Koersdocument Omgevingsvisie def 20-04-21

Koersdocument Omgevingsvisie Velsen 2040

Colofon Domein Fysieke Leefomgeving Regie & Ontwikkeling Dudokplein 1 1971 EN IJmuiden 1

1. Kernboodschap Velsen is Nederland in het klein Prachtige natuur met uitgestrekte bossen en duinen die ons beschermen tegen de Noordzee, zware industrie, een visafslag en de cruisevaart die het haven- en Noordzeekanaalgebied kenmerken. Een dorpse, landelijke sfeer in de kleine kernen het stedelijk karakter van IJmuiden. Groots wonen en betaalbaar op vierhoog. En dat allemaal nabij de werkgelegenheid die de Randstad biedt. Gelukkig zijn er diverse mogelijkheden om je te verplaatsen in de gemeente om van al deze functies gebruik te maken. Velsen biedt het allemaal. De keerzijde is dat het – net als Nederland – voor majeure opgaven staat. Hoe zorgen we ervoor dat we Velsen straks nog in- en uitkomen? Hoe houden we onze woningen voor iedereen betaalbaar? Waar halen we straks onze duurzame energie vandaan? Hoe houden we de economie in Velsen vitaal en maken we die duurzamer? Waar beschermen we onze natuur, en waar maken we plaats voor nieuwe functies? Is er straks voldoende plek voor onze ouder wordende samenleving? En, misschien nu nog wel belangrijker dan ooit, hoe blijven we met z’n allen veilig en gezond? Omgevingsvisie als vehikel Sommige opgaven bestaan al een tijdje, anderen zijn relatief nieuw. Wat ze met elkaar gemeen hebben, is dat ze niet zomaar worden opgelost en allemaal te maken hebben met dezelfde fysieke leefomgeving.

Ze vragen om integrale en strategische keuzes om onze gemeente op tijd in de goede richting te sturen. Deze beslissingen kunnen niet worden doorgeschoven. Daarom is de gemeente gestart met het opstellen van een omgevingsvisie waarin deze keuzes voor heel Velsen worden gemaakt.

Het is één van de instrumenten uit de nieuwe Omgevingswet: een strategische visie tot 2040 voor de gehele fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie heeft betrekking op alle terreinen van de leefomgeving en de samenhang daartussen, zoals ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed, maar ook gezondheid en leefbaarheid. De omgevingsvisie vervangt daarmee grotendeels de sectorale beleidsontwikkeling binnen de gemeente. Bouwstenen We beginnen niet bij nul. In Velsen is nu nog een Structuurvisie van kracht die op veel thema’s nog steeds actueel is. Naar verwachting is de nieuwe toekomstvisie 2050 voor de zomer gereed. Daarnaast hebben we allerlei beleid waarin de opgaven per sector worden benaderd. We kijken waar de uitgangspunten uit deze documenten bijdragen aan onze langetermijndoelen. Als ze niet met elkaar botsen en bijdragen aan onze ambities, nemen we deze over in de omgevingsvisie. Als ze wel botsen, dan maken we een duidelijke keuze. Omdat de tijden – en daarmee de opgaven – ook veranderen door de jaren heen, is dit nog niet genoeg voor een volwaardige omgevingsvisie. We zullen ook nieuwe bouwstenen moeten ontwikkelen , zoals onze visie op duurzame energie, een visie op de ondergrond en ideeën over gezonde verstedelijking.

Daarnaast onderzoeken we waar binnen de gemeente plek is voor voldoende woningen, nu en in de toekomst, om te voldoen aan de woningbehoefte. Koersdocument Omgevingsvisie De gemeenteraad en het college willen keuzes maken in en richting geven aan de ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving van Velsen. De gemeente Velsen

2

doet dit door in stappen naar een omgevingsvisie toe te werken. De eerste belangrijke stap is het Koersdocument Omgevingsvisie, waarin vorm en proces van de Omgevingsvisie Velsen 2040 worden bepaald, en inhoudelijk de eerste keuzes worden beslecht. Het koersdocument vormt daarmee het fundament waarop de omgevingsvisie verder wordt uitgewerkt. Vanuit de bestuurlijke ambities en de grote opgaven die op Velsen afkomen, is gekozen om inhoudelijk focus aan te brengen rondom drie thema’s: Gezonde gemeente, Duurzame groei en Ruimte voor wonen. Daarmee wordt inhoudelijk een goede basis gelegd, maar zijn we nog niet compleet. Aan de hand van het koersdocument verknopen we de andere thema’s van de fysieke leefomgeving hieraan vast. Denk aan mobiliteit, economie en toerisme, recreatie en natuur, hoe we met onze inwoners, bezoekers en ondernemers omgaan, en wat we van elkaar kunnen verwachten. In- en externe samenwerking Aan deze opgave werken we niet alleen. We trekken hierin samen op met bijvoorbeeld de GGD en de ODIJ. We vragen onze samenwerkingspartners om bij te dragen aan en te reflecteren op de doelstellingen, de tussenresultaten en het eindresultaat. Denk daarbij aan onze woningcorporaties, onze zorg- en welzijnsinstellingen, ondernemersverenigingen, bedrijfsleven, maar ook de collega’s binnen de Metropoolregio Amsterdam en de Provincie Noord-Holland.

In het kader van Samenspel gaan we ook nog uitgebreid in gesprek met onze inwoners. Gezamenlijk werken we aan de eerste Omgevingsvisie Velsen, waarmee we voorbereid zijn op de veranderingen van morgen.

Inhoudsopgave

Inleiding

Vervolg

Koers Gezonde gemeente

Omgevingsvisie op hoofdlijnen

Duurzame groei

Dit is een interactief document. Klik op de pijltjes om te navigeren naar het betreffende hoofdstuk. Door het hele document zijn dezelfde pijltjes te vinden. Ze verwijzen telkens naar een andere sectie óf naar een externe link. Klik op het ‘huisje’ rechts onderaan de pagina om terug te keren naar dit scherm.

Bijlagen

Context Ruimte voor wonen

3

2. Inleiding In de afgelopen periode zijn we in Velsen om de (digitale) tafel gegaan om te praten over de toekomst van onze gemeente. Na vele gesprekken met inwoners, betrokken partijen, experts, ambtenaren, het college van B en W en raadsleden, leveren we nu een eerste document ter besluitvorming: een koersdocument. Dit document is de basis voor het ontwerpen van de Omgevingsvisie Velsen 2040.

2.1 Doel van het koersdocument De gemeenteraad en het college willen keuzes maken in en richting geven aan de ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving van Velsen. De gemeente Velsen doet dit door in stappen naar een omgevingsvisie toe te werken. De eerste belangrijke stap is het Koersdocument Omgevingsvisie, waarin vorm en proces van de Omgevingsvisie Velsen 2040 worden bepaald, en inhoudelijk de eerste keuzes worden beslecht. Het koersdocument vormt daarmee het fundament waarop de omgevingsvisie verder wordt uitgewerkt. Het is een programma van eisen waarin staat waar de omgevingsvisie in ieder geval aan moet voldoen. Dit koersdocument wordt vastgesteld door de raad, en is daarmee politiek zelfbindend. Het is echter geen planfiguur in de zin van de Omgevingswet. De raad toetst te zijner tijd of het college een omgevingsvisie heeft gemaakt die voldoet aan de sturende principes uit dit koersdocument, voordat de raad de Omgevingsvisie Velsen 2040 vaststelt.

thema geven we een inhoudelijke verkenning van de koers op hoofdlijnen. De gemeente Velsen maakt één integrale omgevingsvisie voor de fysieke leefomgeving. Onze omgevingsvisie krijgt een vertaling in het omgevingsplan met regels voor de fysieke leefomgeving. Vanaf de zomer van 2021 wordt onze visie in samenspel met inwoners, ondernemers en andere betrokkenen verder opgesteld. Daarbij hoort ook een overzicht van de inhoudelijke programma’s die de gemeente gaat opstellen om de beleidskeuzes uit de visie verder te concretiseren. Op deze manier geven we op tijd invulling aan deze instrumenten uit de Omgevingswet. Het voorliggende koersdocument is een tussenstap op weg naar de omgevingsvisie, de programma’s en het omgevingsplan.

Samengevat Kortom, het Koersdocument Omgevingsvisie Velsen 2040: • •

•

Geeft inhoudelijk en procesmatig richting geven aan de omgevingsvisie; Biedt ruimte om verder te werken aan de omgevingsvisie, ook tijdens de periode van gemeenteraadsverkiezingen en coalitievorming; Informeert de inwoners en partners van de gemeente Velsen over de thema’s waar de gemeente zich voor wil inzetten en samenwerking voor zal zoeken.

2.2 Proces Dit koersdocument kan worden gezien als een ‘tussenstand’. Met het discussiedocument (maart 2021) zijn keuzes gecreëerd (divergeren). Met dit koersdocument maken we keuzes op hoofdlijnen (convergeren). Het is een kantelpunt in het totale proces. Als het koersdocument is vastgesteld, worden de opgenomen principes uitgewerkt. Uiteindelijk leidt dit tot een omgevingsvisie. In het processchema geven we het proces in zijn geheel weer.

In het koersdocument benoemen wij de thema’s die we een plaats willen geven in de omgevingsvisie, omdat de gemeente er een taak voor heeft of omdat er een belangrijke maatschappelijke opgave is waar de gemeente (mede) verantwoordelijkheid voor wil nemen. Bij ieder

4

div

Structuurvisie 2025

Ambities Raadsakkoord en Collegeprogramma

Plan van Aanpak Omgevingsvisie

Verkenningen (beleid, visies)

nv

Visie op Velsen

Expertsessies

Discussiedocument

Werksessies college

Processchema Omgevingsvisie 5

vorm en proces, eerste inhoudelijke koers bepaaald

erg

co

Raadsessies

Koersdocument Omgevingsvisie Velsen 2040

n ere

er

ge

re

n

Opdracht aan college Ontwerp Omgevingsvisie Omgevingsvisie Velsen 2040

Thematisch beleid Samenspel

Gebiedsvisies

2.3 Werken in de geest van de Omgevingswet De Omgevingswet leidt tot vereenvoudiging en stroomlijning van het omgevingsrecht: de huidige wetten over de fysieke leefomgeving worden teruggebracht tot één samenhangend stelsel van planning, besluitvorming en procedures. Het motto van de Omgevingswet is ‘Ruimte voor ontwikkeling, waarborgen van kwaliteit’. Kernwoorden uit de wet zijn samenhang/integraal, grotere bestuurlijke afwegingsruimte, eenvoudiger en sneller, vertrouwen en participatie bij visie- en planvorming. De wet heeft twee maatschappelijke doelen: 1. Het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. 2. Het doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving om er maatschappelijke behoeften mee te vervullen. De Omgevingswet geeft duidelijke richtlijnen voor het opstellen van de omgevingsvisie. De gemeentelijke omgevingsvisie: • is een verplicht instrument vanuit de omgevingswet. • wordt door de gemeenteraad vastgesteld. • moet betrekking hebben op het gehele gemeentelijk grondgebied. • verwoordt wat de integrale gemeentelijke doelen zijn in het fysieke domein. • geeft een beschrijving van de huidige toestand van de fysieke leefomgeving en alle thema’s die daaronder vallen.

• • • • •

wordt door gemeente en inwoners samen opgesteld. is alleen bindend voor de gemeente. moet digitaal raadpleegbaar zijn (Digitaal Stelsel Omgevingswet). is vormvrij op proces, vorm en inhoud. heeft geen einddatum.

In de huidige netwerksamenleving is het niet meer aan de orde dat een enkele partij plannen en projecten in de fysieke leefomgeving tot stand brengt of oplegt. De Omgevingswet biedt daarom volop kansen voor nieuwe initiatieven en dynamiek door meerdere partijen. Dit komt tot uiting in de sturingsfilosofie van de Omgevingswet: de houding van de overheid verandert van ‘nee, tenzij’ naar ‘ja, mits’ voor initiatiefnemers. Dat betekent dat de overheid vertrouwen geeft en denkt in mogelijkheden, maar ook kaders meegeeft en verantwoordelijkheid neemt voor maatschappelijke waarden. Participatie en overleg zijn hier onlosmakelijk mee verbonden. Maatwerk is daarbij van belang: de gemeente bekijkt samen met de andere partijen voor elk van de maatschappelijke opgaven en (project)fasen wie een bijdrage kan leveren aan het oplossen van een vraagstuk en in welke rol dat gebeurt. Deze denkwijze willen we met ons omgevingsbeleid in praktijk brengen. De gemeente Velsen scoort over het algemeen hoog op ranglijsten van gemeenten met bijzondere landschappen en leefomgevingen en een goed functionerende economie, maar het is niet vanzelfsprekend dat we deze positie houden. Zo zullen de verwachte groei van bevolking en economie grote ruimtelijke gevolgen hebben, net als oplossingen voor mobiliteitsvraagstukken, de energietransitie en

6

klimaatverandering. Daarnaast valt er veel te winnen op het gebied van verduurzaming en gezondheid als gevolg van de ligging nabij (zware) industrie, vaar- en snelwegen en onder de rook van Schiphol. Als we dat niet zorgvuldig doen (ons beleid in de praktijk brengen), kan dat ten koste gaan van een veilige, gezonde en duurzame leefomgeving. We kunnen dan ook niet achterover leunen. Sturing is nodig om tot een evenwicht tussen al deze aspecten te komen. Dat willen we bereiken met ons omgevingsbeleid. We willen daar gebiedsgericht vorm aan geven, samen met onze partners, ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. Het resultaat schrijven we op in onze omgevingsvisie.

Omgevingswet, -visie, -programma’s en -plan De omgevingsvisie vormt het fundament onder het gemeentelijk omgevingsbeleid: de programma’s, het omgevingsplan en de omgevingsvergunningen die op grond hiervan worden verstrekt. De omgevingsvisie vormt de kapstok voor de later op te stellen programma’s die gericht zijn op uitvoering van het beleid uit de omgevingsvisie. De omgevingsvisie gaat over de lange termijn, de programma’s gaan over de korte termijn. De wetgever maakt dus een scherper onderscheid tussen het ‘wat’ in de omgevingsvisie en het ‘hoe’ in de programma’s. Dit onderstreept het belang van de omgevingsvisie voor de raad: het is in feite de opdracht die de raad aan het college geeft met betrekking tot de fysieke leefomgeving. Het omgevingsplan zorgt vervolgens voor de juridische borging van de omgevingsvisie en voor de programma’s. Het wordt door de gemeenteraad vastgesteld.

3. Omgevingsvisie op hoofdlijnen De Omgevingsvisie Velsen 2040 vervangt de Structuurvisie Velsen 2025 uit 2015 ‘Rauw, slim en lommerrijk’. Voor het opstellen van deze nieuwe visie stelt de Omgevingswet een aantal eisen (zie ook 2.3.). Tegelijk krijgt de gemeente veel vrijheid. Om de eerste kaders te schetsen, hebben we medio 2020 bepaald wat onze visie straks moet worden.

In de afgelopen maanden is veel opgehaald, zowel uit wetteksten als uit gesprekken met inwoners, externen, beleidsmakers, bestuurders en raad. Dat heeft geresulteerd in een aantal koersen op hoofdlijnen die van belang zijn voor de omgevingsvisie. Deze hoofdlijnen vormen de randvoorwaarden bij het opstellen van de visie.

3.1 Algemeen Hoewel voor ieder inhoudelijk thema specifieke uitgangspunten zijn gehanteerd bij het bepalen van de koers, zijn er twee algemene hoofdlijnen die centraal staan: 1. De kwaliteiten en kernwaarden van de gemeente Velsen, zoals gedefinieerd in de Visie op Velsen 2050 Duurzaam Verbinden, de Structuurvisie 2025 en in recent vastgestelde nota’s en beleid, worden per saldo behouden of versterkt. Indien nodig met compenserende maatregelen. 2.

De opgaven zijn groot en veelomvattend, maar de ruimte is schaars. We geven daarom niet zomaar invulling aan alle opgaven met alle gevolgen van dien voor het behoud en de kwaliteit van de leefomgeving. We doen dit zorgvuldig, geconcentreerd en integraal.

Kwaliteiten en kernwaarden De kwaliteiten en kernwaarden zijn de kwaliteiten die belangrijk zijn voor de uitstraling en aantrekkelijkheid van de gemeente Velsen en voor het behoud van een duurzame en veilige leefomgeving. Ze bieden kansen en stellen voorwaarden. Het is onze ambitie het fijne woon-, werk- en leefklimaat in onze gemeente op peil te houden als we oplossingen kiezen voor de maatschappelijke opgaven. Dit doen we door voor alle opgaven gebiedsgerichte keuzes te maken die passen bij de Velsense kwaliteiten in het betreffende gebied. Soms zullen we echter moeten kiezen voor een oplossing die kwaliteiten aantast. Denk bijvoorbeeld aan het plaatsen van grote windturbines of de realisatie van zonneweides. Dan willen we hiervoor zo nodig compenseren. Daarvoor moeten we de bestaande kwaliteiten goed in beeld hebben. Doel is dat elke ontwikkeling per saldo kwaliteitsverbetering brengt. Naast de fysieke kwaliteiten zijn ook economische ontwikkeling, bereikbaarheid, een goede woon- en werkomgeving met aantrekkelijke voorzieningen en inclusiviteit belangrijk.

7

Kwaliteiten en kernwaarden Velsen Bij het tot stand komen van de Structuurvisie Velsen 2025 zijn de kernkwaliteiten van Velsen bepaald. Verschillende metropolitane functies onderscheiden Velsen van de rest van de MRA. Zodoende zijn ze de basisingrediënten waarmee de bestaande kernkwaliteiten van Velsen kunnen worden omschreven. De volgende vijf kernkwaliteiten zijn onderscheiden: Velsen is de Nautische Toegangspoort van de MRA Velsen is de Slimme Werkplaats / Techport van de MRA Velsen is het Nationaal Park van de MRA Velsen is het Actieve Landschap van de MRA Velsen is de Duinstad en het Land-Goed van de MRA

Zorgvuldig, geconcentreerd en integraal

3.2 Inhoud

Voor de grote maatschappelijke opgaven is ruimte nodig. Het inpassen van die ruimtevraag heeft impact op de omgeving. Denk daarbij aan de benodigde locaties voor woningbouw en het opwekken van duurzame energie. Wij kiezen ervoor om te zoeken naar locaties die zo min mogelijk afbreuk doen aan onze (groene) leefomgeving. Zo kunnen we aansluiten bij bestaande structuren en gebruikmaken van aanwezige voorzieningen. Mocht het nodig zijn, dan kunnen de nieuwe ontwikkelingen ook een bijdrage leveren om de bestaande situatie te verbeteren. Denk aan het vergroenen van de openbare ruimte of het klimaatbestendig inrichten.

De gemeente: • laat zien welke trends en ontwikkelingen op Velsen afkomen; • laat zien welke kwaliteiten we belangrijk vinden en hoe we die willen borgen; • laat zien wat voor gemeente we willen zijn, welke prioriteiten we stellen, welke doelen we willen bereiken, en hoe we dat willen doen; • gaat uit van integrale doelen en brengt de beleidsthema’s samen; • heeft oog voor het omgevingsbeleid van rijk, provincie en regio; • laat zien welke positie Velsen inneemt op regionale en landelijke schaal; • richt de omgevingsvisie niet alleen op de gehele gemeente, maar ook specifiek op gebieden, dorpen of wijken.

Sommige opgaven passen niet binnen de bestaande verstedelijkte netwerken. Denk hierbij aan de grootschalige opwek van duurzame energie. Een windturbine midden in een woonwijk is voor niemand prettig. Voor die opgaven proberen we aansluiting te zoeken bij andere structuren in onze gemeente, zoals het snelwegennetwerk, het Noordzeekanaalgebied of het terrein van Tata Steel. Zo kunnen we robuuste oplossingen voor de opgaven kiezen. Bovendien blijft de impact beperkt tot een relatief klein gebied. Dat is belangrijk voor het behoud van onze aantrekkelijke landschappen, het cultureel erfgoed en de natuur. We zoeken locaties waar de ongewenste impact relatief klein en goed te compenseren is en waar we voor meerdere opgaven een oplossing kunnen bieden. Zo kunnen ontwikkelingen elkaar versterken. De keuze voor concentreren betekent niet dat er elders niets meer kan of mag, maar wel dat we prioriteit geven aan het behoud van de open ruimte.

De omgevingsvisie: • is de leidraad voor investeringen in de gemeente gekoppeld aan het grond- en vastgoedbeleid van de gemeente; • heeft als tijdshorizon 2040; • is dynamisch, waardoor thematisch beleid aan de omgevingsvisie kan worden toegevoegd; • is de basis voor het kostenverhaal en de verevening.

3.3 Proces De gemeente: • maakt de omgevingsvisie in samenspel met inwoners, partners, bedrijven

8

•

• • • •

en maatschappelijke partijen, waarbij we onderscheid maken tussen de schaal van de gemeente en een gebied of wijk; voert de omgevingsvisie uit samen met inwoners en partners, bedrijven en maatschappelijke partijen; faciliteert initiatieven zo goed en zo snel mogelijk; maakt zo nodig regels om het publieke belang goed te borgen; inspireert en geeft ruimte om mee te bouwen aan de doelen uit de omgevingsvisie; actualiseert de omgevingsvisie als dat nodig is.

3.4 Vorm De omgevingsvisie: • heeft juridisch de juiste vorm; • is te uploaden in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO); • heeft een duidelijke structuur en is daardoor makkelijk doorzoekbaar; • is goed leesbaar voor diverse doelgroepen (inwoners, ondernemers, politici); • is aantrekkelijk, beeldend en inspirerend vormgegeven met toekomstbeelden en kaarten; • is bij herziening makkelijk aanpasbaar; • moet snel een duidelijke boodschap kunnen tonen; • is te gebruiken bij presentaties over de visie van Velsen; • is (eenvoudig) digitaal te raadplegen en makkelijk uit te wisselen.

4. Context omgevingsvisie We beginnen niet bij nul in het proces om te komen tot een omgevingsvisie. Enerzijds hebben we te maken met kaders van andere overheden, anderzijds hebben we als gemeente ook al veel onderzocht, geschreven en vastgesteld. Gezamenlijk voedt het onze ambities die we hebben op de verschillende onderdelen van de fysieke leefomgeving. Tegelijkertijd zien we een aantal grote maatschappelijke opgaven op Velsen afkomen waar we het hoofd aan moeten bieden. De vier sporen (eigen ambities, eigen visies, kaders van andere overheden en de majeure opgaven) vormen de context waarbinnen we onze omgevingsvisie opstellen.

4.1 Velsense ambitie De ambities van Velsen bepalen voor een groot deel hoe onze omgevingsvisie er straks uitziet. In 2018 heeft de gemeenteraad het Raadsakkoord Samenspel ondertekend. Op basis daarvan is ook het Collegeprogramma Velsen komt naar je toe! geschreven. In beide documenten wordt gerefereerd aan de eerder genoemde opgaven: woningbouw, gezondheid en veiligheid, duurzaamheid. Het is dan ook niet voor niets dat in aanloop naar de eerste Omgevingsvisie Velsen de focus op drie thema’s ligt, te weten: 1. 2. 3.

Gezonde gemeente, Duurzame groei, en Ruimte voor wonen.

Hoewel het ‘slechts’ drie thema’s zijn, omvatten ze een veelvoud aan onderwerpen en sectoren. Bij gezondheid gaat het namelijk ook over milieuaspecten, zowel boven als onder de grond. Bij duurzame groei gaat het enerzijds over de energietransitie, maar ook over klimaatadaptatie, circulaire economie, duurzame mobiliteit en onze economie (groei). Bij ruimte voor wonen gaat het enerzijds om de plekken waar straks gewoond wordt, maar inherent daaraan is de vraag hoe we deze plekken

ook in de toekomst bereikbaar houden, hoe we ervoor zorgen dat onze inwoners er fijn en veilig leven en hoe we onze (groene) leefomgeving beschermen. Misschien nog veel relevanter voor het instrument omgevingsvisie is hoe deze thema’s met elkaar verbonden zijn en wat dat vraagt voor de keuzes die we straks moeten maken. We kunnen immers niet alles tegelijk, waardoor we genoodzaakt zijn focus aan te brengen en te prioriteren.

4.2 Visie op Velsen 2050 Duurzaam Verbonden In 2020 is begonnen met het actualiseren van de Visie op Velsen 2025. Enerzijds omdat 2025 om de hoek staat, anderzijds omdat we de visie wilden verbreden naar onder andere actuele maatschappelijke thema’s met meer aandacht voor al onze kernen. De Visie op Velsen is ons richtinggevend kompas richting 2050. Een kompas is nodig omdat de toekomst zeer onvoorspelbaar is en onverwachte gebeurtenissen een grote impact kunnen hebben. De ruimtelijke vertaling van dit kompas gebeurt in de Omgevingsvisie Velsen 2040. De actualisatie van de visie, de Visie op Velsen 2050 Duurzaam Verbonden, gaat in op het DNA van Velsen. Anders gezegd: wat zijn de belangrijkste kenmerken

9

van Velsen waarop we in de visie willen voortbouwen? En wat zijn de belangrijkste waarden waarop de visie is gebaseerd? Die kenmerken en waarden bieden de mogelijkheid om het unieke karakter van Velsen in de weg naar 2050 te benutten.

Kenmerken Velsen is met ruim 68 duizend inwoners de 49e gemeente van Nederland. De gemeente bestaat uit zeven woonkernen waarvan IJmuiden met meer dan 30 duizend inwoners de grootste is. IJmuiden vormt het economisch centrum van de gemeente. De kernen hebben elk een eigen karakter. IJmuiden is stedelijk en kent veel hoogbouw. Velsen Noord en Velsen Zuid zijn dorps. Velserbroek is als grote uitbreiding in de jaren 80 en 90 ontstaan en snel gegroeid tot de op een na grootste woonkern met ruim 16 duizend inwoners. Santpoort Zuid, Santpoort Noord en Driehuis zijn kleine plaatsen met een landelijk en dorps karakter. De gemeente Velsen is een diverse gemeente waar veel gebeurt. Van grote festivals tot kleine dorpsfeesten, van groene wijken naar industriële havens en van het strand naar een nationaal park. Er wordt in Velsen veel georganiseerd en ondernomen. En in het groen en de natuur komen inwoners en bezoekers tot rust en ontspanning. Deze verscheidenheid en ondernemingszin,

gecombineerd met diverse woonwijken en de vele voorzieningen binnen de gemeente maken Velsen Nederland in het klein. Die vergelijking wordt bovendien gesteund doordat de bevolkingssamenstelling van Velsen weinig afwijkt van het Nederlandse gemiddelde. De belangrijkste kenmerken van Velsen zijn: • Velsen heeft een unieke strategische ligging, gelegen aan de monding van het Noordzeekanaal en de Noordzee. De ligging van Velsen is in belangrijke mate bepalend voor de economische structuur en biedt grote kansen voor de economische ontwikkeling. • Velsen kenmerkt zich door grote diversiteit en veelzijdigheid. De gemeente Velsen kent vele, vaak tegengestelde gezichten. Velsen is een kustgemeente met de stranden van IJmuiden en Velsen-Noord en de duinen van het Nationaal Park Zuid-Kennemerland. Velsen kent een zeer industrieel aanzien met de schoorstenen en rookpluimen van Tata Steel en aanverwante industrieën. Maar Velsen kent ook Driehuis, Santpoort Noord en Santpoort Zuid als pittoreske dorpen, terwijl Spaarnwoude en Velserbroek in een typisch Hollands polderlandschap gelegen zijn. • Velsenaren dragen ieder voor zich hun steentje bij. De arbeidsparticipatie ligt hoog. In 2019 lag de werkloosheid op 2,1% tegenover 2,7% in Nederland.. Ook zijn Velsenaren zeer betrokken bij hun buurten, wijken en kernen en zijn bereid daarvoor de handen uit de mouwen te steken.

• Velsenaren zijn nuchter en betrokken.

Waarden Uit de toekomstgesprekken die gevoerd zijn in de kernen komt naar voren dat inwoners sterk hechten aan de volgende waarden. Die wensen zij ook in de toekomst te behouden en na te streven: • Kleinschalig en rustig • Veilig en schoon • Sociaal betrokken • Duurzaam en groen Deze basiswaarden zijn belangrijk bij de vraag hoe Velsen ook in 2050 een inclusieve samenleving kan blijven en zijn. Velsen moet een plek zijn waar iedereen zich thuis voelt, welkom is en zich verder kan ontwikkelen. Daarvoor is het nodig in de visie een goede balans te vinden tussen sociale cohesie en onderlinge betrokkenheid enerzijds en diversiteit en veelzijdigheid anderzijds. De Visie op Velsen 2050 beschrijft het Velsen van de toekomst op basis van een aantal trends en ontwikkelingen. We hebben de trends en ontwikkelingen samengevat in vier omslagen. • Een sociale en demografische omslag die betrekking heeft op de bevolkingsontwikkeling en sociale cohesie in Velsen. • Een digitale omslag naar een nieuwe samenleving, economie en nieuwe vormen van arbeid. • Een duurzame omslag naar een circulaire economie en een toekomstbestendige leefomgeving. • Een omslag naar nieuwe verhoudingen tussen bestuur en samenleving.

10

Deze omslagen zorgen voor een breder welvaartsbegrip. Bij welvaart in brede zin gaat het niet om economische criteria, maar tellen maatschappelijke criteria net zo goed mee in de afweging. Het gaat dus om een bredere blik op welvaart met oog voor welbevinden en duurzaamheid. Daarnaast richt de visie zich op het belang van ontmoeting en verbinding. Zowel fysiek, op straat en in het verenigingsleven, als digitaal. Het belang van kennisrijk werken is onverminderd groot. De Visie op Velsen 2050 Duurzaam Verbonden bouwt daarmee voort op de weg die met de Visie op Velsen 2025 Kennisrijk Werken ingeslagen is. De kenmerken, waarden, trends en ontwikkelingen en omslagen geven focus aan onze omgevingsvisie. Enerzijds omdat het ons inzicht geeft hoe onze inwoner de gemeente ziet, nu en in de toekomst. Anderzijds omdat het ontwikkelingen zijn die op ons afkomen en waar we als gemeente mee aan de slag moeten.

4.3 Novi en Povi Rijk en Provincie Noord-Holland hebben in het kader van de op te stellen omgevingsvisies een aantal maatschappelijke opgaven benoemd als urgent.

Novi De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is de langetermijnvisie van het Rijk op de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. De NOVI geeft weer voor welke uitdagingen we staan, wat daarbij de nationale belangen zijn, welke keuzes we maken en welke richting we meegeven aan decentrale keuzes. Die keuzes hangen samen met de toekomstbeelden van de fysieke leefomgeving, de maatschappelijke opgaven en economische kansen die daarbij horen. De hoofdambitie van de Novi kan als volgt worden omschreven: “Omgevingskwaliteit is het kernbegrip: dat wil zeggen ruimtelijke kwaliteit én milieukwaliteit. Met inachtneming van maatschappelijke waarden en inhoudelijke normen voor bijvoorbeeld gezondheid, veiligheid en milieu. In dat samenspel van normen, waarden en collectieve ambities, stuurt de NOVI op samenwerking tussen alle betrokken partijen.” Het versterken van de omgevingskwaliteit staat in de NOVI centraal. Dat wil zeggen dat alle plannen met oog voor de natuur, gezondheid, milieu en duurzaamheid gemaakt moeten worden.

De NOVI maakt bij het maken van keuzes gebruik van drie afwegingsprincipes: 1. Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies, 2. Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal, en 3. Afwentelen wordt voorkomen.

NZKG Het kabinet heeft aangegeven samen met regio’s te willen optrekken in gebieden waar grote en complexe opgaven spelen, die essentieel zijn voor Nederland en die vragen om een integrale aanpak. Het Bestuursplatform NZKG heeft deze kans met beide handen aangegrepen en een propositie gedaan. Nu is het Noordzeekanaalgebied voorlopig aangewezen als één van deze gebieden. Er is een plan van aanpak in de maak waarin de opgaven, kansen, maar zeker ook de schuurpunten die in dit gebied spelen, worden benoemd. Uiteindelijk moeten er keuzes worden gemaakt, waar alle deelnemende partijen achterstaan. Op basis van dit plan van aanpak wordt naar verwachting besloten dat het NZKG definitief als NOVI-gebied wordt aangewezen. De opgaven die in het NZKG spelen zijn divers en complex. Aanvullend op de Visie NZKG 2040, waarin ruimtelijke functies op het gebied van haven en havenlogistiek, industrie, wonen, bereikbaarheid, natuur- en recreatie samenkomen, liggen er nu ook grote opgaven ten aanzien van de energietransitie, circulaire economie, vergroten en versnellen woningbouwopgaven en klimaatadaptief waterbeheer. Door de reeds aanwezige energievoorzieningen, de ligging aan zee en de aanwezige industrie wordt het NZKG als hét knooppunt voor duurzame energie in de Metropoolregio Amsterdam gezien.

Daarnaast zijn er havengebieden als transformatiegebieden aangewezen, waarbij een mix van bedrijvigheid en woningbouw moet worden gerealiseerd. Er komen dus nog meer functies bijeen. Functies die om een gezamenlijke behoefte aan fysieke, nautische en milieu-ruimte vragen. Bepaalde functies vullen elkaar aan en kunnen elkaar versterken. Ook zijn er functies die lastiger met elkaar te verenigen zijn. Hierdoor ontstaan schuurpunten, bijvoorbeeld als het gaat om het realiseren van woningen in havengebieden waar de veiligheid en gezondheidsaspecten een rol gaan spelen. In de omgevingsvisie zal een nadrukkelijke en logische verbinding met de NOVI uitwerking worden gelegd.

11

Povi Ook de Provincie Noord-Holland heeft een omgevingsvisie vastgesteld, De Omgevingsvisie NH2050. De provincie benoemt als hoofdambitie: “Noord-Holland heeft een relatief hoog welvaarts- en welzijnsniveau. Om deze ook voor de toekomst vast te kunnen houden, richten we ons op een goede balans tussen economische groei en leefbaarheid. Zodanig dat bij veranderingen in het gebruik van de fysieke leefomgeving de doelen voor een gezonde en veilige leefomgeving overeind blijven.”

Beide visies, van zowel Rijk als provincie, worden waar mogelijk en relevant vertaald naar de Omgevingsvisie Velsen. Zoals eerder is geconstateerd: Velsen is Nederland in het klein. Hoewel de visies in de eerste plaats zelfbindend zijn voor het bestuursorgaan dat de visie vaststelt, is de Provinciale Omgevingsverordening (als uitwerking van de Povi) dat niet: daar moeten we ons als gemeente aan houden. De provincie werkt aan de opvolger van de Omgevingsverordening NH2020; de Omgevingsverordening NH2022. Deze zal tegelijk in werking treden met de Omgevingswet op 1 januari 2022.

Afwegen met de NOVI

Omgevingsverordening NH2022

De provincie gaat uit van het principe ‘lokaal wat kan, regionaal wat moet’, gelet op de diversiteit aan regio’s, om ruimte te bieden aan maatwerk en om vorm te kunnen geven aan een wendbare samenleving. Hierbij staat de opgave centraal. De provincie ziet, net als het Rijk, dezelfde majeure opgaven voor de komende periode, zoals (1) de economische transitie van lineair naar circulair en duurzaam, (2) de woningbouwopgave, (3) gezondheid en veiligheid en (4) klimaatverandering, biodiversiteit en natuur. Benaderingswijze duurzame ontwikkeling NH2050

12

4.4 Majeure opgaven voor Velsen

Samengevat

De omgevingsvisie heeft betrekking op een groot aantal onderwerpen in de fysieke leefomgeving. Dwars door deze onderwerpen spelen een aantal maatschappelijke opgaven die de komende decennia nadrukkelijk spelen en vragen om koers en richting vanuit de gemeente. Denk daarbij aan de transitie naar duurzame energie, het opvangen van de gevolgen van klimaatverandering (zoals hittestress en afnemende biodiversiteit), het vitaal houden van wijken en dorpen en het inspelen op de toenemende druk op de woningmarkt. Deze opgaven staan uiteraard niet los van de Novi, Povi of onze nieuwe Visie op Velsen. Ook daar wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan de grote opgaven. Het vraagt echter wel een lokale vertaling van onze kant. Zoals in de Visie op Velsen 2050 wordt geconstateerd, is Velsen in vele opzichten namelijk ook uniek door zijn diversiteit. Denk aan de combinatie van (zware) industrie met het Nationaal Park Zuid-Kennemerland en Spaarnwoude. Of het verschil in woningaanbod tussen Santpoort-Zuid, Velserbroek en IJmuiden.

De Velsense ambities zijn de aanleiding om te starten met de Omgevingsvisie Velsen 2040. De rode draad halen we uit de geactualiseerde Visie op Velsen 2050: duurzaam verbonden. De omgevingsvisie is als het ware de ruimtelijke vertaling van deze toekomstvisie. We hebben echter ook rekening te houden met de kaders van andere overheden. In het geval van Velsen zijn dat de Nationale Omgevingsvisie en de Provinciale Omgevingsvisie NoordHolland. Omdat we een visie maken die ons houvast geeft richting de toekomst, hebben we nadrukkelijk oog voor de trends en ontwikkelingen die we op ons af zien komen, de zogenaamde majeure opgaven. Tezamen vormen deze vier schijven de context van de Omgevingsvisie Velsen.

Velsense ambities

Visie op Velsen 2050

Novi en Povi

De grote maatschappelijke opgaven zijn aanleiding voor Velsen om met de omgevingsvisie aan de slag te gaan. De huidige beleidskaders voldoen soms niet meer aan nieuwe ambities waardoor we genoodzaakt zijn om integraal nieuw beleid op te stellen door middel van een omgevingsvisie. Het instrument omgevingsvisie is als het ware het vehikel om te kunnen sturen op de opgaven van morgen.

Majeure opgaven

Omgevingsvisie Velsen 2040

13

5. Koers

Met ons koersdocument zetten we de volgende stap om te komen tot de eerste Omgevingsvisie Velsen. Het is tevens het eerste resultaat dat voor besluitvorming aan de gemeenteraad wordt aangeboden. We maken hiermee inzichtelijk wat onze ambities zijn ten aanzien van de drie inhoudelijke thema’s en hoe we onze omgevingsvisie hierna verder gaan uitwerken. We zetten op hoofdlijnen de koers uit voor de grote maatschappelijke opgaven. 1. 2. 3.

Gezonde gemeente; Duurzame groei; Ruimte voor wonen

De koersen krijgen een gebiedsgerichte uitwerking in de omgevingsvisie. Daarnaast vullen we ook het thematisch beleid verder aan en beschrijven we wat onze ambities zijn ten aanzien van het samenspel met inwoners en ondernemers. Waar nodig doen we een voorschot op de programma’s, zodat we ook gericht aan de slag kunnen met onze ambities.

Gebiedsvisies

Integraal Samenspel

Gezonde gemeente Thematisch beleid Duurzame groei

14

Ruimte voor wonen

5.1 Gezonde gemeente In een gezonde en veilige gemeente bevordert de fysieke leefomgeving de gezondheid en veiligheid van de inwoners. Ook stimuleert de fysieke leefomgeving een plezierige samenleving waar iedereen volwaardig aan kan deelnemen en daartoe wordt verleid.

Wat speelt er? Gezondheid, vergrijzing en maatschappelijke voorzieningen In de komende jaren heeft de vergrijzing gevolgen voor de gezondheid en het gebruik van voorzieningen. Doordat de babyboomgeneratie de pensioengerechtigde leeftijd bereikt en mensen langer leven, neemt de bevolkingsgroep ouder dan 65 sterk toe. In de leeftijdsklasse 45-65 neemt de bevolking na 2020 sterk af, terwijl het aantal inwoners in de leeftijdsklasse 0-25 en 25-45 stabiel blijft. Rond 2030 vormen 65-plussers de grootste bevolkingsgroep. In de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018 (VTV) rapporteert het RIVM over de ontwikkeling van de volksgezondheid in Nederland. Doordat we ouder

worden, blijven we langer vitaal. Wel ontstaan er meer chronische aandoeningen. Dementie en artrose veroorzaken de grootste toename in ziektelast tot 2040. In de leeftijdscategorie boven 75 jaar verwachten we dat eenzaamheid een groter probleem wordt. Ook nemen gezondheidsverschillen tussen laag- en hoog opgeleide bevolkingsgroepen toe. In 2020 is onder aanvoering van Velsen de monitor Wonen en Zorg op de kaart gepubliceerd. Hierin worden kaartlagen van vraag naar en aanbod van zorg gecombineerd met andere geografische, demografische, economische en ruimtelijke informatiebronnen. De monitor helpt ons om verbanden te leggen tussen de inrichting van de fysieke leefomgeving en de afgeleide vraagstukken. Door de monitor actueel te houden, ligt er een stevige basis om met sociaal-ruimtelijke vraagstukken aan de slag te kunnen

Gezondheid en de leefomgeving Volgens onderzoek van het RIVM wordt landelijk gemiddeld 5,7% van de ziektelast bepaald door een ongezond milieu. De percentages lopen lokaal echter tot bijna 15% op. Dit geldt vooral in gebieden met veel industrie, veel (snel)wegen en vrachtverkeer. Lokale cijfers ontbreken nog, maar gezien de grote hoeveelheid industrie, water- en autowegen is het percentage in Velsen naar verwachting hoger dan het landelijk gemiddelde. Het RIVM voert momenteel een gezondheidsonderzoek uit om de effecten van milieubelasting op onze gezondheid in kaart te brengen. Een groot deel van die effecten is te relateren aan de uitstoot van schadelijke stoffen. Daarnaast hebben een aantal andere oorzaken van ziektelast een relatie met de fysieke leefomgeving, zoals een gebrek aan lichamelijke beweging en/of overgewicht. Het ontwikkelen van een gezonde leefomgeving in de wijken kan eraan bijdragen dat de gezondheid van onze inwoners verbetert. Tussen de dorpen en wijken zijn een aantal verschillen in het gezondheidsniveau zichtbaar (Velsen in Cijfers, 2021). Deze kunnen deels worden verklaard door de sociaaleconomische status van de inwoners, maar hebben - gelet op landelijke studies - mogelijk ook te maken met de milieubelasting en de stedenbouwkundige structuur.

Determinanten ziektelast (Bron: RIVM) 15

In grote delen van Velsen voldoet de milieukwaliteit op het gebied van geluid, fijnstof, bodem, geur en externe veiligheid aan de wettelijke norm. In andere gebieden zien we dat de milieukwaliteit nog sterk verbeterd moet worden. De wettelijke norm is daarnaast niet altijd voldoende om onze inwoners een veilige en gezonde leefomgeving te bieden. De geluidsbelasting is het hoogste langs de spoorlijn, de snelwegen, het Noordzeekanaal en in de omgeving van (gezoneerde) industrieterreinen en het terrein van Tata Steel. Door de toename van het verkeer en bedrijvigheid kan deze hinder toenemen, al wordt dit wel begrensd door geluidszones en geluidsplafonds die zijn vastgesteld door Rijk, Provincie Noord-Holland en de gemeente. Ingrepen in de fysieke leefomgeving kunnen helpen om deze lasten beter te dragen. De nieuwe Omgevingswet biedt op dit vlak meer bestuurlijke afwegingsruimte.

Klimaatverandering Klimaatverandering leidt in de zomers tot versnelde opwarming van versteende gebieden, met mogelijke hittestress als gevolg. Hittestress is een aandoening veroorzaakt door extreme hitte, die zich uit in diverse lichamelijke klachten, waarbij mensen en dieren warmte niet kwijt kunnen. Het centrum van IJmuiden wordt nu al ervaren als een warme plek. Ook in de kernen Velserbroek en Velsen-Noord kan de gebouwde omgeving snel warm worden en leiden tot hogere (gemiddelde) temperaturen. Voor de bedrijventerreinen geldt hetzelfde. Hier kan de toename van groen een belangrijke rol spelen om hittestress te voorkomen Daarnaast is het belangrijk om bouwregels te formuleren voor klimaatbestendige nieuwbouw.

Mobiliteit, bewegen, sporten en spelen Een goed, fijnmazig fietsnetwerk zet onze inwoners eerder aan om de fiets te pakken en de auto te laten staan. Datzelfde geldt wanneer er een groene, veilige leefomgeving in de buurt is: men trekt er dan vaker lopend of fietsend op uit. Dat wandelen en fietsen beter voor onze gezondheid is dan autorijden is evident, maar toch valt er op dit gebied nog veel te winnen. De inrichting van de fysieke leefomgeving speelt daar een grote rol in. Op veel plekken in Velsen is groen nabij, maar toch wordt dat groen niet overal even veel gebruikt. We kunnen onze leefomgeving anders inrichten zodat er meer bewogen wordt, er meer buiten gespeeld wordt en sporten voor iedereen mogelijk is. In sommige gevallen is de auto de logische en soms zelfs noodzakelijke keuze. Vandaar dat de snelwegen ook belangrijk voor ons zijn. Maar voor heel veel (dagelijkse) mobiliteit - bijvoorbeeld voor de dagelijkse boodschappen naar IJmuiden of om te winkelen in Haarlem - zijn gezondere alternatieven beschikbaar. Dat vraagt van ons om ook de komende jaren in te blijven zetten op het verbeteren van het (h)ov-, fiets- en wandelnetwerk. Vooral station Driehuis heeft een grote potentie dankzij de centrale ligging ten opzichte van IJmuiden, Driehuis en Santpoort, en dat kan nog veel beter benut worden.

Veiligheid In een gezonde sociale woonomgeving voelen mensen zich veilig en is de samenhang in de buurt groter. Sociale veiligheid en sociale cohesie zijn belangrijke sociale omgevingsfactoren die van invloed zijn op iemands gezondheid. Deze factoren hangen samen met

16

andere belangrijke opgaven van de gemeente, zoals de aanpak van eenzaamheid, armoede en participatie van verschillende doelgroepen. Door als gemeente zelfredzaamheid, ontmoeting en participatie te versterken, verbetert de leefbaarheid en veiligheid van de buurt.

Sociale veiligheid Met sociale veiligheid wordt de beleving van veiligheid bedoeld. Dit kan negatief worden beïnvloed door daadwerkelijke criminaliteit en overlast, maar ook door een onveiligheidsgevoel dat niet ergens op te herleiden is. Overlast kan fysiek (graffiti) of sociaal (hangjongeren) zijn. Sociale veiligheid kan worden bevorderd door een omgeving die schoon, heel en veilig is of het (her)kennen van mensen in de buurt.

Veiligheid en gezondheid Voor gezondheid is het gevoel van veiligheid belangrijk. In buurten waar mensen zich veilig voelen, voelen meer mensen zich gezonder dan in buurten waar mensen zich onveilig voelen. Het gevoel van veiligheid wordt maar voor een deel beïnvloed door daadwerkelijke criminaliteit of overlast. Ook hangt het af van allerlei factoren, waaronder de fysieke inrichting van de publieke ruimte. Goed verlichte tunnels, goed verlichte fietspaden en een goed onderhouden buitenruimte met weinig afval, graffiti of vandalisme dragen bij aan een sterk veiligheidsgevoel. Daarnaast is de functie van de publieke ruimte belangrijk bij het ervaren van veiligheid. Veiligheid gaat ook over verkeersveiligheid en externe veiligheid. In Velsen komen veel soorten verkeer samen:

vrachtverkeer over weg en over het water, fietsers, voetgangers, bussen, treinen, de pont. Velsen heeft het allemaal. Dat betekent dat we voortdurend moeten nagaan wie wanneer de ruimte moet krijgen. Daarbij hebben onze haven- en industrieterreinen een belang, maar ook onze recreanten, voetgangers en fietsers. Bij grootschalige herstructureringsprojecten, zoals de ontwikkelingen in stedelijk IJmuiden, onderzoeken we de meest veilige, maar ook logische keuzes om tot een verkeersveilige situatie te komen. Externe veiligheid gaat over het risico dat onze inwoners en bezoekers lopen door zich in de nabijheid van transportroutes of opslagplaatsen van gevaarlijke stoffen te begeven. Door de komt van de Omgevingswet verandert er het een en ander op dit gebied. Die ontwikkelingen houden we goed in de gaten.

Grote verschillen tussen wijken In Velsen zien we dat de leefbaarheidsscore per wijk verschilt. Ook het aantal misdrijven en overlastmeldingen verschilt per wijk. Door de juiste ingrepen te doen in de fysieke leefomgeving, kunnen investeringen die gedaan worden binnen het sociaal domein versterkt worden. Het is daarom zeer belangrijk zicht te krijgen op de oorzaken achter de verschillende cijfers en daar met passende oplossingen voor te komen.

Regionale gezondheidsnota Begin 2021 is de regionale nota gezondheidsbeleid 20212028 in de regio Kennemerland vastgesteld. Het is een gezamenlijk kader om diverse gezondheidsvraagstukken aan te pakken. De basis hiervoor is de landelijke nota

gezondheidsbeleid van VWS. Hierin is het menselijk gedrag niet op zichzelf staand, maar het product van de fysieke en sociale omgeving. De regionale nota benadrukt het verband tussen de fysieke en sociale leefomgeving. Het fysiek domein heeft de instrumenten in handen om de fysieke leefomgeving gezond in te richten. Het sociaal domein kan het fysiek domein helpen met het vormgeven van het participatieproces dat onderdeel is van de Omgevingswet, bijvoorbeeld door inwoners te betrekken bij de planvorming, het gesprek aan te gaan over hoe een gezonde omgeving eruitziet en via hen kennis te verspreiden. Zorgprofessionals, welzijnswerkers en buurtsportcoaches werken al vaak in (kwetsbare) wijken. Hun expertise kan daarom helpen om de behoeften van inwoners op het gebied van de fysieke leefomgeving in kaart te brengen. Voor een verbinding tussen gezondheid en ruimte is in ieder geval een brede definitie van gezondheid nodig. Het gaat immers om gezondheidsbescherming én -bevordering. De laatste decennia is veel bereikt door milieunormeringen. Deze beschermen de gezondheid beter en beperken gezondheidsrisico’s. Maar ook hierin is nog veel ruimte voor verbetering. Bestaande milieunormeringen zijn niet altijd gebaseerd op volledige bescherming van de gezondheid.

Daarom kan er, ook wanneer er wordt voldaan aan de milieunormen, nog steeds sprake zijn van schadelijke effecten voor de gezondheid.

Lokale uitwerking landelijke en regionale nota’s In 2021 wordt gestart met een lokaal uitvoeringsprogramma op basis van de landelijke en

17

regionale gezondheidsnota’s. De regionale nota stelt drie strategieën voor om met het thema aan de slag te gaan: (1) gezondheid centraal, (2) focus aanbrengen door één gezondheidsthema voorop te stellen of (3) het ‘meekoppelen’ van gezondheid. Door gezondheid in de omgevingsvisie als centraal thema te benoemen, wordt het thema als richtinggevend kader meegenomen in alle nota’s en plannen binnen alle beleidsvelden. Gezondheid is bezien vanuit een brede definitie, waar ook de ruimtelijke gezondheidsverschillen onderdeel van zijn. Het gaat om de volle breedte van beleidsstukken; van de visie op de stad tot omgevingsplan, en het gezond aanbesteden op gebouwniveau. Daarbinnen zijn gezondheidsachterstanden onderdeel van een totaalvisie op de gezondheid in de gemeente. Daarnaast wordt aan de hand van gebiedsvisies gekeken naar de logische meekoppelkansen. In deze strategie wordt gezondheid gekoppeld aan een actueel nietgezondheidsthema, bijvoorbeeld aan een specifieke ruimtelijke ambitie, zoals klimaatadaptatie, groen in de stad of de mobiliteitsopgave. Denk aan samenwerking rondom kwetsbare groepen bij hittestress, het stimuleren van gebruik van openbaar groen door aanpassing van de toegangswegen, inrichting van het groen en aanbod van voorzieningen in en om het groen. Waar mogelijk haken we aan bij bestaande nota’s en visies.

Bijvoorbeeld in het kader van bewegen, ontmoeten en spelen (Speel- en beweegplan) of de Mobiliteitsagenda (duurzame mobiliteit). Door het beste uit de drie strategieën te halen, borgen we op diverse manieren dat het thema integraal opgepakt wordt.

Ambitie en koersen

Brede benadering ‘gezondheid’

Ambitie: Velsen is een gezonde en veilige leefomgeving voor onze inwoners, waarin we onze inwoners verleiden tot een gezonde leefstijl. We benaderen gezondheid en een gezonde leefomgeving daarom vanuit een brede definitie.

Velsen kiest voor een brede en integrale benadering van het thema gezondheid. Dat houdt in dat we ons niet alleen richten op de ‘traditionele’ thema’s vanuit milieuwetgeving (denk aan geluid, geur en luchtkwaliteit), maar onze blik verbreden en oog hebben voor hoe de fysieke leefomgeving invloed heeft op de sociale leefomgeving en het gedrag van onze inwoners.

Een gezonde fysieke en sociale leefomgeving wordt als prettig ervaren, nodigt uit tot gezond gedrag en heeft zo min mogelijk negatieve invloed op de gezondheid. De leefomgeving is een belangrijke pijler in integraal lokaal (gezondheids)beleid rondom thema’s als overgewicht, roken, eenzaamheid, sociale veiligheid en gezondheidsachterstanden. De Omgevingswet en de Landelijke nota gezondheidsbeleid, Nationaal Preventieakkoord en Sportakkoord bieden een goed kader voor de gemeente Velsen voor een gezonde en aantrekkelijke gemeente en het meenemen van gezondheid in het omgevingsbeleid. Gezondheid is een maatschappelijk doel van de Omgevingswet en ambities krijgen een plek in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Het is kansrijk om opgaven uit het fysiek domein en sociaal domein (energietransitie, klimaatadaptatie, vergrijzing, eenzaamheid, overgewicht, gezondheidsachterstanden, verstedelijking en krimp) te verbinden.

Koers: Een gezonde leefomgeving in de Omgevingsvisie Velsen (1) biedt een goede toegang tot voorzieningen (zoals scholen, winkels, buurthuis) en openbaar vervoer, voor iedereen; (2) nodigt uit tot een gezonde leefstijl zoals wandelen, fietsen, spelen, ontspannen, eten of elkaar ontmoeten; (3) is schoon, heel en veilig en biedt zoveel mogelijk rookvrije zones; en (4) is toegankelijk voor alle gebruikers (denk aan ouderen, kinderen en gehandicapten).

Gezondheidsbevordering Gezondheidsbevordering is gedrag stimuleren dat de gezondheid van mensen bevordert en ziekte voorkomt. Ongezond gedrag is niet alleen het gevolg van individueel gedrag, ook de omgeving waarin iemand leeft, werkt en woont heeft invloed. Werken aan een gezondheidbevorderende leefomgeving betekent dat we aandacht besteden aan thema’s als bewegen, roken, ontmoeten, ontspannen, gezond eten en het creëren van een (sociaal) veilige (woon)omgeving.

18

We kunnen daarbij niet om de behoeften van onze inwoners heen en betrekken ook onze kwetsbare inwoners. Het vraagt van de gemeente een integrale blik op de opgaven die spelen en een nauwe samenwerking tussen het sociale en fysieke domein. Koers: Gezondheid is een vast onderdeel van de belangenafweging in ruimtelijk beleid, waarbij de verbinding tussen het sociale en fysieke domein centraal staat. Een aantal onderwerpen kunnen we op de korte termijn al extra onder de aandacht brengen met mogelijk een groot effect. Denk aan voorlichtingen over een gezonde leefstijl en mensen informeren en bewust maken van eigen gedrag. Omdat roken nog steeds één van de grootste ziekteveroorzakers is, blijven we dit thema agenderen. Koers: We breiden het aantal rookvrije zones uit en stimuleren en faciliteren bedrijfsleven, (onderwijs)instellingen, (maatschappelijke) voorzieningen en woningcorporaties om met ons mee te doen. Kinderen en kwetsbaren worden zo beter beschermd tegenover de nadelige gevolgen van roken. Om iedereen mee te kunnen laten doen, is een leefomgeving nodig die voor alle doelgroepen wat te bieden heeft en die voor alle doelgroepen ook toegankelijk is.

Koers: Velsen heeft een inclusieve, toegankelijke en veilige leefomgeving die uitnodigt om te bewegen, ontmoeten en ontspannen in de openbare ruimte in bijvoorbeeld parken, tuinen, speelplaatsen of op sportaccommodaties.

Gezondheidsbescherming Behalve het bevorderen van de gezondheid, zijn we als gemeente ook verplicht om onze inwoners te beschermen tegen externe (milieu)factoren. We willen allemaal een schonere lucht, gezond drink- en zwemwater en geen geluidsoverlast ervaren. Bij veel milieuaspecten is de gemeente controlerend. De Omgevingsdienst IJmond (ODIJ) en Noordzeekanaal-gebied (ODIJ-NZKG) fungeren in die zin als onze handhaver op het gebied van milieuwetgeving. We blijven inwoners en ondernemers controleren, ook in de toekomst. Daarnaast werken we bovenlokaal samen om hierin ook verdere stappen te zetten. Denk aan het Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit (samen met ODIJ), als uitwerking van het Schone Lucht Akkoord (SLA). We stimuleren het bedrijfsleven daarmee om schoner en duurzamer te worden. Ons streven is de kwaliteit te bereiken die voor de gezondheid van mensen gewenst is, zoals de WHOadvieswaarden voor lucht. Voor de luchtkwaliteit is het belangrijk nieuwe verontreiniging te voorkomen. Hiervoor hebben wij onze partners nodig, maar ook de EU en het Rijk. Koers: Wij verbeteren de milieukwaliteit en de luchtkwaliteit voldoet in 2030 aan de WHOadvieswaarden.

Behalve luchtkwaliteit is geluid in een dynamische gemeente als Velsen een relevant thema. Geluid kan allerlei bronnen hebben: verkeer in wat voor vorm dan ook, industrie, de natuur, de radio van de buurman. Soms kan (langdurige) blootstelling aan geluid (gezondheids) problemen veroorzaken. Het is daarom belangrijk om in de gaten te houden dat het geluid in de gemeente Velsen draaglijk is voor onze inwoners. Wettelijke normen stellen hierin een bovengrens vast, maar soms is het wenselijk om hier als gemeente aanvullende grenswaarden aan te verbinden. Vanaf 2022 worden de geluidsbelastingskaarten voor Velsen geactualiseerd. In 2023 wordt het Actieplan Geluid geactualiseerd.

Een prettige en veilige samenleving Velsen is een gewilde gemeente om te wonen, werken recreëren en verblijven. We willen graag dat dat zo blijft. In aanvulling op de andere koersen voor een goede fysieke leefomgeving vraagt dit ook een inclusieve samenleving waar iedereen de mogelijkheid heeft om mee te doen en een goed economisch klimaat. Het hebben van een baan en een stabiel en zeker inkomen levert namelijk ook een bijdrage aan een gezond leven. We vinden het belangrijk dat iedereen mee kan doen in de samenleving. Daarom stimuleren we dat er in alle kernen van Velsen woningen zijn voor alle doelgroepen. Ook blijven we werkgelegenheid bieden op alle niveaus en zorgen wij voor wegen, fietspaden en een goed openbaar vervoernetwerk zodat iedereen de mogelijkheid heeft om te reizen. Waar het kan, bevorderen we ontmoeting. Bijvoorbeeld met een uitnodigende inrichting van de openbare ruimte en door verschillende functies te combineren. We zorgen te allen tijde voor een

19

leefomgeving die schoon, heel en veilig is. Zo voorkomen we ondermijning, beperken we criminogene factoren en nodigen we mensen uit om naar buiten te gaan. Koers: We faciliteren de zelfredzaamheid en het vergroten van het sociaal kapitaal van onze inwoners door te zorgen voor een leefomgeving die schoon, heel en veilig is, waarin inwoners worden gestimuleerd actief mee te doen. Voor degene die het zelfstandig niet redden trekken het fysieke en sociale domein samen op om alsnog de juiste randvoorwaarden te creëren.

5.2 Duurzame groei Nederland heeft een opgave om de CO2 -uitstoot te verminderen met 55% in 2030 en de gevolgen van klimaatverandering zo goed mogelijk op te vangen. Ook de gemeente Velsen heeft daar een verantwoordelijkheid in. Daarom willen we de fysieke leefomgeving energieneutraal, klimaatbestendig, aardgasvrij en waterrobuust maken. Velsen heeft ook het Schone Lucht Akkoord (SLA) ondertekend. Velsen staat daarnaast voor grote groei- en transitieopgaven. Er komen veel verduurzamingsvraagstukken van de bestaande omgeving en nieuwe ruimtevragen in het kader van de energietransitie op de gemeente af. We willen de vraag naar ruimte op een duurzame manier accommoderen. Tegelijkertijd willen we de aantrekkelijke (cultuur)landschappen behouden.

Wat speelt er? Aanwezige waarden: een landschappelijk diverse gemeente Velsen is een landschappelijk diverse gemeente. Als waardevolle ruimtelijke kenmerken van de gemeente worden gezien: • De kernenstructuur; • De diversiteit van de landschappen; • Het Nationaal Park; • Het Recreatiegebied Spaarnwoude; • De bijzondere buitenplaatsen die de gemeente rijk is; • De unieke ligging aan zee waarin Velsen fungeert als nautische toegangspoort voor Amsterdam, aan de monding van het Noordzeekanaal; • Bijbehorende (haven)industrie en de visafslag. Het landschap is echter voortdurend aan verandering onderhevig en zal de komende jaren blijven veranderen als gevolg van een aantal majeure, ruimtelijke opgaven die ruimte claimen. Denk aan de toenemende vraag naar woningen, de energietransitie, klimaatverandering en een toenemend recreatief gebruik. Maar ook de groei van bestaande functies, zoals onze havengebieden en

aanwezige industrie. Hier ligt namelijk ook een ambitie om de havenontwikkeling een stap verder te brengen. De kwaliteit van het landschap staat daardoor onder grote druk. Behoud en versterking van de landschappelijke kernkwaliteiten en samenhang is daarom van groot belang.

Bodem en ondergrond Door de aanwezigheid van industrie, aanlanding energie infrastructuur, de potentie van geothermie, warmte-koude-opslag in de bodem, CO2-leidingen, waterstofleidingen, veel omvangrijke elektrische infrastructuur, de aanwezigheid van niet-gesprongen explosieven en ligging bij de zee is de ondergrond in Velsen een belangrijk element in het ruimtelijk proces. We zijn daarom gebaat bij zicht op de voor Velsen relevante aspecten, ontwikkelingen, kansen en uitdagingen in de ondergrond. In het verlengde daarvan bereiden we toekomstgericht beleid met betrekking tot de ondergrond voor. Voor de diepe ondergrond heeft het Rijk een voorzet gedaan met de Structuurvisie Ondergrond (STRONG). Het is niet haalbaar om tot in detail de ondergrond voor Velsen driedimensionaal in kaart te brengen. Daarom werken we momenteel zelf aan een eerste ‘lichte’ versie van een structuurvisie ondergrond met ondersteuning van TTE Consultants.

20

Meer concreet zoeken we antwoord op vier vragen: 1. Wat is in onze gemeente precies de invloed van de ondergrond op de gewenste ontwikkelingen boven de grond? Wat is de situatie in de ondergrond? 2. Welke ruimtevraag onder de grond komt er de komende jaren op ons af, gebaseerd op de gewenste ontwikkelingen boven de grond? 3. Welke regels zouden we op basis van de gewenste ontwikkelingen boven de grond voor de ondergrond moeten stellen, zodat de ontwikkelingen boven de grond ook daadwerkelijk kunnen worden gerealiseerd. Wat moeten we dan beschermen, reserveren, voorkomen? 4. Wat is een goed handelingsperspectief om bovengrond en ondergrond definitief met elkaar te verbinden, rekening houdend met feit dat grip krijgen op de ondergrond een lange termijn opgave is. Het gaat om inhoud en proces, en hoe we de ondergrond in dagelijkse werkprocessen als integraal onderdeel meegewogen kan worden. De komende maanden wordt het traject ondergrond verder uitgewerkt.

Waterketen Nationaal en regionaal zijn er trends en ontwikkelingen te onderscheiden die van invloed zijn op de uitvoering van de beheertaken in de waterketen, het (stedelijk) waterbeheer en de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening. Uitdagingen op het gebied van klimaatadaptatie, waterkwaliteit, duurzaamheid, maar ook kostenbesparingen, de kwetsbaarheid van organisaties en de verdere professionalisering van de uitvoering van beheertaken vragen om keuzes van gemeenten en waterschappen. Anticiperend op de komst van de Omgevingswet heeft de regio Kennemerland gezamenlijk met de drinkwaterbedrijven PWN, Dunea en Waternet een bouwsteen ontwikkeld voor het waterdomein, die door de partijen gebruikt kan worden bij het opstellen van omgevingsvisies, programma’s en omgevingsplannen. De belangrijkste consequentie van de Omgevingswet voor het waterdomein is dat de beleidsvrijheid van gemeenten en waterschappen verder toeneemt. Concreet krijgt dit vorm door: • Deregulering van regels voor lozingen in de riolering, bodem en op het oppervlaktewater; • Deregulering van regels voor bouwen; • Het vervallen van de goedkeuringsbevoegdheid van de provincie voor de gemeentelijke zorgplicht afvalwater in het buitengebied; • Het vervallen van de wettelijke planverplichting van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP).