E12 Ontwerp Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit en Visie Gezondheid en Luchtkwaliteit.pdf

GEMEENTE VELSEN

Collegebericht Weeknummer: 19

Datum vergadering

11 mei 2021

Ambtenaar

E. Satoer/J. Stokman

Zaaknummer

52649-2021

Telefoonnr.

06 54721692

Portefeuillehouder(s)

S.Y. Dinjens

E-mailadres

Esatoer@velsen.nl

M. Steijn Bijlagen

2

Onderwerp: Ontwerp Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit en Visie Gezondheid en Luchtkwaliteit

Geachte leden van de raad, Wij hebben samen met de colleges van Beverwijk en Heemskerk het IJmondiale ontwerp programma Gezondheid en Luchtkwaliteit vrijgegeven voor inspraak. Na de inspraak bieden wij het programma aan de raden aan voor besluitvorming. Als kader voor de uitvoering van het programma hebben wij ook de gezamenlijke visie Gezondheid en Luchtkwaliteit vastgesteld. Beide stukken zijn als bijlage bij dit bericht bijgevoegd. In onderstaande lichten we ze kort toe. De luchtkwaliteit in de IJmond staat zwaar onder druk door bijvoorbeeld het vele gemotoriseerde verkeer (weg/water/lucht) en de zware bedrijvigheid. Dat heeft een toenemende bezorgdheid van bewoners over hun gezondheid en de leefbaarheid tot gevolg. Deze bezorgdheid wordt versterkt door de tussentijdse onderzoeksresultaten van gezondheidsonderzoeken van het RIVM en de GGD. Uit het onderzoek volgt op hoofdlijnen dat de luchtkwaliteit in de IJmond vaker matig tot onvoldoende is dan in achtergrondlocaties zonder industrie in de nabijheid. In de IJmond worden ook meer en vaker acute gezondheidsklachten gemeld bij de huisarts en komen chronische aandoeningen vaker voor vergeleken met het platteland en andere industriegebieden. De luchtkwaliteit in de IJmondregio kan en moet dus beter. Dat vinden wij en dat willen onze inwoners. We zetten ook al in op schonere lucht.

Bijvoorbeeld via de uitvoering van IJmond Bereikbaar en GreenBiz. Maar dat heeft nog niet geleid tot het gewenste resultaat. Daarom ondertekenden wij op 13 januari 2020 al samen met de IJmondgemeenten en provincie NoordHolland het Nationale Schone Lucht Akkoord (SLA). Vanuit de gezamenlijke ambitie om in 2030 de wereldgezondheidsnormen voor luchtkwaliteit te behalen. En daarom gaan zetten we ons nu in voor een brede aanpak van de problematiek. Aanpak Een betere luchtkwaliteit in de regio willen we de komende jaren langs meerdere sporen realiseren: 1. Via de uitvoering van het programma Tata Steel 2030-2050; 2. Via de uitvoering van het programma Gezondheid en Luchtkwaliteit, een intensivering van de uitvoering van de visie Luchtkwaliteit 2017-2021; 3. Door als één overheid te werken aan de luchtkwaliteit; en

GEMEENTE VELSEN 4. Door onze ambities op het gebied van luchtkwaliteit (en een gezonde leefomgeving) te verankeren in de Omgevingsvisie. Ad. 1 Programma Tata Steel 2020-2050 Recent stelden we met Provincie Noord-Holland en de IJmondgemeenten het Programma Tata Steel 2020-2050 vast. Dit programma richt zich op het verduurzamen van het staalbedrijf. Verduurzamen draagt bij aan een schonere lucht. De verantwoordelijkheid voor het programma ligt bij de provincie. Zij is voor Tata Steel het bevoegd gezag (milieuvergunning). Ad. 2 Ontwerp programma Gezondheid en Luchtkwaliteit Tata Steel is een grote maar zeker niet de enige bron van luchtverontreinigingen in onze regio. Daarom hebben wij in IJmond-verband onderzocht hoe we binnen onze eigen invloedssfeer de andere bronnen van luchtverontreiniging aan kunnen pakken. Dat hebben we uitgewerkt in het programma Gezondheid en Luchtkwaliteit. Integratie van gezondheid en luchtkwaliteit in één programma Het programma Gezondheid en Luchtkwaliteit zet niet alleen in op de verbetering van de luchtkwaliteit. Gezondheidsbevordering (fysiek en sociaal) en gezondheidsbescherming (fysiek) zijn ook prominent opgenomen. Een schonere luchtkwaliteit bevordert uiteindelijk ook de mogelijkheden voor ruimtelijke planontwikkeling. Daarnaast dragen veel maatregelen bij aan de reductie van CO2 uitstoot in de IJmond.

Aansluiten bij lopende maatregelen Het programma gezondheid en luchtkwaliteit bevat vooral intensivering van de lopende maatregelen op het gebied van (toezicht op) industrie en bedrijvigheid, het beperken van houtstook, schonere mobiliteit en minder luchtvervuiling door de scheepvaart. Het maatregelenpakket is vervolgens aangevuld met een aantal nieuwe maatregelen voortvloeiend uit het SLA. Ad 3 Werken als één overheid: Visie Gezondheid en Luchtkwaliteit Het Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit staat niet op zichzelf. Het is nauw verweven met de Visie Gezondheid en Luchtkwaliteit. In de visie spreken niet alleen de IJmondgemeenten, maar ook de provincie Noord-Holland zich uit zich – als één overheid - te willen verbinden aan een gezamenlijke kijk op de problematiek. Waarbij de partijen elk vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid een bijdrage leveren aan het verbeteren van de gezondheid en luchtkwaliteit. De Visie is gebaseerd op bestaand beleid van het Rijk, de provincie Noord-Holland en de gemeenten. Ad 4 Verankering in onze lokale Omgevingsvisie Naast de maatregelen die we op IJmondiaal niveau nemen, zetten we onze ambities lokaal kracht bij door ze te verankeren in onze Omgevingsvisie. Gezondheid is een van de drie pijlers van de Omgevingsvisie in wording. Het Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit komt er als uitvoeringsprogramma onder te hangen.

Dekking We voeren het programma zoveel mogelijk binnen bestaande middelen uit. Waar noodzakelijk komen we hier in de P&C Cyclus op terug.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Velsen

Onze visie op een gezondere leefomgeving IJmond

definitief concept

Onze visie op een gezondere leefomgeving IJmond d.d. 11 mei 2021

Opsteller: Provincie Noord-Holland, gemeente Beverwijk, gemeente Heemskerk, gemeente Velsen.

DEFINITIEF CONCEPT | Onze visie op een gezondere leefomgeving IJmond

•2

Inleiding In 2030 is de IJmond een gezondere leefomgeving en voldoet de luchtkwaliteit aan de WHOadvieswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof in 2030. Het is een omgeving waar gezocht wordt naar een balans van functies en activiteiten die een positief effect heeft op de fysieke leefomgeving en gezondheid. Dat betekent dat de totale belasting van de leefomgeving verbetert. Het is een omgeving waar bewoners, maatschappelijke partners en bedrijven, in onderling vertrouwen, actief betrokken worden bij het behalen van deze ambities. En waar wij als overheden gezamenlijk in optrekken, ieder vanuit onze eigen rol en verantwoordelijkheid. Die samenwerking kan nog veel beter. Daarbij streven wij gezamenlijk naar een balans tussen het economisch belang van de regio IJmond en het belang van een gezonde leefomgeving. Deze visie vormt de basis daarvoor.

Waarom een gezamenlijke visie? Wij, de gemeente Velsen, gemeente Beverwijk en gemeente Heemskerk (hierna: IJmond­ gemeenten) en de provincie Noord-Holland, hebben samen de opgave om de leefomgeving in de IJmond gezonder te maken. In de regio IJmond is de aandacht voor een gezondere leefomgeving groter dan ooit. De IJmond kenmerkt zich door een veelheid aan functies en activiteiten, die het gebied een uniek en complex karakter geven. In het gebied wordt werken, wonen, recreëren, zware industrie, weg, rail- en vliegverkeer alsook scheepvaart met elkaar gecombineerd. Deze functies en activiteiten leggen allemaal beslag en druk op de leefomgeving en zorgen voor vervuiling en hinder. Hoewel de luchtkwaliteit in de IJmond de afgelopen jaren is verbeterd, veroorzaakt met name de industrie overlast, zorgen en nadelige gezondheidseffecten in de omgeving. In de IJmond moeten, naast bestaande activiteiten, ook nieuwe opgaven gerealiseerd worden zoals de energietransitie, stikstofaanpak en duurzame mobiliteit.

Zo werken de IJmondgemeenten en de provincie Noord-Holland aan een gezondere IJmond:

• We maken ‘Gezonde leefomgeving’ een vast onderdeel maken van belangenafwegingen. • We bundelen de krachten van de gezamenlijke overheden door als één overheid te opereren, met name richting industrie en de omgeving. • We voeren programma’s en concrete maatregelen uit die bijdragen aan een gezondere leefomgeving. • We blijven inwoners actief informeren en betrekken. Het is onze gezamenlijk verantwoordelijkheid om de leefomgeving in de IJmond zo gezond mogelijk te maken. Ook in een omgeving waar grootschalige industrie aanwezig is die hinder met zich meebrengt. In dat kader vinden we het belangrijk dat gezonde leefomgeving een vast onderdeel uit gaat maken van belangenafwegingen in de IJmond. Economisch perspectief, een gezondere leefomgeving en duurzaamheid zijn begrippen die niet meer

DEFINITIEF CONCEPT | Onze visie op een gezondere leefomgeving IJmond

•3

los van elkaar te zien zijn in de Nederlandse industrie en in de IJmond. Door gebruik te maken van de expertise van de GGD en het RIVM, willen wij meer inzicht krijgen in de gezondheidseffecten en daarmee gezondheid explicieter als belang onder de aandacht te brengen. De provincie Noord-Holland, de IJmondgemeenten, de Omgevingsdienst Noordzeekanaal­ gebied, de Omgevingsdienst IJmond en de GGD Kennemerland overleggen periodiek in het bestuurlijk overleg Industrie & Gezondheid IJmond. Via dit overleg, en via een ambtelijke werkgroep met vertegenwoordiging vanuit alle betrokken partijen, houden wij elkaar op te hoogte en maken we waar nodig afspraken met elkaar. Het optreden naar buiten als één overheid krijgt met dit overleg op bestuurlijk niveau vorm. En ook op het gebied van onderzoek en monitoring wordt al veel samengewerkt. De samenwerking is ook nodig ter voorbereiding op de Omgevingswet. Onder meer de bevoegdhedenverdeling tussen provincie en de gemeenten wordt op onderdelen aangepast. Om de ambities te realiseren hebben de overheden programma’s opgesteld om elk onze rol te pakken. Het Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond pakt bronnen aan zoals mobiliteit, scheepvaart en de woonomgeving. Het Programma Tata Steel 2020-2050 richt zich op meer en intensiever toezicht, aangescherpte vergunningen en continu onderzoek naar de gezondheid en de leefomgeving.

Met deze en meer programma’s zet ieder zich in om de leefomgeving gezonder te maken. Wij zullen bewoners actief te blijven informeren en betrekken, zowel bij de ontwikkeling van beleid als de uitvoering daarvan. Met een open houding ontvangen wij ideeën en suggesties, maar nemen ook kritiek en klachten serieus. Het brede omgevingsoverleg is hier één van de instrumenten voor. Met bewoners werken wij aan een gezondere leefomgeving, transparantie en onderling vertrouwen. Wanneer de overheid en burgers elkaars perspectieven en beleving kennen en respecteren, zal dit er uiteindelijk voor zorgen dat het overheidsbeleid (en de hieruit voortvloeiende maatregelen) beter aansluiten bij de praktijk. Hierbij is een goede informatievoorziening ook van groot belang. Er is al een grote hoeveelheid onderzoeken beschikbaar, wij willen zorg dragen dat deze onderzoeken vindbaar en leesbaar zijn voor bewoners.

Deze visie is een vervolg op en bekrachtiging van eerdere acties Deze gezamenlijke visie is niet het begin. In het verleden zijn er acties geweest om de leefomgeving te verbeteren en deze inspanningen zijn verankerd in programmatische aanpakken. Recentelijk is dat gebeurd met het ondertekenen van het Schone Luchtakkoord. In dit rijtje horen ook het Programma Tata Steel 2020-2050, het Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond, het Programma Gezonde Leefomgeving van de provincie Noord–Holland, de Visie NZKG, de provinciale Omgevingsvisie, en de Regionale Nota Gezondheidsbeleid thuis. Het verschilt welke partij eigenaar is van bovenstaande programma’s van visies, maar partijen onderschrijven deze, zo onderschrijft de provincie Noord-Holland ook het programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond.

DEFINITIEF CONCEPT | Onze visie op een gezondere leefomgeving IJmond

•4

Het Schone Luchtakkoord 2020 Met het akkoord dat o.a. is ondertekend door de Provincie Noord-Holland en de IJmond gemeenten wordt toegewerkt naar de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor lucht­ kwaliteit in 2030 voor fijn stof en stikstofdioxide om gezondheidswinst voor iedereen te realiseren. Provincie Noord-Holland en IJmondgemeenten hebben SLA ondertekend.

Programma Gezonde Leefomgeving De Provincie Noord-Holland wil toe naar een omgeving waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is en die uitnodigt tot een gezonde leefstijl. De provincie wil gezondheidswinst behalen door vanuit haar rol te sturen op het behouden en waar mogelijk verbeteren van een gezonde fysieke leefomgeving. Het realiseren van deze opgave is vervat in deze programmatische aanpak. Provincie Noord-Holland

Programma Tata Steel 2020-2050 De provincie Noord-Holland, de gemeente Beverwijk, de gemeente Heemskerk en de gemeente Velsen hebben gezamenlijk het Programma Tata Steel 20202050 vastgesteld. Hiermee wordt gestreefd naar het zoveel mogelijk verminderen van de negatieve effecten van Tata Steel op de gezondheid en veiligheid in de IJmond. Het bestaat uit een samenhangend pakket van bestaande en nieuwe maatregelen, zowel voor de korte (periode 2020-2022) als voor de langere termijn (2050).

Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond In dit programma zetten de IJmondgemeenten zich in op het verbeteren van de gezondheid en lucht­ kwaliteit in de IJmond, door te richten op intensi­vering van beleid en concrete maatregelen op het gebied van industrie en bedrijvigheid, woon- een leefomgeving, mobiliteit en scheepvaart. Dit programma moet nog door de IJmondgemeenten worden vastgesteld.

Provincie Noord-Holland en IJmondgemeenten Omgevingsvisie NH 2050 De Provincie Noord-Holland wil balans tussen economische groei en leefbaarheid. Dit betekent dat in heel Noord-Holland een basiskwaliteit van de leefomgeving wordt gegarandeerd. Er zijn randvoorwaarden geformuleerd hoe om te gaan met klimaatverandering. De provincie ontwikkelt zoveel mogelijk natuurinclusief en met behoud van (karakteristieke) landschappen, clustert ruimtelijke economische ontwikkelingen rond infrastructuur en houdt rekening met de ondergrond.

Regionale nota gezondheidsbeleid 2021-2028 “Samen gezond in Kennemerland” De landelijke gezondheidsvraagstukken zijn hierin vertaald naar de lokale situatie door het vastleggen van ambities en prioriteiten binnen de eigen regio aangevuld met eigen extra ambities. Doel is het bevorderen van de gezondheid van de inwoners van onze gemeenten en het stimuleren van een gezonde leefstijl. Deze nota moet nog door de IJmondgemeenten worden vastgesteld.

Provincie Noord-Holland Lokale omgevingsvisies worden door de IJmondgemeenten in 2021 vastgesteld.

Visie NZKG 2040 De visie NZKG richt zich op keuzes die nodig zijn om de belangrijke waarden in het gebied te versterken. De uitdaging is om de schaarse fysieke en milieuruimte in het Noordzeekanaalgebied optimaal in te zetten. Zo dat de juiste vestigingsvoorwaarden voor bedrijven die economische waarde en werkgelegenheid toevoegen wordt gerealiseerd. En voor het huisvesten van talent (vanwege het aantrekken van internationaal concurrerend kwalitatief arbeidsaanbod). Daarbij hoort een leefbare omgeving met voldoende groen en recreatieruimte. Deze visie is door de Colleges van gemeenten Amsterdam, Beverwijk, Haarlemmerliede Spaarnwoude, Velsen, Zaanstad en provincie Noord­Holland vastgesteld.

DEFINITIEF CONCEPT | Onze visie op een gezondere leefomgeving IJmond

•5

Foto’s: Shutterstock.com

www.odijmond.nl •6

Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021 – 2025

definitief concept

Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021 – 2025 d.d. 13 april 2021

Opgesteld door gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen. Geadviseerd door GGD Kennemerland en Omgevingsdienst IJmond. Contactpersoon: dhr. J.P. Stokman

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

•2

Inhoud Samenvatting

4

Opbouw van het programma

5

Leeswijzer

7

Inleiding

8

1. De achtergrond 1.1 Het programma: de aanleiding 1.2 Gezondheid centraal 1.3 Evaluatie Visie Luchtkwaliteit 2017-2021 1.4 Relatie met andere beleidsdoelen 1.5 Programma aanpak 1.6 Grootschalige Concentratiekaarten Nederland (GCN)

10 10 10 11 11 13 13

2. Industrie en Bedrijvigheid 2.1 Overzicht maatregelen 2.1 Uitleg per maatregel

17 17 18

3. Woon-en leefomgeving 3.1 Overzicht maatregelen 3.2 Uitleg per maatregel

23 23 25

4. Mobiliteit 4.1 Regionale mobiliteitsvisie IJmond en het Mobiliteitsfonds 4.2 IJmond Bereikbaar 4.3 Overzicht maatregelen 4.4 Uitleg per maatregel

34 34 35 36 38

5. Scheepvaart 5. 1 Overzicht maatregelen 5.2 Uitleg per maatregel

45 45 46

6. Provincie Noord-Holland 6.1 Overzicht maatregelen 6.2 Uitleg per maatregel

50 50 51

7. Gebiedsgerichte aanpak in het kader van Schone Lucht Akkoord

56

8. Monitoring en Evaluatie

60

Bijlage 1

62

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

•3

Samenvatting De gemeenten Beverwijk, Velsen en Heemskerk (hierna IJmond gemeenten), geadviseerd door GGD Kennemerland en Omgevingsdienst IJmond (ODIJ), zetten in nauw overleg in op een gezamenlijk programma dat zich richt op gezondheid door het verbeteren van de luchtkwaliteit. Door samen te werken, als één overheid, kunnen stappen worden gezet om samen met de inwoners en de bedrijven in de IJmond werk te maken van een gezonde en leefbare omgeving. In dat kader is recent ‘Onze visie op een gezondere leefomgeving IJmond’ en het Programma Tata Steel 2020 – 2050 door de IJmond Gemeenten en Provincie Noord-Holland vastgesteld. Tata Steel is echter niet de enige bron in de IJmond. Er vinden ook emissies naar de lucht plaats als gevolg van wegverkeer, overige bedrijven, scheepvaart en woonomgeving. De bijdragen van deze bronnen zijn ten opzichte van de emissies van Tata Steel klein, echter het is belang om ook voor deze bronnen een extra inspanning te leveren om de gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond te verbeteren. Dit programma zet daarom in op bredere mogelijkheden om de gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond te verbeteren, door te richten op intensivering van beleid en maatregelen binnen gemeentelijke bevoegdheden op het gebied van industrie en bedrijvigheid, woon- een leefomgeving, mobiliteit en scheepvaart.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

•4

Opbouw van het programma Het programma is opgebouwd uit 4 thema’s waarin voor een periode van vier jaar extra acties en impulsen op reeds lopende programma’s ter verbetering van de gezondheid en luchtkwaliteit zijn opgenomen. Het betreft inspanningen bij de overige bedrijven1 in de IJmond, het wegverkeer, de scheepvaart en de bebouwde (woon) omgeving. Een extra hoofdstuk is gewijd aan de acties die voortkomen uit de gebiedsgerichte aanpak in het kader van het Schone Luchtakkoord dat begin 2020 door alle IJmond gemeenten en provincie Noord-Holland is ondertekend. Het is van belang te benadrukken dat dit programma niet op zichzelf staat. Verbeteren van de luchtkwaliteit is nauw verweven met andere beleidsdoelen zoals het Klimaatakkoord, de stikstofaanpak, lokale- en regionale verkeer- en vervoersplannen en de regionale energiestrategie. Bedrijven In dit hoofdstuk staan acties beschreven die er toe moeten leiden dat emissies bij bedrijven1 worden teruggebracht en in het bijzonder de emissies van Zeer Zorgwekkende Stoffen. Aanscherpen van vergunningen waar mogelijk en intensiveren van toezicht zijn de belangrijkste acties in dit hoofdstuk. Woon- en leefomgeving In de Omgevingswet krijgt gezondheid een prominente rol.

Vooruitlopend op het in werking treden van de Omgevingswet wordt voorgesteld om beleid op te stellen en een pilot uit te voeren zodat gezondheid een vaste plek kan krijgen in de ruimtelijke ordening. Hiermee kan de leefomgeving gezonder worden gemaakt door bij iedere ruimtelijk beoordelingsplan, gezondheid mee te wegen en de omgeving zo in te richten dat deze de gezondheid niet alleen beschermt, maar juist bevordert en mensen uitnodigt tot gezond gedrag. Dit is belangrijk, omdat wanneer er wordt voldaan aan gezondheidsnormen, nog steeds gezondheidsschade kan optreden. Daarnaast wordt voorgesteld om burgers met open haarden en houtkachels intensiever voor te lichten over de wijze van stoken in relatie tot weersomstandigheden. Mobiliteit Zowel provincie Noord-Holland als de IJmondgemeenten hebben programma’s opgezet om de automobiliteit terug te dringen, door het stimuleren van alternatieven zoals fiets en OV gebruik. Daarnaast wordt ingezet op het toepassen van schonere brandstoffen. In dit hoofdstuk zijn dan ook legio reeds lopende projecten beschreven die de komende jaren kunnen worden geïntensiveerd.

1

Hieronder vallen alle bedrijven in de IJmond met uitzondering van de bedrijven genoemd in bijlage 1.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

•5

Scheepvaart Veel havens in de IJmond zijn inmiddels voorzien van walstroom. Met name de binnenvaart en visserij maken hier gebruik van. Voor zeeschepen (bulk-, container- en cruisevaart) is er geen wereldwijde standaard voor walstroom. Ten aanzien van de scheepvaart wordt ingezet op schone brandstoffen, verkenning met havenbedrijven voor differentiatie van havengelden (vuile schepen betalen meer havengeld), mogelijke regulering via havenverordeningen en het intensiveren van walstroomvoorzieningen.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

•6

Leeswijzer Na de inleiding beschrijft hoofdstuk 1 de achtergrond van dit programma: de aanleiding, de link met het thema gezondheid, een terugblik op de door de IJmondgemeenten opgestelde Visie Luchtkwaliteit 2017-2021 en de relatie met andere beleidsdoelen. Ook lichten we toe waarom voor een programma gekozen is en geven we een toelichting op de grootschalige concentratie kaarten (GCN). In hoofdstuk 2 tot en met 5 kunt u lezen welke concrete maatregelen en projecten de IJmondgemeenten in het programma hebben opgenomen. De mogelijke maatregelen en projecten zijn ingedeeld naar thema. Per thema vindt u een tabel met daarin overzichtelijk opgenomen de impulsen die per thema kunnen worden gegeven om te komen tot een verbetering van de gezondheid en luchtkwaliteit. De tabel wordt gevolgd door een uitgebreidere tekstuele toelichting per maatregel/project. In hoofdstuk 6 krijgt u een kort overzicht van beleidsintenties en programma’s die de provincie Noord-Holland uitvoert en die daarmee een positieve bijdrage leveren aan een gezondere leefomgeving in de IJmond. Ook lichten we de rol toe die Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG) heeft in onze regio. Het hoofdstuk maakt geen onderdeel uit van de formele context van het programma Luchtkwaliteit en gezondheid IJmond.

In hoofdstuk 7 leest u over het Schone Lucht Akkoord en de relatie daarvan tot dit programma, waarna we in hoofdstuk 8 beschrijven hoe monitoring en diverse onderzoeken een plaats krijgen in dit programma.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

•7

Inleiding In de IJmond is de aandacht voor gezondheid en luchtkwaliteit nog nooit zo groot geweest als nu. De IJmond is een milieu belast gebied waar overheden met verschillende aanpakken en beleid een positieve bijdrage willen leveren aan de gezondheid en een betere luchtkwaliteit. Toenemende bezorgdheid over gezondheid en leefbaarheid, in relatie tot de luchtkwaliteit in de IJmond, vragen om een actieve overheid die maatregelen treft om de luchtkwaliteit te verbeteren. Dit maakt dat de IJmondgemeenten inzetten op een gezamenlijk programma die zich richt op zowel gezondheid als luchtkwaliteit. Dit programma is opgesteld in nauw overleg met provincie Noord-Holland, Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, GGD Kennemerland en Omgevingsdienst IJmond, zodat we elkaar kunnen versterken waar er raakvlakken zijn. Door samen te werken op dit thema, als één overheid, kunnen stappen worden gezet om samen met onze inwoners en bedrijven werk te maken van een gezonde en leefbare IJmond. Een van de resultaten van die samenwerking is het Programma Tata Steel 2020-2050. Daarnaast werken partijen intensief samen op het gebied van onderzoek en monitoring. Voorbeelden hiervan zijn de opdracht aan het RIVM om een meerjarig gezondheidsonderzoek uit te voeren en het beheer van het luchtmeetnet in de IJmond.

Naast het voornoemde programma Tata Steel wordt het initiatief genomen om onderliggend programma op te stellen waarin we de acties voor de komende jaren uitwerken voor de overige bronnen, zoals emissies van wegverkeer, industrie, scheepvaart en woonomgeving. Naast de emissies van Tata Steel is het van belang om ook deze bronnen actief te beschouwen en te komen met maatregelen die bijdragen aan verbetering van de gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond. Dit programma richt zich dan ook op het uitvoeren van concrete maatregelen voor een periode van vier jaar waarbij de thema’s gezonde leefomgeving en het toewerken naar het behalen van WHO advieswaarden in 2030 centraal staan. Het betreft een pakket aan maatregelen waar de IJmondgemeenten in de meeste gevallen direct invloed op hebben.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

•8

1

Achtergrond

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

•9

1. De achtergrond In dit hoofdstuk schetsen we de achtergrond en aanleiding van dit programma, evalueren we de door de IJmondgemeenten, opgestelde lopende Visie Luchtkwaliteit 2017-2021 en gaan we verder in op de opzet van dit programma en de samenhang met ander beleid dat zich richt op verbetering van gezondheid en luchtkwaliteit.

1.1 Het programma: de aanleiding “Schone lucht is van levensbelang, voor iedereen. Luchtverontreiniging behoort tot de belangrijkste risicofactoren voor de gezondheid, in dezelfde orde van grote als overgewicht. Gemiddeld leven Nederlanders door luchtverontreiniging 9 maanden korter en jaarlijks overlijden circa 11.000 mensen vroegtijdig als gevolg van blootstelling aan luchtverontreiniging.” Met deze inleiding begint het “Schone Lucht Akkoord” (SLA) dat op 13 januari 2020 door staatssecretaris Van Veldhoven is opgezet en ondertekend door 9 provincies en 46 gemeenten, waaronder de provincie Noord-Holland, gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen. En niet voor niets. Gemeenten en provincie maken zich zorgen over de luchtkwaliteit in de IJmond en de gezondheid van haar inwoners. Met de ondertekening van het akkoord hebben partijen zich verbonden aan het streven naar een permanente verbetering van de luchtkwaliteit om gezondheidswinst voor iedereen in de IJmond te realiseren en waarbij wordt toegewerkt naar de WHO advieswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof in 2030. Naast het behalen van de WHO advieswaarden willen partijen ook een gezondere leefomgeving realiseren. Een leefomgeving met minder hinder, minder zeer zorgwekkende stoffen, een gezondere leefstijl en betrokkenheid van en communicatie met bewoners.

En daarmee moet in de IJmond de balans doorslaan naar een betere luchtkwaliteit en een gezondere leefomgeving.

1.2 Gezondheid centraal Concentraties luchtverontreiniging leiden tot schade aan de gezondheid. Zelfs ook onder de Europese grenswaarden en onder de WHO advieswaarden heeft luchtverontreiniging nog gezondheidseffecten. Gezondheid en gezonde leefomgeving is dan ook het belangrijkste uitgangspunt van dit programma. Met het uitgevoerde milieubeleid en het stelsel van milieuwetgeving is in Nederland in de afgelopen 30 jaar veel milieuwinst geboekt, maar er is nog veel te verbeteren. Aandacht voor aspecten als hinder, bezorgdheid, communicatie en mogelijkheden om de gezondheid te verbeteren, maken deel uit van dit programma. Voor een verbinding tussen gezondheid, milieu en ruimte is in ieder geval een brede definitie van gezondheid nodig. Een definitie die zich verbreedt van gezondheidsbescherming naar gezondheidsbevordering en leefstijl, met positieve gezondheid als insteek. Gezondheidsaspecten worden daarom integraal meegenomen in de thema’s van dit programma. Gezondheid integraal in plaats van sectoraal meenemen in beleid is een

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 10

uitdaging in toekomstig beleid. Met dit programma leggen we daarvoor een basis.

1.3 Evaluatie Visie Luchtkwaliteit 2017-2021 Met dit programma Gezondheid & Luchtkwaliteit geven de IJmondgemeenten onder meer een impuls aan de lopende acties en projecten uit de lopende Visie Luchtkwaliteit 2017-2021. Al vanaf 2012 werken de IJmondgemeenten samen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit op basis van meerjarenprogramma’s (visies). De uitvoering heeft zich met name gericht op activiteiten waar gemeenten gericht invloed op uit kunnen oefenen zoals autoverkeer, bedrijven, bewoners en scheepvaart. Onderstaand leest u op hoofdlijnen een opsomming van de belangrijkste activiteiten die in de afgelopen jaren in gang zijn gezet: • Gemeenten en Omgevingsdienst IJmond hebben samen met het bedrijfsleven het programma IJmond Bereikbaar opgezet. Een van de hoofddoelen van IJmond Bereikbaar is het terugdringen van emissies van het autoverkeer door het stimuleren van werknemers om gebruik te maken van de fiets voor het woon- werkverkeer. Inmiddels zijn er per dag 5.500 auto’s uit de spits, is er een fiets community ontstaan van meer dan 3.500 actieve fietsers die met elkaar 10,2 miljoen kilometer per jaar fietsen.

• Gemeenten hebben in de afgelopen jaren actief ingezet op het realiseren van walstroomvoorzieningen in de havens zodat schepen geen stroom meer hoeven op te wekken met hun dieselmotoren. • Er is actief toezicht gehouden op het voorkomen van stofemissies bij bulkopslag op- en overslagbedrijven. • Een eerste verkenning met een bunkervoorziening voor toepassing van LNG voor de binnenvaart is in gang gezet. • Een doorfietsroute IJmond wordt gerealiseerd. • De tweede veerpont vaart overdag en is op schonere brandstoffen gaan varen. • Het gebied rondom de Velsertraverse is gelijktijdig met de reconstructie van de Velsertunnel gereconstrueerd zodat het verkeer op deze plek veel beter doorstroomt met als gevolg minder filevorming en dus ook minder uitstoot. • Vanuit de Regionale Mobiliteitsvisie IJmond is een maatregelenpakket uitgevoerd die eveneens de doorstroming van verkeer op knelpunten bevordert. • Bedrijven met grote stookinstallaties zijn gecontroleerd op uitstootnormen. Veel van bovengenoemde initiatieven lopen de komende jaren door. In de volgende hoofdstukken stellen de IJmondgemeenten voor deze initiatieven een impuls te geven zodat een belangrijke bijdrage kan worden geleverd aan het behalen van de WHO doelstellingen in 2030.

1.4 Relatie met andere beleidsdoelen Dit programma staat niet op zichzelf. De initiatieven en de acties zijn nauw verweven met andere beleidsdoelen. Zo zorgen het Klimaatakkoord, de stikstofaanpak, lokale verkeeren vervoersplannen, de regionale energiestrategie en verduurzaming van mobiliteit ook

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 11

voor gezondheidswinst door schonere lucht. De IJmondgemeenten hebben ambities geformuleerd op deze thema’s en deze worden de komende jaren tot uitvoering gebracht. Om de vier jaar stellen de IJmondgemeenten een actieplan “geluid” op waarin maatregelen zijn uitgewerkt voor het terugbrengen van geluidsemissies. In 2018 zijn per gemeenten de actieplannen vastgesteld. Maatregelen die zich specifiek richten op verkeerslawaai zullen lokaal eveneens effecten hebben op het verbeteren van gezondheid en luchtkwaliteit. Maatregelen om het verkeerslawaai te verminderen op het niveau van de bron gaan vaak samen met winst op het gebied van luchtkwaliteit (en omgekeerd), ook kunnen gezondheidsaspecten daarbij integraal worden meegenomen. Momenteel wordt een nieuwe regionale nota gezondheidsbeleid opgesteld. Daarin worden de volgende gezondheidsvraagstukken uitgewerkt: Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving, gezondheidsachterstanden verkleinen, de druk op het dagelijks leven van jeugd en jongvolwassenen, vitaal ouder worden, leefstijlthema’s uit het landelijk preventieakkoord en de impact van het coronavirus. Uitgangspunt van de nota is dat de kwaliteit en de inrichting van de leefomgeving invloed hebben op de gezondheid.

Een gezonde fysieke leefomgeving is onlosmakelijk verbonden met ruimtelijke ordening en bestaat uit twee pijlers: gezondheidsbevordering (fysiek en sociaal) en gezondheidsbescherming (fysiek). De IJmond kent ook een dilemma tussen economische ontwikkelingen en het verbeteren van de leefomgeving. De milieuruimte is zeer beperkt. Er zijn diverse ambities zoals de groei van de maakindustrie waarbij ook verkeer- en scheepvaartbewegingen zullen toenemen, het ontwikkelen van een haventerreinen op de plek van de Averijhaven, de tweede grote zeesluis die binnenkort in gebruik wordt genomen en de ontwikkeling van de IJmond als energy hub. Dit kunnen bijtende ambities zijn die zorgvuldig in het beleid van de gemeenten en provincie moeten worden afgewogen en vragen om een duurzame ontwikkeling om te voorkomen dat effecten van nu te nemen maatregelen te niet worden gedaan. Dit dilemma komt aan de orde bij het opstellen van de Omgevingsvisies binnen de gemeenten. In het kader van de Omgevingswet krijgen de gemeentelijke overheden meer bestuurlijke afwegingsruimte bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. De IJmondgemeenten werken op dit moment aan de contouren voor het opstellen van een Omgevingsvisie voor hun gemeente. Deze gaat andere in op de samenhang tussen ruimte, milieu, water, verkeer en vervoer.

Voor een gezonde Omgevingsvisie is het van belang dat gemeenten in hun afweging expliciet aandacht besteden aan gezondheid in relatie tot luchtkwaliteit, economie en een gezonde leefomgeving in het algemeen en dit regionaal met elkaar afstemmen. Er kunnen voor verschillende gebieden andere ambities gelden of er kan prioriteit gegeven worden aan bepaalde gebieden waar gezondheid een belangrijk aandachtspunt is.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 12

1.5 Programma aanpak In dit programma formuleren de IJmondgemeenten maatregelen die leiden tot een gezondere leefomgeving en een betere luchtkwaliteit. Het gaat hier om maatregelen waar de gemeenten direct of indirect invloed op kunnen uitoefenen, omdat ze bijvoorbeeld bevoegd gezag zijn of de uitvoerende partij. Bij maatregelen waar de gemeenten dit niet zijn, is er sprake van bijvoorbeeld een lobby-aanpak of overleg met andere partijen zoals provincie en het Rijk. Vanwege de complexiteit in de samenhang van de maatregelen, willen de IJmond­gemeenten de uitvoering en coördinatie van de maatregelen en projecten volgens een programma aanpak vormgeven.

1.6 Grootschalige Concentratiekaarten Nederland (GCN) Om gerichte beleidsmaatregelen te nemen is het van belang om de bron van de lucht­ verontreiniging en de blootstelling hieraan lokaal te achterhalen. De immissie (wat zit er in de lucht die je inademt) is niet hetzelfde als de uitstoot (emissie). De emissie betreft de uitstoot vanuit een bron, bijvoorbeeld een bedrijf of een auto. De immissie betreft de concentratie op leefniveau, in de lucht die wij inademen. Die laatste is afkomstig van een veelheid aan bronnen, veraf en dichtbij. Hierin kunnen reacties tussen de verschillende stoffen hebben plaatsgevonden. RIVM monitoring Lokaal wordt de luchtkwaliteit gemeten. Metingen worden verricht om de ontwikkeling van de luchtkwaliteit te volgen, de bijdrage van lokale bronnen te kunnen volgen en om te kunnen toetsen aan grens- en streefwaarden. Jaarlijks monitort het RIVM voor het hele land honderden rekenpunten die geijkt worden met tientallen meetpunten voor de luchtkwaliteit. Die gegevens worden gebruikt bij het samenstellen van de Grootschalige Concentratie­ kaarten Nederland (GCN) voor alle wettelijk genormeerde componenten (o.a. PM10 +PM2.5, NOx).

Om GCN kaarten te kunnen maken is informatie beschikbaar over de uitstoot en karakteristieken van alle bronnen in binnen- en buitenland wat resulteert in de concentratiebijdrage van luchtverontreiniging voor elke vierkante kilometer in Nederland. Deze worden jaarlijks door het RIVM opgesteld en geven een beeld van de concentratie van de belangrijkste componenten van luchtverontreiniging in Nederland op een schaal van 1x1 km. Uitstoot en concentratie Beverwijk Op basis van de data van het RIVM uit 2016 is de bijdrage aan uitstoot en concentratie van de meest relevante bronnen (GCN-sector) voor bijvoorbeeld de gemeente Beverwijk berekend en op kaart gezet door GGD Amsterdam voor de Academische Werkplaats Milieu en Gezondheid, in samenwerking met GGD Kennemerland en Omgevingsdienst IJmond. Het RIVM stelt, vanaf najaar 2018, de voor de blootstelling belangrijkste bronbijdragen per gemeente via hun eigen GCN-website beschikbaar. De sectorale bijdrage (=bronbijdrage) aan de concentratie geeft niet alleen de bijdrage uit de gemeente (of het km2 vakje zelf), maar van alle bijdragen uit Nederland. Hoe ‘unieker’ de bron, hoe duidelijker de koppeling is

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 13

tussen uitstoot en lokaal verhoogde concentraties. Als men exact wil weten wat de bijdrage is van een lokale bron aan de concentratie, dan moeten hiervoor aparte modelberekeningen worden uitgevoerd. De primaire PM10 concentratie in de gemeente wordt, gemiddeld, voor ruim de helft bepaald door de uitstoot van Tata Steel. Het merendeel is het gevolg van opwaaiend stof van opslag en wegen. De emissies uit schoorstenen en fabriekshallen (puntbronnen en diffuus) dragen minder bij aan de PM10 concentratie in Beverwijk omdat deze emissies door de grotere uitworphoogte over een groter gebied verspreid worden. Wegverkeer is, volgens de destijds in de rapportage gemaakte berekening, verantwoordelijk voor ruim 1% van de totale emissie van PM10 in de gemeente Beverwijk, maar draagt meer dan 10% bij aan de concentratie. Dit is een gevolg van de lage uitworphoogte en van verkeer in omringende gemeentes en elders in het land. Overige industrie staat in de gemeente Beverwijk op de vierde en consumenten-vuurhaarden (houtstook) op de vijfde plaats voor wat betreft de bijdrage aan de PM10 concentratie.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 14

Onderstaande figuur geeft een overzicht van de relatieve bijdrage aan de emissie en concentratie van verschillende bronnen in Beverwijk. Bijna 90% van de totale PM10 emissie is volgens de hier gebruikte rekenmethode afkomstig van Tata Steel: twee derde als gevolg van puntbronnen en diffuus (verbrandings- en procesemissies) en zo’n 20% als gevolg van opwaaiend stof (opslagen en wegen). De sectoren 1510 en 1520 (basismetaal Tata) dragen in totaal 2,9 µg/m3 bij aan de PM10 concentratie in Beverwijk, ofwel 55% van de primaire PM10 concentratie afkomstig van alle Nederlandse sectoren. Beverwijk, bijdrage bronnen (%) aan PM10-concentratie en -emissie

Concentratiebijdrage (%) Emissiebijdrage (%)

Getoonde afbeeldingen zijn van een aantal jaar geleden, en het voornemen is om jaarlijks een update te laten maken met behulp van de meest recente data en inzichten.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 15

2

Industrie en Bedrijvigheid

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 16

2. Industrie en Bedrijvigheid De regio IJmond is een uniek gebied in Nederland waar het spanningsveld tussen leefbaar­ heid en economische ontwikkeling dagelijks wordt ervaren. De aanwezige (zware) industrie2, mobiliteit, scheepvaart en luchtvaart vragen elk om hun eigen fysieke- en milieuruimte in het gebied, en wedijveren met andere functies in hetzelfde gebied: wonen, werken, recreëren en verblijven. De uitdaging is om de balans te laten doorslaan naar verbeteren van de gezondheid, leefbaarheid en de luchtkwaliteit in de IJmond. Naast Tata Steel zijn, geconcentreerd op de verschillende bedrijventerrein in de IJmond, veel bedrijven die eveneens een nadelig effect hebben op de luchtkwaliteit. Het betreft emissies van stookinstallaties, afzuigsystemen bij maakprocessen waarbij koolwaterstoffen vrijkomen en in voorkomende gevallen Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). Indirect komen emissies vrij vanwege de aan- en afvoer van grondstoffen en eindproducten.

2.1 Overzicht maatregelen Onderstaande tabel geeft het overzicht van maatregelen binnen het thema Industrie en bedrijvigheid. Daarna volgt per maatregel nadere uitleg. Nr.

Algemene beschrijving

Gewenste resulta(a)t(en)

Uitvoering door

Fase uitvoering

Benodigde partners ter consul­tatie, medewerking en/of samenwerking

Invloedsfeer

1

Intensiveren toezicht en handhaving bulkopslag op- en overslagbedrijven die onder bevoegdheid IJmondgemeenten vallen.

Afname overlast dan wel klachten veroorzaakt door op- en overslagbedrijven.

Omgevingsdienst IJmond

Nieuwe maatregel

IJmond gemeenten, GGD

Binnen gemeentelijke bevoegdheid

2

Actualiseren milieuvergunningen en scherp te vergunnen op de Best Beschikbare Technieken.

Toepassen kennis verkregen via Pilot Industrie. Inventarisatie en actua­ lisering bedrijven met impact op luchtkwaliteit.

Omgevingsdienst IJmond

Nieuwe maatregel

IJmond gemeenten, GGD

Binnen gemeentelijke bevoegdheid

3

Intensiveren terug­dringen van toepassing van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) in de industrie (onder bevoegdheid Gemeenten).

Uitvoeren van een inventarisatie van ZZS stoffen bij de industrie. in de jaren 2020-2021. Vervolgens wordt ingezet op minimalisering van de uitstoot van deze ZZS stoffen.

Omgevingsdienst IJmond

Nieuwe maatregel

Bedrijfsleven, GGD

Binnen gemeentelijke bevoegdheid

2 Dit programma richt zich op alle bedrijven in de IJmond met uitzondering van de bedrijven genoemd in bijlage 1.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 17

Nr.

Algemene beschrijving

Gewenste resulta(a)t(en)

Uitvoering door

Fase uitvoering

Benodigde partners ter consul­tatie, medewerking en/of samenwerking

Invloedsfeer

4

Onderzoek naar mogelijkheden om gezondheidsparagraaf op te nemen in datarapportages luchtkwaliteit IJmond

Paragraaf in datarapport vanaf 2021.

Omgevingsdienst IJmond

Nieuwe maatregel

Provincie NoordHolland, GGD

Binnen gemeentelijke invloedsfeer

5

Intensiveren van stimulering verbetering stookgedrag bedrijven door inzet datalogger.

Informatie moet worden opgehaald. Op welke manier gaan wij intensiveren?

Omgevingsdienst IJmond

Nieuwe maatregel

Bedrijfsleven

Binnen gemeentelijke invloedsfeer

6

Intensivering toezicht op onderhoud en keuring stookinstallaties bij industrie en bedrijven.

Aanschrijven alle bedrijven in bedrijvenbestand met stookinstallatie van > 100 KW. Benodigde keuringen zijn bij alle bedrijven uitgevoerd.

Omgevingsdienst IJmond

Maatregel is in uitvoering

Bedrijfsleven

Binnen gemeentelijke invloedsfeer

7

Intensiveren van controles op het treffen van energiebesparende maatregelen in het bijzonder op erkende maatregelen bij stookinstallaties.

Erkende maatregelen toegepast op stook­ installaties

Omgevingsdienst IJmond

Nieuwe maatregel

IJmond gemeenten, zorginstellingen

Binnen gemeentelijke invloedsfeer

8

Inkoopbeleid voor diensten en werken emissievrij.

Aanbestedingscriteria ten aanzien van luchtkwali­ teit opgenomen in inkoopbeleid voor diensten en werken bij gemeenten (voorbeeldfunctie)

IJmond gemeenten

Nieuwe maatregel

Rijk

Binnen gemeentelijke invloedsfeer

9

Analyse geurklachten bedrijven onder bevoegdheid gemeenten.

Inzicht in mate van geurhinder en op basis hiervan toezichtplan opstellen.

Omgevingsdienst IJmond

Nieuwe maatregel

ODNZKG, GGD

Binnen gemeentelijke invloedsfeer

2.1 Uitleg per maatregel 1. Intensiveren toezicht en handhaving bulkopslag op- en overslagbedrijven die onder bevoegdheid IJmondgemeenten vallen Naast Tata Steel zijn er in de IJmond diverse bedrijven die bulkgoederen op- en overslaan. Deze bedrijven kunnen stofoverlast veroorzaken. Deze bedrijven zijn meestal in de havengebieden. Een voorbeeld hiervan zijn de bedrijven gelegen aan Zuiderkade in Beverwijk waar activiteiten zijn met bulk op- en overslag. De komende jaren zal het toezicht op stofemissies bij deze bedrijven worden aangescherpt. Hinder door en blootstelling aan stof willen we zoveel als mogelijk verminderen, ook in verband met gezondheid.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 18

2. Actualiseren milieuvergunningen en scherp te vergunnen op de Best Beschikbare Technieken In het Schone Lucht Akkoord (SLA) is de doelstelling opgenomen om bij de nieuwe of geactualiseerde vergunningen die vanaf 2020 worden afgegeven, emissie-eisen op te nemen die zo dicht mogelijk aan de onderkant van de BBT-range liggen. Het begrip Beste Beschikbare Technieken (BBT) staat voor de meest doeltreffende methoden die technisch en economisch haalbaar zijn om emissies en andere nadelige gevolgen voor het milieu van een bedrijf te voorkomen. Het doel van deze maatregel is om te komen tot een geactualiseerd vergunningsbestand waardoor de negatieve effecten van het bedrijfsleven op de gezondheid en luchtkwaliteit verder wordt beperkt. Daarnaast willen we aandacht geven aan hinder, ook een belangrijk gezondheidsaspect. Voor IPPC installaties die in het RIE (richtlijn industriële emissies) zijn aangewezen is de BBT (Best Beschikbare Technieken) veelal voorgeschreven in BREF’s ((BAT (Best Available Techniques) Reference documents)). Het bevoegde gezag dient er zorg voor te dragen dat de inhoud van de BREF in de vergunning is geïmplementeerd. In de IJmond zijn meerdere inrichtingen en straks milieubelastende activiteiten aanwezig die onder het IPPC vallen en waarvoor BREF’s zijn opgesteld.

Voor een aantal inrichtingen in de IJmond de onder het IPPC vallen heeft GS de VTH-taken aan de ODIJ gemandateerd, denk aan: Averijhaven, Schrootbedrijf Riwald, Scheepssloperij Treffers. Voor al inrichtingen waar IPPC activiteiten plaatsvinden is/wordt in de vergunning aangesloten bij de BREF’s waardoor BBT in de vergunning is voorgeschreven. Voor een aantal andere inrichtingen is GS bevoegde gezag en zijn de VTH-taken (vergunning­ verlening-, toezicht- en handhavingstaken) gemandateerd aan de OD NZKG, denk aan Tata Steel, Lindegas, Crown & Van Gelder, NUON, Harsco. Er zijn ook inrichtingen waar geen IPPC installaties aanwezig zijn, die wel vergunningplichtig zijn en waarvoor de gemeente bevoegde gezag is. De voorschriften om emissies naar de lucht te voorkomen dan wel zoveel mogelijk te voorkomen staan tegenwoordig (sinds 2018) voor deze inrichtingen niet meer in de vergunning maar in het Activiteitenbesluit milieubeheer. Het Activiteitenbesluit milieubeheer wordt opgesteld door het Rijk en bevat voorschriften die invulling geven aan BBT. Het bevoegde gezag kan middels maatwerk aanvullende voorschriften opnemen om te borgen dat BBT op een juiste manier wordt nageleefd. Gelijktijdig met het screenen van het vergunningenbestand op Best Beschikbare Technieken naar luchtemissies zal de screening ook plaatsvinden op geuremissies.

De meest relevante bedrijven onder gemeentelijke bevoegdheid zijn de Rioolwaterzuiveringsinstallaties en specifieke zuiveringsinstallaties bij processen van de papier en voedingsindustrie.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 19

3. Intensiveren terugdringen van toepassing van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) in de industrie (onder bevoegdheid Gemeenten) Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor mens en milieu. Dit kan zijn omdat ze bijvoorbeeld kankerverwekkend zijn, de voortplanting belemmeren en/of zich in de voedselketen ophopen. In 2021 wordt verder gegaan met het verkrijgen van inzicht in de emissie van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). Voor de provinciale bedrijven zal dit jaar nadat vorige jaar de emissies in kaart zijn gebracht, een begin gemaakt worden met het vastleggen van de verplichte reductie en de rapportage van de voortgang hiervan. Voor de gemeentelijke bedrijven wordt verder geïnventariseerd bij welke bedrijven ZZS aanwezig zijn en waar nodig een uitvraag gedaan om inzicht te verkrijgen in de emissies. Voor de bedrijven waar de uitvraag is afgerond, zal begonnen worden met het vastleggen van de verplichte reductie en de periodieke rapportageverplichting. We willen hiervoor ook samenwerken met de GGD. 4. Onderzoek naar mogelijkheden om gezondheidsparagraaf op te nemen in datarapportages luchtkwaliteit IJmond De trend is om in beleidsstukken en maatregelen integraler te kijken naar milieu- en gezondheidsaspecten. Ook in het datarapport Luchtkwaliteit IJmond gebeurt dit met de WHO advieswaarden, die sinds een aantal jaar in het rapport zijn opgenomen.

De IJmond Gemeenten willen onderzoeken en in overleg gaan met partners om het meenemen van gezondheidsaspecten in het datarapport te bespreken. Deze kan dienen om de informatie uit het rapport te verduidelijken voor bewoners en bestuurders. Eventueel kan de paragraaf ook als aanvulling op of apart van het rapport indien het niet mogelijk is om gezondheid in 2021 integraal in het rapport op te nemen. 5. Intensiveren van stimulering verbetering stookgedrag bedrijven door inzet datalogger Gemeenten in de IJmond bieden via de ODIJ ondernemers de kans om kosteloos inzicht te krijgen in de inregeling van de stook-, koel- en ventilatie installatie met de datalogger. De datalogger meet of installaties optimaal staan ingeregeld, of het pand voldoende is geïsoleerd en welke besparingen er te realiseren zijn. Een verbetering in stookgedrag kan leiden tot een afname in uitstoof van CO2, fijnstof en stikstofdioxiden. In de praktijk blijkt bij 19 van de 20 toepassingen van de datalogger emissies van stookinstallaties kunnen worden terugbracht. 6. Intensivering toezicht op onderhoud en keuring stookinstallaties bij industrie en bedrijven In het Activiteitenbesluit milieubeheer zijn keuringsvoorschriften opgenomen ten aanzien van middelgrote en grote stookinstallaties. Deze stookinstallaties en gasleidingen moeten ééns per vier jaar worden gekeurd.

Deze keuringen zijn nodig om de veiligheid en kwalitatief goede verbranding te verzekeren. Uit milieu-inspecties in de afgelopen jaren is gebleken dat deze keuringen regelmatig niet tijdig worden uitgevoerd. Recent is een project gestart waarbij alle bedrijven die vallen onder deze verplichting moeten aantonen te voldoen aan het wettelijke keuringsregime. De verwachting is dat deze maatregel leidt tot een positieve uitwerking op (vermindering van) uitstoot van fijnstof en stikstofdioxiden door stookinstallaties.

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 20

7. Intensiveren van controles op het treffen van energiebesparende maatregelen in het bijzonder op erkende maatregelen bij stookinstallaties Een onderdeel van milieu-inspecties is de controle op energiebesparende maatregelen (erkende maatregelen). Hierbij zijn eisen opgesteld ten aanzien van stookinstallaties waaronder de verplichting om een hoogrendementsketel toe te passen en gebruik te maken van een weersafhankelijke regeling en tijdschakelaar. De kern van deze maatregel is het intensiveren van deze controles om te komen tot schonere emissies naar de lucht en energie te besparen. 8. Inkoopbeleid voor diensten en mobiele werktuigen emissievrij In het Schone Lucht Akkoord (SLA) is veel aandacht voor het terugdringen van de uitstoot van mobiele werktuigen. Deze machines draaien vaak op dichtbevolkte plekken, bijvoorbeeld op bouwlocaties of bij evenementen. Bij bouwwerkzaamheden kan het voorkomen dat dieselaggregaten wekenlang vlak bij de gevel van woningen staan. Dat lijkt onschuldig, maar op drie meter afstand van een aggregaat is de roetconcentratie tot zeven maal hoger en is de fijnstofconcentratie tot tweeënhalf maal hoger dan de achtergrondconcentratie. Bij zwaardere aggregaten is die emissie nog hoger. De uitstoot van mobiele werktuigen, zoals bouwmachines, veegwagens en aggregaten, blijkt een aanslag op de gezondheid.

Deze werktuigen zijn, ondanks hun beperkte aantal, verantwoordelijk voor tien procent van de negatieve gezondheidseffecten die ontstaan door binnenlandse luchtverontreiniging3. Door ondertekening van het SLA hebben deIJmondgemeenten zich gecommitteerd aan de volgende punten: • Voortouw nemen om het aantal schone mobiele werktuigen bij gemeenten sneller te vergroten. • Stimuleren van de inzet van zero-emissie materieel in aanbestedingen en om in 2030 zo veel als mogelijk zonder emissie te werken, zoals afgesproken in het Klimaatakkoord. • Mogelijkheden onderzoeken om emissie-eisen op te nemen in omgevingsvergunningen en milieuzones voor mobiele werktuigen, in bijvoorbeeld groenbeheer in binnensteden. Vooral op plaatsen met hoge blootstelling aan luchtvervuiling. • Aansluiting zoeken bij beleid op gebied van stikstof. Dit beleid zal in veel situaties een versnellende werking hebben op het elektrificeren van mobiele werktuigen. Er zal een beleid worden opgezet waarin bovengenoemde punten in een aanpak zijn uitgewerkt, waarbij we ook het aspect geluid van mobiele werktuigen meenemen. 9. Analyse geurklachten bedrijven onder bevoegdheid gemeenten In het afgelopen jaar zijn 188 geurklachten (niet Tata) in behandeling genomen. Een derde van de klachten zijn individuele geurklachten afkomstig van de Horeca. 50 klachten zijn klachten waarvan de oorzaak onbekend is.

Op basis van bundeling en geografische analyses kunnen mogelijke bronnen worden vastgesteld kunnen gebiedsgericht controles worden uitgevoerd op geuroverlast. Waar mogelijk willen we hierbij ook extra aandacht besteden aan gezondheidsaspecten. Door de geurklachten gerichter te analyseren kan de overlast hiervan worden teruggedrongen. 3 Bron: Schone Lucht Akkoord, 2020, https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2020/ 01/13/bijlage-1-schone-lucht-akkoord DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 21

3

Woon- en leefomgeving

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 22

3. Woon-en leefomgeving De omgeving waarin mensen wonen, werken en leven kan negatieve invloed hebben op hun gezondheid. Deze invloed kan direct zijn bijvoorbeeld door een drukke weg met een hoog risico op verkeersongevallen of slechte fietsmogelijkheden in een buurt. Echter, de omgeving kan ook indirect van invloed zijn op de gezondheid, bijvoorbeeld door stress van geluidhinder of ontevredenheid over de (mensen in de) buurt. Vaak wordt aandacht besteed aan bovenstaande negatieve omgevingsfactoren, terwijl de omgeving ook een positieve invloed kan hebben op de gezondheid oftewel gezondheid bevorderend kan werken4. In het kader van dit programma wordt een aantal maatregelen en ambities beschreven die een positieve invloed kunnen hebben op de woon- en leefomgeving. Het overzicht hieronder geeft een beknopte weergave van deze maatregelen. Daaronder volgt een korte uiteenzetting per maatregel.

3.1 Overzicht maatregelen Nr.

Algemene beschrijving

Gewenste resulta(a)t(en)

Uitvoering door

Fase uitvoering

Benodigde partners ter consultatie, medewerking en/of samenwerking

Invloedssfeer

1

Gezondheid een vast onderdeel maken van de belangenafweging in ruimtelijk beleid

Beleid ontwikkelen

IJmond Gemeenten

Nieuwe maat­regel

GGD, OD IJmond

Binnen gemeentelijke bevoegdheid

2

Gerichte aanpak hoog blootgestelde en hoog gevoelige groepen

Beleid ontwikkelen

IJmond gemeenten

Nieuwe maatregel

GGD, OD IJmond

Binnen gemeentelijke bevoegdheid

3

Pilot Gezondheidswinst in ruimtelijke ontwikkelingen

Pilot uitvoeren

IJmond gemeenten

Nieuwe maatregel

GGD, OD IJmond

Binnen gemeentelijke bevoegdheid

4

Actief informeren bij ongunstige omstandig­ heden van hoog gevoelige groepen

Indien mogelijk, toepassen.

IJmond Gemeenten

Nieuwe maatregel

GGD

Buiten gemeentelijke invloedssfeer

5

Bevorderen gezondheid in de wijk (positieve gezondheid / wijkgerichte aanpak)

In de IJmond in twee woongebieden een wijkgerichte aanpak ter verbetering van gezondheid.

IJmond Gemeenten

Nieuwe maatregel

IJmond gemeenten, GGD

Binnen gemeentelijke bevoegdheid

4 Bron: RIVM, 2019, https://www.rivm.nl/gezonde-leefomgeving/wat-verstaan-we-onder-gezonde-leefomgeving

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 23

Nr.

Algemene beschrijving

Gewenste resulta(a)t(en)

Uitvoering door

Fase uitvoering

Benodigde partners ter consultatie, medewerking en/of samenwerking

Invloedssfeer

6

Campagne open haarden en houtkachels

Proactieve voorlichting van bewoners over verantwoord omgaan met stoken. Ook wordt de ‘stookalert’ actief gepromoot. Dit systeem, ontwikkeld door RIVM en KNMI, waarschuwt wanneer het weer ongunstig is om hout te stoken.

Omgevingsdienst IJmond

Nieuwe maatregel

IJmond gemeenten, GGD

Binnen gemeentelijke bevoegdheid

7

Onderzoeken mogelijk­ heden nieuwe wijken stookvrij via Omgevings­ visie Omgevingsplan

Restricties in Omgevingsvisie en Omgevingsplan

IJmond Gemeenten

Nieuwe maatregel

Omgevingsdienst IJmond, GGD

Binnen gemeentelijke invloedssfeer

8

Duurzaam alternatief voor Gemeenten ontwikkelen kerstboomverbranding beleid

Omgevingsdienst IJmond

Maatregel is in voorbereiding

Omgevingsdienst IJmond

Binnen gemeentelijke invloedssfeer

9

Extra inzet reinigen wegen en straten

Verlagen van

IJmond Gemeenten

Nieuwe maatregel

10

Stimulering rookvrije woonomgeving (rookvrije generatie)

Gemeenten ontwikkelen beleid

IJmond Gemeenten

Maatregel is in voorbereiding

Zorginstellingen, speelterreinen, sportverenigingen, GGD

Binnen gemeentelijke invloedssfeer

11

Stimulering groene leefomgeving

Gemeenten ontwikkelen beleid

IJmond Gemeenten

Maatregel is in uitvoering

GGD

Binnen gemeentelijke invloedssfeer

12

Vuurwerkverbod / vuurwerkzones

Gemeenten ontwikkelen beleid

IJmond Gemeenten

Maatregel is in uitvoering

GGD voor gezondheids-aspecten

Gedeeltelijk buiten gemeentelijke bevoegdheid

13

Extra aandacht voor communicatie en informatie

Gemeenten ontwikkelen beleid

IJmond gemeenten

Nieuwe maatregel

OD IJmond, GGD

Binnen gemeentelijke invloedssfeer

14

Gezondheidsmonitor IJmond

Uitvoeren en evalueren monitor

GGD Kennemerland

Maatregel is in uitvoering

IJmond gemeenten

Binnen gemeentelijke invloedssfeer

Binnen gemeentelijke invloedssfeer

DEFINITIEF CONCEPT | Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025

• 24

3.2 Uitleg per maatregel 1. Gezondheid een vast onderdeel maken van de belangenafweging in ruimtelijk beleid De Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024 - Gezondheid breed op de agenda beschrijft de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid en geeft richting aan het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten. Een ambitie die hierin beschreven wordt is om gezondheid een vast onderdeel te maken van de belangenafweging in ruimtelijk beleid. De omgeving waarin mensen wonen, werken en leven is een van de factoren die hun gezondheid beïnvloedt. De leefomgeving heeft een positieve invloed op gezondheid en welbevinden, als de fysieke inrichting en sociale structuren mensen verleidt om te bewegen en te spelen, gezonde keuzes te maken, te ontspannen of elkaar te ontmoeten. De fysieke leefomgeving kan ook een bron van ziektelast zijn. Mensen kunnen bijvoorbeeld ziek worden van blootstelling aan (lucht)verontreiniging door industrie en verkeer. In dat geval zijn maatregelen nodig om de gezondheid te beschermen bij ruimtelijke ontwikkelingen, zoals woningbouw. We willen daarom beleid opstellen om gezondheid (en veiligheid) ook in de IJmond een vast onderdeel te maken van de belangenafweging in ruimtelijk beleid. Deze ambitie vindt niet alleen een grondslag in de Omgevingswet, maar zoals hierboven al is beschreven, ook in het landelijk gezondheidsbeleid.

De relatie tussen gezondheid en ruimtelijk beleid komt onder meer tot uiting in het ruimtelijk beleid van gemeenten. De woningbouwopgave in de IJmond is groot. In deze regio is het meer dan relevant om de milieubelasting mee te laten wegen bij het maken van woningbouwplannen en andere keuzes, zoals het vergunnen van biomassacentrales, in het ruimtelijk beleid. 2. Gerichte aanpak hoog blootgestelde en hoog gevoelige groepen Aanvullend op de generieke aanpak om luchtkwaliteit te verbeteren is een gerichte aanpak nodig om hoog blootgestelde en hoog gevoelige groepen te beschermen. Ook is het noodzakelijk om de pieken in de luchtverontreiniging in kaart te brengen en met lokale partijen gericht maatregelen te nemen om schade bij hoog gevoelige groepen te beperken zoals bijvoorbeeld rond scholen en ziekenhuizen. Ook de Gezondheidsraad bespreekt dit in haar advies ‘Gezondheidswinst door schonere lucht’ (2018): niet alleen generieke maatregelen, verbeteren van luchtkwaliteit voor alle Nederlanders, maar ook specifieke maatregelen ter bescherming van hoog risico groepen. Niet iedereen heeft namelijk even veel last van luchtverontreiniging. Kinderen, ouderen, longpatiënten en mensen met hart- en vaataandoeningen zijn meer gevoelig voor de effecten van luchtverontreiniging.