081 Bijl Initiatiefvoorstel Donatie Marokko. Raadsvoorstel beleidskader humanitaire rampen.pdf

gemeente Eindhoven

Concernstaf

Raadsnummer 07.R2207.00I Inboeknummer o7bstor6ao Beslisdatum B5MT as juli 2007

Dossiernummer 730 I52

OplegvelRaadsvoorstel tot het vaststellen van het beleidskader gemeentelijke activiteiten bij internationale humanitaire rampen 1 Samenvatting In het vervolg op eerdere concrete hulpacties, zoals bij de natuurrampen in Indonesie en Suriname in 2006, is het wenselijk over een beleidskader te beschikken waarin voorkomende situaties is ingekaderd hoe de gemeente handelt als zij middelen beschikbaar wil stellen of anderszins actie wil ondernemen bij internationale humanitaire rampen. Op basis van dit beleidskader kunnen ook hulpvragen op een transparante en voor iedereen gelijksoortige wijze worden behandeld.

2 Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: Programmabegroting 2007-2010; passages over humanitaire rampen; (deze bijlage ligt terinzagei n de leeskamer).

Gemeenten in actie na internationale rampen en conflicten; VNG-international, januari 2001; Nederlandse gemeenten en rampen in het buitenland, concept; VNG-international 2007. (cfeze bijlagen zijn bijgevoegd).

gemeente Eindhouen

Concernstaf

Raadsnummer 07. R2207. OOI Inboeknummer o7bstor6ao Beslisdatum B5MT as juli 2007

Dossiernummer 730 I52

Raadsvoorstel tot het uaststellen uan het beleidskader gemeentelijke actiuiteiten bij internationale humanitaire rampen 1 Inleiding In het vervolg op eerdere concrete hulpacties, zoals bij de natuurrampen in Indonesie en Suriname in 2006, is het wenselijk over een beleidskader te beschikken waarin voorkomende situaties is ingekaderd hoe de gemeente handelt als zij middelen beschikbaar wil stellen of anderszins actie wil ondernemen bij internationale humanitaire rampen. Op basis van dit beleidskader kunnen ook hulpvragen op een transparante en voor iedereen gelijksoortige wijze worden behandeld.

2 Wat willen we bereiken Een beleidskader dat richtlijnen biedt voor de wijze(n) waarop de gemeente Eindhoven betrokkenheid met door rampen getroffen bevolking elders in de wereld, kan omzetten in concrete acties.

3 Wat gaan we daarvoor doen Het voorgestelde beleidskader ontleent haar input aan de eerder opgedane gemeentelijke ervaringen bij het beschikbaar stellen van middelen bij de natuurrampen in lndonesie respectievelijk Suriname in 2006. Vanuit het streven om zo mogelijk VNG-gerelateerd te handelen, is ook gebruik gemaakt van de VNG-publicaties "Gemeenten in actie na internationale rampen en conflicten" uit 2001 en de nadere uitwerking daarvan in de concept VNG-brochure "Nederlandse gemeenten en rampen in het buitenland" uit 2007. Achtereenvolgens zullen nu aan de orde komen: wanneer als gemeente actie ondernemen bij internationale rampen; welke soorten acties en hulpvormen zijn in beeld; hoe deze te relateren aan acties van derden; hoe de eigen acties vorm te geven; hoe deze te monitoren en te verantwoorden. Wanneer ais gemeente actie ondernemen bij internationale humanitaire rampen? Uit een inventarisatie van een aantal rampen in voorgaande jaren blijkt dat het niet altijd duidelijk is wanneer er ÃćâĆňâĂİ op landelijk niveau ÃćâĆňâĂİ hulpacties op gang komen.

Raadsnummer 07.R2207.00I

Er is in ieder geval geen duidelijke relatie tussen het aantal slachtoffers en het al dan niet uitroepen van een nationale actie. Ook bestaat er geen duidelijke relatie tussen de hoogte van het ingezamelde bedrag en het aantal slachtoffers. Het is daarom ook lastig om kwantitatieve "wetmatigheden" te benoemen die aangeven wanneer actie ondernomen zou kunnen worden op gemeentelijk niveau. Wij stellen wel voor dat zeker de volgende meer kwalitatieve uitgangspunten aan de orde moeten zijn in die gevallen waarin de beslissing genomen wordt als gemeente zelf actie te ondernemen: er is een directe en niet-incidentele/substantiele relatie met het getroffen gebied. Hierbij is te denken aan stedenbanden, andersoortige samenwerkingsof vriendschapsrelaties of aan het feit dat het getroffen gebied voor een behoorlijk aantal Eindhovenaren herkomstgebied is; er is duidelijk draagvlak bij de Eindhovense bevolking en in de gemeenteraad voor acties die meer inhouden dan zich publiekelijk uitspreken over de ramp; de hulpbehoefte van het getroffen gebied geeft Eindhovense acties meerwaarde en is gebaseerd op het bestaan van concrete hulpvragen uit het getroffen gebied.

Als deze uitgangspunten toegepast worden (hoe lastig ze soms ook te "meten" zullen zijn), is het in ieder geval duidelijk dat er een bijzondere betrokkenheid van de gemeente Eindhoven is bij de situatie in het gebied waar zich de betreffende humanitaire ramp voordoet. Welke soorten acties en hulpvormen zijni n beeld en hoe verhouden deze zich tot acties van derden?

Allereerst dient benadrukt te worden dat het in dit voorstel om hulp bij humanitaire rampen gaat en niet om staand beleid op het gebied van internationale samenwerking en mondiale bewustwording (structurele hulp). Een humanitaire ramp kan in dit kader omschreven worden als een gebeurtenis in een gebied die leidt tot een zodanige ontwrichting van de infrastructuur dat er enige tijd of langdurig niet kan worden voorzien in de basisbehoeften van de bewoners van het getroffen gebied. Een humanitaire ramp kan het gevolg zijn van een natuurramp, zoals een aardbeving of een overstroming, maar ook van menselijk handelen.

Vervolgens gaat het bij de vraag over soorten acties en hulpvormen om het driedelig continuum "structurele hulp ÃćâĆňâĂİ rehabilitatiehulp ÃćâĆňâĂİ noodhulp":

structurele hulp is gericht op het realiseren van lange termijn en ultieme doelstellingen die niet zijn ontstaan vanuit een rampsituatie. Zoals al opgemerkt is structurele hulp die losstaat van een humanitaire ramp voor dit voorstel niet aan de orde. Daarvoor beschikt de gemeente Eindhoven over met name een stedenbandenbeleid dat vorm en invulling geeft aan dergelijke structurele hulp;

Raadsnummer 07.R2207.00I

noodhulp is wel gericht op korte termijn acties om bij acute rampen en crisissen snel, efficient en kortstondig te intervenieren. Door de VNG wordt afgeraden om zelf als gemeente acties te organiseren en uit te voeren in de vorm van materie/e hulp in de noodhulpfase. Gemeenten hebben daarvoor onvoldoende de specifiek benodigde kennis en ervaring om in deze fase in een getroffen gebied op te treden. Datzelfde geldt vrijwel steeds ook voor noodhulp van lokaal particulier initiatief. Een uitzondering kan ÃćâĆňâĂİ met de nodige voorzichtigheid en na afstemming met de professionele hulporganisaties en VNG ÃćâĆňâĂİ gemaakt worden voor een gebied waar

Eindhoven een directe stedenband mee heeft, aangezien de lokale situatie dan wel tot in detail bekend is en er veel contacten met zo’n gebied bestaan. In de noodhulpfase kan de inspanning van de gemeente zich wel richten op het beschikbaar stellen van ge/d, dat dan via de daarvoor geeigende kanalen van de Samenwerkende Hulporganisaties (SHO ) in het getroffen gebied besteed kan worden. Voordeel daarvan is dat ervaren en professionele organisaties snel de meeste geeigende hulp met de financiele middelen kunnen uitvoeren. Nadeel is de slechte herkenbaarheid van de gemeentelijke middelen bij de besteding. Daarom is het legitiem om een verslag van de besteding als voorwaarde te stellen, zodra besloten wordt een geldelijke donatie als actie te ondernemen. Vrijblijvender, maar vaak wel gewaardeerd in deze fase zijn tot slot solidari rei tsverklaringen. Het gevoel niet alleen te staan en te weten dat men medeleven heeft elders in de wereld, is volgens de ervaringen van de VNG vaak een belangrijke morele steun; ook al is er weinig of geen geld beschikbaar gesteld.

( SHO’s: Kerkinactie, Mensen in Nood/Cordaid, Nederlandse Rode Kruis, Oxfam Novib, Stichting Vluchteling, Tear Fund, Terre des Hommes, Unicef Nederland, Artsen zonder grenzen); rehabili tatiehulp: de middellange termijn - tussenvorm tussen beide voorgaande hulpvormen die ervoor moet zorgen dat een door een humanitaire ramp getroffen bevolking weer terug op het pad van de duurzame ontwikkeling kan komen.

Nadat de ergste nood gelenigd is, moet zo snel mogelijk aandacht besteed worden aan wederopbouw om zo de overgang naar duurzame ontwikkeling mogelijk te maken. Gemeenten kunnen in deze fase een zinvolle rol vervullen door het

faciliteren van wederopbouwprojecten op het gebied van huizenbouw, aanleg van wegen en bruggen en herstel van voorzieningen op het gebied van onderwijs en gezondheidszorg. Ook ondersteuning bij het herstel en versterken van de overheidsstructuur/ lokale publieke voorzieningen kan een waardevolle actie zijn voor een getroffen gebied. Faciliteren en ondersteunen kan in ieder geval door geld enlofandere materie/e middelen beschikbaar te stellen voor projecten van deze aard. Inmiddels heeft de

Raadsnummer 07.R2207.00I

gemeente Eindhoven hier ervaring mee opgedaan naar aanleiding van de natuurrampen in Suriname en lndonesie. Uit de opgedane ervaring na de natuurrampen in Suriname en lndonesie blijkt ook dat het als intermediair en projectverantwoordelijke betrekken van Eindhovense organisaties met banden in het rampgebied enerzijds veel vraagt van het organiserend en "managerial" vermogen van dergelijke (veelal) vrijwilligersorganisaties, maar anderzijds een drive vanuit een grote mate van betrokkenheid in zich heeft die tot concrete resultaten leidt. Faciliteren en ondersteunen kan ook door advisering en technische assistentie. Hetzij door deze te financieren, hetzij door deze uit de eigen organisatie voor enige tijd beschikbaar te stellen. Deze laatste vorm wordt door de VNG uitdrukkelijk genoemd en ook door een aantal gemeenten zo toegepast. In Eindhoven bestaat daarmee (nog) geen ervaring. Zeker bij de opbouw van lokale publieke voorzieningen na een ramp (o.a. wegen en infrastructuur, afval en water, publieke gezondheidszorg, scholenbouw, bouw- en woningtoezicht, bevolkingsadministratie) kan het heel functioneel en van grote meerwaarde zijn om eigen deskundigen op projectbasis beschikbaar te stellen. Daarbij geldt overigens uitdrukkelijk dat het er niet om gaat wie willen gaan, maar aan wie daadwerkelijke behoefte is in het rampgebied.

Afstemming met de VNG en met andere gemeenten die in het getroffen gebied eventueel al stedenbanden hebben, is daarbij gewenst.

Tot slot moet nog opgemerkt worden dat de projecten waarvoor middelen of deskundigheid beschikbaar gesteld worden, niet altijd door de eigen gemeente uitgevoerd hoeven te worden. Het kan ook door aan een gemeente die een stedenband met het getroffen gebied heeft, te vragen de besteding van de middelen te coordineren. Daarnaast is de VNG ook bereid hierbij een coordinerende en distribuerende rol te vervullen. Hoe de eigen acties vorm te geven?

Het opindirecte wijze faciliteren (door geld beschikbaar te stellen via andere gemeenten of via landelijke hulporganisaties) vraagt betrekkelijk weinig uitwerking, maar vooral afstemming met deze gemeenten resp. de VNG of hulporganisaties. Acties die op directe wijze door Eindhoven (gemeente en/of Eindhovense organisaties) gefaciliteerd worden door middel van het beschikbaar stellen van geld of deskundighei d voor hulpvragen, vragen wel om een zorgvuldige kadering. Wij stellen voor de volgende aspecten op een hulpvraag van toepassing te laten zijn om gehonoreerd te kunnen worden: er is een directe oorzakelijke relatie tussen de hulpvraag en de humanitaire ramp die heeft plaatsgevonden ;

Raadsnummer 07.R2207.OOI

de hulpvraag kan alleen in zeer incidentele gevallen (bij stedenbandenrelaties) betrekking hebben op noodhulp; maar dient zich met name op middellange termijn acties (rehabilitatiehulp) te richten waardoor de getroffen bevolking weer terug op het pad van de duurzame ontwikkeling kan komen; structurele hulp (ontwikkelingshulp) kan wel zinvol zijn maar past niet bij de intentie van hulp bieden in relatie tot de humanitaire ramp; de hulpvraag moet voldoen aan de principes van non-discriminatie (ras, religie sekse of politieke overtuiging) en bovendien niet slechts ten goede komen aan een individu of familie; ook moet de betrouwbaarheid van de initiatieven en de contacten in het rampgebied expliciet aan de orde komen; de hulpvraag moet afkomstig zijn van lokaal initiatief ter plaatse (kan zowel de lokale overheid aldaar als particulier initiatief betreffen) en wordt ÃćâĆňâĂİ als het particulier initiatief betreft ÃćâĆňâĂİ ondersteund en ingediend bij de gemeente door

Eindhovense (of in Eindhoven werkzame) organisaties die bereid zijn de medeverantwoordelijkheid voor de besteding van de toegekende middelen te dragen; voor de betreffende hulpvraag zijn geen dan wel onvoldoende middelen beschikbaar gesteld door anderen zodat de gevraagde bijdrage van Eindhoven wezenlijk is om de hulpvraag te kunnen realiseren. Daarnaast moet aangegeven kunnen worden waarom in het rampgebied behoefte is aan wat voorgesteld wordt te gaan doen. Hoe deze acties te monitoren en te verantwoorden?

Monitoring: ondanks de hectiek rondom en de dringendheid van de actie zal het noodzakelijk zijn vooraf goed vast te leggen wat beoogd wordt te bereiken, zodat tijdens en na afloop van het project de voortgang en het bereikte eindresultaat ten opzichte van het beoogde resultaat zichtbaar wordt. Daartoe zal de geformuleerde hulpvraag in ieder geval de volgende elementen moeten bevatten: 1 de maximale duur van de activiteit, met begin- en einddatum (HOE LANG?); 2 de doelgroepen voor wie de hulpactie is bestemd (WIE?); 3 de precieze geografische omschrijving waarbinnen de actie plaatsvindt (WAAR?) ;

4 de concrete doelstellingen van de actie: Wat wordt er beoogd? Wat wordt er geleverd? (WAT?);

5 de methoden die worden gebruikt, aankoop van goederen, vervoer, coordinatie van de actie, aanwezigheid ter plekke, logistieke ondersteuning (HOE?); 6 de budgettering van de actie (HOEVEEL?) en hoe en waaraan de Eindhovense bijdrage daadwerkelijk besteed wordt. Overheadkosten dienen gelimiteerd te worden tot maximaal 10o/o van het totale hulpbedrag. Rapportage op relevante tussenmomenten maken het dan hopelijk mogelijk om ook tussentijds bij te sturen als de resultaten niet gehaald dreigen te worden.

Raadsnummer 07.R2207.OOI

Verantwoording: op het einde van de geplande uitvoeringsperiode zal de organisatie die gelden ter beschikking gesteld heeft gekregen een activiteitenverslag met een financiele afrekening dienen te verzorgen. Dat activiteitenverslag behandelt alle elementen die in de aanvraag zijn uitgewerkt en gaat uiteraard gedetailleerd in op de realisaties van de actie. De financiele afrekening bevat noodzakelijke en relevante bewijsstukken van de gedane uitgaven, gerelateerd aan de opgegeven budgettering. Afhankelijk van de hoogte van de bedragen per hulpvraag is een accountantsverklaring aan de orde als de drempel overschreden wordt die in de Eindhovense Algemene Subsidieverordening hiervoor geldt. Ook dienen zowel de ingeschakelde organisaties in het getroffen gebied evenals in eigen land te tekenen voor een waarheidsgetrouwe verslaglegging en verantwoording. Daarnaast is hoofdstuk 1 van de Algemene Subsidieverordening van de gemeente Eindhoven van toepassing voor zover daarvan niet wordt afgeweken in dit beleidskader.

Zoals al opgemerkt kan volstaan worden met een globaler verslag in die gevallen waarin de gemeente geld beschikbaar stelt voor noodhulp via de SHO.

4 Wat kost het Om in de aanvangsfase van een humanitaire ramp een en ander snel te kunnen laten verlopen, heeft uw raad reeds ingestemd met een constructie waarbij wij snel kunnen handelen en geld kunnen inzetten. Bij het vaststellen van de Programmabegroting 2007-2010 heeft uw raad ons college namelijk "gemandateerd om in geval van humanitaire rampen (zoals nader omschreven in het daarbij horende raadsvoorstel) 6 1,ÃćâĆňâĂİ per inwoner te schenken

ten laste van het Eigen Kapitaal". In het betreffende raadsvoorstel is hierover het volgende opgemerkt: "Als gedragslijn wordt voorgesteld dat de gemeente een financiele bijdrage geeft (6 1,ÃćâĆňâĂİ

per inwoner) in geval van humanitaire rampen waarbij een nationale inzamelactie wordt gehouden en waarbij een beroep wordt gedaan op de nationale en gemeentelijke overheid of in het geval waarbij gebieden zijn betrokken waarmee de gemeente Eindhoven een bijzondere relatie onderhoudt.... Bij de concrete inzet van de middelen zal worden bezien of er samengewerkt kan worden met lokale organisaties." Wij stellen u voor de nuanceringen en differentiaties in dit beleidskader als een nadere uitwerking en aanpassing van deze omschrijving te beschouwen en verzoeken u dit beleidskader van toepassing te verklaren op de door uw raad reeds verleende bevoegdheid om in geval van een humanitaire ramp maximaal 6 1,ÃćâĆňâĂİ per

inwoner beschikbaar te stellen.

Het voorgaande kan in het volgende beleidskader worden samengevat: Beleidskader gemeentelijke activiteiten bij internationale humanitaire rampen".

Raadsnummer 07.R2207.00I

Begri psomsch rij vi ngen.

In dit beleidskader wordt verstaan onder:

a humanitaire ramp: een gebeurtenis in een gebied die leidt tot een zodanige ontwrichting van de infrastructuur dat er enige tijd of langdurig niet kan worden voorzien in de basisbehoeften van de bewoners van het getroffen gebied. Een humanitaire ramp kan het gevolg zijn van een natuurramp, zoals een aardbeving of een overstroming, maar ook van menselijk handelen; b noodhulp: korte termijn acties om bij acute humanitaire rampen en crisissen snel, efficient en kortstondig te intervenieren; c rehabilitatiehulp: de middellange termijn hulpvormen die ervoor moeten zorgen dat een door een humanitaire ramp getroffen bevolking weer terug op het pad van de duurzame ontwikkeling kan komen; d VNG: Vereniging Nederlandse Gemeenten; e SHO: Samenwerkende Hulporganisaties (Kerkinactie, Mensen in Nood/Cordaid, Nederlandse Rode Kruis, Oxfam Novib, Stichting Vluchteling, Tear Fund, Terre

des Hommnes, Unicef Nederland, Artsen zonder grenzen); f stedenbandenstichting: een door de gemeente Eindhoven in het kader van haar internationale beleid erkende en gefaciliteerde rechtspersoon ten behoeve van een van de 5 vastgestelde stedenbanden van Eindhoven. Bevoegdhei d college van burgemeester en wethouders.

Het college van Burgemeester en wethouders is bevoegd bij een internationale humanitaire ramp een bedrag van maximaal 1 euro per inwoner te genereren ten laste van het Eigen Kapitaal mits in ieder geval aan de volgende uitgangspunten is voldaan:

a er is een directe en niet-incidentele/substantiele relatie met het getroffen gebied; b er is duidelijk draagvlak bij de Eindhovense bevolking en in de gemeenteraad voor acties die meer inhouden dan zich publiekelijk uitspreken over de ramp; c de hulpbehoefte van het getroffen gebied geeft Eindhovense acties meerwaarde en is gebaseerd op het bestaan van concrete hulpvragen uit het getroffen gebied. Beschi kbaarstelli ng gelden en beoordeling hulpvragen.

a Het college van burgemeester en wethouders kan pas gelden beschikbaar stellen of incidentele subsidies verlenen voor activiteiten die betrekking hebben op het bieden van noodhulp of rehabilitatiehulp bij een humanitaire ramp nadat zij de hierboven omschreven bevoegdheid heeft uitgeoefend waarbij zij tevens de maximale hoogte van het bedrag vaststelt dat per hulpvraag beschikbaar gesteld kan worden. b Aanvragen voor het beschikbaar stellen van gelden of voor incidentele subsidies voor het verlenen van noodhulp kunnen alleen in aanmerking komen als ze zijn ingediend door:

Raadsnummer 07.R2207.00I

de Samenwerkende Hulporganisaties mits de bereidheid aanwezig is een verslag in te dienen van de besteding van de door de gemeente Eindhoven beschikbaar gestelde middelen; een van de stedenbandenstichtingen als de noodhulp verleend wordt in het gebied waar de zusterstad van de betreffende stedenband zich bevindt en er naar het oordeel van het college genoegzame afstemming heeft plaatsgevonden met de VNG en de ter plekke optredende hulporganisaties welke vallen onder de SHO.

c Aanvragen voor het beschikbaar stellen van gelden of voor incidentele subsidies voor het verlenen van rehabilitatiehulp kunnen alleen in aanmerking komen als ze zijn ingediend door: de samenwerkende hulporganisaties; een van de stedenbandstichtingen; andere rechtspersonen, die zijn gevestigd in Eindhoven dan wel in overwegende mate de belangen of interesses van de ingezetenen van Eindhoven behartigen en die aantoonbare kennis van en relaties hebben met het getroffen gebied en haar bewoners. Daarnaast dienen de aanvragen voor rehabilitatiehulp aan de volgende criteria te voldoen: er is een directe oorzakelijke relatie tussen de hulpvraag en de humanitaire ramp die heeft plaatsgevonden; de hulpvraag moet voldoen aan de principes van non-discriminatie (ras, religie sekse of politieke overtuiging) en bovendien niet slechts ten goede komen aan een individu of familie; ook moet de betrouwbaarheid van de initiatieven en de contacten in het rampgebied expliciet aan de orde komen; de hulpvraag moet afkomstig zijn van lokaal initiatief ter plaatse (kan zowel de lokale overheid aldaar als particulier initiatief betreffen) en wordt (als het particulier initiatief betreft) ondersteund en ingediend bij de gemeente door een organisatie die bereid is de medeverantwoordelijkheid voor de besteding van de toegekende middelen te dragen; voor de betreffende hulpvraag zijn geen dan wel

onvoldoende middelen beschikbaar gesteld door anderen zodat de gevraagde bijdrage van Eindhoven wezenlijk is om de hulpvraag te kunnen realiseren. Daarnaast moet aangegeven kunnen worden waarom in het rampgebied behoefte is aan wat voorgesteld wordt. In afwijking van hoofdstuk 1 van de Algemene Subsidieverordening gemeente Eindhoven dienen door aanvragers voor incidentele subsidie de volgende gegevens te worden overlegd: de maximale duur van de hulpactiviteiten, met begin- en einddatum; de doelgroepen voor wie de hulpactiviteiten zijn bestemd; de precieze geografische omschrijving waarbinnen de hulpactiviteiten worden verricht;

Raadsnummer 07.R2207.00I

de concrete doelstellingen van de hulpactiviteiten: Wat wordt er beoogd? Wat wordt er geleverd? ;

de methoden die worden gebruikt, aankoop van goederen, vervoer, coordinatie van de hulpactiviteiten, aanwezigheid ter plekke, logistieke ondersteuning; de budgettering van de hulpactiviteiten. d Het college kan besluiten ook zonder aanvraag door een externe partij financiele, materiele of personele steun rechtstreeks of via een intermediaire organisatie beschikbaar te stellen voor een getroffen gebied met inachtneming van de bepalingen van dit beleidskader. Verantwoording en aanvraag tot vaststelling van subsidie. De subsidieontvanger dient een aanvraag tot subsidievaststelling in bij het college binnen drie maanden na afloop van de activiteiten. Onverminderd het bepaalde in hoofdstuk 1 van de Algemene Subsidieverordening gemeente Eindhoven met betrekking tot het overleggen van gegevens bij de aanvraag tot vaststelling van subsidie, verstrekt de subsidieontvanger bij de aanvraag tot subsidievaststelling de volgende gegevens: a een inhoudelijk verslag van de activiteiten; b een financieel verslag en afrekening. 5 lotbepali ngen

In geval van het verlenen van incidentele subsidies is hoofdstuk 1 van de Algemene Subsidieverordening gemeente Eindhoven van toepassing voor zover dit beleidskader daar niet van afwijkt. In die gevallen waarin dit beleidskader interpretatievragen oplevert beslist het college met inachtneming van de toelichtingen in het bijbehorende voorstel. Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan.

Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

A. Brunninkhuis, secretaris.

Raadsnummer 07.R2207.OOI

Onteer pRaadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 25 juli 2007; besluit:

het Beleidskader gemeentelijke activiteiten bij internationale humanitaire rampen vast te stellen. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, voorzitter.

, griffier.

EE07016328a

ni interne’tioei1i i.impen eii eoiiAiijeii’:; -:;;

Een broche re. met handelingSperSpcectieyen voiOer,"g.emeendte j;;.,-âĂđe

wanneer" men internationalei81idariteit”en ketvrokkcenAeid jigtrj .;;= -’,

door roroireo of coofiicieii geiroffeo bevo/kin’g elikie ier meij(d:,:: ’:,;. vi il vertalen m’concrete’jictiei.’"’ ’ ::;."-, -:

INHOUDSOPGAVE I. Inleiding 3 Waaromdezebrochure? âĂđâĂđâĂđâĂđâĂđ, .âĂđ,....., âĂđâĂđâĂđâĂđâĂđ, âĂđ,.âĂđâĂđ, âĂđâĂđâĂđâĂđâĂđâĂđâĂđâĂđ.âĂđ, âĂđâĂđ....âĂđâĂđâĂđâĂđâĂđ...âĂđ,.3

Vergaat de wereld?...................., ...,... 3

De bereidheid om te helpenâĂđ4

Voor wie is deze brochure bedoeld? 6

Wat is de rol van VNG bij internationale hulpverlening bij rampen- en conflictsituaties?,. 6 2. Enkele ervaringen van gemeenten met internationale samenwerking na rampen en

conflictsituaties 7 3. Een overzicht van vaak gestelde vragen door gemeenten die in actie komen na

internationale rampen of conflictsituaties I4’ Bestaan er richtlijnen voor wanneer wel en wanneer niet in actie te komen, Hoe wordt

bepaald of er een nationale actie komt? 14

Bestaan er richtlijnen en criteria voor het opzetten van gemeentelijke acties? Bestaan er vuistregels voor bedragen en hoogte van een hulpbijdrage? Zijn er draaiboeken

beschikbaar?„

16

betrokken? 17

Wat doen andere gemeenten? Zijn er veorbeelden. van. acties elders? Bestaan er overzichten van welke gemeenten wat doen en hun specifieke activiteiten? .................... 17 Wat voor relaties (stedenbanden) bestaan er met de regio in kwestie en wie zijn daarbij

Waaruit kan de hulp het best bestaan? 18 Wanneer is het verstandig om wel te kiezen voor een eigen hulpkanaal of de eigen steun te

oormerken voor speciale activiteiten of kanalen?, 20 Wat gebeurt er met de hulp, waar komt de hulp terecht? Is de hulp wel effectief? ..... âĂđâĂđ... 22

âĂđâĂđEen helaas zeer weinig gestelde vraag 23

4, Wat zj in de activiteiten die binnen de eige gemeente kunnen worden ontplooid. En wat is

daarbj ide rol van de gemeente? 28 5, Samenvatting en Conclusies 30 Bjilage I: Een checklist en voorbeeld van een draaiboek bj igemeenteljike acties 3I Bj ilage 2: Boeken en publicatielj ist 34 Bj ilage 3; referentie en adressenlj is t 35

Bj ilage 4: Mogeljike vormen van hulp 39

Waarom deze brochure In de afgelopen jaren zijn steeds meer gemeenten betrokken geraakt bij solidariteits- en hulpacties na internationale rampen of conflictsituaties. We constateren dat processen van globalisering er toe geleid hebben dat uitwisseling tussen mensen overal ter wereld makkelijker en sneller is geworden. Het motto "denk globaal en handel lokaal" is in de afgelopen decennia steeds vaker toepasbaar gebleken, Ook de gemeentelijke internationale samenwerking is in het licht van deze globale tendens de laatste jaren flink toegenomen.

De betrokkenheid van de gemeenten wordt vaak gevraagd door de eigen lokale bevolking, maar vindt ook plaats op verzoek van organisaties en/of gemeenten ee banden bestaan in getroffen gebieden. Ook tonen verschillende gemeentebesturen eigen initiatief in deze situaties. De gemeenten voelen hun verantwoordelijkheid bij internationale rampen of conflictsituaties en willen deze vertalen in concrete acties en beleid. Steeds meer gemeenten kloppen aan bij de VNG met vragen over en verzoeken om advies en richtlijnen bij (nood)hulpacties.

In deze brochure willen we de gemeenten concrete handreikingen bieden bij gemeentelijke acties gericht op nood- en rehabilitatiehulp bij internationale rampen- of conflictsituaties. In deze brochure vindt u ideeen en praktische tips om de solidariteit en hulpbereidheid van de Nederlandse burgers te ondersteunen en om de hulp ook via de juiste kanalen op de goede plaats en bij de goede mensen te krijgen, Hierdoor kan de hulp effectiever worden. Daarnaast hopen we in deze brochure de aandacht te vestigen om naast onmiddellijke hulp ook te werken aan het opbouwen van een capaciteit voor rampen- en conflictpreventie in de getroffen gebieden. Want, om het kernachtig te zeggen, voorkomen is beter dan genezen.

Vergaat de wereM Is het zo dat de wereM de laatste jaren steeds vaker wordt opgeschrikt door rampen en conflicten of lijkt dat maar zo omdat de informatie over rampen en conflicten ons steeds sneller bereikt? Zowel de natuur als de mensen zelf zijn oorzaak van rampen en meestal gaat het om een combinatie van deze factoren. Vrijwel altijd zijn de mensen zelf schuld aan de verergering van gevolgen van rampen, In conflictsituaties zijn mensen zelf volledig verantwoordelijk voor de slachtoBers en schade.

De orkaan Mitch in Midden Amerika in 1998, de overstromingen in Mozambique in 2000 en de steeds terugkerende overstromingen in India en Bangladesh hebben veel slachto6ers geeist, vanwege een slecht water- en grondbeheer waardoor erosie vrij spel kon bieden aan het water. De aardbevingen in Turkije hebben veel slachtoffers geeist omdat bij de bouw van vele huizen en gebouwen onvoldoende rekening is gehouden met bestendigheid tegen aardschokken, Zowel in Midden Amerika, Mozambique en Turkije waren autoriteiten en hulpverlenende instanties onvoldoende voorbereid en toegerust om snel en adequaat hulp te verlenen en daardoor het aantal slachtoffers te beperken,

De tragedie van de vluchtelingen in Kosovo als gevolg van de burgeroorlog en etnische zuiveringen is de meest in het oog springende "man made disaster" van de afgelopen jaren, De steeds terugkerende hongersnoden in Afrika, die zelfs al nauwelijks meer het rueuws halen zijn vooral te wijten aan burgeroorlogen en etnische zuiveringen. Ook Nederland blijft niet bespaard van rampen; het onderzoek naar de Bijlmerramp is nog maar net afgerond of de ontplofFing van Pireworks in Enschede schrikt heel Nederland op. Ook in deze gevallen blijkt het menselijk handelen een belan jke factor in de omvang van rampen. In tegenstelling echter met de eerder genoemde landen is het aantal slachtoffers in ons land beperkt gebleven, dankzij een betere capaciteit voor hulpverlening en preventieve maatregelen, alsmede het bestaan van goede plannen om in noodsituaties hulp te bieden en te coor dineren,

Door ongebreidelde economische ontwikkeling zonder aandacht voor duurzaamheid en voor het milieu is de weerstand van de natuur tegen rampen afgenomen. Het is helms geen toeval dat de wereld vaker wordt opgeschrikt door rampen, Veel rampen kunnen echter voorkomen worden en vooral ook is het mogelijk om het aantal slachtoffers aanzienlijk te beperken, Op de eerste plaats is duurzame ontwikkeling met oog voor het voortbestaan van de natuurlijke omgeving op de langere termijn een belangrijke voorwaarde voor het terugbrengen van rampen, Op een soortgelijke wijze kan meer aandacht voor sociale duurzaamheid in ontwikkelingsprocessen het aantal conflicten aanzienlijk doen vernunderen. Op de tweede plaats is het belangrijk om bij rampen en conflicten meer aandacht te besteden aan duurzame wederopbouw en ontwikkeling en het opbouwen van capaciteit voor preventie, Alleen het verlenen van noodhulp, hoe belangrijk ook, is niet voldoende, Bij elke ramp of confhct kunnen burgers en overheden zelf hun verantwoordelijkheid nemen om herhaling in de toekomst te voorkomen, Dit laatste aspect zou in de internationale solidariteit en hulp veel meer aandacht moeten krijgen.

De bereidheid om te helpen Het is helaas ondenkbaar dat rampen en conflicten op korte termijn niet meer voor zullen komen. De gevolgen van deze rampen en conflicten in armere landen kunnen niet door de draagkracht van de eigen bevolking worden opgevangen en daarom blij ft internationale hulp en solidariteit noodzakelijk. En gelukkig bestaat er in Nederland een grote bereidheid om te helpen en deze solidariteit te tenen. Dit is vooral zichtbaar geworden tijdens de grote nationale hulpacties voor de getroffenen van Mitch in Midden Amerika eind 1998, de vluchtehngen in Kosovo in 1999 en de slachtoffers van de aardbevingen in Turkije in datzelfde j aar, Ook in eigen land blijkt de solidariteit groot met de inwoners van Roombeek in Enschede. In Nederland bestaat een grote traditie in het opzetten van nationale campagnes en acties, maar bij nadere beschouwing (zie tabel 1) zien we dat men niet altijd in actie komt Verschillende rampen en conflicten worden maar ternauwernood opgepikt door de media en de bevolking. Dit geldt vooral voor gebieden die herhaaldelijk worden getroffen door nieuwe rampen en conflicten en voor gebieden waarmee in Nederland maar hele beperkte banden mee bestaan.

Tabel lr overhebt meest in het oog lopende rampen en conflictsituatie 1998-2000 en de

Nederlandse reacties daaro, Jaar Ramp/conAict Hon ersnood Soedan Overstromingen

8 ladesh 1998

Orkaan Mitch Midden Amerika

Vluchtelingen in Kosovo

1999

Aardbevin en in Turki’e Modderstroom in Venezuela Onrusten in Molukken en Oost Timor Orkaan Lenny in Antillen

Overstromingen Mozambi ue

Vuurwerkram Enschede

2000 Onrust Molukken Overstromingen in india, Bangladesh en Zuidoost

Azie NB. l) Bij het ontbreken van nationale acties of buiten deze acties om wordt ook via andere kanalen hntp overgemaakt. Hierover zijn nauwelijks betrouwbare gegevens beschikbaar, dus deze gegevens zijn buiten dit overzicht gelaten. 2) Dc gegevens zijn afkomstig van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, website SHO, brochures cn kranten. Deze gegevens zijn niet eenduidig. We hebben hier gekozen voor de meest voorkomende aantallen. In andere gevallen geven we sleohts globale indicaties,

Uit het bovenstaande overzicht van rampen, conflicten en de naar aanleiding daarvan opgezette hulpacties komt het volgende beeld naar voren:

l. Er bestaat geen duidelijke relatie tussen hoeveel slachtoffers en het al dan niet uitroepen van een nationale actie; 2. Er bestaat geen duidelijke relatie tussen de hoogte van het ingezamelde bedrag en het aantal slachtoffers. Het lijkt of andere factoren een belangrijkere rol spelen; 3. Steun van onze regering vindt regelmatig plaats, maar er bestaat geen duidelijke relatie of coordinatie met acties van de Samenwerkende Hulp Organisaties (SHO, zie pag. 14) of met die van individuele gemeenten. Wel blijkt men in de praktijk vaak in dezelfde gevallen wel of niet in actie te komen; 4. Op gemeentelijk niveau worden op beperkte schaal sneller acties op touw gezet dan op nationaal niveau. Of en hoe er dan samengewerkt en/of gecot)rdineerd wordt is onbekend. Een aantal van deze inzichten zullen we later in deze brochure nader onder de loep nemen en verwerken in onze handreikingen en aanbevelingen,

%at is de rol van V%G bij internationale hulpverlening bij rampen- en conflictsituaties De Vereniging Nederlandse Gemeenten neemt zelf geen initiatief in het opzetten van internationale hulpacties na rampen of conflicten. De VNG heeft op dit terrein geen expertise in huis en daarom laten we de hulpverlening en coordinatie van internationale hulp graag over aan op dit terrein gespecialiseerde organisaties. Wel is er een duidelijke rol weggelegd voor de VNGin het coordineren en doorverwijzen van acties van verschillende gemeenten met andere gemeenten of organisaties. Daarnaast is de VNG, dankzij haar uitgebreide netwerk en goede toegang tot informatie, in staat om inforrnatievoorziening voor gemeenten te verzorgen omtrent dit onderwerp. Ook heeft de VNG via haar dochterbedrijf VNGIntemational uitstekende contacten in huis in het buitenland en hebben we in verschillende regio’s ook goed inzicht in de toestand, mogelijkheden en belemmeringen ter plaatse. Tot slot kan VNG gemeentes ook met advies bijstaan op dit onderwerp. Deze brochure is een poging om de verschiBende taken die VNG de afgelopen jaren heeft vervuld naar aanleiding van internationale rampen en conflicten bijeen te brengen in een systematisch en handzaam geheel.

Voor wie is deze brochure bedoeld’F Voor al die gemeenten, burgemeesters en wethouders, gemeenteraden, gemeenfesecretarissen en uitvoerend ambtenaren, die voor zichzelf een actieve rol zien in internationale solidariteit en samenwerking; Voor burgers en maatschappelijke organisaties die het van belang vinden om op lokaal niveau in actie te komen en die hun gemeentebesturen willen aanspreken op het aannemen van een actieve rol,

2. Enkele ervaringen van gemeenten met internationale samenwerking na raxnpen en coriflicisituaties ... Het is zaterdagavond en gemeentesecretaris Evelien Winters van het dorp Scheldebruggen schakelt haar TV-toestel in om NOVA te volgen en dan ziet ze tot haar ontzetting dat in Iqui tos in Peru de Amazoneri vier wegens overvloedige regenval bui ten haar oevers is getreden en verschil/ende volkswj iken in die stad heeft overstroomd, Tientallen mensen zjin door het water meegesleurd en duize den gezinnen hebben huis en haard verloren in de kolkende watermassa. De beelden op het IO uurj ournaal zjin schaars en vaag en informatie is nog nauweljiks voor handen, Scheldebruggen heeft al achtjaar een vriendschapsband met Iquitos; twee gemeenten aan het water dat schept een band. Evelien is tweej aar geleden nog in Iqui tos geweest en heeft in de nu overstroomde wj iken rondgelopen. Misschien kent ze wel mensen daar die nu alles kwijt zj in. Het nieuwsbericht laat haar niet los. Zondag speurt ze op CNN en op het internet naar verdere informatie, maar echt veel komt ze nog niet te weten.

Maandagochtend komt Evelien op het gemeentehuis, 0p haar bureau vindt ze eenfax uit Iquitos en in haar inbox ziet ze ook twee emails uit Peru en daarnaast ook een aantal emai lj tes van bezorgde collega s, Of zj imeer weet van de ramp in Iquitos. De berichten uit Iquitos spreken boekdelen; de schade als gevolg van de overstromingen is onschatbaar, er zjin in de afgelopen dagen al 23 doden geborgen, er zijn honderden vermisten en zeker 3000 gezinnen zj in hun huis kwj itgeraakt. De burgemeester van Iquitos doet een dringend beroep op Scheldebruggen om vanuit Nederland steun te verlenen. De telefoon gaat en de voorzi tter van de lokale wereldwinkel wil weten of Scheldebruggen i ets voor Iquitos kan doen. De w ereldwinkel wil graag een inzameli ngsactie op touw zetten. Een paar mi nuten later gaat de telefoon alweer; de redactie van "de Scheldebruggense Courant" wil graag een verklaring van de gemeente inzake de overstromingen in Iquitos. De rest van de dag houdt de telefoon niet meer op met rinkelen; verontruste dorpelingen die meer willen weten, bedrj iven uit Scheldebruggen die spontaan en belangeloos blikken soep en landbouwplasttc ter beschikking willen stellen voor de getroffen bevolking. Even na het middaguur is Evelien al uitgeput; het ljikt wel of ze er al een week op heeft zitten.

Tjid om alle telefoonj tes, vragen en informatie op een rj ij te te zetten heeft ze nog niet gehad. In overleg met de burgemeester wordt besloten een spoedberaad van de gemeenteraad uit te roepen voor diezelfde middag. Er zal een plan de campagne moeten worden opgemaakt, JYat zal de gemeente Scheldebruggen gaan doen met de ramp in de bevriende stad Iquitos? Daarnaast zal ook gekeken moeten worden hoe beslissingen in deze noodsituatie aansluiten bj iregulier gemeenteljik beleid, in het bj izonder het beleidinzake gemeentelijke internationale samenwerking.

0m twee uur ’s middags wordt op het radio I j ournaal gemeld dat het aantal dodelj ike slachtoffers in Iquitos is opgelopen tot boven de 100. De Samenwerkende Hulporganisaties hebben zojuist besloten een nationale inzamelingsactie op touw te zetten op gironummer 555.

Verschillende medewerkers van gemeenten zullen de bovenstaande impressie herkennen uit eigen ervaring, Anderen zullen hopen nooit in een dergelijke situatie te belanden. Wat kan je

immers doen, wat moet je doen en wat moet je vooral niet doen in deze situaties? In gevallen zoals hierboven beschreven bestaan geen draaiboeken of richtlijnen en zijn we gedwongen om zelf oplossingen te bedenken onder hoogspanning en grote druk. Degenen die het gedaan hebben, weten hoe moeilijk het is.

Toch moet het mogelijk zijn om ook in deze situaties lering te trekken uit ervaringen van andere gemeenten uit eerdere situaties, zodat men beter het hoofd kan bieden aan noodsituaties. %e willen in dit hoofdstuk het bovenstaande voorbeeld ontleden in een aantal onderdelen en daarbij oplossingen en ideeen aandragen die in de praktijk ontwikkeld zijn door gemeenten naar aanleiding van internationale rampen en conflicten van dc afgelopen jaren. Helaas hebben wc bier. slechts ruinite om enkeLe ervaringen tc noemen, maar bij dc VNG zijn alleen van de afgelopen drie jaar al vele tientallen voorbeelden van acties van gemeenten bekend.

Maandagochtend komt Evelien op het gemeentehuis, Op haar bureau vindt ze een fax uit Iquitos en in haar inh’ ziet ze ook twee emails uit Peru. De berichten uit Iquitos spreken boekdelen; de schade als gevolg van de overstromingen is onschatbaar, er zjinin de afgelopen dagen al 23 doden geborgen, er zij n honderden vermisten en zeker 3000 gezinnen zjin hun huis kwj itgeraakt. De burgemeester van Iquitos doet een dringend beroep op Scheldebruggen oin vanuit Nederland steun te verlenen,

Bij cen buitenlandse noodsituatic, blijkt dat gemeenten veelal ad hoc besluiten oin wel of geen steun te verlenen. Dit kan varieren tot ecn. overmaking op ecn landelijke gironummer, tot hct opzetten van een specifiek hulpproj eet van gemeente tot gemeente. Als de ramp plaats vindt in de stad waar de gemeente een stedenband heeft, dan zal de lokale stichting of stedenbandcoinite ook zeker initiatief nemen. Voor sommige gemeenten is dit lokale initiatief een voorwaarde voor het geven van hulp. Ook kan de geineente een faciliterende rol spelen: stel dat er een festiviteit is georganiseerd om geld in te zamelen, dan kan de gemeente een podiuin laten bouwen om dat mogelijk te maken. Ook kan de gemeente zelfhet initiatief nemen tot een actie, In Nijmegen is na de orkaan Mitch, een verzoek van de raad aan het college voor een eenmalige bijdrage van 25.000,- gehonoreerd. Matericlc hulp kan belangrijk zijn, maar ook het tonen van betrokkenheid wordt op prijs gesteld. Nieuwsblad v/h Noorden 23-b’-2OOO

VFallage faxt Burgemeester Moerxnansk Groningen ÃćâĆňâĂİ Burgetneeeter J. Wallage heeR zijn collega

Eaicgonov van Moermansk een fax gestuurd. Daarin spreekt hij zijn medeleven uit met iedereen die betrokken is

bij dc ondergang van de onderzeeer Koersk. "Namens het stadsbestuur cn ds bevolking van Groningen wil ik mijn medeleven tonen’, aldus Wallagc. Moermansk en Groningen zijn sinds elf jaar

zusterstsden. Wallage: "Als zich nare gebeurtenissen voordoen, zoals nu, voelen we de behoefte om onze vriendsclmp met de inwoners van IVIoermansk te laten blijken."

De telefoon gaat en de voorzitter van de lokale wereldwinkef wil weten of Scheldebruggen iets voor Iqui tos kan doen. De were ldw inhei wil graag een inzatnelingsactie op touw zetten,

Particulier initiatief wordt door gemeenten zeer serieus genomen en gestimuleerd, zeker als het een stcdcnband betreft. Zo heeft bijvoorbeeld de gemeente Eindhoven zes stedenbanden. De afgelopen jaren zijn drie zustersteden getroffen door rampen en is er noodhulpbijdrage aan deze gebieden verstrekt. Een voorwaarde voor actie door de gemeente is dat de plaatselijke bevolking zelf initiatieven moet nemen. In het geval van de zustersteden zijn er vrijwilligers van de comites die de politiek benaderen. Inzamelingsacties e.d. worden dan verdubbeld door de gemeente, Draagkracht bij de Eindhovense bevolking is bij alle acties een eerste voorwaarde voor betrokkenheid van de gemeente geweest. Op deze manier krijgt tnen ook meer fmancii’.le middelen bij elkaar. Ook in Rijswijk was er na orkaan Mitch sprake van een spontane reactie van de burgers die geleid heeft tot het opzetten van een grootschalig project waarbij brede geledingen uit de samenleving waaronder ook scholen en bedrijfsleven betrokken waren, De secretaris van de werkgroep Stedenbanden kwam vlak na de ramp in contact met Condega en heeft toen alles in gang gezet De werkgroep is duidelijk de initiator geweest. Vanwege zijn functie bij de gemeente heeft hij ook de krant, radio, winkels etc. bij deze acties weten te betrekken, De belangrijkste succesfactor in deze actie was het bestaan van de stedenband.

Hierdoor kon de bevolking gemobiliseerd worden en werden er omvangrijke fondsen geworven. Soms bundelen gemeenten hun krachten. Zo heeft Rijswijk samen met Delft, een gemeente met een band met het vlakbij Condega gelegen Esteli een dij kverzwaringsproj eet opgezet. Aan dit project heeft HRM ambassade in Nicaragua een extra bijdrage verleend. Maar ook gemeenten die geen stedenband hebben, ondernemen acties. Na de aardbeving in Turkije heeft de Turkse gemeenschap in Deventer bijvoorbeeld, meteen initiatief genomen en een actiecomite opgericht, Er zijn vier inwoners uit Deventer dodelijk slachtoffers geworden, Zij waren in Izmit’ tijdens de aardbeving. De doelen van het comite zijn enerzijds gericht op gelden inzamelen en anderzijds op het uitvoeren van een project, Het comite heeft gekozen voor de steun bij de wederopbouw van een kinderpolikliniek,

Een paar minuten later gaat de telefoon alweer; de redactie van "de Scheldebruggense Courant" wil graag een verklaring van de gemeente inzake de overstrotningen in Iqui tos. Informatievoorziening is van groot belang bij het opzetten en coordineren van acties, Die informatie kan verzorgd worden naar de relaties van slachtoffers als naar pers en publiek in het algemeen:

Broehurelfolder bj ihulpac6e voor Turkije

R’ 0800-9070

Depremeede D tna Hattk ls een telefonische informatielijn die is opgezet voor familie en relaties

van de slachtoffers van de aar dbevingen in Turkije. Deze

informatielijn, het Landelijk Meldpunt Slachtoffers Aardbeving Turkije is opgezet in samenwerking tnet Stichting Inspraakorgaan Turken in Nederland met subsidie van de tninisteries van Volksgezondheid en Grote Steden en lntegratiebeleid. De telefoonlijn is ook ondersteund. met een webpagina op het internet: htt ; www.turkinfo,nl d rem.

Uit brochure C0S "Vooriichttng en acti e rond dreigende- grootschaltge conflicten ’ (2000)

&rete Con6icten, Kleine acties Hoe groter de conflicten hoe kleiner je je voelt. De drang om perse iets te moeten doen kan blokkeren. Het uiten van machteloze gevoelens lucht op er ontstaat ruimte voor creativiteit.

Creatieve allianties: bij het bepa1en van acties is het goed om uiteenlopende mensen en visies uit te nodigen. Schenk niet alleen uiterst verantwoorde zuivere koffie, en tien tegen een dat er aan het eind van de avond in elk geval een mooi en goed idee is ontstaan.

Ondersteunen onafhankelijke pers: Internationale steun en bekendheid kan de onafhankelijke media behoeden voor repressie.

Doorbreek het zwart-wit denken: goede voorlichters winnen zo objectief mogelijke informatie in en spelen deze door naar de regionale pers. Duizenden doden of tienduizenden vluchtelingen zijn anonieme begrippen,

die vaak minder tot de verbeelding spreken dan een rapportage over een persoon of een familie. Het is belangrijk om de getallen een naam te geven, want alleen met mensen kun je solidair zijn.

COS Nederland draagt in de genoemde publicatie nog veel andere concrete tips aan voor communicatie rondom internationale conAictsituaties. We verwijzen graag naar het secretariaat van COS Nederland voor bestelling van deze brochure (voor adres, zie lijst achter in deze brochure). Ook omgekeerd kunnen nationale en regionale media de gemeenten aansporen om na te denken over hun rol in internationale hulp(acties). In veel gemeenten zijn acties pas goed van de grond gekomen, nadat er uitgebreid aandacht is besteed aan de gevolgen van de internationale ramp of conRictsituatie.

De rest van de dag houdt de telefoon niet meer op met rinkelen; verontruste dorpelingen die sneer vvillen eten, bedrijven uit Scheldebruggen die spontaan en belangeloos blikten soep en landbouwplastic ter beschtkbng u illen stellen voor de getroffen bevolking. Het is een bekend beeld; na de heftige beelden en berichten uit door rampen of conflicten getroffen gebieden, is de neiging om spontaan in actie te komen en hulp te geven heel groot. Deze bereidheid is uitstekend aan te grijpen als aanknopingspunt voor het organiseren van acties. De acties kunnen vervolgens bijdragen aan het vergroten van de kennis en bewustzijn van de mensen over de situatie in de getroffen gebieden, waardoor ook gewerkt kan worden aan het op de juiste wijze inpassen en kanaliseren van deze rnateriele noodhulp in andere hulpacties en structurele samenwerkiugsrelaties. Hoewel bij dergelijke acties vaak blijkt dat veel van de verzamelde goederen in de praktijk niet bruikbaar zijn voor de getroffen gebieden, vinden we de mobiliserende kracht van deze acties groot en daarom ook de moeite waard. We roepen de organisatoren van dergelijke acties op om deskundig advies in te winnen over welke goederen op welke wijze gekanaliseerd kunnen worden. We gaan later verder in op verschillende aspecten vau materiele hulpverlerung,

10

Uit: Dagblad de Limbur er 30-8-I999

KnuKels, tenten en geM voor Turkije uit le VIP-tent Geleen ÃćâĆňâĂİ Veel meer mensen dan verwacht hebben ghateren in Geleen

hulpgoederen gebracht voor de slachtoffers van de aardbeving in Torhije.

De inzamelingsactie van Turned, een soiidariteitsvereniging voor de

Turhse gemeenschap in Zuid Limburg, bracht ooit vele dulsenden guldens op, met nog het vooruitzicht op een veelvoud daarvan, [....] Bestuurslid van den Tol raakt opnieu geemotioneerd als ze een geel pluchen hondje laat zien dat ze zaterdag tijdens de coBecte kreeg. "Ken kind zei spontaan: ’ik heb geen centjes, maar je mag wel mijn knuffel hebben’. Daar kreeg ik kippenvel van, {....] fn De Linde brengen de meeste mensen hulpgoederen. Dozen met luiers, babyvoeding,

verbandspullen, schoenen. Bergen vuilniszakken vol kleding, dekens en zelfs

dekbedden. "We hebben ook twee complete bungalowtenten gekregen. Kinderwagens, noem maar op", zegt Logtens. [....] Van den Tol had zo’n opkomst nooit verwacht. Toch moet zij bekennen dat het tweede doel van de actie ÃćâĆňâĂİ steun voor het verder uitbouwen en caordineren van actiesÃćâĆňâĂİ

voorlopig niet is gehaald. (....]

Turned wil een Limburgs comite oprichten dat de komende maanden in kaart gaat brengen waar in Turkije precies welke hulp nodig is.

In overleg met de burgemeester wordt besloten een spoedberaad van Bc% 5’uit te roepen voor diezelfde middag. Er zal een plan de campagne moeten worden opgemaakt, 8’at zal de gemeente Scheldebruggen gaan doen met de ramp in de bevriende stad Iquitos? Daarnaast zal ook gekeken moeten worden hoe beslissingen in deze noodsituatie aansluiten bj iregulier gemeente lj ik beleid, in het bj izonder het beleid inzake gemeente lj ike internati onale samenw erlang.

In Veghel bijvoorbeeld heeft het college van burgemeester en wethouders in juli 1999 een Beleidsnotitie opgesteld om beter om te kunnen gaar met nood- of rampsituaties elders in de wereld en richtlijnen te hebben voor het opzetten en uitvoeren vau acties. Fragment uit notitie: bestuurlij k omgaan met brandbaarden in de wereld

Gemeente Ve hel, l999

i. Inleiding Deze notitie is geschreven naar aanleiding van een vraag van de raad d.d, 28 april jongstleden waarin een voorstel is behandeM tot toekenning van een bedrag voor de hulpverlening aan vluchteHngen uit Kosovo, .... 4. Toekomst Naar verwachting zullen zich dergelijke (nood/conflict)situaties vaker voor gaan doen, Niet aHeen door de rol die Nederland speelt in internationaal verband, maar ook de steed.s groeiende media-aandacht voor dergelijke brandhaarden. Structureel beleid op dit terrein moet echter nagenoeg onmogeHjk worden geacht. Niet alleen ontbreekt het de gemeente aan 6nanciele middelen hiervoor, ook de

omvang, diepgang, tijdsduur en emotionele lading van de steeds weer voorkomende (vluchtelingen en humanitaire) problematieken verschilt elke keer weer zodanig dat hier geen eenduidi maatstaf’ voor is te ontwikkelen.

11

Wel kan er structureel aandachtgegeven worden aan de duurzame ontwikkeling

van samenwerkingsrelaties tussen de gemeente en andere overheden en gemeenschappen in de wereld. In die zin is er ook een meer structureel (ontwikkelings) samenwerkingsbeleid in voorbereiding.

S. Voorstel Voorgesteld wordt vast te houden aan de incidentele afweging dor het college en de raad oen in voorkomende gevaHen gelden vrij te maken voor steunverlening.

Daar er geen structurele middelen voor worden vrijgem zal de financiele

afweging altijd moeten plaatsvinden door de raad. Daarnaast zal het college zich inzetten voor de ontwikkeling van een meer structureel beleid ten aanzien van

samenwerkingsrelaties met andere overheden en gemeenschappen in

on elingsgebieden,

Het is een algemeen verschijnsel dat gemeenten geen kant en klaar beleid hebben en dat de acties van de afgelopen jaren verschillende gemeenten ertoe hebben aangespoord om dit beleid te ontwikkelen. Zo kent de gemeente Vesndam geen. vastomlijnd beleid. Omdat de Turkse gemeenschap in Veendam relatief groot is, heeft de plaatselijke bevolking het initiatief genomen een inzarnelingsactie op te zetten naar aanleiding van de aardbeving. Voor dat moment bestonden er geen vaste contacten tussen Veendam en Turkije. In 1999 is een delegatie van gemeentebestuurders en het organisatiecomite Turken in Veendam (Turk Der) naar Turkije gegaan, en er is een project geadopteerd. De ramp in Turkije heeft dus bijgedragen tot het ontstaan van een band.

Uit het Gronin s Da blad 29-l0-l999

Veendammers gaan Turkije he1yen Izmit/Veertdam ÃćâĆňâĂİ Taskan Yilmaz van de stichting ’Ramp Actie Turin[je-

Veendam’ en voorzitter Fazil Cetin van de Turkze vereniging Turk Der

zijn na een bezoek van drie dagen aan het aardbevingagebied in

Noordwest Turk/e overtuigd van de noodzaak om in de zwaar getrogen gebieden een hulpverleningzproject op te zetten. Gemeentesecretariz Harm Ho&nan van Veendam ia dezelMe mening toegedaan. HQ gaat

binnenkort met het coHege van Veendam in de slag om de door burgemeester Cor de Vos gedane toezegging over een eubztantBge bijdrage om te zetten in daden. De Veendammers dis woensdag in Nederland terugkeerden, hebben in de plaatsen Golcuk, Degirmcndere, Kullar en in het omliggende gebied geconstateerd dat het

puinruimen voortvarend ter hand is genomen. Tegelijk concludeerden ze uit gesprekken met lokale autoriteiten en bewoners dat voor zaken als de bouw van een weeshuis, een polikliniek of de wederopbouw van scholen nauwelijks geld is. [....] Burgemeester lsmail Baris van Golcuk zei tegen de Veendammers dat hulp voor de bouw vsn een kinderdagverblijf/weeshuis of een bescheiden aardbevingsbestendige polikliniek van harte welkom is. [....] De Veendammers beschikken na de plaatselijk gehouden acties over een hulpfonds

van ongeveer 60.000 gulden. [....] Ze hebben in het rampgebied een berg aan informatie verzameld en overwegen om binnenkort een informatiebijeenkomst te

beleggen. Ook willen ze dan video’s en foto’s uit het rampgebied aan de

Veendammers laten zien.

De Turkse gemeenschap van ongeveer duizend mensen in Vecndam is voor een groot deel oorspronkelijk afkomstig uit de streek die door de aardbeving van half augustus voor tweederde in puin werd gelegd.

In de gemeente Oostzaan kent tnet nog geen beleid voor omgaan met noodsituaties. Maar door het regelmatig voorkomen van rampen en conflicten wil men hier wel werk van gaan maken. Het gemeentebestuur wil hierin in elk geval de volgende mogelijkheden scheppen voor gemeentelijk en particulier initiatief: het opzetten van een platform voor meer structurele ontwikkelingssamenwerking, zowel voor burgers als gemeente (gemeente voert klein secretariaat en organiseert bijeenkomsten) een nog nader vast te stellen bedrag (bijvoorbeeld Hfi, 10,000,- per jaar) reserveren voor incidentele onvoorziene noodsituaties in het buitenland (noodhulp) dat spontaan ingevuld kan worden

Amsterdam is nog een stap verder gegaan. Om niet steeds ad hoc te hoeven kijken waar financiÃńle dekking is voor een noodsituatie in het buitenland, is er een voorstel gedaan aan de raad tot het oprichten van een Noodhulpfonds, Het budget van dit fonds is 10 miljoen gulden (met rente-inkomsten). Per ramp is er een maximale bijdrage van 500.000 gulden beschikbaar,

Op het twee uur journaal op radio I, wordt gemeld dat het aantal dodeljike slachtoffers in Iquitos is opgelopen tot hoven de 100. De Samenwerkende Huiporganisaties hebben zoj uist besloten een nationale inzamelirtgsactie op touw te zetten op girortummer 555

Uit: Natuttrramp of mensenwerk Xmin Y’ SolMrtriteitsfonds (Hoo dstuk 2: Nederland hel t

Naar aanleiding van orkaan Mitch nemen verschillende stedenbanden het initiatief om gemeenten te bewegen een bepaald bedrag aan steun

vrij te maken. Op plaatselijk vlak worden allerlei fondswervende activiteiten georganiseerd zoals benefietconcerten, verkopen, collectes en dergelijke,

landelijke actie Naarmate de omvang van de ramp duidelijker wordt en de media er, met vaak schokkende beelden, aandacht aan blijven besteden neemt het aantal en de omvang van de hulpacties snel toe. Ook de grote professionele hulporganisaties, verenigd in het samenwerkingsverband ’Samenwerkende Hulp Organisaties’ (SHO) besluiten om een landelijke

actie voor de slachtoffers van Mitch te starten. Op grond van de activiteiten die al ondernomen zijn door de stedenbandorganisaties wordt het Landelijk Beraad Stedenbanden Nederland Nicaragua (LBSNN) opgenomen als medeorganisatie van de landelijke actie. Deze deelname van het LBSNN aan de nationale actie van SHO is nieuw in de geschiedenis van grote hulpacties. Het geeft duidelijk aan dat in het geval van het bestaan van goede gemeentelijke relaties met door rampen of conflicten getroffen gebieden, dit kanaal ook op nationaal niveau erkenning geniet als belangrijke weg om hulp op de goede plaats te krijgen. Daarnaast is deze gemeenschappelijke actie van SHO en het I,SBNN ook een duidelijke poging om tot meer afstemming van verschillende hulpstromen te komen, Dat dit makkelijker gezegd dan gedaan is zullen alle deelnemende organisaties bekennen, maar het model is interessant voor de toekomst.

13

3. Een overzicht van vaak gestelde vragen door gemeenten die in actie komen na internationale ram en of conQictsituaties De ramp in Iquitos heeft de gemoederen in Scheldebruggen flink beroerd. De gemeentesecretans iran uit alle informatie en vragen niet goed wj is en bj ihaarzelf schieten verschillende vragen in het hoofd. De belangrj ikste dingen die ze graag zou willen weten zjin: Is de ramp in Iquitos wel erg genoeg om een heel apparaat en veel mensen in actie te brengen. Bestaan er richtlj inen om te bepalen wanneer in actie te komen? Als die er zj in waar zjin die dan te vinden? Ook is ze benieuwd wat voor soort actie ze het best kan opzetten en ondersteunen en of er vuistregels zj in voor het bepalen van de hoogte van een financiel steun. Zj in de inwoners van Scheldebruggen bereid om l Euro per persoon bij te dragen, of is dit veel te veel? Z iJn er andere gemeenten die ook in actie zijn gekomen en wat doen zij precies? Kan er samengewerkt worden of kan Scheldebruggen iets doen met goede ideeen en initiatieven die elders zjin ontwikkeldP Zjin er gemeenten met (stederi)banden in buurgemeenten van Iquitos in het Amazonegebied en zoj a wat doen ze daar dan?

We zullen proberen een aantal handreikingen te geven bij dergelijk vragen.

Bestaan er richtlijnen voor wanneer wel en wanneer niet in actie te komen. Hoe wordt bepaald of er een nationale actie komt? In het geval van rampen of conflicten die een grote omvang hebben en vele mensen treffen is er uitgebreid aandacht in de media. Kr bestaat in Nederland een overleg tussen een tiental hulporganisaties, SHO (Samenwerkende Hulp Organisaties) genaamd, dat in die gevallen bijeen komt om te bepalen of een nationale actie gestart wordt, waarbij een nationaal gironummer (555) geopend wordt.

De leden van SHO zijn:

Wadonaal gironummer 555 nnvwgiro555.ng ; 1Vationaal tekfoonnunyner: 070-44 55 666 l. Artsen zonder Grenzen 2. Kerken m AktiefStichting Oecumenische Hulp (SOH) 3. Mennsa 4. Mensen in Nood 5. Novib 6. Nederlandse Rode Kruis 7. Stichting Vluchteling 8, Tear Fund 9. Terre des Hommes l0. Unicef Nederland

www,kerkeninactie.nl www, memisa.nl www, menseninnood,nl

www.novib.nl www,rodekruis,nl www.vluchtelin .or

tearfimd co userve.com ’ www.tdh.nl ’ www.unicef.nl "