001 RN bijl1 Omgevingsanalyse Venlo 2023.pdf

30 Onder grote gemeenten worden provinciehoofdsteden en gemeenten met ten minste 91.000 inwoners

gerekend. Van twee van deze gemeenten was op het moment van het schrijven van het rapport nog niet bekend wat de ozb-tarieven zouden worden. Deze gemeenten zijn buiten het onderzoek gelaten. Er zijn 39 gemeenten onderzocht. Hier woont 41 procent van de Nederlandse bevolking.

25

Woonlasten meerpersoons-huishouden 2023 € 1.400 € 1.200

€ 1.108

€ 1.000

€ 225

€ 800 € 600

€ 1.024 € 876

€ 211

€ 929

€ 155

€ 194

€ 380

€ 274

€ 360

€ 519

€ 433

€ 447

€ 375

Sittard-Geleen

Maastricht

Venlo

Gem. grote gemeenten

€ 364

€ 400 € 200 €-

OZB, eigendom woning

Afvalstoffenheffing

Rioolheffing

totaal

Woonlasten huurder meerpersoons-huishouden 2023 € 600 € 500 € 400

€ 434 € 364 €-

€ 54

€ 364

€ 380

Sittard-Geleen

Maastricht

€ 414 € 58

€ 155

€ 300 € 200

€ 430

€ 360

€ 274

€ 100 €-

Afvalstoffenheffing

Venlo

Rioolheffing

Gem. grote gemeenten

totaal

Huurders in de grote steden betalen in 2023 gemiddeld €414 aan gemeentelijke woonlasten. De gemeentelijke woonlasten voor huurders in de grote gemeenten variëren van €35 in Nijmegen tot €673 in Leiden. Voor Venlo bedragen de gemeentelijke woonlasten voor huurders afgerond €430, net boven het gemiddelde van de grote gemeenten. Opvallend is dat de rioolheffing voor huurders van Sittard-Geleen, Maastricht en het gemiddelde van de grote gemeenten substantieel lager is dan de rioolheffing van woningeigenaren van deze gemeenten. In Venlo is de rioolheffing voor beide groepen even hoog. Ontwikkeling Waardering Onroerende Zaken (WOZ) waarde woningen De Onroerend Zaak Belasting (OZB) wordt betaald door huiseigenaren en door eigenaren en gebruikers van niet woningen. De grondslag voor de OZB is de WOZ – waarde, die ieder jaar opnieuw wordt bepaald. Tussen de waardepeildatum 1 januari 2021 en de waardepeildatum 1 januari 2022 is sprake geweest van een landelijk gemiddelde stijging van de woningwaarde met 17,0%. In onderstaand overzicht is

26

deze gemiddelde marktontwikkeling van woningen per gemeente weergegeven. Venlo valt in de categorie van een gemiddelde stijging van 18-22%31. Ontwikkelingen WOZ – waarde woningen (Bron: waarderingskamer januari 2023)

32

De afgelopen jaren is de waarde van woningen sterk gestegen en belastingbetalers hebben vaak het idee dat een hogere WOZ -waarde leidt tot een evenredig grote stijging van de te betalen OZB. Volgens gemeenten hoeven woningbezitters hier niet bang voor te zijn. Gemeenten geven aan dat de OZB tarieven worden vastgesteld door de gewenste opbrengst te delen door de belastinggrondslag. Een hogere WOZ – waarde betekent, gemiddeld, bij gelijkblijvende opbrengst dan een lager tarief. De gemiddeld hogere WOZ – waarde leidt niet tot een gemiddeld hogere lastenstijging Dit geldt ook voor Venlo.

Financiële positie Het voeren van een solide financieel beleid is randvoorwaardelijk voor het realiseren van de ambities op de (middel)lange termijn, waarbij op een doelmatige en doeltreffende manier wordt omgegaan met onze middelen. Het is randvoorwaardelijk voor het realiseren van de strategische opgave zoals geformuleerd in de Regiovisie Noord-Limburg 2040 en de Venlo 2040 ‘Strategische visie gemeente

31 Bron: Waarderingskamer januari 2023 32 Bron: Coelo

27

Venlo’. De beoordeling van de financiële positie vindt plaats op basis van de door de gemeenteraad vastgestelde strategische en tactische doelstellingen waaraan gekoppeld indicatoren. Jaarlijks voert BDO accountants en adviseurs een onderzoek uit hoe het is gesteld met de financiële positie van gemeenten.33 Een benchmark i.c. een financiële stresstest van gemeenten. In dit onderzoek worden alle Nederlandse gemeenten langs de financiële meetlat gelegd om zo tot een ranking te kunnen komen. Dit wordt gedaan op basis van de openbare financiële kengetallen waar gemeenten sinds enige jaren over moeten rapporteren aan het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties34. Deze indicatoren, waarvan solvabiliteit de belangrijkste is, vormen de basis van de rating per gemeente en de positie (ranking) ten opzichte van de andere gemeenten. Daarbij zijn de solvabiliteitsratio en de netto schuldquote het meest bepalend voor de financiële gezondheid van gemeenten. Positie ranglijst

Rapportcijfer

Op basis van de door BDO uitgevoerde stresstest scoort de gemeente Venlo op basis van de jaarrekeningcijfers 2021 een 9 waarbij een 10 de maximale score is en een 3 de laagst mogelijke score. Dit is hoger dan het landelijk gemiddelde rapportcijfer van 8,3 en het gemiddelde rapportcijfer van 8,2 van de categorie gemeenten met > 100.000 inwoners. De hoogst scorende gemeente in deze categorie is Tilburg met een 10. De laagst scorende gemeente in deze categorie is Groningen met een 5,4. Het rapportcijfer van de stresstest laat voor Venlo een stijgende trend zien. Het rapportcijfer was voor het jaar 2018 een 7 en voor de jaren 2018 en 2019 een 8. De categorie gemeenten met > 100.000 inwoners telt 32 gemeenten met in totaal 38% van de totale Nederlandse bevolking ( afgerond 6,6 miljoen inwoners). In 2021 bekleedde de gemeente Venlo plaats 13 van de 32 gemeenten waarbij de best scorende gemeente op 1 staat (rapportcijfer 10). De positie van Venlo is dus verbeterd ten opzichte van voorgaand jaar (positie 17). In het BDO rapport staat dat het financieel weer beter gaat met gemeenten. Na jaren van tekorten en bezuinigingen, is er nu- mede dankzij extra bijdragen van het Rijk – meer financiële armslag. Het resultaat van alle gemeenten gezamenlijk over 2021 bedroeg € 1,8 miljard positief.

Er wordt in het rapport onder andere geconcludeerd dat er vaker geld over is, maar dat dit niet perse goed nieuws is. Het geld kon vaak ook niet uitgegeven worden omdat het pas eind 2021 beschikbaar werd gesteld. 33 BDO – Benchmark Nederlandse gemeenten 2023 (Financiële stresstest)

34 Solvabiliteit, Netto/gecorrigeerde schuldquote, Grondexploitatie, Structurele exploitatieruimte,

Belastingcapaciteit. Hierbij is gebruik gemaakt van de cijfers uit de jaarrekeningen over 2021

28

Ook de coronacrisis, tekorten bij leveranciers en tekorten op de arbeidsmarkt zorgden er voor dat werk bleef liggen. Daarnaast wordt in het rapport aangegeven dat gemeenten zich in een complexe situatie bevinden. Er staat vermeld: “De grote maatschappelijke opgaven als woningnood, klimaatverandering en energietransitie vragen om betere en intensievere samenwerking tussen Rijk, gemeenten en andere partijen, zoals bijvoorbeeld netbeheerders. Ook is een helder langetermijnperspectief vanuit het Rijk op de bekostiging van die opgaven nodig. Dat ontbreekt nu. Vanaf 2026 zien veel gemeenten een tekort in hun meerjarenbegroting. Deze situatie is onwenselijk wordt in het rapport geconcludeerd”. In de begroting van 2023-2026 heeft de gemeente Venlo keuzes gemaakt om zich financieel weerbaar te blijven houden en is naast de positieve lijn van 2021 ook zoveel als mogelijk geanticipeerd op de geschetste ontwikkelingen in het meerjarenperspectief. De gemeenteraad van Venlo heeft bepaald om in het voorjaar van 2023 te reflecteren op de (financiële) situatie na 2026 en de mogelijk te maken strategische keuzes. In de voorbereiding van de kadernota zal nader ingezoomd worden op de stand van zaken en ontwikkeling financiële verhoudingen. De solvabiliteitsratio is een belangrijke graadmeter voor de financiële gezondheid van gemeenten.

Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal (totale geïnvesteerde ‘waarde’ van de stad). De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de weerbaarheid van de gemeente. Hoe hoger de waarde, hoe hoger de weerbaarheid. Bron: BDO

benchmark Nederlandse gemeenten 2023

De gemiddelde solvabiliteitsratio van zowel alle gemeenten als het gemiddelde van de >100.000 inwoners laat vanaf 2019 weer een stijgende lijn zien. De gemiddelde solvabiliteitsratio van alle gemeenten bedroeg voor 2021 36,4% en van >100.000 inwoners 35,3%. De solvabiliteitsratio van Venlo was in 2021 31% en bevindt zich daarmee onder beide gemiddelden. De ratio van Venlo is wel sterk gestegen de afgelopen periode (9% in 2017).

29

De netto schuldquote geeft aan hoe hoog de netto schuld is ten opzichte van de inkomsten. Hoe hoger de inkomsten, des te meer schulden een gemeente kan dragen (rente en aflossingen). De netto schuld betreft het totaal aan schulden -/- de geldelijke bezittingen die niet zijn ingezet voor de publieke taak, gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen. Bij de inkomsten wordt uitgegaan van inkomsten vóór bestemming van reserves (zijn geen daadwerkelijke inkomsten).

Bron: BDO benchmark Nederlandse gemeenten 2023

De schuldenpositie van gemeenten schommelde de afgelopen tien jaar rond de 49% en laat een dalende trend zien. De gemiddelde netto schuldquote voor alle gemeenten bedroeg in 2021 41% en voor de > 100.000 inwoners 51,5%. Ook voor de gemeente Venlo is er sprake van een dalende trend. Bedroeg de netto schuldquote gecorrigeerd in 2017 nog 75%, deze is intussen gedaald naar 30%. Ruim onder het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van de > 100.000 inwoners dus. Naast de uitkeringen uit het gemeentefonds ontvangen gemeenten specifieke uitkeringen (SPUK). Specifieke uitkeringen zijn geoormerkte middelen waarbij het bestedingsdoel vaststaat. Voor deze vorm van uitkeringen geldt een (verzwaarde) verantwoordingsplicht.

30

Het aantal specifieke uitkeringen waarbij een verantwoordingsplicht bestaat, is na een eerdere daling weer fors in omvang gestegen, zoals in bovenstaande figuur zichtbaar is. De verwachting is, op basis van het regeerakkoord van het Rijk, dat dit de komende periode nog meer zal toenemen. Zo is er aangekondigd dat er extra middelen komen voor het klimaatfonds, Nationaal Groeifonds, Stikstoffonds en nieuwe woningen vanuit het mobiliteitsfonds. Dit betekent ook voor Venlo een toenemende verantwoordingsplicht en afnemende autonomie i.c. afnemende of minder beleidsvrijheid op deze beleidsterreinen.

Tot slot, hoe betrekken we anderen bij onze opgaven? De gemeente Venlo zet in op het versterken van haar profiel en imago richting provincie, Rijk, in Europa en in Nordrhein Westfalen. Professionalisering van de Venlose belangenbehartiging staat daarin centraal. De gerichte Venlose lobbyagenda en de inbedding van lobby en subsidieverwerving in de organisatie zijn daar voorbeelden van. De komende jaren wordt ingezet op samenwerking in de (grensoverschrijdende) regio met bedrijven en kennisinstellingen aan regionale waterstofprojecten in de vorm van regionale pilots en evenementen. Dit vraagt om belangenbehartiging bij, beleidsbeïnvloeding van, en niet in de laatste plaats cofinanciering door hogere overheden.

31