080 Bijl17 BP toelichting_Bijlage 16 Compensatieplan.pdf
Tekst van het document
Opdrachtgever: Projectnr: Datum:
Waterschap Limburg WSL060 9 oktober 2023
Opdrachtgever: Projectnr: Rapportnr: Status: Datum:
Waterschap Limburg WSL060 20231009-WSL060-RAP-NNN6.0 Definitief 100%-versie 9 oktober 2023
Opsteller: LSC
T 088 - 33 66 333 F 088 - 33 66 099 E info@kragten.nl
-+C0LSC+-
Verificatie: CVDHE
-+R0CVDHE+-
Validatie: CVDH
© 2023 Kragten Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van Kragten. Het is tevens verboden informatie en kennis verwerkt in dit rapport ter beschikking te stellen aan derden of op andere wijze toe te passen dan waaraan in de overeenkomst toestemming wordt verleend.
-+V0CVDH+-
INHOUDSOPGAVE 1.1 1.2 1.3 1.4
Dijkversterkingsprogramma .......................................................................................................................................... 5 Deelproject Arcen ....................................................................................................................................................... 7 Doel en positionering document .................................................................................................................................... 8 Leeswijzer ................................................................................................................................................................ 8
2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.3 2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4
Beschrijving plangebied ............................................................................................................................................... 9 Impressie deelgebieden ............................................................................................................................................. 11 Deelgebied 1 – Arcen Noord (rondom de Hertog Jan brouwerijen ten oosten van de Maasstraat en hotel Rooland) ..................... 11 Deelgebied 2 – Arcen Midden (waar bewoners direct aan de Maas wonen)......................................................................... 12 Deelgebied 3 – Arcen Zuid (plein bij de Schanstoren, bij kasteel Arcen met de kasteeltuinen en de watermolen) ........................ 12 Voorgenomen plan ................................................................................................................................................... 13 Deelgebied 1 – Arcen Noord ...................................................................................................................................... 15 Deelgebied 2 – Arcen Midden ....................................................................................................................................
15 Deelgebied 3 – Arcen Zuid......................................................................................................................................... 16 Afspraken met bevoegd gezag.................................................................................................................................... 17
4.1 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.3 4.3.1 4.3.2 4.3.3 4.3.3.1 4.3.3.2 4.3.4
Provinciaal Omgevingsplan Limburg 2014 en Omgevingsverordening Limburg 2014 ............................................................. 19 Goudgroene natuurzone ............................................................................................................................................ 21 Wettelijk kader ........................................................................................................................................................ 21 Aanwezige waarden ................................................................................................................................................. 22 Effectbeoordeling ..................................................................................................................................................... 24 Conclusie en compensatieopgave Goudgroene natuurzone ................................................................................................ 26 Zilvergroene natuurzone en Bronsgroene landschapszone ................................................................................................. 27 Wettelijk kader ........................................................................................................................................................
27 Aanwezige waarden ................................................................................................................................................. 28 Effectbeoordeling ..................................................................................................................................................... 28 Kernkwaliteiten en ruimtebeslag.................................................................................................................................. 28 Omgang met landschappelijke kernkwaliteiten binnen HWBP project Arcen (Versie 03, 19-09-2023) ....................................... 30 Conclusie en compensatieopgave Zilvergroene natuurzone en Bronsgroene landschapszone .................................................... 33
5.1 5.1.1 5.1.2 5.2 5.3
Wet natuurbescherming – houtopstanden ..................................................................................................................... 34 Omgevingsverordening Limburg 2014 .......................................................................................................................... 34 Beleidsregels Houtopstanden Limburg........................................................................................................................... 35 Algemene Plaatselijke Verordening Venlo ...................................................................................................................... 35 Effectbeoordeling en compensatieopgave ...................................................................................................................... 36
6.1 6.2
Natura 2000........................................................................................................................................................... 37 Soortenbescherming ................................................................................................................................................. 37
7.1 7.2
Wijze van compensatie ............................................................................................................................................. 39 Samenvatting.......................................................................................................................................................... 39
3
BIJLAGEN
TABELLEN Tabel 1. Compensatieopgave en kwaliteitstoeslagen voor natuur in de Goudgroene natuurzone opgedeeld in vier categorieën. ................................................. 22 Tabel 2. Ruimtebeslag van het nieuwe dijktracé en alle tijdelijke werkwegen op natuurbeheertypen..................................................................................... 25 Tabel 3. Aanwezige beheertypen binnen het plangebied op basis van de codering in bijlage 3 en de indeling in één van de vier categorieën van vervangbaarheid. . 26 Tabel 4. Compensatieopgave tijdelijk ruimtebeslag Goudgroene natuurzone..................................................................................................................... 26 Tabel 5. Compensatieopgave permanent ruimtebeslag Goudgroene natuurzone................................................................................................................ 27 Tabel 6. Ruimtebeslag van het nieuwe dijktracé en alle tijdelijke werkwegen op Zilvergroene natuurzones en Bronsgroene landschapszones. .............................. 30 Tabel 7. Compensatieopgave Zilvergroene natuurzone. ................................................................................................................................................ 33 Tabel 8.
Compensatieopgave Bronsgroene landschapszone........................................................................................................................................... 33 Tabel 9 Compensatieopgave APV en Wnb (permanent ruimtebeslag en tijdelijk).............................................................................................................. 36 Tabel 10. Conclusies van het soortgericht onderzoek samengevat.................................................................................................................................. 38 Tabel 11. Dijkversterking Arcen - Overzicht invulling compensatieopgave (permanent en tijdelijk ruimtebeslag). ..................................................................... 40
AFBEELDINGEN Afbeelding 1. Locaties dijkversterkingen Waterschap Limburg in het Hoogwaterbeschermingsprogramma. ...............................................................................6 Afbeelding 2. Dijktraject 65-1 met indeling Noord, Midden, Zuid. ....................................................................................................................................7 Afbeelding 3. Definitieve ontwerptekeningen ontwerploop 2 A02.01. Dijktracé Arcen........................................................................................................ 10 Afbeelding 4. Ligging deelgebied 1 (binnen rode kaders). Bron: PDOK-viewer. ................................................................................................................. 11 Afbeelding 5. Ligging deelgebied 2 (binnen rode kader). ............................................................................................................................................. 12 Afbeelding 6. Ligging deelgebied 3 (binnen rode kader). ............................................................................................................................................. 13 Afbeelding 7. Projectgebied Arcen opgedeeld in 9 secties. ............................................................................................................................................ 14 Afbeelding 8.
Ligging plangebied (Rode belijning) ten opzichte van Goudgroene en Zilvergroene natuurzone en Bronsgroene landschapszone. ............................ 20 Afbeelding 9. Weergave van de diverse beheertypen die onderdeel zijn van de Goudgroene natuurzone binnen en rondom het plangebied (bron: Natuurbeheerplan Limburg, Beheergebied 2023). ............................................................................................................................................................................... 23
4
1
INLEIDING
1.1
Dijkversterkingsprogramma Om te borgen dat Nederland nu en in de toekomst beschermd is tegen overstromingen, is wettelijk vastgelegd dat primaire waterkeringen periodiek worden gecontroleerd. Primaire waterkeringen die niet op orde zijn, worden versterkt. Afspraken over welke primaire waterkeringen wanneer aangepakt worden, leggen het Rijk en de waterschappen gezamenlijk vast in het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Het HWBP wordt jaarlijks geactualiseerd en steeds voor een periode van zes jaar opgesteld, met een doorkijk naar twaalf jaar. Het doel van het huidige programma is het op orde krijgen van de primaire waterkeringen die in de afgelopen en lopende toets/beoordelingsronde zijn afgekeurd. Waterschap Limburg (WL) is verantwoordelijk voor de hoogwaterbescherming in het door haar beheerde gebied. Ze werkt daarbij nauw samen met partners als het Rijk, Provincie Limburg, betrokken gemeenten en naastgelegen waterschappen. Na de hoge rivierwaterstanden in 1993 en 1995 zijn in het beheergebied van WL in snel tempo Maaskades aangelegd die als nooddijk fungeerden met een overstromingskans van circa 1/50 per jaar. Deze Maaskades zouden deels een tijdelijke functie hebben en vooruitlopend op rivierverruiming hoogwaterbescherming bieden tegen de hoge rivierwaterstanden zoals deze in 1993 en 1995 optraden. Op 1 januari 2017 is de Waterwet gewijzigd.
Er zijn nieuwe wettelijke normen voor hoogwaterveiligheid in werking getreden. Voor ieder dijktraject bestaan de wettelijke normen uit twee delen, beide uitgewerkt in een overstromingskans per jaar. Ten eerste de signaleringswaarde, de overstromingskans per jaar die de beheerder het sein geeft dat de waterkering op termijn versterkt moet worden. Daarnaast de ondergrens, de overstromingskans per jaar waarop het dijktraject gedurende de gehele levensduur ten minste berekend moet zijn. Voor dijktraject Arcen betreft dit een signaleringswaarde van 1/300 per jaar en een ondergrens van 1/100 per jaar. Na dijkverbetering dient de waterkering gedurende de gehele levensduur in ieder geval veiliger te zijn dan de ondergrenswaarde. Op basis van de nieuwe normen voor hoogwaterbescherming in de Waterwet zijn veel dijken in het beheergebied van Waterschap Limburg afgekeurd op hoogte en sterkte. In 2016 heeft het Waterschap een dijkverbeteringsprogramma opgestart om diverse dijktrajecten in de Noordelijke Maasvallei te verhogen en te versterken. Deze dijkverbeteringen zijn opgenomen in het landelijke Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP).
Waterschap Limburg, Rijkswaterstaat, provincie Limburg, ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, gemeente Beesel, gemeente Bergen, gemeente Leudal, gemeente Maasgouw, gemeente Peel en Maas, gemeente Roermond en gemeente Venlo hebben samen de Stuurgroep HWBP Noordelijke Maasvallei opgezet. Deze Stuurgroep adviseert de bevoegde bestuursorganen met betrekking tot de te nemen besluiten. De doelstelling van het dijkversterkingsprogramma is primair: het verbeteren van de waterveiligheid in de Maasvallei (versterkingsopgave). De secundaire doelstelling is het versterken van gebiedskwaliteiten (opgave ruimtelijke kwaliteit). Deze doelstellingen zijn van alle betrokken partners binnen de Stuurgroep HWBP Noordelijke Maasvallei.
5
Afbeelding 1. Locaties dijkversterkingen Waterschap Limburg in het Hoogwaterbeschermingsprogramma.
6
1.2
Deelproject Arcen Het project Arcen geeft invulling aan de doelstellingen vanuit verschillende programma’s. Allereerst maakt het onderdeel uit van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP Noordelijke Maasvallei), zoals beschreven in paragraaf 1.1. Het project heeft daarnaast een extra opgave meegekregen: de systeemopgave. Met deze systeemopgave wordt beoogd om zoveel mogelijk rivierbed te behouden. In de verkenningsfase zijn verschillende tracés voor de primaire waterkering onderzocht en vergeleken. Dit heeft geleid tot een bestuurlijk vastgesteld tracé voor nieuwe primaire waterkering (zie afbeelding 2). De bestaande waterkering wordt geheel vervangen en met name in het noordelijke deel wordt deze dichter tegen de bebouwde kom van Arcen aangelegd. In Arcen Midden wordt de waterkering uitgevoerd als een glazen kering, óf als een zelfsluitende kering. In Arcen Noord en Arcen Zuid wordt een ‘groene’ kering aangelegd van grond die aansluit op de hoge gronden aan de rand van het Maasdal en de Maasduinen. Op een aantal plaatsen worden coupures aangelegd die bij hoog water worden gesloten. Op maatwerklocaties en langs de kasteeltuin wordt geen groene kering aangelegd maar een verticale constructie (keermuur).
In de Planuitwerking is dit tracé nader uitgewerkt en geoptimaliseerd tot een voorontwerp voor de waterkering dat de basis is voor de juridische procedures en de realisatiefase. Ten derde wordt met het project Arcen ook invulling gegeven aan de Kaderrichtlijn water (KRW). Naast het aanleggen en versterken van de primaire waterkering omvat het project ook het beekherstel van de Lingsforterbeek inclusief een vispassage bij de Wijmarsche watermolen.
Afbeelding 2. Dijktraject 65-1 met indeling Noord, Midden, Zuid. Tot slot is er nog sprake van verschillende meekoppelkansen die bijdragen aan de doelstelling voor het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit van het gebied. In de planuitwerkingsfase worden diverse wensen vanuit de omgeving meegenomen in het referentieontwerp: Dubbelzijdig fietspad vanaf zuidelijke molenvijver direct aan de nieuwe dijk gelegen bij de Schans tot de provinciale weg;
Het verplaatsen van de bebouwde kom bij de Schans gecombineerd met een 30km-plateau en fietsoversteekplaats;
Het parkeerterrein tegenover MFA uitbreiden met 7 parkeerplaatsen;
7
Het herinrichten van het Schanstorenplein, inclusief terugbrengen oude gracht en suggestie van een brug in combinatie met de nieuwe te plaatsen kering met diverse wandelroutes;
Het herinrichten/verbeteren van de Burgemeester Linderspromenade inclusief de nieuwe kering (landschappelijk, cultuurhistorisch passend);
Het duiden op verschillende plekken van de landschappelijk cultuurhistorische waarde van het gebied gecombineerd met de dijkversterking-, of verlegging;
1.3
Passantenhaven.
Doel en positionering document De doelstelling van het dijkversterkingsprogramma Noordelijke Maasvallei/Dijkring Arcen is primair “het verbeteren van de waterveiligheid in de Maasvallei” zodanig dat deze voldoen aan de nieuwe landelijke norm. Het secundaire doel van het dijkversterkingsprogramma betreft “het versterken van gebiedskwaliteiten”. (Waterschap Limburg, 2020) Ten behoeve van de voorliggende dijkversterking en dijkverlegging worden bomen en houtopstanden gekapt. Eveneens kan het voorliggende plan andere landschappelijke of natuureffecten tot gevolg hebben. De ingrepen vinden hierbij op meerdere locaties plaats binnen de Goudgroene natuurzone (Limburgse deel van het NNN), de Zilvergroene natuurzone en de Bronsgroene landschapszone. In opdracht van Waterschap Limburg heeft deze rapportage tot doel inzicht te geven in de effecten van het voorliggende plan op de wezenlijke kenmerken en waarden en kernkwaliteiten en de bijbehorende compensatieopgave voor het Limburgse deel van het NNN. Voorliggend rapport bevat hiertoe een compensatieplan, dat inzicht geeft in de ruimtelijke maatregelen die nodig zijn om aan de compensatieopgave te voldoen.
1.4
Leeswijzer Deze rapportage is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 2 beschrijft de geografische ligging en het huidige gebruik van het plangebied. Ook wordt ingegaan op de voorgenomen toekomstige ontwikkelingen. In hoofdstuk 3 worden de belangen, het vinden van aansluiting bij bestaande kwaliteiten en het terugbrengen en versterken van kwaliteiten van de (aanwezige) structuren in het gebied toegelicht. Hoofdstuk 4 beschrijft het wettelijk kader, de effecten en de compensatieopgave van de bescherming van de Goudgroene natuurzone, de Zilvergroene natuurzone en de Bronsgroene landschapszone. Hoofdstuk 5 gaat in op de effecten en de compensatieopgave voor houtopstanden (vallend onder de Wet natuurbescherming en de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) Venlo). Hoofdstuk 6 gaat kort in op de Wet natuurbescherming en de hieronder vallende bescherming van beschermde soorten en gebieden. Hoofdstuk 7 betreft een samenvatting van alle conclusies met betrekking tot de voorliggende compensatieopgave. Hoofdstuk 8 betreft een overzicht van de gebruikte literatuur.
8
2
PROJECTGEGEVENS In dit hoofdstuk worden de belangrijkste gegevens ten aanzien van de voorgenomen ingrepen binnen het dijktracé weergegeven. Allereerst wordt ingegaan op de geografische ligging en het huidige gebruik van het dijktracé. Vervolgens worden de voorgenomen ingrepen en het toekomstige gebruik binnen het gebied beschreven.
2.1
Beschrijving plangebied Gezien de grootte van het gebied is het dijktracé opgedeeld in de volgende drie deelgebieden: Arcen Noord, Arcen Midden en Arcen Zuid (zie voor een nadere toelichting paragraaf 2.2). Het dijktracé start in het noorden aan de oostzijde van de Rijksweg N271 ter hoogte van hotel Rooland (Fletcher hotel), net ten zuiden van de rotonde van de N271. Vanaf deze rotonde loopt het beoogde tracé globaal langs de Maasstraat richting en om het bedrijvencluster, waaronder de Hertog Jan brouwerij. De kering na de brouwerij loopt door tot aan de Maasstraat, dan evenwijdig aan de Maasstraat en dan met een boog naar de Broekhuizerweg richting de kern van Arcen. Ter hoogte van Arcen bestaat het dijktracé zelf uit keermuren met wel of geen demontabele keringen en openbare coupures. Deze kering ligt door tuinen heen en loopt deels parallel aan een zandweg of een wandelboulevard. Het zuidelijke deel van het dijktracé loopt langs de Schans door Barbara’s Weerd om de Wijmarsche watermolen heen om vervolgens de Schans met een coupure te kruizen. Vervolgens wordt er op de grens van de kasteeltuinen met de Schans en de N271 een keermuur aangebracht die de N271 als dijk oversteekt en in het bosgebied van Landgoed Arcen als hoge grondoplossing (verholen dijk) met inpassing van Maasduinen en bos eindigt.
De begrenzing van het totale plangebied en het tracé is weergegeven in afbeelding 3.
9
Afbeelding 3. Definitieve ontwerptekeningen ontwerploop 2 A02.01. Dijktracé Arcen.
10
2.2
Impressie deelgebieden
2.2.1
Deelgebied 1 – Arcen Noord (rondom de Hertog Jan brouwerijen ten oosten van de Maasstraat en hotel Rooland) Deelgebied 1 is gelegen in agrarisch gebied in het buitengebied van Arcen (afbeelding 4). Enkel het noordelijke deel van dit gebied grenst aan de rand van natuurgebied Maasduinen, welke hier hoofdzakelijk uit loofbos bestaat met schrale bermen. Tussen het deelgebied en het natuurgebied is het hotel Rooland (Fletcher hotel) gelegen. Het overige deel van deelgebied 1 wordt gekenmerkt door vele weilanden en akkerland aan de westrand. Tegen de N271 aan is meer een kleinschalig cultuurlandschap aanwezig met extensief beheerd grasland, bomenrijen en houtsingels. Het huidige dijktracé ligt zelf in een open intensief beheerd agrarisch gebied met voornamelijk akkerland en weilanden. In de omgeving van het tracé is een bedrijvencluster aan de Kruisweg aanwezig, waaronder de Hertog Jan brouwerij. Ter hoogte van de Steeningschenweg (westelijk van paardenhouderij Kruisweg 50) is een bomenrij aanwezig parallel aan het dijktracé. Het huidige dijktracé zelf bestaat over de gehele lengte uit soortenarm en intensief beheerd grasland. Na het bedrijvencluster sluit de dijk zo kort mogelijk aan op de Maasstraat en doorkruist een kassencomplex. Het tracé eindigt in dit deelgebied bij de overgang van de dijk naar een glazen of zelfsluitende kering door de tuinen van de Maasstraat.
Afbeelding 4. Ligging deelgebied 1 (binnen rode kaders). Bron: PDOK-viewer.
11
2.2.2
Deelgebied 2 – Arcen Midden (waar bewoners direct aan de Maas wonen) Deelgebied 2 loopt vanaf Maasstraat 63 door de tuinen, de parkeerplaats van de SPAR-supermarkt, openbare wegen of paden, restaurant Alt Arce tot en met het appartementencomplex La Tour Meuse (afbeelding 5). Vanaf Maasstraat 63 loopt het tracé langs begroeide achtertuinen, richting de boulevard van Arcen. Aan de boulevard staan verspreid solitaire bomen. In het zuidelijke deel van dit deelgebied staan de gebouwen La Tour Meuse, Brasserie Alt Arce en de Schanstoren Arcen.
Afbeelding 5. Ligging deelgebied 2 (binnen rode kader).
2.2.3
Deelgebied 3 – Arcen Zuid (plein bij de Schanstoren, bij kasteel Arcen met de kasteeltuinen en de watermolen) Deelgebied 3 is gelegen ten zuiden van de kern van Arcen (afbeelding 6). Hier loopt het tracé vanaf het Schanstorenplein langs de buitenrand van het natuurgebied Barbara’s Weerd, de Schans en de buitenrand van de kasteeltuinen. Barbara’s Weerd is een natuurgebied dat in beheer is door Stichting het Limburgs landschap. Het bestaat uit een halfopen uiterwaardengebied dat wordt begraasd door runderen. Dwars door het gebied stroomt de Lingsforterbeek, welke ter hoogte van de ambachtelijke graanbranderij de IJsvogel (rijksmonument Wijmarsche watermolen) uitmondt in de Maas. Vanuit het zuiden sluit de Lommerbroeklossing bij de watermolen aan op de Lingsforterbeek. Langs het beekdal en de kasteeltuinen is een oud bosgebied aanwezig met enkele watergangen. Vanuit de kasteeltuinen buigt het dijktracé af richting de Rijksstraatweg (N271) richting het deel van Landgoed Arcen waar het aangesloten wordt aan de hoger gelegen gronden. De dijk langs de Schans kruist de Schans door middel van een coupure en gaat als keermuur zuidelijk en oostelijk langs de kasteeltuinen.
12
Vervolgens kruist de keermuur als dijk de N271 en sluit in de Maasduinen als verholen dijk (1 meter extra verhoogde dijk zodat bomen/bos kunnen worden geplant) aan op hoge grond. Het gebied bestaat uit een gemengd bos met een groot aandeel oude Douglassparren en Corsicaanse dennen, waaronder ook een aantal dode bomen. Aan de oostzijde bestaat het bos voornamelijk uit naaldhout met veel ondergroei met jonge dennen.
Afbeelding 6. Ligging deelgebied 3 (binnen rode kader).
2.3
Voorgenomen plan Volgens de (Notitie Reikwijdte en Detailniveau) NRD komt de aanleiding voor het project voort uit drie verschillende opgaven: 1. Dijkversterkingsopgave (Hoogwaterbeschermingsprogramma) voor de in 2009 aangewezen primaire waterkeringen; 2. Systeemopgave in de vorm van dijkteruglegging in Arcen Noord, ten behoeve van het (gedeeltelijke) behoud van het winterbed (Deltaprogramma Maas); 3. Beekherstelopgave (KRW, WB21 en natuurbeleid). (MER, 2018) Onderstaand wordt omschreven welke werkzaamheden zijn voorzien binnen het gehele dijktracé. Het dijktracé is opgedeeld in negen verschillende secties, gezien van noord naar zuid (afbeelding 7). Hieronder zijn deze negen secties ondergebracht onder de drie deelgebieden zoals deze zijn uitgewerkt in paragraaf 2.2.
13
Afbeelding 7. Projectgebied Arcen opgedeeld in 9 secties.
14
2.3.1
Deelgebied 1 – Arcen Noord Voor alle secties binnen het deelgebied Arcen Noord geldt dat de werkwegen buitendijks komen te liggen. Deze werkwegen zijn 5 meter breed en liggen er voor max. 2 jaar. Sectie 9 – Provinciale weg (N271) tot aan de Maasstraat De N271 wordt noordelijk en zuidelijk van de rotonde ter hoogte van Hotel Rooland opgehoogd. Een nieuwe dijk wordt aangelegd vanaf de hoge grond bij de parallelweg (Rijksweg N271) tot aan de Maasstraat. De dijk kruist een beek (Boerenlossing). Noordelijk van de nieuwe dijk bij de Boerenlossing wordt een kwelgeul vanuit KRW (Rijkswaterstaat opdrachtgever) gerealiseerd. Sectie 8 – Maasstraat tot Maasstraat 67 In sectie 8 wordt een nieuwe dijk aangelegd door middel van een tijdelijke werkstrook (5 meter breed) voor max. 2 jaar. Deze strook ligt buitendijks. Voor de bestaande en af te graven dijk komt deze tijdelijke werkstrook wellicht op de bestaande weg te liggen. De nieuwe dijk kruist de Maasstraat die wordt verhoogd. De aansluiting van de wegen verandert hierbij. De Boerenweg noordelijk wordt verlegd naar de dijk opdat deze aansluit op de Boerenweg. De vervallen weg wordt voor agrarisch gebruik geschikt gemaakt. De inmiddels gekapte bomenrij langs de Maasstraat (vanaf Kruisweg tot de bebouwde kom) wordt vervangen door beuken.
De aanplant van de nieuwe bomen wordt uitgevoerd door gemeente Venlo en valt buiten de scope van dit project. De aanwezige dijk langs de Broekhuizerweg en ten westen en noorden van het bedrijvencluster wordt verwijderd. De dijk doorkruist bestaande agrarische gronden, een woning/paardenhouderij aan de Kruisweg, een schuur aan de Broekhuizerweg en het kassencomplex langs de Maasstraat. Al deze gebouwen worden gesloopt. Daarbij worden een flink aantal bomen gekapt ter hoogte van de Hertog Jan Brouwerij. De huidige dijk in het gebied wordt afgegraven (werkstrook van 5 meter wordt parallel aangelegd). De vervallen dijk wordt voor agrarisch gebruik geschikt gemaakt. Vanaf de bebouwde kom snijdt de kering door tuinen van twee woningen, om de Broekhuizerweg te kruizen (de weg zal omhoog gaan) en aan te sluiten op de kering die komt te lopen door de tuinen van Arcen Midden.
2.3.2
Deelgebied 2 – Arcen Midden Voor alle secties binnen het deelgebied Arcen Midden (tuinen) geldt dat de werkwegen buitendijks komen te liggen. Deze werkwegen zijn 5 meter breed en liggen er voor max. 2 jaar. Ook wordt er een obstakelvrije zone (binnendijks) van 3 meter aangelegd. Deze mag als tuin worden ingericht. In deze strook is het in ieder geval niet toegestaan te bouwen, te graven of bomen te planten. Sectie 7, 6, en 5 – Maasstraat 67 tot en met La Tour Meuse/Schanstoren In deze secties loopt de kering door tuinen. Hierbij worden de tuinen opgehoogd. Voorgaande betekent dat binnen het tracé (plek kering + obstakelvrije zone = max. 6 meter) aanwezige bomen/struiken/gebouwen ed. verwijderd worden. Voor de ophoging van tuinen wordt beoordeeld of de bestaande bomen behouden of verplaatst kunnen worden. De kering loopt door Alt Arce (restaurant). Dit gebouw zal voor 1/3 worden gesloopt (vanaf de balie van het restaurant tot aan het terras) om de nieuwe kering te kunnen bouwen en (deels) het gebouw terug te bouwen. Ter hoogte van La Tour Meuse wordt op 1,5 meter afstand van het gebouw een damwand gerealiseerd, waarbij een L-wand tegen het gebouw wordt bevestigd. Het metselwerk wordt hierbij teruggebracht. De kering loopt tot en met de balkons. Bij de balkons (1ste etage) wordt een glazen kering aangebracht. De kering zal hier deel van het gebouw gaan uitmaken.
Op het plein bij de Schanstoren wordt een demontabele kering gebouwd. Hiervoor wordt 1 kastanjeboom op de hoek bij de trafo gekapt. De trafo wordt naar de parkeerplaats verplaatst. De boom tussen de Schanstoren en La Tour Meuse wordt gekapt.
15
-
2.3.3
Ter hoogte van de Spar komt op de parkeerplaats een glazen kering te liggen met een coupure van 6 meter. Afhankelijk van de plek van de tuinen wordt er een coupure van 3 meter of een deur van 1 meter in de kering ten behoeve van de toegankelijkheid geplaatst. Voor openbare paden of wegen wordt een coupure van respectievelijk 3 of 6 meter gerealiseerd. Om hoogteverschillen in de tuinen/terrassen of openbare paden op te vangen worden hellingen of trappen gerealiseerd.
Deelgebied 3 – Arcen Zuid Een nieuwe dijk wordt aangelegd en een huidig stuk dijk (secties 5 en 4) wordt verwijderd. Binnen deelgebied Arcen Zuid komen de tijdelijke werkwegen (5 meter breed en voor max. 2 jaar) vanaf de Schanstoren naar het Zuiden, tot aan de oversteek van de Schans, buitendijks te liggen. Alleen in sectie 2, tussen de Schans en de N271, komen de werkwegen binnendijks te liggen of wordt de parallelweg van de N271 als werkweg tijdelijk gebruikt. Sectie 4 – Vanaf de Schanstoren tot de Watermolen De dijk raakt het natuurgebied Barbara’s Weerd aan de noordzijde, waar de dijk aansluit op de parkeerplaats MFA (parkeerplaats bij Gemeenschapshuis MFA de Schans. De nieuwe dijk raakt de parkeerplaats niet. De bestaande dijk wordt in Barbara’s Weerd afgegraven en krijgt een nadere natuurfunctie in overleg met Stichting het Limburgs Landschap. In het gebied worden bosschages/bomen geraakt. Er vindt hierbij minimale kap van bomen plaats. In Barbara’s Weerd en Maasduinen is men voornemens om de grond onder de roofgrond op de aanwezige dijk die wordt afgegraven te gaan gebruiken voor de nieuw te realiseren dijk of hoge grond. Hiermee wil men voorkomen dat aanwezige vegetaties komen te verdwijnen. Het gebied blijft voor natuur ingericht. Sectie 3 – Watermolen De nieuwe dijk wordt achter de watermolen gerealiseerd en kruist de Lingsforterbeek.
Tussen Watermolen/Schans/Kasteellaan en de nieuwe dijk gaat beekherstel (Lingsforterbeek) plaatsvinden en wordt een natuurlijke/technische vispassage tussen de nieuwe kering en de (bestaande) molenvijver aangelegd. Ter hoogte van de kruising met de Lingsforterbeek en het begin van de vispassage wordt geen dijk aangelegd, maar een kistdam. Dit opdat met de te bereiken keerhoogte een dijk een te groot ruimtebeslag krijgt. Met de aanleg van de vispassage gaat het gebied tussen de nieuwe dijk en de Schans tot de Kasteellaan op de schop en wordt het gebied met de vispassage als landschap/bos/moerasbos ingericht. Hierbij gaan alle aanwezige bomen/boschages gekapt worden. De bestaande kering ligt hier op de Schans en hier vinden geen werkzaamheden plaats, behalve waar de coupure zuidelijk wordt aangelegd (zie sectie 2) Bij de monding van de Maas (bij de watermolen) worden stenen verwijderd t.b.v. beekherstel Lingsforterbeek. Tussen de Maas en nieuwe dijk moet mogelijk worden verontdiept t.b.v. vispassage. Tussen de monding van de beek bij de Maas en de watermolen worden er los van de aan te leggen kistdam (betonnen/stalen smalle kering) geen werkzaamheden uitgevoerd. Sectie 2 – Vanaf Watermolen tot werkplaats stichting het Limburg Landschap Een nieuwe dijk wordt aangelegd. De molenvijver (monument) blijft onaangetast.
Tot de kruising met de Schans (demontabele kering) worden alleen de buitenste rij essen van de historische laan gekapt. Deze bomen zijn in verval. Er komt tussen de dijk en de bestaande beuken/eiken bij de Schans een fietspad van 3 meter te liggen, waarbij er geen bomen worden gekapt. De dijk kruist de Schans door middel van een coupure (demontabele kering). Hierbij worden maximaal 3 in verval zijnde bomen gekapt. Op terrein van Stichting het Limburgs Landschap (achter de loods) wordt een kering (muur) gebouwd die om het gebouw heen gaat en aansluit op de kering langs de provinciale weg. De kering op deze plek raakt geen bomen, deze komt buiten de kronen van de bomenrij om te liggen die in de oude oost-west cultuurhistorische laan liggen. Op deze locatie (tussen de Schans en de N271) komen de werkwegen binnendijks te liggen, met een werkstrook van 5 meter
16
breed. Hierbij wordt ook gebruik gemaakt van het aanwezige beheerpad van het Limburgs Landschap of de parallelweg van de N271. Sectie 1 – Provinciale weg N271 tot en met Maasduinen Een nieuwe kering (muur) wordt op de grens van het eigendom van Stichting het Limburgs Landschap en de parallelweg van de provinciale weg (N271) aangelegd. Het tracé blijft hierbij als kering langs de parallelweg lopen. Voor de keermuur langs de N271 wordt de aanwezige ventweg of het beheerpad van het Limburgs Landschap gebruikt als werkstrook. Vanaf de Lommersbroeklossing worden Amerikaanse eiken, berken of beuken (in de middenberm) gekapt. Aansluiting hoge grond vindt met gebruikmaking van dood areaal bos in nauw overleg met Stichting het Limburgs Landschap en gemeente Venlo plaats, opdat impact zo miniem mogelijk is. De dijk krijgt hier een overhoogte van 1 meter extra (t.o.v. maaiveld ter plaatse), zodat de dijk geheel kan worden ingeplant met bomen na aanleg. Op het landgoed Arcen wordt binnen deze strook bos gekapt (>1000 vierkante meter). Met toestemming van het Limburgs Landschap komt in het bosgebied op Landgoed Arcen (ten oosten van de N271) de werkweg te liggen op de reeds bestaande Lange Hek. De Lange Hek (onverharde weg noord zuid door gebied) wordt dan samen met de Lingsforterweg en de rotonde N271 als werkweg gebruikt (openbare wegen). Hier wordt zodoende geen extra werkweg aangelegd.
Hiermee wordt de impact van de ingreep op Natura 2000-gebied Maasduinen waarbinnen de werkstrook gelegen is zo minimaal mogelijk gehouden. Er komt geen onderhoudspad voor voertuigen van Waterschap Limburg.
2.3.4
Afspraken met bevoegd gezag Waterschap Limburg streeft ernaar in nauw overleg met provincie Limburg (bevoegd gezag) afspraken mogelijk te maken waarbij Stichting Het Limburgs Landschap op kosten van het waterschap de benodigde compensatie direct laat uitvoeren.
17
3
MAATSCHAPPELIJK BELANG Waterschap Limburg werkt aan de versterking van haar dijken. Binnen het werkgebied van het waterschap dienen meerdere dijktrajecten versterkt te worden. Deze dijktrajecten zijn in het kader van het nationale Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) gebundeld in het programma Noordelijke Maasvallei. Dijktraject Arcen is één van deze trajecten. Pas na de hoge rivierwaterstanden in 1993 en 1995 zijn in het beheergebied van waterschap Limburg in snel tempo Maaskades aangelegd. Deze Maaskades zouden deels een tijdelijke functie hebben en vooruitlopend op rivierverruiming hoogwaterbescherming bieden tegen de hoge rivierwaterstanden zoals deze in 1993 en 1995 optraden. In 2006 zijn de nooddijken opgenomen in de Waterwet waardoor ze een permanente functie kregen en onderdeel werden van het beheer- en beoordelingskader zoals in de Waterwet is vastgelegd. Op 1 januari 2017 is de Waterwet gewijzigd. Er is een nieuwe wettelijke norm voor hoogwaterveiligheid in werking getreden. Het versterken van waterkeringen geschiedt conform deze nieuwe norm. Dit betekent dat ontwerpen van de nieuwe keringen moeten voldoen aan een signaleringswaarde van 1/300e per jaar, met een ondergrens van 1/100e. Op basis van de nieuwe normen voor hoogwaterbescherming in de Waterwet zijn veel dijken in het beheergebied van waterschap Limburg afgekeurd op hoogte en sterkte.
Omdat deze dijken als noodmaatregel zijn aangelegd bieden ze nauwelijks een basis voor de huidige dijkversterking. De bestaande noodkeringen voldoen niet aan de kwaliteitseisen aan kernmateriaal en bekleding volgens huidige normen, ze kennen een beperkte uitbreidbaarheid en er is geen rekening gehouden met toekomstige ontwikkelingen. Ook de vele, van oudsher aanwezige waterkeringsvreemde objecten, zoals leidingen, bomen, kunstwerken en demontabele keringen, maken het tot een complex geheel. Tot slot zijn de tracés niet overal logisch gelegen in het landschap vanwege de snelle uitvoering en de gedachte destijds van een tijdelijke noodkering. Heroverweging is daarom nodig om nieuwe keringen toekomstbestendig te maken. Het herontwerpen en op sommige plekken introduceren van dijken die voldoen aan de norm in de Waterwet vormt een grote uitdaging in het unieke landschap van de Maasvallei. Dit is niet alleen een technische, maar ook een ruimtelijke opgave. Naast de opgave om de waterkeringen aan de landelijke norm te laten voldoen, heeft het waterschap Limburg ruimtelijke kwaliteit daarom toegevoegd als secundaire doelstelling van het programma. Dit is bestuurlijk bekrachtigd door de vaststelling van de ‘Visie en Leidende principes Noordelijke Maasvallei’, door de Stuurgroep Noordelijke Maasvallei, waarin de doelstellingen van ruimtelijke kwaliteit zijn vastgelegd.
De leidende principes bieden handvatten voor kwalitatief goede, doelgerichte en duurzame waterveiligheidsmaatregelen voor de korte en lange termijn. Ze zijn noodzakelijk voor de integrale afweging, keuze van de voorkeursalternatieven (VKA) en de uitwerking in planvorming en realisatie.
18
4
EFFECTEN EN COMPENSATIEOPGAVE PROVINCIALE GEBIEDSBESCHERMING Dit hoofdstuk beschrijft het wettelijk kader van de bescherming van de Goudgroene natuurzone, de Zilvergroene natuurzone en de Bronsgroene landschapszone.
4.1
Provinciaal Omgevingsplan Limburg 2014 en Omgevingsverordening Limburg 2014 Provinciale Staten van Limburg hebben het Provinciaal Omgevingsplan 2014 en de Omgevingsverordening Limburg 2014 vastgesteld waarin op hoofdlijnen is vastgelegd hoe omgegaan dient te worden met compensatie van natuur- en landschapswaarden. De Beleidsregel natuurcompensatie 2018 is een verdere uitwerking van dit compensatiebeleid. Zolang de Omgevingswet nog niet in werking is getreden, vigeert de Omgevingsverordening Limburg 20141. Een groot deel van het dijktracé is in het Provinciaal Omgevingsplan 2014 aangewezen als Goudgroene en/of Zilvergroene natuurzone en/of Bronsgroene landschapszone (zie afbeelding 8). In de volgende paragrafen worden de in het plangebied voorkomende kernkwaliteiten en de effecten van de versterkingsopgave bij Arcen per beschermingszone nader beschreven.
1 Zie voor een nadere toelichting over de belangrijkste wijzigingen in het beleid met de inwerkingtreding van de Omgevingswet
de uitwerking in bijlage 1.
19
Afbeelding 8. Ligging plangebied (Rode belijning) ten opzichte van Goudgroene en Zilvergroene natuurzone en Bronsgroene landschapszone.
20
4.2
Goudgroene natuurzone
4.2.1
Wettelijk kader De Goudgroene natuurzone (GGN) vormt het Limburgse deel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Binnen de GGN streeft de provincie naar behoud en beheer van de reeds aanwezige natuur en de ontwikkeling van nieuwe natuur. Voor de GGN geldt dat artikel 2.6.2 van de Omgevingsverordening Limburg 2014 verbiedt dat een ruimtelijke plan nieuwe activiteiten of wijzigingen van bestaande activiteiten toestaat die de wezenlijke kenmerken en waarden van deze natuurzone aantasten. Met toepassing van de compensatieregeling uit artikel 2.6.3 van de Omgevingsverordening - ingekaderd door deze beleidsregel - kan ten aanzien van ontwikkelingen van groot openbaar belang dit verbod evenwel worden opgeheven. In Artikel 2 van de Beleidsregel natuurcompensatie 2018 staat beschreven dat deze van toepassing is indien voorafgaand aan de activiteit is vastgesteld dat: De wezenlijke kenmerken en waarden van de Goudgroene natuurzone worden vernietigd, verstoord en/of versnipperd. De wezenlijke kenmerken en waarden betreffen allereerst voor bestaande natuurgebieden de actueel aanwezige natuurbeheertypen en de nagestreefde natuurbeheertypen en voor te realiseren natuurgebieden de nagestreefde natuurbeheertypen zoals vastgelegd op de beheertypenkaart en de ambitiekaart van het Provinciaal Natuurbeheerplan (Omgevingsverordening Limburg).
De overige wezenlijke kenmerken en waarden betreffen flora en fauna, de geomorfologische en aardkundige waarden en processen, de waterhuishouding, kwaliteit van bodem, water en lucht, rust, stilte, donkerte, openheid of juist geslotenheid van de landschapsstructuur. Externe werking Binnen de Goudgroene natuurzone dient er in sommige gevallen ook naar indirecte effecten (externe werking) gekeken te worden. Ten aanzien van de Goudgroene natuurzone geldt op basis van de Omgevingsverordening Limburg 2014 dat externe effecten (zoals geluid- of lichtverstoring) enkel beschouwd behoeven te worden wanneer ook sprake is van een directe oppervlakteaantasting van de Goudgroene natuurzone en indien de ingreep plaatsvindt in of in de nabijheid van Natura 2000 doelen. In het laatste geval gelden dan de bepalingen conform de Wet natuurbescherming, welke verder zijn opgenomen en uitgewerkt in de Voortoets (Kragten, 2023b). Compensatie Goudgroene natuurzone Een activiteit binnen de Goudgroene natuurzone dient in beginsel financieel gecompenseerd te worden. Indien financiële compensatie niet mogelijk is of om andere redenen niet de voorkeur heeft, vindt compensatie in natura plaats. Voor het bepalen van de compensatieopgave is de natuur in de Goudgroene natuurzone ingedeeld in vier categorieën: 1.
snel vervangbaar, ontwikkelingstijd < 2 jaar;
2.
gemakkelijk vervangbaar, ontwikkelingstijd < 25 jaar;
3.
matig vervangbaar, ontwikkelingstijd 25-100 jaar;
4.
moeilijk of niet vervangbaar, ontwikkelingstijd > 100 jaar.
Voor de activiteiten die plaatsvinden in de Goudgroene natuurzone gelden, bovenop de vereiste één-op-één compensatie, de volgende kwaliteitstoeslagen:
Voor natuur in categorie 1 geldt, gezien de korte ontwikkelingstijd en de doorgaans eenvoudig te realiseren abiotische randvoorwaarden, géén kwaliteitstoeslag.
Voor natuur in categorie 2 geldt, gezien de langere ontwikkelingstijd en de doorgaans moeilijker te realiseren abiotische randvoorwaarden een kwaliteitstoeslag van 33%.
21
Voor natuur in categorie 3 geldt, gezien de lange ontwikkelingstijd en de doorgaans moeilijk te realiseren abiotische randvoorwaarden, een kwaliteitstoeslag van 66%.
Voor natuur in categorie 4 geldt, gezien de natuurwaarden die slechts na ingrijpende inspanningen een zeer lange ontwikkelingstijd hersteld kunnen worden en de doorgaans complexe abiotische randvoorwaarden een kwaliteitstoeslag van 66-100%. Tot deze categorie behoren eveneens die natuurwaarden waarvoor geen potentieel geschikte locaties aanwezig zijn.
Tabel 1. Compensatieopgave en kwaliteitstoeslagen voor natuur in de Goudgroene natuurzone opgedeeld in vier categorieën. Categorie natuur vervangbaarheid Ontwikkelingstijd kwaliteitstoeslag 1 2 3 4
4.2.2
Snel Gemakkelijk Matig Moeilijk of niet
< 2 jaar 2 – 25 jaar 25 – 100 jaar > 100 jaar
0% 33% 66% > 66%, maximaal 100%
Aanwezige waarden Het plangebied is op meerdere plekken gelegen binnen de in het Omgevingsverordening Limburg (2014) aangewezen Goudgroene natuurzone (zie afbeelding 9). Het zuidelijke deel (o.a. Barbara’s Weerd, de watermolen en Landgoed Arcen), de bosrand langs de parallelweg van de N271 (deelgebied 1), de weg Klein Vink (deelgebied 1) en de oevers van de Maas vallen binnen de begrenzing van de Goudgroene natuurzone. Binnen het plangebied is verder te zien dat alle aangewezen Goudgroene natuurzones – op een heel klein oppervlak ter hoogte van Graanbranderij De IJsvogel na – zijn aangewezen als ‘bestaande natuur (b)’. Ter hoogte van de graanbranderij betreft het ‘gerealiseerde areaaluitbreiding natuur (c)’. Beheertypen In afbeelding 9 (uitgezoomd) en op de kaarten die zijn opgenomen in bijlage 3 is zichtbaar welke beheertypen zijn gelegen binnen het plangebied. Het betreft het beheertype Droog schraalland (N11.01) in dijksectie 9, ter hoogte van Hotel Rooland. In de midden-oostelijke punt van dijksectie 9 is verder het beheertypen Dennen-, eiken-, en beukenbos (N15.02) gelegen (opp. 3 m2). In dijksectie 5 en 4 (het midden-westelijke deel van het plangebied) betreffen dit de beheertypen Kruiden- en faunarijk grasland (N12.02) en Houtwal en houtsingel (L01.02).
Ook zijn hier enkele stukken aangewezen als Goudgroene natuurzone, maar waarbij hier geen beheertypen aan toe zijn gekend. In dijksectie 3 in het zuidwestelijke deel van het plangebied zijn aanwezig de beheertypen Kruiden- en faunarijk grasland (N12.02) en Rivier- en beekbegeleidend bos (N14.01). Dijksectie 2 doorkruist een groot oppervlak van het beheertype Kruiden- en faunarijk grasland (N12.02) en een stukje Houtwal en houtsingel (L01.02). Tenslotte zijn in dijksectie 1 (het zuidoostelijke deel van het plangebied) de beheertypen Dennen-, eiken-, en beukenbos (N15.02) en Hoog- en laagveenbos (N14.02) gelegen.
22
Afbeelding 9. Weergave van de diverse beheertypen die onderdeel zijn van de Goudgroene natuurzone binnen en rondom het plangebied (bron: Natuurbeheerplan Limburg, Beheergebied 2023).
23
4.2.3
Effectbeoordeling Permanente aantasting De Goudgroene natuurzone heeft alleen overlap met het plangebied op Landgoed Arcen (deelgebied Arcen Zuid; Barbara’s Weerd en Maasduinen). De rest van het plangebied (zowel midden als noord) ligt nergens binnen de begrenzing van de Goudgroene natuurzone. In Maasduinen vindt een ruimtebeslag plaats in het natuurbeheertype N15.02 Dennen- eiken- en beukenbos. Daarbij wordt het natuurbeheertype aangetast, herplant op dezelfde locatie is hierbij mogelijk. Het betreffende natuurbeheertype is echter in de Beleidsregel natuurcompensatie toegewezen aan categorie 4, waarvoor geldt dat deze een ontwikkelingstijd heeft van <100 jaar (zie tabel 3). Hier moet wel bij vermeld worden dat een deel van het bos op deze locatie uit dood hout bestaat. Uitzondering van permanente aantasting lijkt de vernietiging van het natuurbeheertype Kruiden- en faunarijk grasland. Deze vernietiging lijkt tijdelijk, omdat na afloop van de werkzaamheden het Kruiden- en faunarijk grasland in potentie hersteld kan worden op het dijktalud. Het betreffende natuurbeheertype is echter in de Beleidsregel natuurcompensatie toegewezen aan categorie 2, waarvoor geldt dat deze een langere ontwikkelingstijd hebben (2 tot 25 jaar, zie tabel 3).
Het kan daarnaast moeilijk zijn het natuurbeheertype te ontwikkelen als de abiotische randvoorwaarden in de toplaag van de nieuw dijkbekleding ongunstig zijn. Provincie Limburg hanteert daarom de stelregel dat het permanent ruimtebeslag door de voorgenomen dijkuitbreiding beschouwd moet worden als verloren areaal. Hierdoor wordt de vernietiging van dit type ook als permanente aantasting van de wezenlijke kenmerken en waarden beoordeeld. Ter plaatse van al het overige permanent benodigde ruimtebeslag voor de dijkversterking is er sprake van directe aantasting van de Goudgroene natuurzone op de natuurbeheertypen Houtwal en houtsingel (L01.02), Rivier- en beekbegeleidend bos (N14.01), Hoog- en laagveenbos (N14.02) en Droog schraalland (N11.01). Vernietiging van natuurbeheertypen is in principe permanent van aard omdat de meeste natuurbeheertypen op een dijk niet te herstellen zijn. Wezenlijke kenmerken en waarden De wezenlijke actuele en potentiële waarden van het gebied zijn in het licht van natuurdoelen en -kwaliteit niet alleen de aanwezige flora en fauna maar bijvoorbeeld ook de geomorfologische en aardkundige waarden en processen, de waterhuishouding, kwaliteit van bodem, water en lucht, rust, stilte, donkerte, openheid of juist geslotenheid van de landschapsstructuur.
Deze worden hieronder nader toegelicht: Geomorfologische en aardkundige waarden en processen Het aanwezige reliëf wordt aangetast/aangepast. Het gaat hier echter niet om natuurlijke reliëfs. Ter hoogte van de ophoging zijn gegraven laagten aanwezig die waarschijnlijk een functie hebben gehad met betrekking tot het landgoed. Van aantasting van natuurlijke kenmerken in het gebied is dan ook geen sprake. Water(huishouding) en kwaliteit van bodem Als gevolg van klimaatverandering zullen hoogwatersituaties steeds vaker voorkomen. Oftewel: de jaarlijkse kans dat een gebied achter een bestaand grondlichaam inundeert, wordt groter als gevolg van de autonome ontwikkeling klimaatverandering. Voor de gebieden 1 (“Arcen-Lomm”) en 5 (“Noordelijke Maasstraat”) – waar geen fysieke wijzigingen plaatsvinden bij het dijkversterkings- en verleggingsproject Arcen – betekent dit dat de inundatiefrequentie als gevolg van de autonome ontwikkeling klimaatverandering groter wordt. (WSP & Kragten, 2023) In 2022 heeft met het oog op de voorgenomen dijkversterking een verkennend (water)bodemonderzoek plaatsgevonden (Geonius, 2022). Dit onderzoek wordt nog uitgebreid met een aanvullend (water)bodemonderzoek. Op basis van het onderzoek blijkt dat met name op de hoge grond ter hoogte van de Schans licht tot sterk verhoogde gehalten verontreinigingen aangetoond zijn.
Langs de provinciale weg (N271) zijn ook lichte verontreinigingen aangetoond. De overige gebieden zijn overwegend schoon. Als gevolg van het ontbreken van sterke verontreinigingen (gehalten > interventiewaarde) wordt hiermee geen negatief effect op de omliggende beschermde gebieden verwacht.
24
Met de te nemen maatregelen wordt verder getracht overstromingen in de toekomst te voorkomen, wat ook bijdraagt aan de bodemgesteldheid (minder inspoeling van verontreinigd water vanuit de Maas). Rust en stilte (geluid) Er is overal slechts tijdelijk sprake van aantasting van de rust en stilte, gezien na afronding van de werkzaamheden het gebruik van het gebied niet veranderd ten opzichte van de huidige situatie. Effecten door geluid kunnen in de aanlegfase met mitigerende maatregelen voorkomen worden. Deze mitigerende maatregelen zijn reeds opgenomen voor het Natura 2000-gebied, waar de betreffende GGN overlap mee heeft, in de passende beoordeling. Van wezenlijke aantasting op de waarden is dan ook geen sprake. Donkerte en openheid (lichtverstoring) Meerdere soorten kunnen negatief beïnvloed worden door verlichting. In de uitvoeringsfase kan bouwverlichting (extra (bouw)verlichting ten opzichte van wat in de huidige situatie reeds aanwezig is) binnen de planlocatie nodig zijn. Dit kan zorgen voor lichtverstrooiing binnen de planlocatie en de directe omgeving. De verstoringscontour van lichtverstrooiing is afhankelijk van het type verlichting en de oriëntatie van de lichten. Effecten door verlichting kunnen met mitigerende maatregelen (verlichtingsplan, aangepaste verlichting) voor de aanlegfase voorkomen worden.
Deze mitigerende maatregelen zijn reeds opgenomen voor het Natura 2000gebied, waar de betreffende GGN overlap mee heeft, in de passende beoordeling. In de gebruiksfase kan een toename van verlichting ten opzichte van de huidige situatie worden uitgesloten. Zodoende kan een permanent negatief effect op het NNN hiermee worden uitgesloten. Cultuurhistorie In het Landschapskader (Atlas Limburg) zijn de specifieke kwaliteiten voor de deelgebieden en omgeving aangegeven, zoals de watermolen, een veldkruis en oude wegen, terraswand (in het gebied ten westen van Schans) en kleine landschapselementen. Van cultuurhistorische waarde zijn de lanen op Landgoed Arcen. Deze kwaliteiten dienen behouden te blijven. Met de aanwezige cultuurhistorische waarden wordt in de uitvoering rekening gehouden. Zie hiervoor ook de uitwerking in paragraaf 3.2 en 3.3. Netto oppervlakteverlies In de afbeeldingen in bijlage 3 is te zien waar ingrepen plaats gaan vinden binnen de Goudgroene natuurzone. De uitgangspunten voor het in kaart brengen van het netto oppervlakteverlies (tijdelijke en permanent) van de Goudgroene natuurzone staan beschreven in bijlage 2. In onderstaande tabel 2 is het permanente en het tijdelijke oppervlakteverlies per natuurbeheertype op basis van bijlage 2 inzichtelijk gemaakt.
Er vinden alleen nadelige effecten op de Goudgroene natuurzone plaats gedurende de realisatie van de beoogde maatregelen. Nadat de dijkversterking en dijkverlegging is uitgevoerd, is er geen sprake meer van aantasting van de Goudgroene natuurzone, omdat met de voorliggende werkzaamheden het gebruik van het gebied niet veranderd ten opzichte van de huidige situatie. Tabel 2. Ruimtebeslag van het nieuwe dijktracé en alle tijdelijke werkwegen op natuurbeheertypen Goudgroene natuurzone. Natuurbeheertypen Oppervlakte (m2)
L01.02 N12.02 N14.01 N14.02 N15.02 N11.01
Houtwal en houtsingel Kruiden- en faunarijk grasland Rivier- en beekbegeleidend bos Hoog- en laagveenbos Dennen-, eiken-, en beukenbos Droog schraalland
Totale ruimtebeslag Goudgroene natuurzone
permanent 486 m2 5.978,4 m2 319,4 m2 -
tijdelijk 101,1 m2 24.121,3 m2 78,6 m2 22,5 m2 9.160,2 m2 125 m2
8.760,4 m2
42.349 m2
25
Tabel 3. Aanwezige beheertypen binnen het plangebied op basis van de codering in bijlage 3 en de indeling in één van de vier categorieën van vervangbaarheid. Code Beheertype (beheergebied 2021, Categorie vervangbaarheid1 provincie Limburg) 1 N15.02 Dennen-, eiken-, en beukenbos N12.02 Kruiden-en faunarijk grasland L01.02 Houtwal en houtsingel N14.01 Rivier- en beekbegeleidend bos N14.02 Hoog- en laagveenbos N11.01 Droog schraalgrasland 1 Zie voor een nadere toelichting de uitwerking in paragraaf 4.2.1. 2 Bron: topotijdreis.nl en https://hkarcen.nl/luchtfotos/
4.2.4
2
3
4 X
X X2 X X X
Conclusie en compensatieopgave Goudgroene natuurzone Voor de realisatie van de tijdelijke werkstroken, de aanleg van het nieuwe dijktracé en het verwijderen van het oude dijktracé, vindt er ruimtebeslag met bijbehorende effecten plaats op verschillende natuurbeheertypen. In principe kunnen de natuurwaarden hier na de werkzaamheden weer hersteld worden. Voor vier natuurbeheertypen waar een tijdelijke ruimtebeslag op plaatsvindt geldt echter dat deze een lange(re) ontwikkelingstijd kennen. Dit betreffen de natuurbeheertypen N14.01, N14.02, N15.02, N12.02 en mogelijk N11.01 en L01.02. De effecten van de tijdelijke maatregelen worden op deze natuurbeheertypen om die reden als permanente aantasting aangemerkt. Voor het natuurbeheertype N15.02 wordt in de paragraaf hieronder toegelicht waarom hier mogelijk kan worden afgeweken van het label ‘permanente aantasting’. Landgoed Arcen (deelgebied Arcen Zuid; Barbara’s Weerd en Maasduinen) Op Landgoed Arcen (deelgebied Arcen Zuid) vindt met de voorliggende werkzaamheden ruimtebeslag plaats in het natuurbeheertype N15.02 Dennen- eiken- en beukenbos. Daarbij wordt het natuurbeheertype aangetast. Herstel op dezelfde locatie is hier mogelijk. Blijvende aantasting betekent een aantasting van wezenlijke kenmerken en waarden. Op grond van de Beleidsregel natuurcompensatie van de Provincie Limburg moet in dat geval gecompenseerd worden.
Deze aantasting – kap van een kleine oppervlakte bos met voornamelijk dode Corsicaanse den – is niet blijvend. Vanuit de provincie is aangegeven dat op dezelfde locatie opnieuw aangeplant dient te worden en de bijkomende toeslag elders gerealiseerd dient te worden. Het opnieuw aan te planten bos dient hierbij te voldoen aan het natuurbeheertype. De compensatie vindt mogelijk via een financiële afspraak met provincie Limburg plaats danwel vindt in nauw overleg met Stichting het Limburgs Landschap (in vervolg SLL) en provincie Limburg fysiek nabij Arcen plaats. Het gaat hierbij concreet over minimaal 2,4 ha. Het overleg met SLL is hierover gaande. Los hiervan wordt opgemerkt, dat de verholen kering in de Maasduinen door het project in overleg met provincie Limburg en SLL als bos wordt gerealiseerd en dus wordt gecompenseerd. De compensatieopgave (oppervlakte vermenigvuldigd met de kwaliteitstoeslag) is in tabel 4 en 5 weergegeven. Tabel 4. Compensatieopgave tijdelijk ruimtebeslag Goudgroene natuurzone. Code Beheertype (beheergebied 2021, Categorie Toeslag provincie Limburg)
Oppervlakte
Compensatie
L01.02 N11.01
101 m2 125 m2
168 m2 208 m2
Houtwal en houtsingel Droog schraalgrasland
3 3
66% 66%
26
Tabel 5. Compensatieopgave permanent ruimtebeslag Goudgroene natuurzone. Code Beheertype (beheergebied 2021, Categorie Toeslag provincie Limburg)
Oppervlakte
Compensatie
L01.02 N12.02 N14.01 N14.02 N15.02
486 m2 30.100 m2 398 m2 23 m2 9.160 m2
807 m2 40.033 m2 661 m2 46 m2 15.297 m2
Houtwal en houtsingel Kruiden- en faunarijk grasland Rivier- en beekbegeleidend bos Hoog- en laagveenbos Dennen-, eiken-, en beukenbos
3 2 3 4 4
66% 33% 66% 100% 67%1
1
Omdat deze aantasting – kap van een kleine oppervlakte bos met voornamelijk dode Corsicaanse den – niet blijvend is, kan ‘compensatie’ gezocht worden in het opnieuw aanplanten van bos dat wel voldoet aan het natuurbeheertype en wordt zodoende uit gegaan van een kwaliteitstoeslag van 67%.
4.3
Zilvergroene natuurzone en Bronsgroene landschapszone
4.3.1
Wettelijk kader De Zilvergroene natuurzone betreft veelal overgangszones rondom de Goudgroene natuurzone tussen deze natuurgebieden en het overig gebied. Binnen de Zilvergroene natuurzone staat het benutten van kansen voor natuur en landschap centraal. De Zilvergroene natuurzone maakt geen onderdeel uit van het Nationaal Natuurnetwerk, maar ondersteunt wel de functionaliteit en effectiviteit van de Goudgroene natuurzone. De provincie stimuleert de ontwikkeling van natuur en landschap binnen de Zilvergroene zones met subsidies en natuurcompensaties. De Bronsgroene landschapszone omvat de landschappelijk waardevolle beekdalen en bufferzones rond bestaande natuurgebieden met de daarin aanwezige (extensievere) landbouwgebieden, monumenten, kleinere landschapselementen, waterlopen e.d. Een kwart van de Bronsgroene landschapszone wordt gevormd door het winterbed van de Maas. In Zuid-Limburg omvatten deze zones ook de steilere hellingen, droogdalen en de belangrijkste landschappelijke verbindingen naar het Maasdal. Het beleid binnen de Bronsgroene landschapszone is er op gericht om de landschappelijke kernkwaliteiten te behouden, te beheren, te ontwikkelen en te beleven. Deze zone bestaat hoofdzakelijk uit landbouwgronden. Binnen deze zone komen op bestemmingsplanniveau andere bestemmingen en functies voor, zoals infrastructuur, woningen, toeristische voorzieningen e.d.
In Artikel 2 van de Beleidsregel natuurcompensatie 2018 staat beschreven dat deze van toepassing is indien voorafgaand aan de activiteit is vastgesteld dat: De kernkwaliteiten “groene karakter” van de Zilvergroene natuurzone, de Bronsgroene landschapszone en/of van het Beschermingsgebied Nationaal landschap ZuidLimburg worden vernietigd, verstoord en/of versnipperd. In de Omgevingsverordening is bepaald dat bij activiteiten binnen de Zilvergroene natuurzone rekening moet worden gehouden met de waarde van het gebied als ecologische verbinding voor Natura 2000-gebieden en Goudgroene natuurzones. Daarnaast moet worden aangegeven op welke wijze met de bescherming en versterking van de kernkwaliteiten is omgegaan en hoe eventuele negatieve effecten zijn gecompenseerd. De kernkwaliteiten in de Zilvergroene en Bronsgroene natuurzone zijn: het groene karakter, het visueel-ruimtelijk karakter, het cultuurhistorisch erfgoed en het reliëf. Indien een activiteit plaatsvindt in de Zilvergroene natuurzone en/of Bronsgroene landschapszone geldt er geen kwaliteitstoeslag bovenop de één-op-één compensatie. Voor de Zilvergroene natuurzone en Bronsgroene landschapszone vindt compensatie in natura plaats. Kernkwaliteiten die voor dit gebied genoemd worden in het Landschapskader Noord- en Midden-Limburg zijn ‘Beekdal’, ‘Rivierdal’ en openheid.