeente wil hoe dan ook materiele hulp verzamelen. Kanaliseer deze hulp wederom via gespecialiseerde organisaties, Zij hebben vaak toegang tot goedkopere transportkanalen en beschikken over eerlijke distributienetwerken in de landen zelf.

Het verlenen van hulp via een eigen direct contact kan oneerlijke distributie en zelfs politieke manipulatie in de hand werken. We raden u aan oin contact op te nemen met het secretariaat van SHO, Mensen in Nood, het Nederlandse Rode Kruis en met kerkelijke organisaties; c) Regelmatig komt het ook voor dat mensen spontaan al hulp verzameld hebben. Ook bedrijven bieden, geheel of gedeeltelijk belangeloos, hun hulp aan in de vorm van goederen die het betreffende bedrij f produceert. Het is van groot belang dat goede informatie en voorlichting verstrekt wordt, liefst in een zo vroeg mogelijk stadium of anders ook in de reguliere informatieverstrekking aam bedrijven en burgers. Op deze manier weet men bij voorbaat wat niet wenselijk of mogelijk is. Wanneer men zich al wel gemobiliseerd heeft geldt het devies: wees eerlijk naar de mensen toe en probeer in alle gevallen de bereidheid tot hulp positief te ondersteunen. Maar wanneer hulp averechts zou kunnen gaan werken, geef dit duidelijk aan en neem de tijd voor een goede uitleg, dat behoudt draagvlak en steun voor volgende gevallen. Vaak zal al verzamelde hulp gekanaliseerd kunnen worden via de al eerder genoemde gespecialiseerde organisaties. Het is niet nodig om zelf dan een eigen kanaal op te zetten. De hulpgevers zullen dat begrijpen.

Wanneer is het verstandig oin wel te kiezen voor een eigen hulpkanaai of’de eigen steun te oormerken vaar speciale activiteiten of kanalen .

Belangrijke kanalen in noodhulpverlening, beoogde vrerlang en doelgroe en 1. Van overheid tot overheid: In de Nederlandse bilaterale internationa1e’,

samenwerking is dit het kanaal. Minister van Ontwikkelingssimenwerkitip"., Herfkens heeA besloten de overheidshulprelaties te beperken’tot 17 lsiideri,"”jijt daarnaast nog eens vier landen met een tijdelijke status. Voorts wordt in enkele tientallen landen een sector@e relatie aangegaan, Andere landen ontvangen slechts heel incidenteel steun (bijvoorbeeld Venezuela na de modderstromen). In de bilaterale samenwerking, staat lokaal ownership van de hulp centraal, Dit betekent

dat de ontvangende landen in belangrijke mate bepalen hoe en waaraan de hulp besteed wordt. Dit geld ook voor noodhulp. Beoogde werking: betalingsbalanssteun, schuldenverlichting, noodhulp, herstel infrastructuur en voorzieningen (vooral op grotere schaal) Ontvangers: Nationale overheden en ministeries 2. Via multilaterale organisaties: Nederland verleent ook hulp via multilaterale organisaties. Hoewel in de reguliere hulp van groot belang, is dit kanaal in nood of wederopbouwsituaties vaak minder gebruikt Maar bijvoorbeeld bij de Mitchverdubbeling heeA Herfkens ongeveer 5 miljoen Euro in een fonds van de Wereldbank voor schuldenverlichting aan Midden Amerika gestort om zo de overheden te ondersteunen bij de wederopbouw van hun landen. Beoogde werking: Schuldenverlichting, herstel van grootschalige infrastructuur en voorziening, herstel en opbouw internationale handelsrelaties. Ontvangers: Nationale regeringen 3. Via nationale particuliere organisaties: Via de particuliere organisaties worden uit eigen initiatief regelmatig inzamelingsacties georganiseerd, Dit kan door de individuele organisaties gedaan worden, maar ook via samenwerkingsverbanden. De bekendste zijn die van de SHO (het zogenaamde nationale gironummer), Ook kerkelijke organisaties hebben hun samenwerkingsverbanden zoals Kerken in Aktie.

De nationale overheid kan beshnten acties van de particuliere organisaties te ondersteunen, zoals bijvoorbeeld in het geval van de Mitch-actie waarbij minister Herfkens een aanvulling heeft gegeven op het door de SHO en Stedenbanden Nicaragua ingezamelde bedrag. Beoogde werking: directe assistentie aan getroffenen van rampen en conflicten in noodhulp, wederopbouw en structurele ontwikkeling, herstel lokale voorzieningen en productiecapaciteit, herstel kleinschalige lokale infrastructuur Ontvangers: nationale, regionale en lokale maatschappelijke organisaties en soms lokale overheden. 4. Via internationale particuliere netwerken: De bekendste onder deze netwerken zijn het internationale Rode Kruis en Artsen Zonder Grenzen. Deze organisaties richten zich vooral op noodhulp. Maar er zijn ook internationale netwerken zoals CIDSE ( bij Cordaid is aangestoten). APRODEF (met ICCO’ alg lid )en . EUROSTEP (leden:.Novib en HIVOS) en Oxfam-International (Novib), die zich bij ÃćâĆňâĂİ,

acties na internationale rampen of conflicten meer met rehabilitatie en terugkeer .’ naar duurzame ontwikkeling bezighouden. Beoogde werking: noodhuip (rnensenreddende activiteiten en opvang) alsmede directe assistentie aan getroffenen van rampen en conflicten in wederopbouw-en,’: ontwikkeling. Ontvangers: zowel overheidsinstanties (gezondheidszorg, militairen) in het geval van noodhulp als maatschappelijke organisatie vooral bij overige activiteiten. 5. Via gemeentelijke relaties: Stedenbanden en andere gemeentelijke samenwerkingsverbanden. Beoogde werking: Deze hulp is vooral gericht op coordinatie van de wederopbouw,’":. en herstel lokale voorzieningen. Ontvangers: gemeenten, en gemeentelijke instellingen, vaak in saxnenwerking met,’ "âĂđ basisorganisaties en NGO’s,

We hebben al gezegd dat bij noodhulp eigen kanalen van gemeenten lang niet altijd zinvol zijn. Wel zinvol is om in de internationale relatie de gemeenten in de getroffen gebieden te bewegen om de coordinatie van de hulp ter plaatse in handen te nemen. Hiervoor zou ook fmanciele steun verleend kunnen worden.,

Met het perspectief op duurzame ontwikkel.ing lijkt een eigen kanaal voor ondersteuning van gemeenten zinvol, omdat via dit kanaal gewerkt kan worden aan de versterking van lokale democratische instituties, het inrichten en versterken van een lokaal hulpverleningsapparaat, het ontwikkeLen van plannen voor het voorkomen of zoveel mogelijk beheersbaar houden van rampen- en conflictsituaties en het opstellen van duurzame lokale ontwikkelingsplannen, Op deze terreinen zijn gemeenten natuurlijke partners en kan vanuit de eigen expertises ook een zinvolle samenwerking opgezet worden,

Een vraagpunt hierbij is wel in hoeverre er draagvlak bij de gevers bestaat om in noodhulpacties ook gelden voor hulp op de iniddellange en lange termijn te bestemmen, Door de emoties is men meestal op het nu gefocust. Ook kan het zijn dat men deze vormen van hulp en uitwisseling deel uit vindt maken vtui de reguliere samenwerkingsrelatie en het is waar dat alle acties ook in de reguliere relaties ingebed zouden moeten worden om een betere effect te kunnen sorteren. In elk geval is het goed om vanaf het begin van alle acties ook aandacht voor het lange termijnperspectief op te nemen. Hier ligt ook een noodzaak voor koppeling van noodhulpbeleid met het beleid op internationale samenwerking van gemeenten, Ook is deze kwestie van de balans tussen noodhulp, rehabilitatie en de overgang naar duurzame ontwikkeling een belangrijk aspect dat in de hectiek van noodsituaties vaak onderbelicht blij A. Maar juist hier ligt een terrein waarop Nederlandse gemeenten samenwerking en dialoog aan kunnen gaan met hun zustergemeenten elders ter wereld. De gemeente Scheldebruggen slaagt er in een grote campagne op te zetten voor solidariteit en ondersteuning van het getrogen Iquitos, In luttele dagen worden vele duizenden guldens ingezameld, die door het gemeentebestuur genereus verdubbeld morden.

Het geld wordt overgemaakt en in verschillende projecten voor de u ederopbouu van Iquitos gestoken, Op dit motnent komen bj isecretaris hvelien 8’inters meer een hele hoop nieuwe vragen op. Hoe kan gecontroleerd worden of de hulp ivel op de goede plek kotnt en wat er ptecies mee gebeurt? Sorteert de geleverde hulp ook het gewenste e+eet?

Wat gebeurt er met de hulp, waar kotnt de hulp terecht? Is de hulp wel effectief? Deze vraag wordt met alleen vanuit gemeenten gesteld, De vraag naar de e6ectiviteit van de hulp is de meest gestelde vraag in relatie tot alle vormen van internationale samenwerking. Een algemeen antwoord op deze vraag is moeilijk te geven, oindat hulp in hele verschillende contexten geboden wordt, via heel verschillende kanalen. Wanneer bij aanvang van een hulpactie geen aandacht gegeven wordt aan deze vraag, is na afloop van een actie een antwoord bijna onmogelijk, We roepen daaroin op om bij de spontane mobilisatie van solidariteit en hulp voldoende oog te hebben voor de kwaliteit en efFicidntie van de hulpverlening en vooraf ook goed vast te leggen wat de doelstellingen en beoogde resultaten van de hulpverlening moeten zijn. Alleen dan kan achteraf ook voor een goede verantwoording zorg gedragen worden. Dit lijkt misschien eerder zakehj k dan solidair in situaties van grote nood, maar op de langere termijn zal blijken dat solidariteit alleen niet genoeg garantie biedt voor goede en effectieve hulp. Dit betekent dat bij het opzetten van (nood)hulpacties gewerkt moet worden aan een goed systeem voor planning, monitoring en evaluatie van de hulp, alsmede een goed 6nancieel beheer. Voor een goede verantwoording naar alle partijen toe is een externe accountantscontrole noodzakelijk.

Een dergelijke accountantscontrole moet zowel aan de gevende als aan de ontvangende kant verricht worden, Mocht op dit terrein onvoldoende

22

capaciteit, tijd en/of financiele middelen beschikbaar zijn, verdient het aanbeveling de hulp over te laten aan gespecialiseerde organisaties die op deze terreinen hun kwaliteitsmechanisrnen hebben ontwikkeld. Criteria voor samenwerking kunnen zijn het keurmerk van het CBF (Centraal Bureau Fondswerving) voor fondsenorganisaties, of/en het beschikken over een iso-certificaat van de betreffende organisaties. Een belangrijk criterium is dat de hulp op de eerste terechtkomt bij de zwaarst getrofFenen; dit geld zeker voor nood- en wederopbouwhulp. Dit betekent dat in bepaalde gevallen specifieke kanalen voor hulp moeten worden uitgesloten. Op dit terrein kunnen organisaties van SHO, het ministerie van Buitenlandse Zaken en VNG advies bieden.

Bij de egectiviteit van de hulp is het van belang onderscheid te maken tussen noodhulp en andere vormen van hulp. Het effect van noodhulp moet direct merkbaar zijn, anders is de hulp niet zinvol. Dit is in mindere mate ook het geval voor wederopbouwhulp. Voor duurzame ontwikkeling en versterking van capaciteit voor ramp- en conflictpreventie zijn effecten en effectiviteit op korte termijn vaak niet zichtbaar en kan pas op langere termijn meer over die aspecten gezegd worden. Dit betekent dat ook alleen meer zicht op de resultaten van duurzame hulpverlening kan ontstaan, wanneer deze hulp ingebed wordt in samenwerkingsrelaties op de langere termijn.

Een specifieke actie die ondernomen kan worden om meer zicht te krijgen op de resultaten is het laten uitvoeren van onafhankelijke evaluatie door externe deskundigen. Een evaluatierapport kan naast het objectiveren van de resultaten ook een goed instrument zijn voor het formuleren van aanbevelingen om volgende hulpacties nog beter en efficienter te kunnen laten plaatsvinden, De VNG kan via haar internationale afdeling VNG-International en haar netwerken expertise op dit gebied aanbieden. ... Zenj aar later denkt Evelien terug aan die hectische periode vlak na de ramp in Iquitos. Al maandenlang heeft ze geen berichten meer ui t Iquitos ontvangen en ook in Scheldebruggen ljikt er greinig interesse meer te bestaan in hoe het met de mensen in Iquitos gaat. Ze vraagt zich af hoe ze de Scheldebruggense betrokkenheid bj iIquifos levend kan houden,

.... Ken helaas zeer weinig gestelde vraag Hoe staat het ramp- of conQictgebied ervoor als eenmaal de hulp en aandacht is weggeebd ’F

Rampen en conflicten zijn heel publiciteitsgevoelig. Dat betekent ook dat de aandacht vaak snel verdwenen is, Minder dan een paar maanden later is men vaak niet meer bezig met het ramp- of conflictgebied en vaak is er ook geen informatievoorziening over de lokale situatie in die gebieden. Dit is heel jammer, want daardoor blijft de solidaire bevolking meestal onwetend over hoe de mensen in de rampgebieden weer een bestaan hebben opgebouwd en dat is eigenlijk toch de voornaamste reden om de hulp in de eerste plaats te verstrekken. Kortom de gevers hebben recht om ook op de langere termijn te weten wat er met hun hulp is gebeurd. Ook in relatie tot de duurzaamheid van de hulp is het van belang om op langere termijn de aandacht voor een ramp- of conflictgebied vast te houden. Pas dan kan er beter zicht gekregen worden op de effectiviteit van de hulp op langere termijn,

23

Een goed voorbeeld; uit de brochure van Kerkers in AAtie Hulpverlening maakt van nood een deugd Een aar na de aardbevingen in Turki e In dit fotoverslag wordt teruggeblikt op een jaar hulpverlening na de aardbevingen in Turkije, augustus en november 1999, Toen de ramp zich voltrok, verdrongen autoriteiten, media en hulpverleners zich rond de slachtoffers en de enorme schade, De buitenstaanders zijn weer tot de orde van de dag overgegaan. Maar voor veel direct betrokkenen is het alsof de aardbevingen gisteren plaatsvonden. Ze hebben dierbaren verloren, zijn getraumatiseerd of werkloos,

[" ] De essentie van de aanpak is als volgt, Kerken in Aktie legt zich vooral toe op het ondersteunen van particuliere Turkse organisaties die een brug kunnen slaan tussen noodhulp en ontwikkeling, Dat gebeurt op een wijze waarbij de afhankehjkheid van overheid en buitenlandse donoren wordt omgezet in zelfredzaamheid van de bevolking. [... ] Kerken in Aktie heeA de aardbevingen aangegrepen om het particuliere initiatief in Turkije te stimuleren en langs deze weg de komende jaren bij te dragen aan structurele ontwikkeling en democratiseringsprocessen in Turkije.

Echt effectieve hulp bij noodsituaties moet daarbij gekoppeld zijn aan inspanningen gericht op duurzame ontwikkeling en ramp- en conflictpreventie op de langere termijn. Hierbij staat ook de aandacht voor de opbouw en versterking van (lokale} bestuursstructuren en ÃćâĆňâĂİ instituties

centraal. Elementen, die alleen maar op langere termijn kunnen worden gerealiseerd.

Uit: Humanitaire Hulp tussen conflict en onhvikkeling Ministerie van Buitenlandse Zaken (1993) p. 54,55) "teneinde te bevorderen dat noodsituaties voorkomen of verzacht worden, zal Nederland in reguliere samenwerkingslanden de structurele hulp gericht op de opbouw van democratische instituties voortzetten en, indien nodig, intensiveren, .... Het kan in het algemeen gaan om activiteiten gericht op de opbouw van.een "civil society"en van een democratische rechtstaat, en op het respect van mensenrechten, Het kan meer specifie gaan om "early-warning" mechanismen, die ten doe! hebben tijdig het mogelijk optreden van politieke spanningexi in of tussen betreffende samenwerkingslanden te signaleren, ... %at de rehabilitatie betreft, moet vooral gedacht worden aan activiteiten in het kader van "peacebuilding". [...] Deze hulp zal in het algemeen in de vorm van institutionele ondersteuning worden gegeven, aangezien democratische instituties’niet van buitenaf kurmen worden opgebouwd maar door de eigeri samenleving inhoud moet worden gegeven.

Daarom zal de hulp zoveel mogelijk aansluiten bij initiatieven van lokale gouvernementele en/of niet gouvemetnentele organisaties in de landen zelf, die medeverantwoordelij kheid dragen voor het welslagen van het democratiseringsproces dan wel voor de wederopbouw van staatsstructuibn." In het bovenstaande citaat wordt vooral verwezen naar conflictsituaties, maar in situaties van wederopbouw na grote rampen is de situatie zeer vergelijkbaar. Het is op dit terrein van opbouw en versterking van instituties en de duurzaamheid van de hulp in relatie tot duurzame ontwikkeling dat gemeenten nog weinig acties hebben ontplooid. Er zijn positieve uitzonderingen zoals bij voorbeeld de gemeente Rotterdam, Er zijn 29 Rotterdamse inwoners omgekomen bij de aardbevingsramp in Turkije, De gemeente heeft samen met de vertegenwoordigers van de Turkse gemeenschap in Rotterdam onmiddellijk actie 24

ondernomen. Er zijn diverse activiteiten gericht op Golcuk gestart die nu nog steeds doorgaan, Als er langdurige samenwerking beoogt wordt (in het geval van Turkije zijn o,a. Rotterdam, Amsterdam, Deventer, Provincie Gelderland daar mee bezig) ontstaan er veel keuzemogelijkheden voor projecten. Wat er soms gebeurt, is dat er vlak na de ramp al doelen worden gesteld die later niet de juiste blijken te zijn. Ook worden er fouten gemaakt omdat er veel emoties meespelen en er veel verschillende initiatieven tegelijk worden genomen. Het is belangrijk eerst strategische vragen te stellen. Zowel over het proces in Nederland (wat voor proj ect, uitvoering, samenwerking met andere gemeenten etc.) als ook vooral in hef land zelf. Soms loop je als gemeente tegen gecompliceerde politieke netwerken aan, De bestuursstructuren in het ontvangende land zijn veelal anders dan in Nederland.

Misschien ligt hier juist wel de belangrijkste bijdrage die gemeentelijke samenwerking kan bieden. De gemeenten kunnen zorg dragen voor de opname van een lange terrr j n perspectief bij hulpacties en kunnen bovendien (nood)hulp in een lange termijn ontwikkelingsrelatie inbedden, waardoor ongecoÃűrdineerde acties of (politieke) willekeur beter in de hand gehouden kan worden, Dit betekent dat gemeenten de aandacht voor een gebied na de ramp vast moeten houden. Te denken valt aan een halfjaarlijkse of jaarlijkse herdenking, waar men terugblikt op de afgelopen periode en kijkt hoe de bevolking er dan voorstaat. Dat kan ook een moment zijn om opnieuw prioriteiten in duurzame samenwerkingsrelaties te herzien, De VNG doet een pleidooi aan de gemeenten om hun steentje bij te dragen aan de vermindering van de vluchtigheid van de media-aandacht voor rampen en het snel verdampen van sohdariteit. Daarbij roepen we ook op tot meer aandacht voor het ontwikkelen en versterken van institutionele capaciteit om rampen en conflicten in de toekomst te kunnen voorkomen en duurzame ontwikkeling vorm te kunnen geven. Gemeenten spelen daarin een hoofdrol.

Staan Eveli en 8 inters en de gemeente en burgers van Scheldebruggen alleen of kunnen ze rekenen op steun van de VPfg? Fat de kan de VjVG voor gemeenten betekenen in het geval van hulpacties na internationale rampen of conflicten, Evelien 5"mters zou graag een handzaam overzicht zien van de diensten die VNGin deze situaties kan leveren, We zetten ze graag nog een keer op rjijte:

1. Info rmatievoerziening De VNG beschikt over een informatiepunt Europa en Internationale Samenwerking waar gemeenten met al hun vragen omtrent internationale samenwerking terechtkunnen. Op basis van deze vragen wordt de informatievoorziening ook steeds uitgebouwd. De kennis van de ene gemeente kan zo gebruikt worden om een vraag van een andere gemeente te kunnen beantwoorden. Ook kunnen specifieke en specialistische vragen door bet informatiepunt doorgespeeld worden naar VNG-International, waar buitenlanddeskundigen nader op de vragen in kunnen gaan. Bij dit informatiepunt wordt een databank beheerd met stedenbanden en internationale contacten van NL gemeenten met gemeenten elders in de wereld. Deze databank bevat ook contacten in het kader van relaties in het kader van de ftnaucieringsprograxnma’s GSO, GST en GSWT (zie onder punt 8).

Z. Pnblicaties en forutn voor berichtgeving De VNG beschikt over verschillende tijdschriften op papier maar ook on-line en een eigen intra- en internetsite om haar leden en andere belangstellenden te informeren over haar

activiteiten. Deze media kunnen ook een forum bieden voor gemeenten om berichten en nieuwswaar4gheden aan te leveren, Ook produceert VNG regelmatig brochures en documenten over speciale thema’ s, Deze brochure is daar slechts een van. Voor al onze publicaties over internationale zaken verwijzen we naar VNG-International, waar u de verschillende titels kunt bestellen. VNG-International heeA recent ook een vernieuwde editie van het handboek voor gemeentelijk internationale samenwerking uitgebracht.

3. Doorverwijsfunctie en coordinatie met andere betrokkenen en acties De VNG kan dank zij haar uitgebreide netwerken prima behulpzaam zijn in het in contact brengen van gemeenten met dezelve vragen of soortgelijke plannen, Ook kunnen we vanuit onze contacten zorgen voor een juiste doorverwijzing bij specifieke vragen of plannen. Hierdoor kunnen we gemeenten veel eigen uitzoekwerk besparen. Zeker zinvol in de nogal hectische situaties bij het opzetten van (nood)hulpacties;

4. Coordinatie tussen gemeenten onderling De VNG functioneert niet als een centraal coordinatiepunt van geineentelijke acties. Gemeenten zijn zelf zeer wel in staat om acties met andere gemeenten af te stemmen en te coordineren, Het met elkaar in contact brengen, wat de VNG wel doet, is dan vaak al voldoende. Om goed te kunnen doorverwijzen en gemeenten met elkaar in contact te brengen is het wel belangrijk dat gemeenten de VNG informeren over hun activiteiten.

5. Ondersteuning bij het aangaan en opbouwen van internationale relaties Ken ramp- of conRictsituatie kan ook aanleiding zijn om met een bepaald gebied een vaste relatie aan te knopen. Hoewel verschillende gemeenten hun belangstelling hiervoor hebben aangegeven, is bij de VNG niet bekend of vanuit spontane acties voor noodhulp ook daadwerkelijk vaste relaties zijn ontstaan, Mocht er belangstelling bestaan bij gemeenten om op basis van een eerste incidenteel contact of betrokkenheid met een bepaald land en gebied een duurzame relatie op te bouwen dan kan de VNG daarbij hulp bieden. VNG-International hee& de benodigde expertise in huis om gemeenten te helpen bij het opzetten van een stedenband of te adviseren bij het integreren van (nood)hulpacties in bestaande stedenbanden. Ook kan VNG-International helpen bij het opstellen en evalueren van plannen.

De VNG wil graag een rol spelen in het vasthouden van de gemeentelijke aandacht voor door rampen getroffen gebieden op de langere termijn en is graag bereid om gemeenten hieromtrent te adviseren en bij te staan. VNG kan helpen bij de opzet, organisatie en uitvoering van activiteiten en bezoeken in situaties waar gemeenten na verloop van tijd opnieuw aandacht aan het getroffen gebied willen besteden.

6. Advisering VNG wordt regelmatig om advies gevraagd en we zorgen ook steeds dat de vragen op de juiste plek komen om beantwoord te worden. Voor een eenvoudige adviesvraag brengt VNG niets in rekening. Mocht men iets ingewikkelds of specifieks uitgezocht willen hebben. Dat kan ook, maar dan wordt wel tijd in rekening gebracht. Wanneer we uit de ons bereikende vragen merken dat er een bredere behoefte is aan advies op een bepaald terrein, produceren we brochures of handboeken om zo op vaak gestelde vragen een antwoord te kunnen bieden.

7. Evaluatie van progr Âńmrna’s VNG=International heeft deskundige inedewerkers en beschikt over goede contacten om gemeenten bij te staan in het opzetten van evaluaties van hun hulpacties, Ook kan VNG-

International deskundigen leveren om deze evaluaties-uit te voeren, Mocht u geinteresseerd zijn in de diensten die onze medewerkers op dit gebied kunnen bieden kunt u direct contact opnemen met VNG-International.

8. Financieringsprogramma’s De VNG beheert een drietal financieringsprogramina’s die open staan voor Nederlandse Gemeenten. Binnen de kaders en richtlijnen van deze programina’s kunnen gemeenten projectvoorstellen indienen voor samenwerking met buitenlandse gemeenten. De programma’s zijn; GSO: Geineentebjke Samenwerking met Ontwikkelingslanden (GSO) voor activiteiten en initiatieven in Latijns Amerika, Afrika en Azie. GST: Gemeentelijke Samenwerking Toetredingslanden (GST) met (mogeUjke) toekoinstige EU-leden voor activiteiten in landen in Oost Europa. GSWT: Gemeentelijke Samenwerking voor de Wederopbouw van Turkije voor specifieke activiteiten in Turkije. Wilt u nadere informatie over de criteria van deze programma’s kunt u contact opnemen met de volgende personen; GSO: Kolf <wart, tel 070-3738264 GST: Norbert Pij ls, tel 070-3738302 GSWT. Ghislaine Keyzer, tel. 070-3738384

4. Wat zijn de activiteiten die binnen de eigen genxeente kunnen worden ontplooid. En wat is daarbij de rol van de emeente? We zijn in de voorgaande hoofdstukken at. uitgebreid ingegaan op hoe er buiten de gemeente met andere organisaties en instanties kan worden samengewerkt en gecoordineerd. In dit laatste hoofdstuk willen we ingaan op al die zaken die binnen de eigen gemeente kunnen worden gedaan. Aan het slot van dit hoofdstuk zullen we de gemeente daarbij ook twee handzame instrumenten aanbieden.

Laten we voorop steHen dat er een grote diversiteit aan praktijkervaringen bestaan en acties mogelijk zijn. Deze diversiteit hangt ook samen met de diversiteit in gemeentes in Nederland. Zowel grote als kleine gemeentes zetten acties op touw,

Het is belangrijk om aan te sluiten bij de eigen gemeentelijke context en interesses, Blauwdrukken bieden maar ten dele houvast. Ervaringen van andere gemeenten kunnen nuttig zijn voor eigen acties. Men hoeft immers niet opnieuw het wiel uit te vinden, In het bepalen van wat voor acties men op wil zetten en hoe men deze uit wil voeren is het van belang zicht te hebben op de eigen sterke kanten in de gemeente (bijvoorbeeld een heel actieve bevolking, een goed gemeentelijk voorlichtingsapparaat) en op de gemeentelijke beperkingen (over algemeen niet ervaren in en slecht geÃńquipeerd voor het verlenen van noodhulp).

De volgende rollen voor de gemeente zijn denkbaar; De gemeente als stimulator. het stimuleren van spontane acbes van de eigen bevolking en het plaatselijk bedrijfsleven, door het beschikbaar stellen van middelen (geld, menskracht, ruimtes, informatiekanalen en voorziemngen en gemeentelijke contacten; De gemeente als makelaar in contacten: de gemeente brengt verschillende lokale initiatiefgroepen met elkaar in contact of legt contact met landelijke hulporganisaties of met de overheid, De gemeente als ondersteuner; de meest directe steun die gegeven kan worden is geldelijke steun in de vorm van bijvoorbeeld verdubbelingregeling. Maar steun kan ook op een andere manier gegeven worden, door het openstellen van specia1e kanalen en goedkoper of gratis beschikbaar stellen van diensten ; De gemeente als kanalisator: de gemeente stelt haar internationale contacten beschikbaar om de hulp zo snel mogelijk op de juiste plaats te krijgen. De gemeente als deskundige: de gemeente kan specialisten op specifieke gebieden beschikbaar steHen, Enerzijds om een actie ter plaatse te ondersteunen, anderzijds om gemeentes in de getroffen gebieden bij te staan met technische assistentie en ondersteuning en advisering in institutionele opbouw en versterking gemeentelijke capaciteiten.

Het belangrijkste doel van een actieve betrokkenheid van het gemeentebestuur is het verhogen van het resultaat van de ondernomen acties en het bij elkaar brengen van verschillende betrokkenen, De belangrijkste betrokkenen op gemeentelijk niveau die te mobiliseren zijn in internationale acties zijn: Particulier initiatief (vaak in rol op de agenda zetten, ook betrokken in uitvoering acties) 28

Raad en B@W (vaak in de rol van besluiten of wel of n(e, ook wel pro-actief betrokken bij agendering) Ambtenaren (vaak in rol van voorbereiding en uitwerking besluitvorming, ook wel pro-actief betrokken, bijv, in geval van stedenband) Gemeentelijk experts, die inzetbaar zijn voor advisering en technische assistentie bij concrete uitwisselingsverbanden, Gemeentelijke diensten of bedrijven Het lokale bedrijfsleven

Onderwijsinstellingen Kerken of geloofsgemeenschappen Politieke partijen Het gemeentebestuur is een logische initiatiefnemer om mensen bij elkaar te brengen en acties te verbreden en vervolgens de coordineren, Wanneer de gemeentebestuurders dit met overtuiging doen zullen de acties aan zichtbaarheid, effectiviteit en resultaat winnen. We adviseren de gemeenten dan ook om vooral betrokkenheid te tonen en ook om initiatief te nemen en initiatieven van anderen te stimuleren. U zult zien dat internationale solidariteit en acties de samenwerking en het gemeenschapsgevoel in de eigen gemeente sterk kan doen toenemen. Het ondersteunen van acties met geld of menskracht kost dus niet alleen geld, maar kan wel degelijk ook als een investering in versterking van de eigen gemeente op de langere termijn gezien worden, dus de eigen gemeente wordt hier ook sterker van. We hebben het al eerder gezegd, het gemeentebestuur heeft niet alleen een rol in het opzetten en ondersteunen van spontane (nood)hulpacties. Even belangrijk is om de acties van een lange termijn perspectief te voorzien en in te bedden in beleid en samenwerkingsrelaties.

Enerzijds is dit een belangrijke succesfactor in de e&ectiviteit van de verleende hulp op de langere termijn en anderzij ds kan op deze maruer ook de structurele betrokkenheid van de bevolking in internationale samenwerking versterkt worden en deze blijA voorlopig nog broodnodig,

29

5. Samenvatting en Conchasies Helaas zijn rampen en conflicten in de wereld niet weg te denken. Door ontwikkeling van communicatiemiddelen is de wereld kleiner geworden en zijn we in Nederland ook steeds vaker en sneller op de hoogte wat er elders in de wereld gebeurd. In het geval van internationale rampen en conflicten hebben we gezien dat de Nederlandse samenleving zich betrokken en verantwoordelijk voelt om hulp te bieden aan de getroffen bevolking. Veel gemeenten zijn in de afgelopen jaren zelf betrokken geweest bij hef opzetten en uitvoereu van hulpacties. Meestal vinden acties plaats in de hectiek en urgentie vau de ramp- of conflictsituatie en bestaan er geen duidelijke richtlijnen en criteria over wat te doen en ook hoe te handelen, Gemeentelijk beleid inzake gemeentelijke acties in deze situaties is slechts mondjesmaat ontwikkeld, In deze brochure hebben we een veelheid aan gemeentelijke acties, vormen van hulp, hulpkanalen en hulporganisaties besproken. Uit deze bespreking wordt duidelijk dat vele vormen van actie en hulp mogelijk zijn, waarbij gemeenten een rol kunnen spelen en dat het ook wenselijk is om een rol te spelen. Belangrijke aandachtspunten hierbij zijn: Probeer in de chaos en hectiek van uoodsituaties in een zo vroeg mogelijk stadium te denken aan de langere termijn; probeer de hulp zoveel mogelijk in te bedden in structurele relaties; 2.

Zoek steeds en zo veel mogelijk coordinatie en samenwerking met verschillende plaatselijk betrokken actoren, met andere gemeenten of organisaties op nationaal mveau, Het is belangrijk om van elkaar te weten wat men doet, 3. Houdt de aandacht gericht op het getroffen gebied, ook op de langere termijn, Resultaten en duurzaamheid van de hulp zijn helaas vaak vergeten aspecten, bij de mobilisatie van noodhulp. Maar wanneer geen aandacht voor duurzaamheid bestaat zal er ook geen capaciteit voor het voorkomen en verminderen van rampen eu conflicten ontstaan en zullen we in de toekomst regelmatig worden opgeschrikt door nieuwe rampen en con6icten. Gemeenten kunnen met name een rol spelen op dit terrein van duurzaamheid van de hulp en van capaciteitsopbouw en versterking van coordinatie van acties in noodsituaties, Deze rol kan zowel in de eigen gemeente gespeeld worden naar de verschillende betrokken partijen toe als in de internationale relatie met de hulp ontvangende gemeente. Ook de gemeente aldaar is gebaat bij versterking van haar capaciteiten voor het vervullen van deze rollen, 4, Gemeenten kunnen zich het best kunnen concentreren op bovengenoemde aspecten van de hulpverlening en in andere gevallen, zeker in situaties van noodhulp of wanneer de eigen expertise niet toereikend is, beter kunnen samenwerken en/of doorverwijzen naar andere gespecialiseerde organisaties.

In Nederland bestaan veel verschillende organisaties met specifieke expertise. Samenwerking met hen levert meerwaarde op. VNG kan gemeenten bijstaan bij internationale noodhulpacties en bij de inbedding van deze acties in duurzame samenwerkingsrelaties. Met name op de volgende terreinen; a) Informatievoorziening, coordinatie van informatie en doorverwijzing, op de eerste plaats via het Informatiepunt Europa en Internationale Samenwerking van VNG; b) Advisering en begeleiding van gemeenten, vooral in die gevallen waar men zoekt naar inbedding van acties in lange termijn relaties; c) Onderzoek eu evaluatie van gemeentelijke acties en projecten d) Financiering van activiteiten in het kader van de reguliere programma’s voor gemeentelijk internationale samenwerking. 30

Bijlage 1: Een checklist en voorbeeM van een draaiboek,bij gemeentelijke acties Instrument I: Checklist voor gemeenten bij internationale (nood)hulpacties na rampen of conflicten: Wel of Geen actie+ Bepaal of er sprake is van voldoende:

Draagvlak bevolking De hulpbehoefte in het getroffen gebied (en mate van zei fredzaamheid) (Financiele) draagkracht gemeente Bestaan er voldoende contacten en kanalen voor hulpverlening Is er voMoende aandacht in de media inbedding in het (internationale) beleid van de gemeente

lange termijn perspectief Is er een directe en logische relatie met het betrokken gebied

Zorg dat er bij het opzetten van acties voldoende aandacht is voor de volgende aspecten: Eerste sean van de situatie in het getroffen gebied: Wat is het getroffen gebied Hoeveel dodelijke slachtoffers Hoeveel andere getroffenen Wat is de materiÃńle schade

Zijn lokale organisaties en gemeente nog functionerend elke organisaties zijn in het gebied actief B) An alyse van de bij acties in Nederland betrokken mensen en organisaties Overheid op verschillen.de niveaus Civiele organisaties Basisorgani saties Internationale organisaties Nederlandse regering Nederlandse particuliere organisaties

Kerken Gemeenten Stedenbanden Bedrij fsleven SHO (of andere grote acties in samenwerkingsverbanden) C) Analyse van de mogelijke oorzaken van de problematiek; Natuurramp of conflictsituatie

Welke zijn de versterkende menselijke factoren Is er sprake van een man-made disasters Politieke situatie en risico’s bij acties D) Inventarisatie van stadia/fasen in hulpverlening.. Solidariteit(suitingen) 31

Noodhulp Wederopbouwhulp Duurzame ontwikkeling De bovengenoemde vormen in onderlinge samenhang

Preventieve maatregelen Opvang vluchtelingen/getroffenen E) Inventarisatie mogelijke vormen van hulp Geldelijke hulp Materiele hulp (water, voedsel, bouwmaterialen/huizen, medicijnen etc,) personele hulp (militairen, experts etc.) F) Inventarisatie van risicofactoren bij hulp ln het ontvangende gebied: a) Ontstaan en versterken van afhankelijkheid b) Komt de hulp ook terecht bij vrouwen, ouderen en jongeren c) Veiligheid m het gebied d) Risico’s voor politieke manipulatie van de hulp e) Gebrek aan coordinatie

In nederland: a) coordinatie tussen organisaties in plaats van competitie b) verkeerde of eenzijdige beeldvorming omtrent oorzaken en slachtoffers c) te commerciele uitbating van de ramp of conflict d) vasthouden van aandacht in plaats van korte termijn acties G) In kaart brengen van de eigen capaciteiten en mensen in de gemeente; Beschikbare menskracht

Geldehjke middelen Andere mogelijke vormen voor ondersteuning van acties

Informatievoorziening H) Voorwaarden voor een goede hulpverlening: Caordinatie met anderen en doorverwijzen: de goede capaciteiten van de juiste organisaties gebruiken

goed informeren/open beleid bereidheid voor samenwerking doorsluizen middelen en goederen I) Wanneer en waarvoor kan VNG ingeschakeld worden: Informatievoorziening Publicaties en forum voor berichtgeving Doorverwij sfunctie en coordinatie met andere betrokkenen en acties Coordinatie tussen gemeenten onderling Ondersteuning bij het aangaan en opbouwen van internationale relaties

Advisering Evaluatie van programma’ s Financieringsprogramma’s: GSO, GST en GS%T N,B, Deze checklist dient ter voorbeeM voor het opstellen van checldisten in uw

gemeenten. We hebben in deze lijst gebruik ge van alle inzichten die we in de praktijk van ons onderzoek zijn tegengekomen. Afhanke! ijk van specifieke situaties kan deze lijst ingedikt, uitgebreid of gewiijzigd worden,

32

V t ’CCk Adl g SI ld ttbdu ldtnMdgclH

Kon t CHHC e

hCt t dt

nctHunte tot R p

Hf

I I t ND I Âżt I {\} b n I C Op MMP d t t t D It IMg t kn ale pbatse b I gul@t pt Itea

geen n

St I IH 51 I n big bpiph*I spnnl dcmlte nb

Do I CB

t II Nnkk P bl

h

ltlen heelt

beslole lot hcl

D d cde

pjt u V tenue

oo h Ip nsuekl’ g

D dull d I

kk

Osd MMI bilÂńPbl t’t d

d cHlgk t d g

ltn d

s t nl IM s dcn V I dÂżWk

p lt

Blg 4glktg nt ld tg n d bnbd kk t tt t ntnhlk dMHhkpl bHpn b CAM I I M I jjke a eten a

gentewte-

DglHg ent thng dag

Het Hecnld a H I t IA I esn

Inbed tt t tSHOC

a vkÂńlaen ’n c cnl ekt m VNG

Sl t M t g I I hip N d V thM ddt Og tccb* na

Af d

d disk

Kdd

an rle actie *ene e t/wne lt agc

t mun

pl p

H t IdWSH

csn I* op dc

adug g ldÂż

t’I kd d

d

nha k I llo OMCC Nl

I kkclt g

M g alk%d p

gl nn h I . I SH d

Pbl I I d d

d hip

IM n

Z k gelukhM

d Ctltt

Ut t dctg gI g. b

E IMc d

fp

Ik

NB Okt g 11 t d o oodetdl paktukk e ad dcnl ek gewntst 33

Bijlage 2: Boeken en pnbhcatielijst - Adressenlijst Nederland en Ontwikkelingslanden 2000 Ministerie van Buitenlandse Zaken kosten 7,50. Te bestellen bij: Afdeling Voorlichting ontwikkelingssamenwerking.

- Handboek Gemeentelijke Internationale Samenwerking Nieuwe Editie, maart 2001, VNG-International/VNG Uitgeverij

- Hulpverlening maakt van nood een deugd Een jaar na de aardbevingen in Turkije Kerken in Aktie

- Humanitaire hulp tussen conflict en ontwikkeling J P, Pronk en P.H. Kooijmans, 1993 Ook in het Engels verkrijgbaar; Humanitarian aid between conflict and development Bibliotheek en Informatiedesk Buitenlandse Zaken

- Natuurramp of mensenwerk’ september 1999 Willem Bos, Jan Vugts, Hans van Heijningen Xmin Y Solidariteitsfonds

- Richtlijnen voor geneesmiddelendonaties vanuit Nederland Stichting Wemos, januari 1997

- Searching for peace in Africa; an overview of conflict prevention and management activities M. Mekenkamp, P. van Tongeren, H, van de Veen, januari 1999 European Platform for Conflict Prevention and Transformation

- Voorlichting en actie rand -dreigende- grootschahge conflicten augustus 1998 Draaiboek ontwikkeld door COS Nederland

34

Bijlage 3: referentie en adreSSelllijSt - Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag

A) VNG-International: tel: 070 3738709 Email: vn -rnterna6on gl a>vn .nl

. vn -internationnLn/ B)lnformatiepnnt Europa en Internationale Samenwerking: tel; 070 3738848 Email: 1n onnatie untG’ tr’vn,nl - Amnesty International (Nederland) Keizersgracht 620 1017 ER Amsterdam tel : 020-6264436

- Artsen zonder grenzen M, Emveplein 40 1017 MB Amsterdam tel: 020 5208700 fax; 020 6205170

- COS Nederland Centra voor Internationale Samenwerking Demer 38 5611 AS Eindhoven tel: 040 2440699 fax; 040 2451668 wrvw.cossen.nf

- Doktors van de Wereld (lid van Medecins du Monde) Rj isw ij kstraat 141

1062 ES Amsterdam

tel: 020- 4652866 fax: 020 ÃćâĆňâĂİ 4631775

wvc’ dokfersvundmvereld. or

- European Platform for ConAiet Prevention and Transforrnation Achter de Dom 20 3512 JP Utrecht

The Nederlands tel, 030-2537528 fax. 030-2537529 >vlvwoneworld or /bacon ic/l

35

- HIVOS Raamweg l6 2596 HL Den Haag tel: 070- 3765500 vwyv. Aivos.nl

- ICCO (fusie met Stichting Oecumenische Hulp) Postbus 151 3700 AD Zeist tel; 030 6927811 fax. 030 6925614 mbov.icco.nl

- International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies PO Box 372 CH-1211 Geneva 19 Switzerland Tel; +41 (22) 730 4222 Fax: +41 (22) 733 0395

w wwv ir’ or.. - Kerken in Aktie Postbus 456

3500 AL Utrecht tel: 030 8801456 fax: 030 8801457

e .kerkeninaetie.nl - Memisa (onderdeel van Cordaid) Lutherse Burgwal 10 2512 CB Den Haag tel: 070 3136500 fax; 070 3136501

v, memisa nl - Mensen in nood (onderdeel van Cordaid) Lutherse Burgwal 10 2512 CB Den Haag tel: 070 3136200 fax; 070 3136201 m’n mensetd nnyod.nl

- Ministerie van Buitenlandse Zaken Directie Mensenrechten en Vredesopbouw Bezuidenhoutsemeg 67

2594 AC Den Haag Tel; 070 3486170 Algemeen. 070 3486486 Bibliotheek en Informatiedesk Buitenlandse Zaken: 070 3484028 Voorlichting ontwikkelingssamenwerking: 070 3486789 >n . huza. nl 36

- Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Soheldehoekshaven 200 2511 EZ Den Haag tel: 070 4266426

- Nederlandse Rode Kruis Landelijk bureau Leegfnvarerplein 27 2521 CV Den Haag tel: 070 4455666 fax: 070 4455777

> m. rodekrue;nl - Novib (lid van Oxfam International) Mauritskade 9 2514 HD Den Haag tel: 070 3421621 fax; 070 3614461 wwv.novib. nl

- SNV Organisatie voor ontwikkelingssamenwerking Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag tel: 070 3855531 wwv.snv. n/

- Stichting Vluchteling Stadhouderslaan 28 2517 HZ Den Haag Telefoon; 070-346 89 46

vn.vlucjgtelin . or - Tear Fund Hoofdstraat 55 I 3971 KB Driebergen-Rij senburg tel : 0343-514844

tear un a on yuserve.clan - Terre des Homrnes Nederland Zoutmanstraaf 42-44 2518 GS OEN HAAG t0[: 070-310 5000 fax: 070-310 5001

vww tdfr,nl

37

- Unicef Nederland Stichting Nederlands Cotni te ONICEF St. Barbara eg 4 Postbus 30603 2500 GP Den Haag tel: 070 - 333 93 33 fax: 070- 382 47 74

- Voorlichting Actiecentrum Samenwerkende Help Organisaties (SHO): 070 4455716, 070 4455723, 070 4455725, 070 4455728

- Wemos Fonndation Postbus 1693 1000 BR Amsterdam tel: 020-4688388 fax. ’020-4686008

www.wemos.nl - Xrnin Y Solidariteitsfonds Keizersgracht 132 1015 CW Amsterdam tel; 020 6279661 fax: 020-6228229

38

Bijla e 4: Mogelijke vormen van hulp Bij de met een asterix ( ) gemerkte vormen is er een speciale rol voor de gemeente weggelegd, De onderstaande lijst is verre van volledig, maar is een poging de meest voorkomende vormen kort te bespreken.

l. Solidariteifsverklaringen*: Het belang van een solidariteitsverklaring wordt vaak onderschat. Geld en rnateriele hulp is belangrijk, maar telkens weer blijkt hoe een brief of ander bericht een hart onder de riem van de getroffenen kan steken, Het gevoel niet alleen te staan en te weten dat men medeleven toont elders in de wereld is een belangrijke morele steun, ook al is er geen of weinig geld beschikbaar, 2. Npodhulp: De hulp concentreert zich op het voorkomen van meer slachtoffers en het lenigen van de meest urgente noden van de getroffen bevolking. Op deze terreinen is geen specifieke rol voor gemeenten weggelegd. Elementen zijn. a) mensenreddende activiteiten: bij rampen inzet van reddingsbrigades en militairen om mensen te redden, en bij conflicten inzet militairen ingezet om burgers te evacueren en vluchtelingen te beschermen; b) watervoorziening: Herstel van watervoorziening heeft de hoogste prioriteit bij rampen en conflicten. Ook hier spelen reddingsbrigades en militairen een belangrijke rol, Ook worden projecten voor waterzuivering en herstel waterputten en leidingen opgezet door gespecialiseerde organisaties; c) voedsel: Voedselvoorziening en distributie. Hierin nemen zowel lokale als internationale organisaties (Rode Kruis) een belangrijke rol.