080 Bijl14 BP toelichting_Bijlage 13 Voortoets Natura-2000.pdf
Tekst van het document
Opdrachtgever: Projectnr: Datum:
Waterschap Limburg WSL060 20 november 2023
Opdrachtgever: Projectnr: Rapportnr: Status: Datum:
Waterschap Limburg WSL060 20231120-WSL060-RAP-VT-8.0 Definitief – 100%-versie 20 november 2023
Opsteller: LSC
T 088 - 33 66 333 F 088 - 33 66 099 E info@kragten.nl
-+C0LSC+-
Verificatie: CVDH
-+R0CVDH+-
Validatie: PVZ
© 2023 Kragten Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van Kragten. Het is tevens verboden informatie en kennis verwerkt in dit rapport ter beschikking te stellen aan derden of op andere wijze toe te passen dan waaraan in de overeenkomst toestemming wordt verleend.
-+V0PVZ+-
INHOUDSOPGAVE 1.1 1.2 1.3 1.4
Dijkversterkingsprogramma .......................................................................................................................................... 5 Deelproject Arcen ....................................................................................................................................................... 7 Doel en positionering document .................................................................................................................................... 8 Leeswijzer ................................................................................................................................................................ 8
2.1 2.2 2.3 2.3.1 2.3.2 2.4
Wet natuurbescherming............................................................................................................................................. 10 Bescherming Natura 2000-gebieden ............................................................................................................................ 10 Toetsingskader ........................................................................................................................................................ 10 Toetsing aan projecten en plannen............................................................................................................................... 10 Effectbeoordeling ..................................................................................................................................................... 11 Toetsingskader Duitse Natura 2000-gebieden ................................................................................................................ 11
3.1 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.3 3.4
Huidige situatie........................................................................................................................................................ 13 Impressie deelgebieden ............................................................................................................................................. 15 Deelgebied 1 – Arcen Noord (rondom de Hertog Jan brouwerijen ten oosten van de Maasstraat en hotel Rooland) ..................... 15 Deelgebied 2 – Arcen Midden (waar bewoners direct aan de Maas wonen)......................................................................... 16 Deelgebied 3 – Arcen Zuid (plein bij de Schanstoren, bij kasteel Arcen met de kasteeltuinen en de watermolen) ........................ 16 Voorgenomen plan ................................................................................................................................................... 17 Ligging plangebied ten opzichte van Natura 2000-gebieden ............................................................................................. 21
4.1 4.1.1
Instandhoudingsdoelstellingen .................................................................................................................................... 23 Maasduinen ............................................................................................................................................................ 23
5.1 5.2 5.2.1 5.3 5.3.1 5.3.2 5.3.3 5.3.4 5.3.5 5.3.6 5.3.7 5.3.8 5.3.9 5.3.10 5.3.11 5.3.12 5.3.13 5.3.14 5.4
Natura 2000-gebieden .............................................................................................................................................. 27 Onderzoeksmethodiek .............................................................................................................................................. 28 Storingsfactoren....................................................................................................................................................... 28 Optredende effecten ................................................................................................................................................. 28 Effectafbakening ...................................................................................................................................................... 28 Oppervlakteverlies en versnippering ............................................................................................................................. 29 Verzuring en vermesting door stikstof uit de lucht ........................................................................................................... 31 Verontreiniging ........................................................................................................................................................
32 Verdroging.............................................................................................................................................................. 34 Vernatting .............................................................................................................................................................. 36 Verandering stroomsnelheid ....................................................................................................................................... 38 Verandering overstromingsfrequentie............................................................................................................................ 39 Verandering dynamiek substraat ................................................................................................................................. 41 Verstoring door geluid en trilling .................................................................................................................................. 42 Verstoring door licht.................................................................................................................................................. 45 Optische verstoring ...................................................................................................................................................
46 Verstoring door mechanische effecten........................................................................................................................... 47 Verandering in populatiedynamiek ............................................................................................................................... 47 Samenvatting effecten storingsfactoren ........................................................................................................................ 48
6.1 6.2
Cumulatie binnen het systeem .................................................................................................................................... 51 Cumulatie met andere projecten .................................................................................................................................. 51
3
TABELLEN Tabel 1. Nederlandse Natura 2000-gebieden en de afstand van deze gebieden tot het dijktracé.......................................................................................... 22 Tabel 2. Duitse Natura 2000-gebieden en de afstand van deze gebieden tot het dijktracé.................................................................................................. 22 Tabel 3. Habitattypen, Habitatrichtlijnsoorten, Vogelrichtlijnsoorten en instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied Maasduinen. .......................... 24 Tabel 4. Overzicht van mogelijke storingsfactoren met de voorgenomen ingrepen binnen de planlocatie. .............................................................................. 28 Tabel 5. Stikstofgevoelige habitattypen en leefgebieden en de relevant gekarteerde oppervlaktes voor Natura 2000-gebied Maasduinen. .................................. 31 Tabel 6. Effectenindicator 'Maasduinen' en activiteit 'Watergang'.................................................................................................................................. 33 Tabel 7. Effectenindicator 'Maasduinen' en activiteit 'Watergang'.................................................................................................................................. 35 Tabel 8. Effectenindicator 'Maasduinen' en activiteit 'Kust- en dijkverbetering'.
................................................................................................................ 36 Tabel 9. Effectenindicator 'Maasduinen' en activiteit 'Kust- en dijkverbetering'. ................................................................................................................ 39 Tabel 10. Effectenindicator 'Maasduinen' en activiteit 'Kust- en dijkverbetering'. .............................................................................................................. 41 Tabel 11. Mogelijke effecten van de realisatie van het dijktracé. ................................................................................................................................... 49
AFBEELDINGEN Afbeelding 1. Locaties dijkversterkingen Waterschap Limburg in het Hoogwaterbeschermingsprogramma. ...............................................................................6 Afbeelding 2. Dijktraject 65-1 met indeling Noord, Midden, Zuid. ....................................................................................................................................7 Afbeelding 3. Definitieve ontwerptekeningen ontwerploop 2 A02.01. Dijktracé Arcen........................................................................................................ 14 Afbeelding 4. Ligging deelgebied 1 (binnen rode kaders). Bron: PDOK-viewer. ................................................................................................................. 15 Afbeelding 5. Ligging deelgebied 2 (binnen rode kader). ............................................................................................................................................. 16 Afbeelding 6. Ligging deelgebied 3 (binnen rode kader). ............................................................................................................................................. 17 Afbeelding 7. Projectgebied Arcen opgedeeld in 9 secties. ............................................................................................................................................ 18 Afbeelding 8.
Kaart met daarop weergegeven de ligging van het gehele dijktracé ten opzichte van Natura 2000-gebieden (bron Natura 2000 Network Viewer)... 22 Afbeelding 9. Het voorkomen van de aangewezen habitattypen in deelgebied Leermarksche-, Lommer- en Schandelosche heide (bron: Habitattypekaart Natura 2000-beheerplan Maasduinen). .............................................................................................................................................................................. 26 Afbeelding 10. Leefgebiedenkaart Natura 2000 Maasduinen, deelgebied 4 (brond: Provincie Limburg, 2023). ..................................................................... 26 Afbeelding 11. Ligging van de planlocatie (rode belijning) ten opzichte van het Natura 2000-gebied Maasduinen (Provincie Limburg, 2023). ........................... 27 Afbeelding 12. Ligging van de zuidelijke punt van de planlocatie en de habitattypen in deelgebied ...................................................................................... 30 Afbeelding 13. Locatie Lingsforterbeek en Lommerbroeklossing ten opzichte van Natura 2000-gebieden (grijze vlakken). ....................................................... 36 Afbeelding 14. De hoogtekaart rondom de monding van de Lingsforterbeek in de Maas. ................................................................................................... 40
4
1
INLEIDING
1.1
Dijkversterkingsprogramma Om te borgen dat Nederland nu en in de toekomst beschermd is tegen overstromingen, is wettelijk vastgelegd dat primaire waterkeringen periodiek worden gecontroleerd. Primaire waterkeringen die niet op orde zijn, worden versterkt. Afspraken over welke primaire waterkeringen wanneer aangepakt worden, leggen het Rijk en de waterschappen gezamenlijk vast in het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Het HWBP wordt jaarlijks geactualiseerd en steeds voor een periode van zes jaar opgesteld, met een doorkijk naar twaalf jaar. Het doel van het huidige programma is het op orde krijgen van de primaire waterkeringen die in de afgelopen en lopende toets/beoordelingsronde zijn afgekeurd. Waterschap Limburg (WL) is verantwoordelijk voor de hoogwaterbescherming in het door haar beheerde gebied. Ze werkt daarbij nauw samen met partners als het Rijk, Provincie Limburg, betrokken gemeenten en naastgelegen waterschappen. Na de hoge rivierwaterstanden in 1993 en 1995 zijn in het beheergebied van WL in snel tempo Maaskades aangelegd die als nooddijk fungeerden met een overstromingskans van circa 1/50 per jaar. Deze Maaskades zouden deels een tijdelijke functie hebben en vooruitlopend op rivierverruiming hoogwaterbescherming bieden tegen de hoge rivierwaterstanden zoals deze in 1993 en 1995 optraden. Op 1 januari 2017 is de Waterwet gewijzigd.
Er zijn nieuwe wettelijke normen voor hoogwaterveiligheid in werking getreden. Voor ieder dijktraject bestaan de wettelijke normen uit twee delen, beide uitgewerkt in een overstromingskans per jaar. Ten eerste de signaleringswaarde, de overstromingskans per jaar die de beheerder het sein geeft dat de waterkering op termijn versterkt moet worden. Daarnaast de ondergrens, de overstromingskans per jaar waarop het dijktraject gedurende de gehele levensduur ten minste berekend moet zijn. Voor dijktraject Arcen betreft dit een signaleringswaarde van 1/300 per jaar en een ondergrens van 1/100 per jaar. Na dijkverbetering dient de waterkering gedurende de gehele levensduur in ieder geval veiliger te zijn dan de ondergrenswaarde. Op basis van de nieuwe normen voor hoogwaterbescherming in de Waterwet zijn veel dijken in het beheergebied van Waterschap Limburg afgekeurd op hoogte en sterkte. In 2016 heeft het Waterschap een dijkverbeteringsprogramma opgestart om diverse dijktrajecten in de Noordelijke Maasvallei te verhogen en te versterken. Deze dijkverbeteringen zijn opgenomen in het landelijke Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP).
Waterschap Limburg, Rijkswaterstaat, provincie Limburg, ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, gemeente Beesel, gemeente Bergen, gemeente Leudal, gemeente Maasgouw, gemeente Peel en Maas, gemeente Roermond en gemeente Venlo hebben samen de Stuurgroep HWBP Noordelijke Maasvallei opgezet. Deze Stuurgroep adviseert de bevoegde bestuursorganen met betrekking tot de te nemen besluiten. De doelstelling van het dijkversterkingsprogramma is primair: het verbeteren van de waterveiligheid in de Maasvallei (versterkingsopgave). De secundaire doelstelling is het versterken van gebiedskwaliteiten (opgave ruimtelijke kwaliteit). Deze doelstellingen zijn van alle betrokken partners binnen de Stuurgroep HWBP Noordelijke Maasvallei.
5
Afbeelding 1. Locaties dijkversterkingen Waterschap Limburg in het Hoogwaterbeschermingsprogramma.
6
1.2
Deelproject Arcen Het project Arcen geeft invulling aan de doelstellingen vanuit verschillende programma’s. Allereerst maakt het onderdeel uit van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP Noordelijke Maasvallei), zoals beschreven in paragraaf 1.1. Het project heeft daarnaast een extra opgave meegekregen: de systeemopgave. Met deze systeemopgave wordt beoogd om zoveel mogelijk rivierbed te behouden. In de verkenningsfase zijn verschillende tracés voor de primaire waterkering onderzocht en vergeleken. Dit heeft geleid tot een bestuurlijk vastgesteld tracé voor nieuwe primaire waterkering (zie afbeelding 2). De bestaande waterkering wordt geheel vervangen en met name in het noordelijke deel wordt deze dichter tegen de bebouwde kom van Arcen aangelegd. In Arcen Midden wordt de waterkering uitgevoerd als een glazen kering, óf als een zelfsluitende kering. In Arcen Noord en Arcen Zuid wordt een ‘groene’ kering aangelegd van grond die aansluit op de hoge gronden aan de rand van het Maasdal en de Maasduinen. Op een aantal plaatsen worden coupures aangelegd die bij hoog water worden gesloten. Op maatwerklocaties en langs de kasteeltuin wordt geen groene kering aangelegd maar een verticale constructie (keermuur).
In de Planuitwerking is dit tracé nader uitgewerkt en geoptimaliseerd tot een voorontwerp voor de waterkering dat de basis is voor de juridische procedures en de realisatiefase. Ten derde wordt met het project Arcen ook invulling gegeven aan de Kaderrichtlijn water (KRW). Naast het aanleggen en versterken van de primaire waterkering omvat het project ook het beekherstel van de Lingsforterbeek inclusief een vispassage bij de Wijmarsche watermolen.
Afbeelding 2. Dijktraject 65-1 met indeling Noord, Midden, Zuid. Tot slot is er nog sprake van verschillende meekoppelkansen die bijdragen aan de doelstelling voor het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit van het gebied. In de planuitwerkingsfase worden diverse wensen vanuit de omgeving meegenomen in het referentieontwerp: Dubbelzijdig fietspad vanaf zuidelijke molenvijver direct aan de nieuwe dijk gelegen bij de Schans tot de provinciale weg;
Het verplaatsen van de bebouwde kom bij de Schans gecombineerd met een 30km-plateau en fietsoversteekplaats;
Het parkeerterrein tegenover MFA uitbreiden met 7 parkeerplaatsen;
7
Het herinrichten van het Schanstorenplein, inclusief terugbrengen oude gracht en suggestie van een brug in combinatie met de nieuwe te plaatsen kering met diverse wandelroutes;
Het herinrichten/verbeteren van de Burgemeester Linderspromenade inclusief de nieuwe kering (landschappelijk, cultuurhistorisch passend);
Het duiden op verschillende plekken van de landschappelijk cultuurhistorische waarde van het gebied gecombineerd met de dijkversterking-, of verlegging;
1.3
Passantenhaven.
Doel en positionering document De doelstelling van het dijkversterkingsprogramma Noordelijke Maasvallei/Dijkring Arcen is primair “het verbeteren van de waterveiligheid in de Maasvallei” zodanig dat deze voldoen aan de nieuwe landelijke norm. Het secundaire doel van het dijkversterkingsprogramma betreft “het versterken van gebiedskwaliteiten”. (Waterschap Limburg, 2020) Ten behoeve van de voorliggende dijkversterking en dijkverlegging worden bomen en houtopstanden gekapt. Eveneens kan het voorliggende plan andere landschappelijke of natuureffecten tot gevolg hebben. Gezien de ligging van het plangebied ten opzichte van nabijgelegen Natura 2000-gebieden is het in het kader van de Wet natuurbescherming noodzakelijk om onderzoek te verrichten naar de eventuele (negatieve) effecten op de kwaliteit van deze gebieden. Met deze Voortoets wordt onderzocht of voor de voorliggende opgave in het kader van de Wet natuurbescherming (Wnb) al dan niet een Passende Beoordeling uitgevoerd ofwel een vergunning aangevraagd dient te worden (zie voor een nadere toelichting over de Wnb hoofdstuk 2). Dit kan het geval zijn wanneer niet op voorhand uitgesloten kan worden dat het plan leidt tot (significant) negatieve effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van een of meerdere Natura 2000-gebieden.
Hiertoe worden in deze Voortoets de volgende vragen onderzocht en beantwoord: Welke Natura 2000-gebieden liggen binnen de invloedssfeer van de voorgenomen ingrepen binnen het plangebied? Voor welke vogel- en/of habitatsoorten en kwalificerende habitattypen zijn de betreffende Natura 2000-gebieden aangewezen? Kunnen significant negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen van de nabijgelegen Natura 2000gebieden als gevolg van de voorgenomen ingrepen binnen het plangebied wetenschappelijk1 worden uitgesloten? Zijn de voorgenomen ingrepen die met de uitvoering van het plan plaatsvinden vergunning plichtig in het kader van de Wnb?
1.4
Leeswijzer De Voortoets is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 2 start met een beschrijving van het wettelijke kader van de Wet natuurbescherming. In hoofdstuk 3 is een beschrijving opgenomen van de voorgenomen ingrepen en de geografische ligging (ten opzichte van Natura 2000-gebieden). Hoofdstuk 4 bevat een korte beschrijving van de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000gebied dat binnen en in de omgeving van het plangebied gelegen is. Op grond van de verkregen onderzoeksresultaten worden in hoofdstuk 5 de effecten van de voorgenomen ingrepen op de beschermde natuurgebieden beschreven. In hoofdstuk 6 wordt aangegeven in hoeverre rekening gehouden dient te worden met cumulatieve effecten.
1 Dit is het geval wanneer er wetenschappelijk gezien redelijkerwijs geen twijfel over bestaat dat er geen schadelijke gevolgen
zijn (BIJ12, 2023).
8
-
Het laatste hoofdstuk (7) bevat de conclusies van de Voortoets, waarbij aangegeven wordt of de ingrepen die voor het project plaatsvinden vergunning plichtig zijn in het kader van de Wet natuurbescherming. Daarbij wordt tevens aangegeven of, en zo ja, welke vervolgstappen noodzakelijk zijn om projectrealisatie mogelijk te maken.
9
2
WETTELIJK KADER
2.1
Wet natuurbescherming De Wet natuurbescherming is vanaf 1 januari 2017 van kracht. Deze wet is de Nederlandse implementatie van de Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn, aangevuld met nationale bepalingen. De Wet natuurbescherming kent de volgende drie segmenten: bescherming van Natura 2000-gebieden, bescherming van soorten en bescherming van houtopstanden. Dit hoofdstuk geeft een beknopte toelichting op het wettelijke kader voor deze Voortoets.
2.2
Bescherming Natura 2000-gebieden Hoofdstuk 2 van de Wet natuurbescherming richt zich op beheer, herstel en bescherming van de Natura 2000gebieden die in het kader van de Habitatrichtlijn en Vogelrichtlijn beschermd moeten worden. De Natura 2000-gebieden zijn aangewezen om de achteruitgang van de biodiversiteit in Europa een halt toe te roepen. Habitatrichtlijngebieden zijn daarbij specifiek gericht op de bescherming van natuurlijke en halfnatuurlijke habitattypen (vegetatietypen) en op specifieke planten- en diersoorten (exclusief vogels). De Vogelrichtlijngebieden betreffen speciale beschermingszones voor zeldzame of bedreigde vogels (broedgebieden en/of overwinteringsgebieden). Voor de verschillende Natura 2000-gebieden zijn instandhoudingsdoelstellingen opgesteld voor de aanwezige beschermde habitattypen en/of doelsoorten. Ter bescherming van de natuurwaarden waarvoor de verschillende Natura 2000-gebieden zijn aangewezen, mogen projecten of plannen die de kwaliteit van de habitattypen kunnen verslechteren of die een verstorend effect hebben op de aangewezen soorten, niet zonder meer worden uitgevoerd. Hierbij is van belang dat de Wet natuurbescherming een zogenaamde ‘externe werking' kent. Dit houdt in, dat ook voor projecten en plannen buiten beschermde gebieden getoetst moet worden of zij een negatief effect kunnen hebben op het beschermde gebied.
2.3
Toetsingskader
2.3.1
Toetsing aan projecten en plannen In de Wet natuurbescherming wordt voor effectbeoordeling op Natura 2000-gebieden onderscheid gemaakt tussen projecten en plannen. Zo is sprake van een project in geval van een ‘fysieke ingreep in het natuurlijk milieu’. Een projectplan Waterwet of een nieuw bestemmingsplan voor het plangebied waar de beoogde ontwikkeling is voorzien, kan in het kader van de Wet natuurbescherming worden aangeduid als een plan. De wijze van toetsing van effecten kan voor projecten en plannen verschillen. Een uit te voeren project of plan dient te worden getoetst aan artikel 2.7 lid 1 en artikel 2.8 van de Wet natuurbescherming. Volgens deze artikelen moet worden nagegaan of het plan/project, alleen of in combinatie met andere plannen of projecten, significante gevolgen kan hebben voor de instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000-gebieden. Bij de toetsing van een plan gelden de volgende uitgangspunten: In de toetsing wordt uitgegaan van de maximale mogelijkheden die binnen het plan worden geboden. De toetsing vindt plaatst ten opzichte van de feitelijk aanwezige planologische legale situatie binnen het plangebied.
10
Bij de toetsing van een project gelden de volgende uitgangspunten: In de toetsing wordt uitgegaan van de daadwerkelijke werkzaamheden en materieel welke voor de uitvoering van het project noodzakelijk zijn. Bij de toetsing is de referentiesituatie de legale situatie (in de vorm van een natuurvergunning, toestemming voor de referentiedatum of toestemming in de zin van art. 9.4, lid 8, Wnb), ongeacht of die feitelijk is gerealiseerd.
2.3.2
Effectbeoordeling In een Voortoets in het kader van de Wet natuurbescherming wordt nagegaan of op voorhand op basis van objectieve gegevens kan worden uitgesloten dat een plan of project significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied. Wanneer uit de Voortoets blijkt dat dit op voorhand niet kan worden uitgesloten, dan is vervolgonderzoek in de vorm van een Passende Beoordeling nodig. Dit rapport zal, na toetsing van de mogelijke effecten op Natura 2000-gebieden, een van de volgende conclusies kennen: Significant negatieve effecten op Natura 2000-gebieden kunnen op basis van objectieve gronden worden uitgesloten. Een verdere toetsing is niet nodig en er hoeft geen Wnb-vergunning bij het bevoegd gezag te worden aangevraagd. Voor het aspect stikstof kan door intern te salderen vermindering optreden van vergunde en gerealiseerde stikstofuitstoot. De vermindering van depositie kan dan worden afgetrokken van de extra depositie die door het project of plan wordt veroorzaakt. Als het mechanisme van intern salderen wordt toegepast waardoor per saldo geen toename van effecten optreedt, zijn significant negatieve effecten op voorhand uitgesloten en bestaat er, uitgaande van de wettekst van de Wnb per 1 januari 2020, geen vergunningplicht meer. Significante gevolgen kunnen op voorhand niet worden uitgesloten op een Natura 2000-gebied.
In dat geval is een Passende Beoordeling nodig om zeker te stellen dat het project de natuurlijke kenmerken van het gebied niet zal aantasten. Hierin dient op basis van een inhoudelijke ecologische beoordeling van de effecten op het Natura 2000-gebied te worden aangetoond dat er geen effecten kunnen optreden. Daarbij dienen de instandhoudingsdoelen in beschouwing genomen te worden. In de Passende Beoordeling mag rekening worden gehouden met de effecten van mitigerende maatregelen. Dit zijn maatregelen zoals het inzetten van emissieloos materieel, externe saldering of verleasen. Daarbij is wel vereist dat de positieve effecten van deze maatregelen vast staan. Bij externe saldering van stikstofdepositie mag maximaal 70% van de externe vermindering benut worden voor saldering. Er is kans op een (significant) negatief effect, dat niet eenvoudig te verzachten of weg te nemen is door het treffen van mitigerende maatregelen. In dat geval moet nadere toetsing plaatsvinden van het effect in een Passende Beoordeling. Blijkt sprake van significant negatieve effecten, dan moet aangetoond worden dat wordt voldaan aan de ADC-criteria (ontbreken van Alternatieven, Dwingende redenen van groot openbaar belang, Compensatie).
2.4
Toetsingskader Duitse Natura 2000-gebieden Buitenlandse Natura 2000-gebieden vallen niet onder de reikwijdte van artikel 2.7 en 2.8 van de Wet natuurbescherming. Artikel 6, derde lid van de Habitatrichtlijn bepaalt wel dat voor een plan of project dat significante effecten kan hebben op een Natura 2000-gebied een passende beoordeling moet worden gemaakt en slechts toestemming voor het plan of project wordt gegeven wanneer de zekerheid is verkregen dat het de natuurlijke kenmerken niet zal aantasten. De Duitse Natura 2000-gebieden zijn op 7 december 2004 als Habitatrichtlijngebied op de lijst van gebieden van communautair belang geplaatst. De datum 7 december 2004 geldt dan ook als referentiedatum met betrekking tot stikstofdepositie voor de Habitatrichtlijngebieden in Duitsland nabij het plangebied. Verder bevestigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRVS) met de uitspraak van 16 april 2014 (ECLI:NL:RVS:2014:1312) dat als een project dat in Nederland wordt uitgevoerd, significant negatieve effecten in de vorm van stikstofdepositie heeft op een in Duitsland gelegen Natura 2000-gebied, bij de effectbeoordeling mag worden uitgegaan van de, in dit geval, in Duitsland gehanteerde beoordelingssystematiek.
11
Voor de toetsing op Duitse Natura 2000-gebieden geldt het volgende toetsingskader: 1. Wanneer een project of een handeling op Nederlands grondgebied op geen enkel Natura 2000-gebied in Duitsland een toename van stikstofdepositie van meer dan 7,14 mol per hectare per jaar veroorzaakt, is er geen bezwaar tegen het verlenen van toestemming voor deze activiteit. Dit stikstofaspect staat een vergunningverlening door het Nederlandse bevoegde gezag dan niet in de weg. 2. Wanneer een project of een handeling op Nederlands grondgebied op een Duits Natura 2000-gebied meer dan 7,14 mol per hectare per jaar aan stikstofdepositie veroorzaakt, maar minder dan 3% van de kritische depositiewaarde van een voor stikstof gevoelig habitattype of leefgebied waar de totale deposities hoger zijn dan de kritische depositiewaarde, verzoekt het Nederlandse bevoegd gezag aan het desbetreffende Duitse bevoegd gezag om vast te stellen of in cumulatie sprake kan zijn van significante gevolgen. Als het Duitse bevoegd gezag vaststelt dat daarvan geen sprake is, staat dit stikstofaspect vergunningverlening door het Nederlandse bevoegd gezag niet in de weg. 3.
Wanneer een project of handeling op Nederlands grondgebied op een Duits Natura 2000-gebied aan stikstofdepositie meer veroorzaakt dan 3% van de kritische depositiewaarde van een voor stikstof gevoelig habitattype of leefgebied waarvan de totale deposities hoger zijn dan de kritische depositie waarde, heeft het desbetreffende Nederlandse bevoegd gezag overleg met het desbetreffende Duitse bevoegd gezag. Zij zullen gezamenlijk bezien of en zo ja onder welke voorwaarden toestemming mag worden verleend. Ingeval het gaat om een project met mogelijk significante gevolgen als bedoeld in artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn, stelt degene die voornemens is het project te realiseren, daartoe een passende beoordeling op.
12
3
PROJECTGEGEVENS In dit hoofdstuk is een beschrijving opgenomen van het voorgenomen plan, waarbij wordt ingegaan op de geografische ligging en karakteristieken van het plangebied, de geplande voorgenomen ingrepen, het toekomstig gebruik binnen het plangebied en de ligging ten opzichte van Natura 2000-gebieden.
3.1
Huidige situatie Gezien de grootte van het gebied is het dijktracé opgedeeld in de volgende drie deelgebieden: Arcen Noord, Arcen Midden en Arcen Zuid (zie voor een nadere toelichting paragraaf 3.2). Het dijktracé start in het noorden aan de oostzijde van de Rijksweg N271 ter hoogte van hotel Rooland (Fletcher hotel) en de rotonde van de N271. Vanaf deze rotonde loopt het beoogde tracé globaal langs de Maasstraat richting en om het bedrijvencluster, waaronder de Hertog Jan brouwerij. Vanaf de brouwerij loopt het tracé langs de Broekhuizerweg en de uiterwaarden van de Maas richting de kern van Arcen. Ter hoogte van Arcen bestaat het dijktracé zelf uit keermuren met wel of geen demontabele keringen en openbare coupures. Deze kering ligt door tuinen heen en loopt deels parallel aan een zandweg of een wandelboulevard. Het zuidelijke deel van het dijktracé loopt langs de Schans door Barbara’s Weerd om de Wijmarsche watermolen heen om vervolgens de Schans met een coupure te kruizen. Vervolgens wordt er op de grens van de kasteeltuinen met de Schans en de N271 een keermuur aangebracht die de N271 als dijk oversteekt en in het bosgebied van Landgoed Arcen als hoge grondoplossing (verholen dijk) met inpassing van Maasduinen en bos eindigt. De begrenzing van het totale plangebied en het tracé is weergegeven in afbeelding 3.
13
Afbeelding 3. Definitieve ontwerptekeningen ontwerploop 2 A02.01. Dijktracé Arcen.
14
3.2
Impressie deelgebieden
3.2.1
Deelgebied 1 – Arcen Noord (rondom de Hertog Jan brouwerijen ten oosten van de Maasstraat en hotel Rooland) Deelgebied 1 is gelegen in agrarisch gebied in het buitengebied van Arcen (afbeelding 4). Enkel het noordelijke deel van dit gebied ligt aan de rand van natuurgebied Maasduinen, welke hier hoofdzakelijk uit loofbos bestaat met schrale bermen. Tussen het deelgebied en het natuurgebied is het hotel Rooland (Fletcher hotel) gelegen. Het overige deel van deelgebied 1 wordt gekenmerkt door vele weilanden en akkerland aan de westrand. Tegen de N271 aan is meer een kleinschalig cultuurlandschap aanwezig met extensief beheerd grasland, bomenrijen en houtsingels. Het huidige dijktracé ligt zelf in een open intensief beheerd agrarisch gebied met voornamelijk akkerland en weilanden. In de omgeving van het tracé is een bedrijvencluster aan de Kruisweg aanwezig, waaronder de Hertog Jan brouwerij. Ter hoogte van de Hertog Jan brouwerij is een bomenrij aanwezig parallel aan het dijktracé. Het huidige dijktracé zelf bestaat over de gehele lengte uit soortenarm en intensief beheerd grasland. Na het bedrijvencluster sluit de dijk zo kort mogelijk aan op de Maasstraat en doorkruist een kassencomplex. Het tracé eindigt in dit deelgebied bij de overgang van de dijk naar een glazen of zelfsluitende kering door de tuinen van de Maasstraat.
Afbeelding 4. Ligging deelgebied 1 (binnen rode kaders). Bron: PDOK-viewer.
15
3.2.2
Deelgebied 2 – Arcen Midden (waar bewoners direct aan de Maas wonen) Deelgebied 2 loopt vanaf Maasstraat 63 door de tuinen, de parkeerplaats van de SPAR-supermarkt, openbare wegen of paden, restaurant Alt Arce tot en met het appartementencomplex La Tour Meuse (afbeelding 5). Vanaf Maasstraat 63 loopt het tracé langs begroeide achtertuinen, richting de boulevard van Arcen. Aan de boulevard staan verspreid solitaire bomen. In het zuidelijke deel van dit deelgebied staan de gebouwen La Tour Meuse, Brasserie Alt Arce en de Schanstoren Arcen.
Afbeelding 5. Ligging deelgebied 2 (binnen rode kader).
3.2.3
Deelgebied 3 – Arcen Zuid (plein bij de Schanstoren, bij kasteel Arcen met de kasteeltuinen en de watermolen) Deelgebied 3 is gelegen ten zuiden van de kern van Arcen (afbeelding 6). Hier loopt het tracé vanaf het Schanstorenplein langs de buitenrand van het natuurgebied Barbara’s Weerd, de Schans en de buitenrand van de kasteeltuinen. Barbara’s Weerd is een natuurgebied dat in beheer is door Stichting het Limburgs landschap. Het bestaat uit een halfopen uiterwaardengebied dat wordt begraasd door runderen. Dwars door het gebied stroomt de Lingsforterbeek, welke ter hoogte van de ambachtelijke graanbranderij de IJsvogel (rijksmonument Wijmarsche watermolen) uitmondt in de Maas. Vanuit het zuiden sluit de Lommerbroeklossing bij de watermolen aan op de Lingsforterbeek. Langs het beekdal en de kasteeltuinen is een oud bosgebied aanwezig met enkele watergangen. Vanuit de kasteeltuinen buigt het dijktracé af richting de Rijksstraatweg (N271) richting het deel van Landgoed Arcen waar het aangesloten wordt aan de hoger gelegen gronden. De dijk langs de Schans kruist de Schans door middel van een coupure en gaat als keermuur zuidelijk en oostelijk langs de kasteeltuinen.
16
Vervolgens kruist de keermuur als dijk de N271 en sluit in de Maasduinen als verholen dijk (1 meter extra verhoogde dijk zodat bomen/bos kunnen worden geplant) aan op hoge grond. Het gebied bestaat uit een gemengd bos met een groot aandeel oude Douglassparren en Corsicaanse dennen, waaronder ook een aantal dode bomen. Aan de oostzijde bestaat het bos voornamelijk uit naaldhout met veel ondergroei met jonge dennen.
Afbeelding 6. Ligging deelgebied 3 (binnen rode kader).
3.3
Voorgenomen plan Volgens de (Notitie Reikwijdte en Detailniveau) NRD komt de aanleiding voor het project voort uit drie verschillende opgaven: 1. Dijkversterkingsopgave (Hoogwaterbeschermingsprogramma) voor de in 2009 aangewezen primaire waterkeringen; 2. Systeemopgave in de vorm van dijkteruglegging in Arcen Noord, ten behoeve van het (gedeeltelijke) behoud van het winterbed (Deltaprogramma Maas); 3. Beekherstelopgave (KRW, WB21 en natuurbeleid). (MER, 2018) Onderstaand wordt omschreven welke werkzaamheden zijn voorzien binnen het gehele dijktracé. Het dijktracé is opgedeeld in negen verschillende secties, gezien van noord naar zuid (afbeelding 7). Hieronder zijn deze negen secties ondergebracht onder de drie deelgebieden zoals deze zijn uitgewerkt in paragraaf 2.2.
17
Afbeelding 7. Projectgebied Arcen opgedeeld in 9 secties. Deelgebied 1 – Arcen Noord Voor alle secties binnen het deelgebied Arcen Noord geldt dat de werkwegen buitendijks komen te liggen. Deze werkwegen zijn 5 meter breed en liggen er voor max. 2 jaar. Sectie 9 – Provinciale weg (N271) tot aan de Maasstraat De N271 wordt noordelijk en zuidelijk van de rotonde ter hoogte van Hotel Rooland lichtelijk opgehoogd. Een nieuwe dijk wordt aangelegd vanaf de hoge grond bij de parallelweg (Rijksweg N271) tot aan de Maasstraat. De dijk kruist een beek (Boerenlossing). Noordelijk van de nieuwe dijk bij de Boerenlossing wordt een kwelgeul vanuit KRW (Rijkswaterstaat opdrachtgever) gerealiseerd.
18
Sectie 8 – Maasstraat tot Maasstraat 67 In sectie 8 wordt een nieuwe dijk aangelegd door middel van een tijdelijke werkstrook (5 meter breed) voor max. 2 jaar. Deze strook ligt buitendijks en voor de af te graven dijk, wellicht op de bestaande weg. De nieuwe dijk kruist de Maasstraat die wordt verhoogd. De aansluiting van de wegen verandert hierbij. De Boerenweg noordelijk wordt verlegd naar de dijk opdat deze aansluit op de Boerenweg. De vervallen weg wordt voor agrarisch gebruik geschikt gemaakt. De inmiddels gekapte bomenrij langs de Maasstraat (vanaf Kruisweg tot de bebouwde kom) wordt vervangen door beuken. De aanplant van de nieuwe bomen wordt uitgevoerd door gemeente Venlo en valt buiten de scope van dit project. De aanwezige dijk langsde Broekhuizerweg en ten westen en noorden van het bedrijvencluster wordt verwijderd. De dijk doorkruist bestaande agrarische gronden en raakt geen bossen/bomen. Wel doorkruist de kering een woning/paardenhouderij aan de Kruisweg, een schuur aan de Broekhuizerweg en het kassencomplex langs de Maasstraat. Al deze gebouwen gaan gesloopt worden. De huidige dijk in het gebied wordt afgegraven (werkstrook van 5 meter wordt parallel aangelegd). De vervallen dijk wordt voor agrarisch gebruik geschikt gemaakt.
Vanaf de bebouwde kom snijdt de kering door tuinen van twee woningen, om de Broekhuizerweg te kruizen (de weg zal omhoog gaan) en aan te sluiten op de kering die komt te lopen door de tuinen van Arcen Midden. Deelgebied 2 – Arcen Midden Voor alle secties binnen het deelgebied Arcen Midden (tuinen) geldt dat de werkwegen buitendijks komen te liggen. Deze werkwegen zijn 5 meter breed en liggen er voor max. 2 jaar. Ook wordt er een obstakelvrije zone (binnendijks) van 3 meter aangelegd. Deze mag als tuin worden ingericht. In deze strook is het in ieder geval niet toegestaan te bouwen, te graven of bomen te planten. Sectie 7, 6, en 5 – Maasstraat 67 tot en met La Tour Meuse/Schanstoren In deze secties loopt de kering door tuinen. Hierbij worden de tuinen opgehoogd. Voorgaande betekent dat binnen het tracé (plek kering + obstakelvrije zone = max. 6 meter) aanwezige bomen/struiken/gebouwen ed. verwijderd worden. Voor de ophoging van tuinen wordt beoordeeld of de bestaande bomen behouden of verplaatst kunnen worden. De kering loopt door Alt Arce (restaurant). Dit gebouw zal voor 1/3 worden gesloopt (vanaf de balie van het restaurant tot aan het terras) om de nieuwe kering te kunnen bouwen en (deels) het gebouw terug te bouwen. Ter hoogte van La Tour Meuse wordt op 1,5 meter afstand van het gebouw een damwand gerealiseerd, waarbij een L-wand tegen het gebouw wordt bevestigd.
Het metselwerk wordt hierbij teruggebracht. De kering loopt tot en met de balkons. Bij de balkons (1ste etage) wordt een glazen kering aangebracht. De kering zal hier deel van het gebouw gaan uitmaken. Op het plein bij de Schanstoren wordt een demontabele kering gebouwd. Hiervoor wordt 1 kastanjeboom op de hoek bij de trafo gekapt. De trafo wordt naar de parkeerplaats verplaatst. De boom tussen de Schanstoren en La Tour Meuse wordt gekapt. Ter hoogte van de Spar komt op de parkeerplaats een glazen kering te liggen met een coupure van 6 meter. Afhankelijk van de plek van de tuinen wordt er een coupure van 3 meter of een deur van 1 meter in de kering ten behoeve van de toegankelijkheid geplaatst. Voor openbare paden of wegen wordt een coupure van respectievelijk 3 of 6 meter gerealiseerd. Om hoogteverschillen in de tuinen/terrassen of openbare paden op te vangen worden hellingen of trappen gerealiseerd. Deelgebied 3 – Arcen Zuid Een nieuwe dijk wordt aangelegd en een huidig stuk dijk (secties 5 en 4) wordt verwijderd. Binnen deelgebied Arcen Zuid komen de tijdelijke werkwegen (5 meter breed en voor max. 2 jaar) vanaf de Schanstoren naar het Zuiden, tot aan de oversteek van de Schans, buitendijks te liggen. Alleen in sectie 2, tussen de Schans en de
19
N271, komen de werkwegen binnendijks te liggen of wordt de parallelweg van de N271 als werkweg tijdelijk gebruikt. Sectie 4 – Vanaf de Schanstoren tot de Watermolen De dijk raakt het natuurgebied Barbara’s Weerd aan de noordzijde, waar de dijk aansluit op de parkeerplaats MFA. De nieuwe dijk raakt de parkeerplaats niet. De bestaande dijk wordt in Barbara’s Weerd afgegraven en krijgt een nadere natuurfunctie in overleg met Stichting het Limburgs Landschap. In het gebied worden bosschages/bomen geraakt. Er vindt hierbij minimale kap van bomen plaats. In Barbara’s Weerd en Maasduinen is men voornemens om de grond onder de roofgrond op de aanwezige dijk die wordt afgegraven te gaan gebruiken voor de nieuw te realiseren dijk of hoge grond. Hiermee wil men voorkomen dat aanwezige vegetaties komen te verdwijnen. Het gebied blijft voor natuur ingericht. In Barbara’s Weerd ligt nu de huidige dijk (gaat van de Schanstoren met een bocht naar de Watermolen). Deze dijk wordt verwijderd. Sectie 3 – Watermolen De nieuwe dijk wordt achter de watermolen gerealiseerd en kruist de Lingsforterbeek. Tussen Watermolen/Schans/Kasteellaan en de nieuwe dijk gaat beekherstel (Lingsforterbeek) plaatsvinden en wordt een natuurlijke/technische vispassage tussen de nieuwe kering en de molenvijver (bestaande) aangelegd.
Ter hoogte van de kruising met de Lingsforterbeek en het begin van de vispassage wordt geen dijk aangelegd, maar een kistdam. Dit opdat met de te bereiken keerhoogte een dijk een te groot ruimtebeslag krijgt. Met de aanleg van de vispassage gaat het gebied tussen de nieuwe dijk en de Schans tot de Kasteellaan op de schop en wordt het gebied met de vispassage als landschap/bos/moerasbos ingericht. Hierbij gaan alle aanwezige bomen/boschages gekapt worden. De bestaande kering ligt hier op de Schans en hier vinden geen werkzaamheden plaats, behalve waar de coupure zuidelijk wordt aangelegd (zie sectie 2) Bij de monding van de Maas (bij de watermolen) worden stenen verwijderd t.b.v. beekherstel Lingsforterbeek. Tussen de Maas en nieuwe dijk vinden er geen andere werkzaamheden plaats. Tussen de monding van de beek bij de Maas en de watermolen gebeurt er los van de aan te leggen kistdam (betonnen/stalen smalle kering) niets. Sectie 2 – Vanaf Watermolen tot werkplaats stichting het Limburg Landschap Een nieuwe dijk wordt aangelegd. De molenvijver (monument) blijft onaangetast. Tot de kruising met de Schans (demontabele kering) worden alleen de buitenste rij essen van de historische laan gekapt. Deze bomen zijn in verval. Tussen de dijk en de bestaande beuken/eiken bij de Schans wordt het bestaande fietspad verplaatst, waarbij er geen bomen worden gekapt.
De dijk kruist de Schans door middel van een coupure (demontabele kering). Hierbij worden maximaal 3 in verval zijnde bomen gekapt. Op terrein van Stichting het Limburgs Landschap (achter de loods) wordt een kering (muur) gebouwd die om het gebouw heen gaat en aansluit op de kering langs de provinciale weg. De kering op deze plek raakt geen bomen, deze komt buiten de kronen van de bomenrij om te liggen die in de oude oost-west cultuurhistorische laan liggen. Op deze locatie (tussen de Schans en de N271) komen de werkwegen binnendijks te liggen, met een werkstrook van 5 meter breed. Hierbij wordt ook gebruik gemaakt van het aanwezige beheerpad van het Limburgs Landschap of de parallelweg van de N271. Sectie 1 – Provinciale weg N271 tot en met Maasduinen Een nieuwe kering (talud) wordt op de grens van het eigendom van Stichting het Limburgs Landschap en de parallelweg van de provinciale weg (N271) aangelegd. Het tracé blijft hierbij als kering langs de parallelweg lopen. Voor de keermuur langs de N271 wordt de aanwezige ventweg of het beheerpad van het Limburgs Landschap gebruikt als werkstrook. Vanaf de Lommersbroeklossing gaan Amerikaanse eiken, berken of beuken (in de middenberm) gekapt worden. Aansluiting hoge grond vindt met gebruikmaking van dood areaal bos in nauw overleg met Stichting het Limburgs Landschap en gemeente Venlo plaats, opdat impact zo miniem mogelijk is.
De dijk krijgt hier
20
-
-
3.4
een overhoogte van 1 meter extra, zodat de dijk geheel kan worden ingeplant met bomen na aanleg. Op het landgoed Arcen wordt binnen deze strook bos gekapt (>1000 vierkante meter). Er komt geen onderhoudspad voor voertuigen van Waterschap Limburg. Met toestemming van het Limburgs Landschap komt in het bosgebied op Landgoed Arcen (ten oosten van de N271) de werkweg te liggen op de reeds bestaande Maliebaan. De Maliebaan (onverharde weg noord zuid door gebied) wordt dan samen met de Lingsforterweg en de rotonde N271 als werkweg gebruikt (openbare wegen). Hier wordt zodoende geen extra werkweg aangelegd. Hiermee wordt de impact van de ingreep op Natura 2000-gebied Maasduinen waarbinnen de werkstrook gelegen is zo minimaal mogelijk gehouden. Er komt geen onderhoudspad voor voertuigen van Waterschap Limburg.
Ligging plangebied ten opzichte van Natura 2000-gebieden De zuidzijde van het dijktracé (secties 1 tot en met 4) is voor een groot deel gelegen binnen de grenzen van Natura 2000-gebied Maasduinen (zie paragraaf 5.1). Dit betreffen de natuurgebieden Landgoed Arcen en een deel van de Barbara’s Weerd. Op deze locatie ligt het plangebied met een totale oppervlakte van 25.043 m2 binnen de grenzen van het Natura 2000-gebied. In tabel 1 en 2 is te zien dat vijf Natura 2000-gebieden gelegen zijn op een afstand van 0 tot circa 17,2 kilometer van de planlocatie. Overige Natura 2000-gebieden zijn op grotere afstand gelegen. De grafisch weergegeven Natura 2000-gebieden (afbeelding 8) zijn niet gelijk aan de Natura 2000-gebieden met een relevante bijdrage, maar geven slechts een overzicht van de ligging van het plan ten opzichte van nabijgelegen Natura 2000-gebieden.
21
Afbeelding 8. Kaart met daarop weergegeven de ligging van het gehele dijktracé ten opzichte van Natura 2000-gebieden (bron Natura 2000 Network Viewer). Tabel 1. Nederlandse Natura 2000-gebieden en de afstand van deze gebieden tot het dijktracé. Natura 2000-gebieden Type N2000 gebied Afstand tot het plangebied Maasduinen Boschhuizerbergen Deurnsche Peel & Mariapeel
Vogel- en Habitatrichtlijn Habitatrichtlijn Habitatrichtlijn
0 km circa 11,8 km circa 17,2 km
Tabel 2. Duitse Natura 2000-gebieden en de afstand van deze gebieden tot het dijktracé. Natura 2000-gebieden Type N2000 gebied Afstand tot het plangebied Hangmoor Damerbruch Habitatrichtlijn circa 7,2 km Fleuthkuhlen Habitatrichtlijn circa 12,6 km
22
4
WAARDEN BESCHERMDE GEBIEDEN In dit hoofdstuk zijn een beknopte gebiedsbeschrijving en de instandhoudingsdoelstellingen opgenomen van de het Natura 2000-gebied Maasduinen. Verder is aangegeven voor welke habitattypen, leefgebieden2 en habitaten vogelrichtlijnsoorten het Natura 2000-gebied is aangewezen en of deze te maken hebben met een positieve, neutrale of negatieve trend, op basis van de huidige situatie. Met alle tussenliggende bebouwing, infrastructuren en agrarische gronden kan voor alle overige Natura 2000gebieden (behalve voor stikstof) worden uitgesloten dat de voorliggende werkzaamheden ten behoeve van het dijkversterkingsprogramma effect hebben op de instandhoudingsdoelstellingen van deze gebieden.
4.1 4.1.1
Instandhoudingsdoelstellingen Maasduinen Door de werking van de Maas en de Rijn zijn er terrassen ontstaan, die nu nog zichtbaar zijn in het landschap. Extra reliëf is ontstaan door de werking van de wind. In de laag gelegen delen heeft zich veen gevormd, al dan niet bedekt met een dunne laag dekzand. Vennen zijn ontstaan in de laagtes boven ondoorlatende leemlagen. De paraboolduinen, ontstaan uit stuifzand uit de rivierdalen, vormen het karakteristieke landschap van de Hamert en de rest van de Maasduinen. In het begin van deze eeuw zijn er op grote delen van deze 'Looierheide' eenvormige bossen aangelegd die mijnhout moesten leveren. Door de geïsoleerde ligging van de Maasduinen tussen de Maas en de Duitse grens is het gebied niet intensief ontwikkeld. Mede hierdoor is de ecologisch belangrijke overgang van hoog- naar laagterras in het stroomdal in stand gebleven. Her en der bleven grotere en kleine stukken heide en stuifzand gespaard, waarvan de Berger Heide en de Hamert de grootste gebieden zijn. In de open heide liggen veel vennen, waarin deels hoogveenvegetaties aanwezig zijn. De overgangen van vennen naar natte heide zijn geleidelijk. Langs de Eckelsche Beek liggen hoge steilranden. Ten zuiden van Nieuw-Bergen ligt een restant van een oud kampenlandschap.In de Hamert ligt tevens een hoogveenrestant, het Pikmeeuwenwater.
Het zandgebied grensde aan de oostkant in het verleden aan een uitgestrekt veengebied, delen hiervan worden nu hersteld in het natuurontwikkelingsplan Heerenveen. Aan de westkant van de Hamert is in het Maasdal stroomdalgrasland aanwezig. Het meest zuidelijke deelgebied herbergt een Maasmeander met berkenbroekbos. Instandhoudingsdoelstellingen habitattypen en -soorten Voor Natura 2000-gebied Maasduinen zijn in totaal 17 (zoekgebieden van) habitattypen, 7 leefgebieden, 6 habitatrichtlijnsoorten en 7 vogelrichtlijnsoorten aangewezen. In de onderstaande tabel zijn de oppervlakten, de staat van instandhouding (SVI) en de aangewezen instandhoudingsdoelen (behoud en/of uitbreiding) weergegeven.
2 De Minister voor Natuur en Stikstof heeft ter uitvoering van richtlijn 92/43/EEG (Habitatrichtlijn) de aanwijzingsbesluiten van
een groot aantal Natura 2000-gebieden gewijzigd. De bedoeling van het wijzigingsbesluit is corrigeren van wat ten aanzien van de te beschermen habitattypen van Bijlage 1 en soorten van Bijlage 2 van de Habitatrichtlijn niet goed is gegaan bij het publiceren van de oorspronkelijke aanwijzingsbesluiten. Het betreft vooral het alsnog beschermen van habitattypen en soorten die op het moment van aanwijzen (in voldoende mate en duurzaam) aanwezig bleken te zijn. Deze waarden en de daarvoor gestelde instandhoudingsdoelstellingen worden met dit wijzigingsbesluit aan de betreffende aanwijzingsbesluiten toegevoegd. (RVO, 2022)
23
Tabel 3. Habitattypen, Habitatrichtlijnsoorten, Vogelrichtlijnsoorten en instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied Maasduinen. Leefgebiedsoort (HR/VR)
Gevlekte witsnuitlibel Kleine modderkruiper Rivierdonderpad Kamsalamander Bever Drijvende waterweegbree Dodaars
Code habitattype/leefgebied
Opp. (ha)1
SVI landelijk
Doel2 opp.
Doel2 kwaliteit
Doel2 populatie
H2310
Stuifzandheiden met struikhei
23,94
Zeer ongunstig
>
>
n.v.t.
H2330
Zandverstuivingen
96,08
Zeer ongunstig
>
>
n.v.t.
H3130
Zwakgebufferde vennen
55,58
Matig ongunstig
>
>
n.v.t.
H3160
Zure vennen
19,79
Matig ongunstig
>
>
n.v.t.
H4010A
Vochtige heiden
59,45
Matig
>
>
n.v.t.
H4030
Droge heiden
264,48
Zeer ongunstig
>
>
n.v.t.
H6120
Stroomdalgraslanden
< 1,00
Zeer ongunstig
=
=
n.v.t.
H6430A3
Ruigten en zomen (moerasspirea)
< 1,00
Gunstig
=
=
n.v.t.
ZGH3130
Zwakgebufferde vennen
-
-
-
-
n.v.t.
H6430C 3
Ruigten en zomen (droge bosranden)
-
Matig ongunstig
=
=
n.v.t.
(ZG)H7110B
Actieve hoogvenen (heideveentjes)
7,04
Zeer ongunstig
>
>
n.v.t.
H7150
Pioniervegetaties met snavelbiezen
16,64
Matig/goed
=
=
n.v.t.
H91203
Beuken-eikenbossen met hulst
-
Gunstig en matig ongunstig
=
=
n.v.t.
H91903
Oude eikenbossen
4,32
Matig ongunstig
=
=
n.v.t.
H91D0
Veenbossen
30,00
Matig
=
>
n.v.t.
H91F04
Droge hardhoutooibossen
1,40
Zeer ongunstig
=
=
n.v.t.
H91E0C
Vochtige alluviale bossen
33,43
Matig
=
=
n.v.t.
H10423
-
>
>
>
H11493
-
Zeer en matig ongunstig Gunstig
=
=
=
H11633 H11663 H1337 H1831
-
Matig ongunstig Matig ongunstig -
= = =
= = =
= > =
-
=
=
=
Matig
=
=
50
Matig Goed
= =
= =
7 30
Goed
=
=
35
Matig
=
=
100
L3130
Zwakgebufferde vennen
< 1,00
Lg033
Zwakgebufferde sloot
< 0,10
A004 L3130
Geoorde fuut Nachtzwaluw
Lg04 A008 Lg04 A224 Lg09 Lg10
Lg13 Lg14 Zwarte specht
Boomleeuwerik
A236 Lg13 Lg14 A246 Lg09 Lg10
Zuur ven
Droog struisgrasland Kamgrasweide & Bloemrijk weidevogelgrasland van het zand- en veengebied Bos van arme zandgronden Eiken- en beukenbos van lemige zandgronden
9,21
3,67 49,75
2.358,65 279,92
24
Leefgebiedsoort (HR/VR) Roodborsttapuit Grauwe klauwier
Code habitattype/leefgebied A276 Lg09 A338
Opp. (ha)1
Goed
Doel2 opp. =
Doel2 kwaliteit =
Doel2 populatie 85
Slecht
>
>
3
SVI landelijk
Lg09 Lg10
1
Opp.: huidige oppervlakte (ha) habitattype/leefgebied binnen het Natura 2000-gebied. 2 Doelstelling: = behoudsdoestelling, > verbeter- of uitbreidingsdoelstelling, = (<) en > (<) afname toegestaan ten gunste van ander habitattype. 3 Toegevoegde habitattypen/leefgebieden in het wijzigingsbesluit Habitatrichtlijngebieden (RVO, 2022).
Voorkomen en trend habitattypen en soorten Een kaart met het huidige voorkomen van habitattypen/leefgebieden binnen het Natura 2000-gebied Maasduinen is opgenomen in het beheerplan (Provincie Limburg, 2020b). In afbeelding 9 en 10 is een uitsnede opgenomen van de habitattypenkaart en leefgebiedenkaart voor het gedeelte van het Natura 2000-gebied dat deels binnen het plangebied gelegen is. In dit deel van de Maasduinen komen over een significante oppervlakte de habitattypen ‘vochtige alluviale bossen’, ‘stuifzandheiden met struikhei’ en ‘hoogveenbossen’ voor. Verder is ‘vochtige heide’ en ‘droge heide’ aanwezig en zijn meerdere (typen) vennen gelegen in dit deel van de Maasduinen. Verspreid zijn verder de habitattypen ‘pioniervegetatie met zwavelbiezen’, ‘actieve hoogvenen’ en ‘zandverstuivingen’ aanwezig. In de Gebiedsanalyse (Provincie Limburg, 2017) die in het kader van het Programma Aanpak Stikstof is opgesteld voor het Natura 2000-gebied Maasduinen, is het leefgebied van diverse broedvogelsoorten (waarvan (een deel van) het leefgebied stikstofgevoelig is) waarvoor het gebied is aangewezen, aangegeven. De vennen in het deelgebied nabij het plangebied zijn optimaal leefgebied voor dodaars, geoorde fuut en grauwe klauwier. De heidevegetaties vormen het leefgebied van nachtzwaluw, boomleeuwerik, roodborsttapuit en grauwe klauwier.
De delen waar bos voorkomt, zijn onderdeel van het leefgebied van de zwarte specht. De drijvende waterweegbree komt alleen voor in het Heerenven en het Vreewater. Het Vreewater bevindt zich in het deelgebied nabij het plangebied (habitattype ‘zwakgebufferde vennen’). De habitatsoort bever (H1337) en vogelsoort oeverzwaluw (A249) zijn niet-stikstofgevoelig en hiervoor zijn geen PAS-maatregelen opgenomen. Uit de Gebiedsanalyse blijkt verder dat het merendeel van de habitattypen en soorten een neutrale tot positieve trend laten zien. Alleen voor het habitattype ‘zandverstuivingen’ en voor de boomleeuwerik is sprake van een negatieve trend.
25
Afbeelding 9. Het voorkomen van de aangewezen habitattypen in deelgebied Leermarksche-, Lommer- en Schandelosche heide (bron: Habitattypekaart Natura 2000-beheerplan Maasduinen).
Afbeelding 10. Leefgebiedenkaart Natura 2000 Maasduinen, deelgebied 4 (brond: Provincie Limburg, 2023).
26
5
EFFECTEN In dit hoofdstuk wordt beoordeeld of er sprake is van gevoeligheid van soorten en/of habitattypen/leefgebieden voor aangewezen storingsfactoren die de voorliggende dijkversterking en dijkverlegging met zich meebrengen.
5.1
Natura 2000-gebieden De planlocatie ligt tussen twee deelgebieden van Natura 2000-gebied Maasduinen in, waarbij in het aangewezen Habitatrichtlijngebied sprake is van overlap met het plangebied (zie afbeelding 11). Overige Natura 2000-gebieden in Nederland liggen op een afstand van meer dan 10 km (vanaf ca. 11,8 km). Het dichtstbijzijnde Duitse Natura 2000-gebied is gelegen op een afstand van circa 7,2 km. De situering van de gebieden ten opzichte van de planlocatie is weergeven in afbeelding 8 (hoofdstuk 3).
Afbeelding 11. Ligging van de planlocatie (rode belijning) ten opzichte van het Natura 2000-gebied Maasduinen (Provincie Limburg, 2023).
27
5.2
Onderzoeksmethodiek Om te toetsen of het plan significant negatieve effecten veroorzaakt op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebieden in de omgeving zijn de relevante storingsfactoren in relatie tot (gevoelige) habitattypen en vogelen habitatsoorten nader onderzocht.
5.2.1
Storingsfactoren De Effectenindicator Natura 2000-gebieden van het Ministerie van LNV is geraadpleegd om de storingsfactoren in kaart te brengen waar mogelijk sprake van is bij de voorgenomen plannen. Hiervoor zijn in de effectenindicator de activiteiten ‘Kust- en dijkverbetering’ en ‘Watergang’ geselecteerd. Deze activiteiten sluiten het beste aan op de voorliggende ingrepen binnen het plangebied. De effectenindicator is een instrument waarmee mogelijke schadelijke effecten ten gevolge van een activiteit en plannen kunnen worden verkend, waarbij deze met name dient als leidraad. Op basis van de voorgenomen projectuitvoering kunnen de storingsfactoren opgenomen in de onderstaande tabel mogelijk een schadelijk effect hebben op de instandhoudingsdoelstellingen van in de omgeving gelegen Natura 2000-gebieden.
x
x
x
x
x
x
Verstoring door mechanische effecten (17)
x
Optische verstoring (16)
Verstoring door trilling (15)
x
Verstoring door geluid (13)
x
Verandering dynamiek substraat (12)
x
Verandering overstromingsfrequentie (11)
Effectafbakening
x
Vernatting (9)
5.3.1
Verdroging (8)
Optredende effecten
Verontreiniging (7)
5.3
Verzoeting (5)
Natura 2000-gebied en activiteit Kust- en dijkverbetering Maasduinen x Watergang Maasduinen x
Versnippering (2)
Oppervlakteverlies (1)
Tabel 4. Overzicht van mogelijke storingsfactoren met de voorgenomen ingrepen binnen de planlocatie. Verstoringsaspecten (nummering effecten vanuit effectenindicator)
x x
Effecten als gevolg van verstoring door verzoeting (5) kunnen op voorhand worden uitgesloten, omdat de watersystemen die in verbinding staan waterlopen in Natura 2000-gebied Maasduinen, allen uit zoetwatersystemen bestaan. Zodoende is verzoeting hier als storingsfactor niet relevant. Geen van de kwalificerende habitattypen/leefgebieden, habitatrichtlijnsoorten en broedvogelsoorten waarvoor het gebied is aangewezen zijn gevoelig voor verzilting (6). Hiermee kunnen op voorhand effecten als gevolg van verzilting zowel in de aanleg- als de gebruiksfase worden uitgesloten. Er is geen sprake van het uitzetten en/of de herintroductie van soorten binnen Natura 2000-gebieden, waarmee een bewuste verandering in soortensamenstelling (19) en hiermee effecten hierop op voorhand zijn uit te sluiten. In de onderstaande paragrafen wordt voor alle andere storingsfactoren toegelicht of al dan niet sprake is van (significante) negatieve effecten op binnen het plangebied en verder weg gelegen Natura 2000-gebieden. Er wordt hierbij zowel naar de aanleg- als de gebruiksfase gekeken.