E12 Ontwerp Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit en Visie Gezondheid en Luchtkwaliteit.pdf

Dit evenwicht staat ten dienste van duurzame ontwikkeling: toekomstige generaties moeten ook profiteren van de keuzes die wij maken. In deze visie zijn ambities opgenomen die raakvlakken hebben met de thema’s gezondheid en luchtkwaliteit. Een van deze ambities draait om gezondheid en veiligheid, waarbij de ambitie is het behouden en waar mogelijk verbeteren van de fysieke leefomgeving. Dit betreft bodem, water, lucht, omgevingsveiligheid, geluidbelasting en (ontwikkelingen in) de ondergrond. In elk geval voldoen we aan de wettelijke normen, en waar mogelijk zoekt de provincie ruimte voor verbetering13. De provincie spant zich in om samen met haar partners zo spoedig mogelijk aan de KRW-normen voor water en aan de WHO-normen voor luchtkwaliteit te voldoen, doch uiterlijk in 2027 wat betreft de KRW-normen en 2050 wat betreft de WHO-normen. 3. SLA uitvoeringsprogramma 2021 In 2020 heeft de provincie Noord-Holland, samen met de Rijksoverheid en een groot aantal provincies en gemeenten, het Schone Lucht Akkoord (SLA) ondertekend. De ondertekenaars van het SLA hebben met elkaar afgesproken om, op basis van hun eigen taken en bevoegdheden, zich in te zetten voor uitvoering van maatregelen binnen de in het SLA genoemde thema’s en sectoren. Het uitvoeringsplan SLA 2021 van de provincie NoordHolland is daarom ingestoken vanuit haar rol als bevoegd gezag op het gebied van schone

13 Daarbij moet aangetekend worden dat de ruimte hiervoor sterk bepaald wordt door externe, soms internationale, factoren die de provincie niet altijd direct kan beïnvloeden (internationale afspraken, industrie in omringende landen, etc.)

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 51

luchtbeleid. Iedere deelnemer dient in een jaarlijks uitvoeringsplan de maatregelen per thema en/of sector verder uit te werken. Het uitvoeringsprogramma maakt onderdeel uit van het Programma Gezonde Leefomgeving van de provincie Noord-Holland. 4. Pilot eNoses IJmond In mei 2020 is een pilot eNoses gestart in de IJmond regio. Doel van de pilot is om met behulp van verschillende instrumenten bronnen te kunnen duiden die geurhinder veroorzaken in de regio. Instrumenten zijn eNoses, klachtenregistratie (Tata Steel en OD NZKG) en windrichting. Op basis van deze informatie wordt er maandelijks een rapport opgesteld, waarin de data transparant gedeeld wordt en voor iedereen beschikbaar is. Met de partners van eNoses, waaronder Tata Steel en OD NZKG is afgesproken dat de verkregen data niet wordt ingezet ten behoeve van handhaving. De pilot loopt op 1 mei 2021 af, waarna partijen opnieuw beslissen of ze doorgaan of niet, zo ja op welke manier. De pilot maakt onderdeel uit van het Programma Gezonde Leefomgeving van de provincie Noord-Holland. 5.

Mobiliteit in de Omgevingsvisie NH2050 en agenda mobiliteit Op het gebied van mobiliteit heeft de provincie de volgende ambitie opgenomen: Onze ambitie is dat de inwoners en bedrijven van Noord-Holland zichzelf of producten effectief, veilig en efficiënt kunnen verplaatsen, waarbij de negatieve gevolgen van de mobiliteit op klimaat, gezondheid, natuur en landschap steeds nadrukkelijk meegewogen worden. De provincie zet zich in voor het versterken van mobiliteitsopties die hieraan bijdragen, zoals goede OV-verbindingen, uitstekende infrastructuur voor alle modaliteiten en technologische innovatie. Inwoners en bedrijven hebben zoveel mogelijk de vrijheid om hun eigen vervoerswijzen te kiezen. Zodanig dat het totale verkeers- en vervoersnetwerk optimaal wordt gebruikt en ten dienste staat van de ruimtelijk-economische ontwikkeling. De provincie stuurt op een optimale afstemming tussen ruimtelijke ontwikkelingen en infrastructuur en streeft naar een vorm van basisbereikbaarheid voor kleine kernen. Op basis van de Omgevingsvisie en de andere kaders, heeft de provincie een Agenda Mobiliteit14 opgesteld, deze gaat uit van de volgende drie strategische opgaven voor de mobiliteit in Noord-Holland: 1 Bouwen en bewegen beschouwen we in samenhang, om zo de groei te faciliteren. 2 Werken aan een klimaatbestendig en duurzaam mobiliteitssysteem.

3 De ontwikkelingen op het gebied van Mobiliteit worden vroegtijdig en continu in het licht van de leefomgeving geplaatst. 6. Perspectief Fiets15 Ook het belang van mobiliteit en het versterken van het netwerk van de fiets zijn benoemd in de Omgevingsvisie NH2050. In Perspectief Fiets staat dit verder uitgewerkt. De belangrijkste doelen zijn om Noord-Holland klaar te maken voor de elektrische fiets en de fiets naadloos te laten aansluiten op het openbaar vervoer. Dan kan de fiets een belangrijk deel van de verwachte mobiliteitsgroei opvangen. Voor de langere afstanden natuurlijk 14 Discussiedocument Agenda Mobiliteit, 2019, https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Verkeer_vervoer/Duurzame_mobiliteit/Discussiedocument_Agenda_Mobiliteit 15 Perspectief fiets, 2019, https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Verkeer_vervoer/Fiets

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 52

in combinatie met het openbaar vervoer. Perspectief Fiets beschrijft acht uitdagingen. Samengevat zijn deze: een veilige provinciale fietsinfrastructuur voor iedereen, het oplossen van knelpunten in het fietsnetwerk, samen met de regio een netwerk van doorfietsroutes aanleggen, het versterken van de ketenreis met de fiets (de combinatie van fiets en OV, en in sommige gevallen van fiets en auto), de kansen van de deelfiets benutten, het verbeteren van de verkeersveiligheid en bereikbaarheid door gedragsverandering, het stimuleren van fietstoerisme, Smart Mobility, innovatie en onderzoek. 7. Hollandse Luchten16 Met het project Hollandse Luchten heeft de provincie een eerste aanzet gegeven tot het in kaart brengen van de omgevingskwaliteit met gebruik van betaalbare sensoren. Dat gebeurt op dit moment op drie locaties: IJmond, Zaanstad Kogerveld en Amsterdam Buiksloterham. Hollandse Luchten is een experimenteel project van de provincie Noord-Holland waarbij met citizen sensing wordt onderzocht hoe tegen lage kosten luchtkwaliteit in kaart kan worden gebracht. De meetresultaten worden als open data gepubliceerd. Het is ook een experiment om ervaring op te doen met samenwerking tussen bewoners, lokale initiatieven en overheden. De proeffase liep tot juni 2020 en is met in ieder geval een jaar verlengd17. 8.

Programma Gezonde Leefomgeving16 De provincie vindt dat iedereen recht heeft op een gezonde leefomgeving. Dat wil zeggen: een fysieke omgeving waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is en die uitnodigt tot een gezonde leefstijl. De provincie wil gezondheidswinst behalen door vanuit haar rol te sturen op het behouden en waar mogelijk verbeteren van een gezonde fysieke leefomgeving. In het programma heeft de provincie drie deelambities geformuleerd, gebaseerd op de volgende hoofdambitie: “De provincie Noord-Holland streeft ernaar om een fysieke leefomgeving te creëren die gezond is voor haar inwoners en die een gezonde leefstijl stimuleert. Wij richten ons op de aspecten van de gezonde leefomgeving die binnen ons huidige takenpakket vallen of daaraan raken en waarbij de grootste gezondheidswinst is te behalen. Dit realiseren we in samenwerking met onze partners: gemeenten, gezondheidsinstanties, bedrijven en inwoners.” De deelambities zijn: een gezonde leefomgeving behouden en waar mogelijk verbeteren, de huidige milieukwaliteit in beeld hebben en gebruiken als kennisbron voor onze partners, de gezondheid bevorderen door stimuleren van een gezonde leefstijl. 9.

Zeer Zorgwekkende Stoffen Informatie over de inzet van ODNZKG De Omgevingsdiensten Noordzeekanaalgebied (ODNZKG) en IJmond (ODIJ) voeren in opdracht van de provincie Noord-Holland de inventarisatie naar Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) uit. Het doel van deze ZZS-uitvraag is een volledig en actueel inzicht in de

16 Programma Gezonde Leefomgeving PNH, 2020, https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Duurzaamheid_Milieu/Programma_Gezonde_Leefomgeving 17 Bron: Programma Tata Steel 2020-2050, 2020, https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Duurzaamheid_Milieu/Projecten/Tata_Steel/Programma_Tata_Steel_2020_2050

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 53

emissies van ZZS richting lucht en water te bepalen, inclusief een overzicht van welke vergunningen hierop aangepast moeten worden. Na beoordeling of de in het landelijk format geleverde informatie volledig is, beoordelen wij of er humane risico’s zijn (toets aan de Maximaal Toelaatbare Risico (MTR)). Deze beoordeling loopt nog. Indien er sprake is van MTR-overschrijding dan dient het bedrijf hier een einde aan te maken, dan wel een plan in te dienen om de emissie onder het Verwaarloosbare Risico te brengen. Waar blijkt dat actualisatie van de vergunning nodig is, gaat ODNZKG in het kader van het programma “Programmatisch actualiseren ODNZKG” de vergunningen in de komende 5 jaar risico gestuurd, ambtshalve actualiseren, dan wel een maatwerkbesluit op nemen. Indien ambtshalve actualisatie niet mogelijk is, dan wordt het bedrijf verzocht een aanvraag in te dienen, dan wel de betreffende activiteit te staken. De aanpak in het programma “Programmatisch actualiseren ODNZKG” is conform de landelijke afspraken tussen de 6 BRZO diensten. De inzet ten aanzien van ZZS bij de bedrijven Tata Steel IJmuiden en Harsco Metals Holland B.V. maakt onderdeel uit van het uitvoeringsprogramma VTH Tata Steel 2020-2022 ODNZKG.

Voor de afvalbranche hanteert de ODNZKG een gefaseerde aanpak conform de door de provincie Noord-Holland vastgestelde Handreiking verzoek om informatie over ZZSafvalbedrijven d.d. 3 september 2020 (hierna: Handreiking). Dit betekent dat in 2020 de uitvraag voor afvalbedrijven zich toespitst op ca. 300 ZZS in plaats van alle ZZS en potentiële ZZS en dat deze uitvraag zich vooral richt op kwalitatieve gegevens. Afspraken zijn gemaakt met de branchevereniging Afval voor de volgende fase (lange termijn, doorlopend na 1 januari 2021) waarin zal worden bekeken hoe aanvullende informatie over ZZS in de afvalfase te verkrijgen is. De uitvraag naar de overige ZZS-emissies wordt dan ook in 2021 en 2022 gecontinueerd. Voor de niet-afval bedrijven is de verwachting dat uiterlijk 1 januari 2021 een inzicht kan worden gegeven in de luchtemissies en immissie van ZZS én dat er in het eerste kwartaal van 2021 een inzicht kan worden gegeven in de indirecte lozingsgegevens van ZZS én kan worden bepaald welke vergunningen hierop moeten worden aangepast of dat een andere vervolgactie noodzakelijk is.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 54

7

Gebiedsgerichte aanpak in het kader van Schone Lucht Akkoord

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 55

7. Gebiedsgerichte aanpak in het kader van Schone Lucht Akkoord Zoals in het algemene deel aangegeven hebben provincie Noord-Holland en de gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen het Schone Lucht Akkoord ondertekend. Onder het Schone Lucht Akkoord faciliteert de Rijksoverheid de uitwerking van een gebiedsgerichte aanpak voor hoog blootgestelde locaties. Provincie en gemeenten zetten dan ook in op een gebiedsgerichte aanpak onder het Schone Lucht Akkoord. De acties die hier uit voort komen zijn gericht op het in kaart brengen van de omvang van de bronnen en de impact ervan op de gezondheid en luchtkwaliteit. Met die inzichten kunnen wij vervolgens als IJmondgemeenten, samen met andere bevoegde partijen, aanvullend beleid formuleren om de luchtkwaliteit en daarmee de leefbaarheid en gezondheid van de bewoners in het gebied te verbeteren. Gebiedsgerichte aanpak draait om drie acties: 1 De complexiteit en onderlinge afhankelijkheid van zowel de generieke achtergrond als de lokale bronnen in kaart brengen en wat deze betekenen voor luchtkwaliteit en gezondheid. 2 Onderzoeks- en monitoringsrapportages onderling verbinden en op elkaar afstemmen. 3 Inzicht verkrijgen in welke acties het effectiefst bijdragen aan onze doelen en

hoe deze, in samenhang met elkaar, kunnen worden uitgevoerd, om de gewenste gezondheidswinst te behalen. Toelichting: Ad. 1 Hoewel er duidelijkheid is over de soort bronnen luchtverontreiniging van invloed zijn in de regio, ontbreekt actueel inzicht op de mate waarin deze bronnen een rol spelen bij de gezondheid en in hoeverre deze beïnvloedbaar zijn door maatregelen (welke bronnen en stoffen zijn prioriteit voor de verbetering van de gezondheid én beïnvloedbaar). Het gaat met name om de effecten op de hoog blootgestelde- en hoog gevoelige groepen. Om dit inzicht te verkrijgen zal onder meer gebruik gemaakt worden van GCN en luchtmeetnet gegevens en tools om gezondheidseffecten inzichtelijk te maken. RIVM werkt aan gezamenlijke dataset rond Tata Steel: luchtmeetnet en Hollandse luchten worden daarin opgenomen. Ad. 2 Over de gezondheids- en milieukwaliteit van de leefomgeving in de IJmond is veel historisch en recent en onderzoek beschikbaar. Ook zal er nieuw onderzoek plaatsvinden. Diverse overheidsinstanties doen met regelmaat onderzoek naar bijvoorbeeld concentraties van luchtverontreiniging of gezondheidsindicatoren. Ook zijn er veel monitoringsrapportages beschikbaar. Daarnaast is er een sterke relatie met het Programma Tata Steel 2020-2050. De bevindingen die hieruit komen worden ook betrokken.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 56

Doel is al deze rapportages en onderzoeken bij elkaar te brengen en: a op basis van de onderzoeken en rapportages te inventariseren over welk type emissies binnen de IJmond informatie beschikbaar is en op grond daarvan te beoordelen of er behoefte is aan aanvullende informatie over ontbrekende metingen; b de onderzoeken en rapportages te analyseren op samenhang: wat zijn de dwars­ verbanden tussen de rapportages en hoe kunnen deze bijdragen aan een completer beeld over de situatie in de IJmond; c een beeld van de actuele situatie in de IJmond te maken. Ad. 3 Op basis van alle verkregen opbrengsten uit 1 en 2 verwachten we inzichtelijk te kunnen maken welke effecten de (genomen) maatregelen hebben op de luchtkwaliteit en de gezondheid in de IJmond. Te denken valt ook aan economische effecten (kosten – baten) en ruimtelijke effecten. Op deze manier kunnen afgewogen keuzes worden gemaakt. Met andere woorden: aan welke knoppen kun je draaien om de leefbaarheid in de IJmond te verbeteren en welke effecten heeft dat op de gezondheid van inwoners en op andere sectoren of beleidsvelden. Gezien de complexiteit van het vraagstuk is door provincie Noord-Holland en de IJmondgemeenten een verzoek bij het Rijk neergelegd om gezamenlijk werk te maken van een gebiedsgerichte aanpak onder het Schone Lucht Akkoord (SLA) in de IJmond.

De maatregelen die genomen worden binnen het SLA kunnen bijdragen aan een beperking van de emissies. Dit vraagt om commitment, investeringen en aanpassing van de regelgeving door bijvoorbeeld de Rijksoverheid. Schone Lucht Akkoord (SLA) Verbetering van luchtkwaliteit vergt een samenwerking van verschillende bevoegde gezagen/overheden zoals Rijk, provincie Noord-Holland en gemeenten, waarbij instrumenten die deze partijen kunnen gebruiken op elkaar worden afgestemd. Samenwerking met en inzet van inwoners en het bedrijfsleven is hierbij ook onontbeerlijk. Met het SLA spreken partijen zich uit deze samenwerking verder vorm te geven. De IJmondgemeenten en Provincie Noord-Holland hebben het SLA ondertekend en zich daarmee gecommitteerd aan de doelen van het SLA:

• Permanente verbetering van luchtkwaliteit om gezondheidswinst voor iedereen in Nederland te realiseren waarbij wordt toegewerkt naar de WHO-advieswaarden voor stikstofdioxide en fijn stof in 2030; • Het landelijk behalen van minimaal 50% gezondheidswinst in 2030 ten opzichte van 2016; • Het realiseren van een dalende trend van emissies van stikstofdioxide en fijn stof (PM10 en PM 2.5) in de sectoren (weg)verkeer, landbouw, scheepvaart, industrie en huishoudens.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 57

Gezondheidswinst centraal Het SLA heeft een looptijd tot 2030, bevestigt de samenwerking tussen nationale overheden en bevestigt onderstaande gemeenschappelijke doelstellingen. Het streefresultaat is dat mensen in Nederland ten gevolge van de verbetering van luchtkwaliteit gemiddeld 4 maanden langer leven. In Nederland zijn enkele dichtbevolkte gebieden met relatief hoge concentraties lucht­ vervuiling. De luchtkwaliteit in de IJmond is kwetsbaar. De compacte ordening van bedrijfs­ economische-, woon-, natuur- en recreatieve functies onderstreept deze kwets­baarheid en vergt maatwerk met een gebiedsgerichte aanpak. Het SLA bevat een trendbreuk. Daar waar afgelopen jaren nationaal en regionaal/lokaal is ingezet op het behalen van Europese grenswaarden voor fijn stof en stikstofdioxide, gaat het SLA verder. In het SLA staat gezondheidswinst centraal waarbij wordt toegewerkt naar WHO-advieswaarden (gezondheidswaarden).

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 58

Martin Hoscik/Shutterstock.com

8

Monitoring en Evaluatie

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 59

8. Monitoring en Evaluatie Omdat bij dit programma een groot aantal partijen betrokken is, vinden wij het belangrijk om de voortgang te monitoren en te evalueren zodat tijdig bijgestuurd kan worden. Vanwege de complexiteit in de samenhang van de maatregelen, is uitvoering en coördinatie volgens een programma-aanpak wenselijk. Dit programma wordt zowel tussentijds als achteraf (ex post evaluatie) geëvalueerd. Het doel van monitoring en evaluatie is om:

• Inzicht te hebben in de voortgang van de uitvoering van maatregelen en acties. • Inzicht hebben in hoeverre het huidige proces effectief en efficiënt is ingericht. • De verkregen kennis te delen met deelnemende/belanghebbende partijen. • Inzicht hebben in hoe bewoners de maatregelen, de luchtkwaliteit en hun gezondheid ervaren.

• Monitoren van concentraties in de lucht met luchtmeetnet en gezondheid met gezondheidsmonitor IJmond (inzicht in de verbetering van de luchtkwaliteit; inzicht in de afname van hinder op basis van klachten). De (tussentijdse) evaluatie heeft een jaarlijkse frequentie en heeft een uitgebreider karakter. Hierin wordt een terugblik gegeven op de afgelopen periode met een nadruk op behaalde voorgang en eventuele barrières in de uitvoering. We presenteren de evaluatie in het Platform Milieu & Gezondheid en het Bestuurlijk Overleg Industrie en Gezondheid. Op het gebied van monitoring willen wij met een uitvoeringsagenda het overzicht creëren over de planning, de voortgang en de bestede gelden. Dit overzicht delen wij periodiek met deelnemende partijen en belanghebbenden. Samenhang De voorgestelde maatregelen die in dit programma zijn opgenomen staan niet op zichzelf. Elke maatregel zal in meer of mindere mate een bijdrage leveren aan een betere gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond. Het doen en volgen van onderzoeken naar gezondheid en luchtkwaliteit is van groot belang. Voor wat betreft deze onderzoeken en monitorings­ rapportages sluiten we aan bij het genoemde hierover in het Programma Tata Steel 2050. De belangrijkste zijn: • Luchtmeetnet IJmond. • Gezondheidsmonitor IJmond (GGD Kennemerland i.s.m. RIVM). • Verkenning Ultrafijn stof (RIVM). • Gezondheidsonderzoek (RIVM).

• Grootschalige Concentratiekaarten Nederland (GCN) (RIVM). • Incidentie en prevalentie van kanker in de regio Kennemerland 2004-2018 (rapport GGD Kennemerland)

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 60

Bijlage

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 61

Bijlage 1 Lijst van bedrijven in de IJmond waarvoor de VTH-taken zijn gemandateerd aan Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied door Provincie Noord-Holland NAAM

ADRES

Vattenval (Nuon Velsen)

Hoflaan 1

1951HJ

Velsen-Noord

Tata Steel Ijmuiden

Wenckebachstraat 1

1951JZ

Velsen-Noord

Bek & Verburg B.V. IJmuiden

Westerduinweg 7

1976BV

IJmuiden

Central Mudplant and Fluid Services B.V.

Wijkermeerweg 7

1951AH

Velsen-Noord

Reym Beverwijk

Nijverheidsweg 50

1948PV

Beverwijk

RWZI Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Beverwijk

Randweg 17

1948NS

Beverwijk

Harsco Metals Holland B.V.

Breedbandweg 1 - 4BA

1951MC

Velsen-Noord

Crown Van Gelder B.V.

Eendrachtsstraat 30

1951AZ

Velsen-Noord

Vattenval (Nuon Power Generation B.V. (IJmond)

Wenckebachstraat 1

1951JZ

Velsen-Noord

N.V. Nederlandse Gasunie

Sint Aagtendijk 20

1947PH

Beverwijk

Linde Gas Benelux b.v.

Wenckebachstraat 1

1951JZ

Velsen-Noord

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 62

Foto’s: Shutterstock.com

www.odijmond.nl • 63