Discussiedocument Omgevingsvisie

omgevingsvisie Velsen 2050 Discussiedocument

Agenda voor dialoog met de gemeenteraad Maart 2021

inhoudsopgave 0. Kernboodschap 1. Inleiding 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

4

5 Een omgevingsvisie voor Velsen Discussienota: agenda voor dialoog Wat ging vooraf aan de discussienota? Maatschappelijke opgaven als leidraad Leeswijzer

2. Kerngegevens gemeente Velsen

9

3. Gezonde gemeente 3.1 Wat speelt er? 3.2 Opgaven en dilemma’s 3.3 Wat wil Velsen?

10

4. Duurzame groei 4.1 Wat speelt er? 4.2 Opgaven en dilemma’s 4.3 Wat wil Velsen?

16

5. Ruimte voor wonen 5.1 Wat speelt er? 5.2 Opgaven en dilemma’s 5.3 Wat wil Velsen? 5.4 Hoe gaan we dat bereiken?

22

6. Algemene opgaven 38 6.1 Beleid en regelgeving andere overheden 6.2 Conflicterende ruimteclaims 6.3 Samenspel 7. Vervolgproces

2

40

Bronnenlijst Aan de slag met de Omgevingswet - Website

Waar staat je gemeente.nl -Website

Bevolkingsprognose Provincie Noord-Holland 2019 - Publicatie

Wonen in de Metropoolregio Amsterdam 2019 - Publicatie

Bouwmonitor 2020 - Provincie Noord-Holland - Publicatie

Woonagenda Provincie Noord-Holland

Concept-RES NHZ

Woonakkoord regio Zuid-Kennemerland/IJmond 2021 - 2025

Concept-Transitievisie warmte - Gemeente Velsen

Woonvisie 2040: Fijn wonen voor iedereen - Gemeente Velsen

Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) - Publicatie Economische agenda 2020 - 2025 - Gemeente Velsen Factsheet Gezonde Leefomgeving - Publicatie Groenstructuurplan - Gemeente Velsen Kernwaarden Gezonde Leefomgeving GGD GHOR - Publicatie Locatieonderzoek SITE - Presentatie gemeenteraad 10-12-20 Loket Gezond Leven - Website Milieubeleidsplan 2015-2020 - Gemeente Velsen Mobiliteitsagenda - Gemeente Velsen Nationaal Klimaatakkoord 2019 Nationaal Programma RES Nationale Omgevingsvisie Plan van Aanpak Omgevingsvisie Velsen 2050 Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit - Omgevingsdienst IJmond Provinciale Omgevingsvisie Noord-Holland Regionale Gezondheidsnota Kennemerland Rijksstructuurvisie Ondergrond - Publicatie Structuurvisie Velsen 2025 - Gemeente Velsen Velsen in cijfers - Gemeente Velsen -Website Visie op Velsen 2025 - Gemeente Velsen VTV Toekomstverkenningen 2018 - Website/Publicatie

3

0. kernboodschap Velsen is Nederland in het klein. Prachtige natuur met uitgestrekte bossen en duinen die ons beschermen tegen de Noordzee, maar ook zware industrie, een visafslag en de cruisevaart die het haven- en Noordzeekanaalgebied kenmerken. Een dorpse, landelijke sfeer in de kleine kernen tegenover het stedelijk karakter van IJmuiden. Groots wonen of juist betaalbaar op vierhoog. En dat allemaal nabij de werkgelegenheid die de Randstad biedt. Gelukkig zijn er diverse mogelijkheden om je te verplaatsen in de gemeente om van al deze functies gebruik te maken.

sector worden benaderd, zoals een Woonvisie, de Welstandnota, het Groenstructuurplan en een Mobiliteitsagenda. We kijken waar de uitgangspunten uit deze documenten bijdragen aan onze lange termijn doelstellingen. Als ze niet met elkaar botsen nemen we deze over in de Omgevingsvisie. Omdat de tijden – en daarmee de opgaven – ook veranderen door de jaren heen, is dit nog niet genoeg voor een volwaardige Omgevingsvisie. We zullen ook een paar nieuwe bouwstenen moeten ontwikkelen , zoals onze visie op duurzame energie, een strategische visie op de ondergrond en ideeën over gezonde verstedelijking. Daarnaast onderzoeken we waar binnen de gemeente plek is voor extra woningen. De bouwstenen en de doelstellingen die daaruit voortkomen vormen uiteindelijk de eerste Omgevingsvisie voor de gemeente Velsen.

Velsen biedt het allemaal. De keerzijde is dat het – net als Nederland – voor majeure opgaven staat. Hoe zorgen we ervoor dat we Velsen straks nog in- en uitkomen? Hoe houden we onze woningen voor iedereen betaalbaar? Waar halen we straks onze duurzame energie vandaan? Waar beschermen we onze natuur, en waar maken we plaats voor nieuwe functies? Is er straks voldoende plek voor onze ouder wordende samenleving? En, misschien nu nog wel belangrijker dan ooit, hoe blijven we met z’n allen veilig en gezond?

Planning Het opstellen van een Omgevingsvisie hoeft gelukkig niet binnen een maand. Toch kunnen we niet achteroverleunen. De gemeenteraad en het college willen keuzes maken in en richting geven aan de ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving van Velsen. De gemeente Velsen doet dit door in stappen naar een Omgevingsvisie toe te werken. Eind 2019 is verkend wat de Velsense Omgevingsvisie kan zijn en wat daarvoor nodig is – de zogenaamde bouwstenen. In het eerste kwartaal van 2020 is een planning op hoofdlijnen gemaakt en zijn de belangrijke beslismomenten in de tijd gezet. Het voorbereidend werk leidt na de zomer tot dit Plan van Aanpak, waarin van grof naar fijn via verschillende werkgroepen, college en raadsbesluiten wordt toegewerkt naar de eerste belangrijke mijlpaal: het Koersdocument. Parallel daaraan werken we aan een ordening van het beleid en trekken we een beentje bij op thema’s waar we nog geen uitgelijnde ideeën over hebben.

Omgevingsvisie als vehikel Sommige opgaven bestaan al een tijdje, anderen zijn relatief nieuw. Wat ze met elkaar gemeen hebben, is dat ze niet zomaar worden opgelost en allemaal te maken hebben met dezelfde fysieke leefomgeving. Ze vragen om integrale en strategische keuzes om onze gemeente op tijd in de goede richting te kunnen sturen. Deze beslissingen kunnen niet worden doorgeschoven. Daarom is de gemeente gestart met het opstellen van een Omgevingsvisie waarin deze keuzes voor heel Velsen worden gemaakt. Het is één van de instrumenten uit de nieuwe Omgevingswet: een strategische visie tot 2050 voor de gehele fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie heeft betrekking op alle terreinen van de leefomgeving en de samenhang daartussen, zoals ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed, maar ook gezondheid en leefbaarheid. De Omgevingsvisie vervangt daarmee grotendeels de sectorale beleidsontwikkeling binnen de gemeente.

In- en externe samenwerking Een dergelijk complexe opgave is geen eenmansklus. Vanwege de vervlechting van thema’s is de expertise van veel collega’s en de Omgevingsdienst IJmond nodig. We vragen onze samenwerkingspartners om bij te dragen aan en te reflecteren op de doelstellingen, de tussenresultaten en het eindresultaat. Denk daarbij aan onze woningcorporaties, onze zorg en welzijnsinstellingen, maar ook de collega’s binnen de Metropoolregio Amsterdam en de Provincie Noord-Holland. In het kader van Samenspel gaan we ook nog uitgebreid in gesprek met onze inwoners. Gezamenlijk werken we aan de eerste Omgevingsvisie Velsen, waarmee we voorbereid zijn op de veranderingen van morgen.

Bouwstenen We beginnen niet bij nul. In Velsen is nu nog een Structuurvisie van kracht die op veel thema’s nog steeds actueel is. Daarnaast hebben we allerlei beleid waarin de opgaven per 4

1. inleiding 1.1 Een omgevingsvisie voor Velsen In 2019 en 2020 werken we samen met inwoners, bedrijven, belangenorganisaties, raadsleden en ambtenaren aan een omgevingsvisie voor Velsen. De visie bevat straks het beleid op hoofdlijnen voor de fysieke leefomgeving1 en vervangt een groot aantal bestaande visie- en beleidsdocumenten. We hebben geen glazen bol; de toekomst is onzeker. De visie vormt dan ook geen blauwdruk van de gewenste toekomst. Met de omgevingsvisie bedenken we samen oplossingen voor ontwikkelingen die op ons af komen en geven we richting aan de toekomst van Velsen. In de geest van de nieuwe Omgevingswet kijken we niet meer vanuit sectorale (deel)belangen naar onderwerpen. We maken samen een integrale visie en zoeken naar meerwaarde. Er liggen kansen om opgaven aan elkaar te koppelen. Maar we moeten ook duidelijke keuzes maken en (gebiedsgerichte) prioriteiten stellen. We kunnen immers niet alles en niet alles ligt binnen de invloedssfeer van Velsen.

opgaven en dilemma’s in het fysieke domein op een rij gezet. Met het vaststellen van de discussienota besluit het college van burgemeester en wethouders tot een agenda als basis voor de dialoog en discussie over de toekomst met de gemeenteraad en vervolgens ook met externe stakeholders en belangenorganisaties. Doel is de keuzemogelijkheden inzichtelijk te maken en te verleiden om sturing te geven. De inhoudelijke discussie wordt vervolgens verwerkt in een concept-koersdocument. In de dialoog is volop ruimte voor aanvulling van deze onderwerpen. Aan de hand van de uitkomsten van deze dialoog zullen ambities, doelstellingen en keuzes worden aangescherpt en (opnieuw) besproken worden met de samenleving en de gemeenteraad. Zie ook hoofdstuk 7 over het vervolgproces. 1.3 Wat vooraf ging aan deze Discussienota In 2019 is gestart met een inventarisatie van wat er al aan inhoud beschikbaar was: visies, beleid, documenten van andere overheden, stukken in ontwikkeling en bestuurlijke wensen en prioriteiten. In het derde kwartaal van 2020 is het Plan van Aanpak Omgevingsvisie Velsen vastgesteld in het college van B en W. Daarna zijn de drie inhoudelijke thema’s verder uitgewerkt en in beeldvormende sessies gepresenteerd aan het college en aan de gemeenteraad.

Voor het opstellen van deze discussienota is gebruik gemaakt van de volgende input: » Input ‘generale repetitie’ tijdens B en W op 1 december 2020; » Input beeldvormende raadssessie 3 december ‘Gezonde gemeente’; » Input beeldvormende raadssessie 10 december ‘Ruimte voor wonen’; » Diverse ambtelijke Expertsessies » Input Week van de Toekomst, B en W retraite op 20-01-21 en 22-01-21.

[Afb. 1: van sectoraal naar integraal]

Afbeelding 1: van sectoraal, via intersectoraal naar integraal werken

Daarnaast is rekening gehouden met de toekomstverkenningen die in het kader van de Visie op Velsen zijn uitgevoerd en de daarop volgende (ambtelijke) De (voorlopige) uitkomsten van de Visie op Velsen zijn meegenomen in deze nota.

De visie wordt vastgesteld door de gemeenteraad en bindt de gemeente in de uitwerking van haar beleid. Na vaststelling is het de bedoeling om de visie regelmatig te evalueren en actualiseren. Zo verwerken we al het beleid dat nu sectoraal is, stapsgewijs in een integrale visie. Uitwerking van de omgevingsvisie vindt plaats in omgevingsplannen en mogelijk ook in thematische programma’s. Daarnaast is er ruimte voor initiatieven vanuit de samenleving. 1.2 Discussienota: agenda voor dialoog met de gemeenteraad De focus van de omgevingsvisie ligt op de (verdere) toekomst, en hoe daar nu op ingespeeld kan worden. In deze discussienota worden de belangrijke trends, ontwikkelingen, 5

Maart 2021

JUNI 2021

Discussiedocument De eerste stap om te komen tot een omgevingsvisie is dit discussiedocument. Het discussiedocument is de agenda voor de dialoog met de gemeenteraad. Daarin staan we uitgebreid stil bij de drie thema’s (Gezonde gemeente, Duurzame groei en Ruimte voor wonen) en leggen we de opgaven, dilemma’s en ambities voor. Gezamenlijk bepalen we de focus voor de eerste Omgevingsvisie Velsen.

Koersdocument De inhoudelijke discussie met de gemeenteraad zorgt ervoor dat we onze koers kunnen bijstellen. De resultaten van het proces tot nu toe beschrijven we in het concept-Koersdocument, inclusief de majeure knopen die doorgehakt moeten worden. Het Koersdocument Omgevingsvisie Velsen wordt door de gemeenteraad vastgesteld en fungeert daarna als kapstok voor de volledige Omgevingsvisie die we na de zomer van 2021 gaan uitwerken.

EIND 2021

Omgevingsvisie Met het Koersdocument hebben we nog geen Omgevingsvisie. We missen namelijk nog divers thematisch beleid, en moeten de vertaalslag maken naar gebieden in Velsen door middel van zogenaamde gebiedsvisies. Daarnaast beschrijft onze Omgevingsvisie straks ook wat we van initiatiefnemers verwachten en hoe we zelf onze inwoners betrekken bij ontwikkelingen in de gemeente Velsen. Naar verwachting is de eerste Omgevingsvisie Velsen eind 2021 gereed. 6

1.4 Maatschappelijke opgave als leidraad De omgevingsvisie heeft betrekking op een groot aantal onderwerpen in het fysieke en het sociale domein. Dwars door deze onderwerpen spelen een aantal maatschappelijke opgaven die de komende decennia nadrukkelijk spelen en vragen om koers en richting vanuit de gemeente. Denk daarbij aan de transitie naar duurzame energie, het opvangen van de gevolgen van klimaatverandering (klimaatadaptatie), het vitaal houden van wijken en dorpen en het inspelen op de toenemende druk op de woningmarkt.

Rijk en Provincie hebben in het kader van de op te stellen omgevingsvisies een aantal maatschappelijke opgaven benoemd als urgent. Deze opgaven worden benoemd in de onderstaande tabel en zijn medebepalend voor de op te stellen omgevingsvisie voor onze gemeente. Het is de bedoeling dat we gedurende de ontwikkeling van de omgevingsvisie tot onze eigen prioriteitstelling van urgente opgaven voor Velsen komen.

Nationale Omgevingsvisie Duurzaam perspectief voor onze leefomgeving

Provinciale Omgevingsvisie Balans tussen economische groei en leefbaarheid

Woningbouwopgave: Woningbouw in een stedelijk netwerk van gezonde en groene steden. Tot 2030 moeten er ongeveer 1 miljoen woningen gebouwd worden. Dit zal grote impact hebben op de ruimtelijke ordening.

De woningbehoefte voor NHZ en NHN neemt in de Zowel het Rijk als de Provincie Noord-Holland (h)erkennen toekomst nog steeds toe. De prognoses laten ook in lage de bouwopgave die ons te wachten staat. Met de Woonvisie scenario’s nog groei zien in de MRA. 2040 is daar in Velsen ook al deels gehoor aan gegeven. De ambitie van Velsen is om aan de woningbehoefte te voldoen: nu en in de toekomst. Dat betekent dat we onze productie de komende jaren moeten opschroeven.

Energietransitie: Duurzame energie inpassen met oog voor omgevingskwaliteit. De komende jaren krijgt iedereen te maken met de overstap naar duurzame energie. Er zullen bijvoorbeeld meer windmolens en zonnepanelen nodig zijn. De molens op land clusteren we zoveel mogelijk en passen we zo goed mogelijk in het landschap in. Bijvoorbeeld langs snelwegen.

De voortgaande klimaatverandering, geopolitieke verschuivingen en op den duur uitputting van grondstoffen maken energietransitie naar hernieuwbare bronnen urgenter dan ooit.

Nederland heeft het Klimaatakkoord ondertekend. Dat betekent dat iedere regio met de energietransitie aan de slag moet. In Velsen doen we dat onder andere met de Regionale Energiestrategie (RES). Daarin werken we met onze regiocollega’s aan de opgave van energieopwekking op land, door middel van het plaatsen van windturbines en zonnepanelen.

Gezondheid: De nieuwe woningen moeten betaalbaar en goed bereikbaar zijn. Bewoners moeten tevens een prettige, gezonde en veilige leefomgeving ervaren. Dat vergt grote investeringen in openbaar vervoer, veilige fiets- en wandelpaden, meer groen, ontmoetingsruimte en wateropvang in de stad, en goede verbindingen met recreatiegebieden in de nabijheid van de stad.

De kwaliteit van bodem, water en lucht is verbeterd, maar is nog niet overal gezond. Verdere verbetering is grotendeels afhankelijk van lokale [...] regelgeving en van nieuwe technologie. De bodemvervuiling met risico’s voor gezondheid en biodiversiteit is grotendeels beheerst. Hoe geven we invulling aan de opgave voor gezonde luchtkwaliteit, bij de groeiende verstedelijking [...]?

Gezondheid loopt als een rode draad door alle thema’s heen, zeker in Velsen. Want hoe houden we onze inwoners gezond, terwijl we ook te maken hebben met (haven) industrie en bijvoorbeeld Tata-Steel? Gelukkig hebben we ook veel openbare ruimte en bijzondere landschappen die als tegengewicht dienen. Op vele fronten is echter nog veel te winnen.

7

Rode draad in Velsen

1.5 Majeure opgaven voor Velsen Voor het Koersdocument Omgevingsvisie is ervoor gekozen (collegebesluit 6-10-20: Plan van Aanpak Omgevingsvisie) om de focus te leggen op een drietal thema’s: voortkomend uit maatschappelijke opgaven, bestuurlijke wensen en prioriteiten, en veranderende wetgeving.

Ruimte voor Wonen Het derde thema komt voort uit een maatschappelijke trend die vooral in de Randstad – maar ook steeds vaker daarbuiten – tot uiting komt. De druk op de (Velsense) woningmarkt is groot, en neemt nog steeds toe. Mede door de centrale ligging nabij werkgelegenheid, natuur en recreatiemogelijkheden en de extreme druk op de Amsterdamse en Haarlemse woningmarkt willen steeds meer mensen in onze gemeente wonen. De stijgende huizenprijzen en de toenemende wachttijden voor een sociale huurwoning zijn daar het gevolg van. Extra woningen bouwen is een oplossing, maar de locaties hiervoor zijn niet oneindig en bovendien complex. Om locaties in beeld te brengen voor de lange termijn (na 2030) is een locatieonderzoek gedaan. De omgevingsvisie wordt gebruikt om een integrale afweging te kunnen maken tussen deze locaties. Daarbij wordt niet blindgestaard op aantallen, maar worden ook de kwaliteiten van het wonen in Velsen benoemd. Denk aan de kernenstructuur, de leefbaarheid, de verschillende woonmilieus, de ontsluitingsmogelijkheden en de nabijheid van voorzieningen, maar ook aan aspecten die zijn benoemd in de Welstandnota.

Gezonde Gemeente Een van de pijlers van de Omgevingswet is het verbinden van het fysieke met het sociale domein. Binnen het thema Gezonde Gemeente komt deze verbinding expliciet naar voren. Gezondheid gaat onder de Wet namelijk niet alleen over de ‘traditionele’ Wro-thema’s (geluid, geur, bodem, veiligheid en water), maar ook over mentale gezondheid, bewegen, ontmoeten, toegankelijkheid, sporten en spelen. Het thema dwingt ons ook intern nieuwe verbindingen te leggen en integraal naar gebieden te kijken. De huidige situatie rondom het coronavirus versterkt het belang om een visie te hebben op het thema gezonde gemeente. Duurzame Groei De Economische Agenda van Velsen zet in op het behouden en versterken van het unieke economisch profiel dat Velsen rijk is. Gekoppeld aan het Klimaatakkoord dat het kabinet in 2019 publiceerde, zet ons dat voor een grote opgave. Met (zware) industrie zoals Tata, visserij, andere havengerelateerde bedrijvigheid, logistiek en bouwnijverheid en de ferryen cruisevaart valt er veel te winnen op het gebied van verduurzaming, bijvoorbeeld door technologie en innovaties. Zowel voor de werkgelegenheid die we als gemeente in de toekomst bieden, als voor een gezonder en veiliger leefklimaat. Daarnaast staan we voor de grote opgave om grootschalige energieopwekking op land te realiseren.

Dit doen we regionaal in het kader van de Regionale Energiestrategie (RES). Lokaal verkennen we welke warmtebronnen er beschikbaar zijn om onze wijken van het gas af te krijgen (Transitievisie warmte). Velsen wordt ook steeds populairder in de regio als het gaat om toerisme en recreatie. Buitenlandse toeristen en inwoners van de regio geven aan steeds vaker van Velsen te horen en bezoeken onze gemeente ook vaker (City Marketing Velsen). Om de negatieve impact op onze leefomgeving en inwoners te beperken, zal ook deze groei duurzaam moeten plaatsvinden. Bij een ambitie om te groeien horen ook voorzieningen die deze groei faciliteren. Denk aan winkels, verblijfsaccommodaties, maar ook een goede infrastructuur, zowel fysiek als digitaal.

1.6 Leeswijzer Hoofdstuk 2 verwijst naar plekken waar meer achtergrondinformatie te vinden is behorende bij de Omgevingsvisie Velsen. Ons eigen beleid, regionale programma’s en kencijfers van de gemeente in al haar diversiteit. Thematische opgaven waarover we in gesprek willen met de gemeenteraad worden benoemd in hoofdstuk 3 t/m 5. Voor de indeling van deze hoofdstukken is het Plan van Aanpak Omgevingsvisie Velsen gehanteerd: » » »

Hoofdstuk 3: Gezonde gemeente; Hoofdstuk 4: Duurzame groei; Hoofdstuk 5: Ruimte voor wonen.

De Omgevingsvisie Velsen is straks meer dan een opsomming van drie thema’s. Het gaat immers over nog veel meer inhoudelijke thema’s, maar ook over onderwerpen als Samenspel en hoe we een en ander gaan vertalen naar gebieden toe en hoe we afspraken juridisch vastleggen (denk aan het Omgevingsplan). De hoofstukken 6 en 7 gaan daarover.

8

2. Kerncijfers gemeente Velsen Velsen in beleid. Velsen in cijfers (of klik op onderstaande afbeelding)

9

Gezonde gemeente

10

3. gezonde gemeente 3.1 Wat speelt er? Gezondheid, vergrijzing en maatschappelijke voorzieningen In de komende jaren heeft de vergrijzing gevolgen voor de gezondheid en het gebruik van voorzieningen. Doordat de babyboomgeneratie de pensioengerechtigde leeftijd bereikt en mensen langer leven, neemt de bevolkingsgroep ouder dan 65 sterk toe. In de leeftijdsklasse 45-65 neemt de bevolking na 2020 sterk af, terwijl het aantal inwoners in de leeftijdsklasse 0-25 en 25-45 stabiel blijft. Rond 2030 vormen 65-plussers de grootste bevolkingsgroep.

Gezondheid en de leefomgeving Volgens onderzoek van het RIVM wordt landelijk gemiddeld 5,7% van de ziektelast bepaald door een ongezond milieu. De percentages lopen lokaal echter tot bijna 15% op. Dit geldt vooral in gebieden met veel industrie, veel (snel)wegen en vrachtverkeer. Lokale cijfers ontbreken nog, maar gezien de grote hoeveelheid industrie, water- en autowegen is het percentage in Velsen naar verwachting hoger dan het landelijk gemiddelde. Een groot deel daarvan is te relateren aan de fijnstof-uitstoot van autoverkeer. Daarnaast hebben een aantal andere oorzaken van ziektelast een relatie met de fysieke leefomgeving, zoals een gebrek aan lichamelijke beweging en/of overgewicht (zie afbeelding 3). Het ontwikkelen van een gezonde leefomgeving in de wijken kan eraan bijdragen dat de gezondheid van onze inwoners verbetert.

Klik hier om naar de bevolkingsprognose voor Velsen te gaan. In de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018 (VTV) rapporteert het RIVM over de ontwikkeling van de volksgezondheid in Nederland. Doordat we ouder worden, blijven we langer vitaal. Wel ontstaan er meer chronische aandoeningen. Dementie en artrose veroorzaken de grootste toename in ziektelast tot 2040. In de leeftijdscategorie boven 75 jaar verwachten we dat eenzaamheid een groter probleem wordt. Ook nemen gezondheidsverschillen tussen laag- en hoog opgeleide bevolkingsgroepen toe.

Tussen de dorpen en wijken zijn een aantal verschillen in het gezondheidsniveau zichtbaar (Velsen in Cijfers, 2021). Deze kunnen deels worden verklaard door de sociaaleconomische status van de inwoners, maar hebben - gelet op landelijke studies - mogelijk ook te maken met de milieubelasting en de stedenbouwkundige structuur. Lokale onderzoeksgegevens op dit vlak ontbreken echter.

Afbeelding 2: Ziektelast veroorzakers (Bron: RIVM, 2018)

11

Veiligheid In een gezonde sociale woonomgeving voelen mensen zich veilig en is de samenhang in de buurt groter. Sociale veiligheid en sociale cohesie zijn belangrijke sociale omgevingsfactoren die van invloed zijn op iemands gezondheid. Deze factoren hangen samen met andere belangrijke opgaven van de gemeente, zoals de aanpak van eenzaamheid, armoede en participatie van verschillende doelgroepen. Door als gemeente zelfredzaamheid en participatie te versterken, verbetert de leefbaarheid en veiligheid van de buurt.

In grote delen van Velsen voldoet de milieukwaliteit op het gebied van geluid, fijnstof, bodem, geur en externe veiligheid ruimschoots aan de wettelijke norm. In andere gebieden zien we dat de milieukwaliteit nog sterk verbeterd moet worden. De geluidsbelasting is het hoogste langs de spoorlijn, de snelwegen, het Noordzeekanaal en in de omgeving van (gezoneerde) industrieterreinen en het terrein van Tata. Door de toename van het verkeer en bedrijvigheid kan deze hinder toenemen, al wordt dit wel begrensd door geluidszones en geluidsplafonds die zijn vastgesteld door Rijk, Provincie Noord-Holland en de gemeente. Ingrepen in de fysieke leefomgeving kunnen helpen om deze lasten beter te dragen. De nieuwe Omgevingswet biedt op dit vlak meer bestuurlijke afwegingsruimte.

Sociale veiligheid Met sociale veiligheid wordt de beleving van veiligheid bedoeld. Dit kan negatief worden beinvloed door daadwerkelijke criminaliteit en overlast, maar ook onveiligheidsgevoel dat niet ergens op te herleiden is. Overlast kan fysiek (graffiti) of sociaal (hangjongeren) zijn. Sociale veiligheid kan worden bevorderd door een omgeving die schoon, heel en veilig is. Het kennen van mensen in de buurt draagt ook positief bij aan het gevoel van veiligheid.

Klimaatverandering leidt in de zomers tot versnelde opwarming van versteende gebieden; de zogenaamde hittestress. Het centrum van IJmuiden wordt nu al ervaren als een warme plek. Ook in de kernen Velserbroek kan de gebouwde omgeving snel warm worden en leiden tot hogere (gemiddelde) temperaturen. Voor de bedrijventerreinen geldt hetzelfde. Hier kan de toename van groen een belangrijke rol spelen om hittestress te voorkomen en een prettigere leefomgeving te creeeren.

Veiligheid en gezondheid Voor gezondheid is het gevoel van veiligheid belangrijk. In buurten waar mensen zich veilig voelen, voelen meer mensen zich gezonder dan in buurten waar mensen zich onveilig voelen. Het gevoel van veiligheid wordt maar voor een deel beïnvloed door daadwerkelijke criminaliteit of overlast. Ook hangt het af van allerlei factoren, waaronder de fysieke inrichting van de publieke ruimte. Goed verlichte tunnels, goed verlichte fietspaden en een goed onderhouden buitenruimte met weinig afval, graffiti of vandalisme dragen bij aan een sterk veiligheidsgevoel. Daarnaast is de functie van de publieke ruimte belangrijk bij het ervaren van veiligheid.

Mobiliteit, bewegen, sporten en spelen Een goed, fijnmazig fietsnetwerk zet onze inwoners eerder aan om de fiets te pakken en de auto te laten staan. Datzelfde geldt wanneer er een groene, veilige leefomgeving in de buurt is: men trekt er dan vaker lopend of fietsend op uit. Dat wandelen en fietsen beter voor onze gezondheid is dan autorijden is evident, maar toch valt er op dit gebied nog veel te winnen. De inrichting van de fysieke leefomgeving speelt daar een grote rol in. Op veel plekken in Velsen is groen nabij, maar toch wordt dat groen niet overal even veel gebruikt. We kunnen onze leefomgeving anders inrichten zodat er meer bewogen wordt, er meer buitengespeeld wordt en sporten voor iedereen mogelijk is.

Grote verschillen tussen wijken In Velsen zien we dat de leefbaarheidsscore per wijk sterk verschilt. Ook het aantal misdrijven en overlastmeldingen verschilt per wijk. Door de juiste ingrepen te doen in de fysieke leefomgeving, kunnen investeringen die gedaan worden binnen het sociaal domein versterkt worden. Het is daarom zeer belangrijk zicht te krijgen op de oorzaken achter de verschillende cijfers en daar met passende oplossingen voor te komen.

In sommige gevallen is de auto de logische en soms zelfs noodzakelijke keuze. Vandaar dat de snelwegen ook belangrijk voor ons zijn. Maar voor heel veel (dagelijkse) mobiliteit bijvoorbeeld voor de dagelijkse boodschappen naar IJmuiden of om te winkelen in Haarlem - zijn gezondere alternatieven beschikbaar. Dat vraagt van ons om ook de komende jaren in te blijven zetten op het verbeteren van het (h)ov-, fiets- en wandelnetwerk. Vooral station Driehuis heeft een grote potentie dankzij de centrale ligging ten opzichte van IJmuiden, Driehuis en Santpoort, en dat kan nog veel beter benut worden. 12

intermezzo: opgaven en dilemma’s gezonde gemeente (1/2) 3.2 Opgaven en dilemma’s Rondom het thema Gezonde gemeente zien we de volgende inhoudelijke opgaven en dilemma’s voor Velsen.

Gezondheid en de leefomgeving (gezondheid beschermen) • De omgevingswet geeft straks meer mogelijkheden om als gemeente eigen beleid te voeren en per gebied te differentiëren met milieunormen. Soepeler dan de wettelijke norm mag niet, strenger wel. De IJmondgemeenten zetten, in nauw overleg met provincie Noord-Holland, de GGD Kennemerland, Omgevingsdienst IJmond (ODIJ) en Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG), in op een gezamenlijke aanpak die zich richt op gezondheid door het verbeteren van de luchtkwaliteit. Door samen te werken, als één overheid, kunnen stappen worden gezet om samen met de inwoners en de bedrijven in de IJmond werk te maken van een gezonde en leefbare omgeving. De normen die daarin worden benoemd nemen we integraal over in de Omgevingsvisie Velsen (voor wat betreft luchtkwaliteit).

Gezondheid, vergrijzing, doelgroepen en maatschappelijke voorzieningen • We worden met z’n allen ouder en blijven langer zelfstandig thuis wonen. Er wordt een groter beroep gedaan op de zelfredzaamheid van onze inwoners. Dit vraagt wat van de manier waarop wij onze openbare ruimte inrichten, welke woningen we bouwen en waar we die woningen bouwen. • Daardoor zien we een toename van bijzondere doelgroepen: aantallen die binnen die doelgroepen vallen maar ook een grotere diversiteit aan bijzondere doelgroepen. Allemaal met hun eigen (woon)behoeften. Dit vraagt in de toekomst meer ruimte dan nu. Mede aangejaagd door de doordecentralisatie in de zorg.

• Op het gebied van geur, licht, geluid, trilling en straling hanteren we de wettelijke normen. Daarmee geven we ruimte aan ons bedrijfsleven en bieden we houvast en zekerheid aan onze inwoners. We hanteren vooralsnog geen aanvullende normering voor wat betreft de grenswaarden.

• Aansluitend op het voorgaande punt, zien we ook het aantal overlastmeldingen van verwarde personen toenemen. De draagkracht van diverse wijken wordt sterk onder druk gezet.

• Willen we als gemeente via de fysieke leefomgeving invloed uitoefenen op de (on)gezonde leefstijlkeuzes van inwoners? Maken we nog meer delen van de openbare ruimte rookvrij en is het wenselijk om de aanwezigheid van fastfood te beperken? Bijvoorbeeld in de omgeving van scholen?

• Maatschappelijke voorzieningen moeten worden afgestemd op de mate van vergrijzing die we verwachten in gebieden. Flexibele, multifunctionele gebouwen kunnen daar bij helpen. Op welke manier gaan we om met bestaande maatschappelijke voorzieningen? En waar plannen we nieuwe voorzieningen?

• In veel wijken van IJmuiden ontbreekt het aan voldoende groen. Groen heeft een positieve bijdrage op de omgevingskwaliteit. Welke ingrepen passen het best op die plekken waar bijvoorbeeld groen onvoldoende aanwezig is? Kunnen we tastbaar maken welk positief effect groen heeft op de bewoners, maar ook op het gebied van klimaatadaptatie?

• In sommige kernen zien we een sterkere vergrijzing dan in andere kernen. De voorzieningen sluiten daar niet altijd bij aan. Faciliteren we de trend in deze kernen met voorzieningen (Driehuis) of zorgen we voor een passend (woon)aanbod in andere kernen waar de voorzieningen reeds aanwezig zijn (IJmuiden)

• Velsen heeft een uniek economisch profiel met havens en industrie. De komende jaren willen we dat profiel versterken waar mogelijk. Denk aan de energietransitie, Energiehaven, offshore wind, Techport en het behoud van de maakindustrie. Hoe realiseren we op dit gebied een duurzame groei? Hoe ver reikt onze invloed?

13

intermezzo: opgaven en dilemma’s gezonde gemeente (2/2) Mobiliteit, bewegen, sporten en spelen (gezondheid bevorderen)

Veiligheid

• De verhouding autoverkeer/langzaam verkeer is een belangrijk gezondheidsvraagstuk voor Velsen. Dat terwijl Velsen zich goed leent om een fietsgemeente te worden. Voor langere ritten wordt vooral de auto gebruikt De (auto) mobiliteit blijft daarnaast ook toenemen (kencijfers CROW). Willen we dit faciliteren of geven we in bepaalde gebieden meer prioriteit aan het langzaam verkeer? Denk aan sturen op parkeernormen, intensiveren busverbindingen, uitbreiden (snel)fietsnetwerk.

• Buurt sociaal kapitaal is de verzamelde kracht en kennis van bewoners waarmee ze zichzelf kunnen organiseren. In buurten met meer sociaal kapitaal voelen bewoners zich gezonder. Het sociaal kapitaal in Velsen verschilt sterk per wijk. Welke interventies kunnen we doen om dit kapitaal te versterken? • Buurten met weinig sociaal kapitaal zijn minder zelfredzaam en daardoor kwetsbaarder. Een belangrijk kenmerk van buurt sociaal kapitaal is dat alle bewoners uit de buurt profiteren, ook al zijn zij niet zelf betrokken. Bijvoorbeeld als buurtbewoners zich organiseren om hun wijk groener te maken, dan hebben ook bewoners die niet meedoen daar profijt van.

• Het aantal speelplaatsen of speeltoestellen is vaak minder van belang voor de beweging van kinderen dan de inrichting van de wijk (RIVM). In kernen met brede stoepen, toegankelijk groen en weinig autoverkeer, bewegen kinderen meer. In welke gebieden wordt lopen en fietsen niet echt gestimuleerd? Welke delen van wijken, zouden meer kindvriendelijk kunnen worden ingericht? • In de gemeente Velsen is veel (openbaar) groen en natuur aanwezig, maar wellicht te weinig gebruiksgroen dat echt uitnodigt tot spelen, bewegen en ontmoeten. Op welke plekken is daar behoefte aan en hoe richten we die plekken (beter) in?

• In de Omgevingswet is het verplicht om burgers te betrekken bij nieuwe initiatieven gericht op fysieke inrichting. Weet dat het sociaal kapitaal per wijk kan verschillen, wat betekent dat bewoners van een buurt met minder buurt sociaal kapitaal mogelijk meer steun nodig hebben. De gemeente kan het sociaal kapitaal van de buurt versterken door bijvoorbeeld bewonersinitiatieven te faciliteren en te stimuleren.

• Shared space wordt in de literatuur vaak genoemd als oplossing voor verkeersveiligheid en een aantrekkelijke inrichting. Voor een aantal groepen met een beperking heeft het scheiden van verkeersstromen (lopen en fietsen) juist de voorkeur. Er is dus een dilemma tussen ruimtelijke kwaliteit/verkeersoplossend vermogen enerzijds en een herkenbare verkeersstructuur anderzijds. Hoe gaan we hier mee op? Op welke plek is shared space wel een goede oplossing en waar niet?

• Criminogeen is een term die gebruikt wordt om aan te geven dat iets misdaad bevorderend is. Als gemeente moeten we zicht hebben op criminogene omgevingsfactoren en die zoveel mogelijk beperken. Daarmee kunnen we ondermijning en (jeugd)overlast beter voorkomen, maar ook de veiligheid bij (grootschalige) evenementen verbeteren. Denk aan de omgeving van het Telstar-stadion bij voetbalwedstrijden.

14

3.3 Wat wil Velsen? Ambitie Een gezonde en veilige leefomgeving in Velsen voor onze inwoners, waarin we onze inwoners verleiden tot een gezonde leefstijl.

Concrete ambities 1. Een leefomgeving die de gezondheid bevordert • We zorgen voor een beweegvriendelijke leefomgeving door onze wijken hierop in te richten. • We nodigen uit tot wandelen en fietsen door een fijnmazig en goed fiets- en wandelnetwerk. • We behouden en versterken ons sport-, speel- en beweeglandschap. • We scheppen de ruimte voor rust en ontspanning in tuinen, openbare ruimte, speelplaatsen en parken. • We richten onze voorzieningen, parken en openbare ruimte in op een manier dat iedereen – jong of oud, met of zonder beperking – mee kan doen: een inclusieve en toegankelijke leefomgeving. • We zorgen voor meer ontmoetingsplaatsen in voorzieningen en openbare ruimte.

Aan deze ambitie hebben we een tweetal basisprincipes gekoppeld, namelijk: • Iedereen doet mee (kan meedoen) • Gezondheid is volwaardig thema binnen het fysiek domein Daarbij horen de volgende kernwaarden: 1. Een leefomgeving die de gezondheid beschermt 2. Een leefomgeving die de gezondheid bevordert 1. • • • • • •

Gezondheidsbevordering Bij de kernwaarde gezondheidsbevordering gaat het om de volgende aspecten: Een beweegvriendelijke leefomgeving; Een toegankelijke leefomgeving; Een groene leefomgeving; Een rookvrije leefomgeving; Een leefomgeving die gezonde mobiliteit stimuleert en faciliteert.

2. • • •

2. • • • • •

Gezondheidsbescherming Bij de kernwaarde gezondheidsbescherming gaat het om de volgende aspecten: Een leefomgeving met een schone lucht; Een leefomgeving die beschermt tegen licht, straling, geur, geluid, trilling en magneetvelden; Een bodem(kwaliteit) die bijdraagt aan een gezonde leefomgeving; (Oppervlakte)water dat schoon en veilig is.

• •

15

Een leefomgeving die de gezondheid beschermt We zorgen voor een gezonde fysieke leefomgeving door de bescherming van de leefomgeving te waarborgen in visie, beleid en het omgevingsplan. Lucht, bodem en ondergrond, oppervlaktewater en grondwater zijn zo schoon mogelijk. We zorgen dat er zo beperkt mogelijke hinder is van geluid, licht, geur of magneetvelden. In Velsen woont iedereen in een gezonde leefomgeving. Waar dat (nog) niet zo is, zorgen we met (fysieke) ingrepen voor kwaliteitsverbetering. De verantwoordelijkheid voor een gezonde en schone leefomgeving delen we met alle gebruikers van de fysieke leefomgeving en daar wijzen we alle gebruikers op.

duurzame groei

16

4. duurzame groei 4.1 Wat speelt er?

centrum van IJmuiden of de industrieterreinen. Daarentegen zorgen plekken met veel groen en water juist voor verkoeling. Door tijdelijke berging en verbeterde waterafvoer wordt overlast door clusterbuien grotendeels voorkomen. Wel kan hinder optreden als tunnels onder water lopen.

Aanwezige waarden: een landschappelijk diverse gemeente Velsen is een landschappelijk diverse gemeente. Als waardevolle ruimtelijke kenmerken van de gemeente worden gezien: • De kernenstructuur; • De diversiteit van het landschap en de verscheidenheid aan landschappen; • Het Nationaal Park; • De bijzondere buitenplaatsen die de gemeente rijk is; • De unieke ligging aan zee waarin Velsen fungeert als nautische toegangspoort; • Bijbehorende (haven)industrie en de visafslag.

Biodiversiteit De biodiversiteit staat onder druk. Op aarde, in Nederland, maar ook in Velsen. In Nederland is de biodiversiteit teruggelopen naar ca. 15% van de oorspronkelijke, ongestoorde natuursituatie. Nederland voldoet nog niet aan de Europese doelstelling om soorten en habitattypen in gunstige staat te brengen en te houden. Om de biodiversiteit in stand te houden, is het belangrijk te weten wat een grotere biodiversiteit bijdraagt. Zo zorgt het voor een fijner leefklimaat, schoner drinkwater en vruchtbare grond. Het verstoren van de biodiversiteit kan bovendien een disbalans opleveren, waardoor de ecologische waarde van gebieden sneller achteruit gaat. De waardering als Natura 2000, NNN, EHS of Nationaal Park zorgt ervoor dat er strenge regels gelden in gebieden met een dergelijk label. We moeten ons telkens afvragen of ontwikkelingen in deze gebieden noodzakelijk zijn en of we het op manieren kunnen doen dat we de biodiversiteit niet verstoren.

Het landschap is echter voortdurend aan verandering onderhevig en zal de komende jaren blijven veranderen als gevolg van een aantal majeure, ruimtelijke opgaven die ruimte claimen. Denk aan de toenemende vraag naar woningen, de energietransitie en klimaatverandering. Maar ook de groei van bestaande functies, zoals onze havengebieden en aanwezige industrie. Hier ligt namelijk ook een ambitie om de havenontwikkeling een stap verder te brengen.

Niet alleen ruimtelijke ontwikkelingen kunnen de biodiversiteit verstoren. Ook licht, geluid, trilling, geur en straling vragen aandacht. In Velsen komt veel verkeer samen: over water, over de weg en door de lucht. Het stapeleffect op de natuur moet niet onderschat worden.

Bodem en ondergrond Het wordt drukker in de ondergrond. Ontwikkelingen als een warmtenet, aquathermie, geothermie en drinkwaterwinning kunnen elkaar bijten en vragen om regie van de overheid. Voor de diepe ondergrond heeft het Rijk een voorzet gedaan met de Structuurvisie Ondergrond (STRONG). De gemeente werkt momenteel zelf aan een eerste ‘lichte’ versie van een structuurvisie ondergrond (TTE Consultants), om als bouwsteen voor de omgevingsvisie te kunnen dienen. Op termijn wordt de volledige ondergrond in beeld gebracht met bijbehorende kansen en bedreigingen. Voor zover beschikbaar zelfs in 3D. In de bovengrond kan drukte ontstaan door nieuwe netten in het kader van de energietransitie en de aanleg van glasvezelkabels. Temperatuurstijging kan leiden tot problemen in de drinkwatervoorziening.

Veiligheid Velsen is een nautische toegangspoort tot Europa. De groei van onze havens en de ferryen cruisevaart maakt ons ook kwetsbaarder indien we die groei niet veilig faciliteren. Het havengebied is één van de locaties binnen onze gemeente die vatbaar is voor criminele activiteiten. Ook omgevingsveiligheid is nog steeds een actueel thema. Denk aan het vervoer van gevaarlijke stoffen en het plaatsgebonden en persoonsrisico dat daarbij komt kijken. Zeker in de allocatie van nieuwe functies zoals wonen dient dit aspect in ogenschouw genomen te worden, indien we onze bedrijven en de logistiek ook de ruimte willen blijven geven. Tot slot dienen we rekening te houden met veiligheidsgevoelige functies, zoals coffeshops, bordelen en gokbedrijven. Deze functies kunnen niet overal gehuisvest worden.

Klimaatverandering Klimaatverandering zal meer clusterbuien, droogte en hittestress met zich meebrengen. Hittestress is vooral aan de orde op plekken met grote verharde oppervlakten zoals het 17

Energietransitie In 2019 is het Klimaatakkoord in Nederland vastgesteld, op basis van internationale afspraken die gemaakt zijn in Parijs 2015. Dit maakt de transitie naar hernieuwbare en schone energie tot een urgent vraagstuk, ook voor Velsen. De gevolgen van deze transitie zullen hoe dan ook te zien zijn binnen stedelijk gebied en in het landelijk gebied. We krijgen te maken met diverse ‘energielandschappen’. Met de Regionale Energiestrategie (RES) wordt duidelijk hoe groot de regionale opgave is en welke bijdrage Velsen daarin kan leveren met windturbines, zon op (bedrijfs)daken en zonneparken. Daarin worden ook de zoekgebieden gedefinieerd waar we deze opgave willen laten landen.

Economie en werkgelegenheid Velsen spreekt in de Economische agenda 2020 - 2025 de ambitie uit om de positie van de haveneconomie te versterken. De groei van de verschillende marktclusters zoals de visserij, de offshore wind en de cruisevaart creëren allerlei nieuwe (ruimtelijke) uitdagingen. De actie om Energiehaven te ontwikkelen tot hét centrum van offshore wind en duurzame energie in Velsen-Noord biedt mogelijk ruimte aan de andere clusters om te groeien in de monding van het Noordzeekanaalgebied. Ook op het gebied van de cruise- en ferryvaart zijn ontwikkelingen gaande die mogelijk een positieve bijdrage leveren aan de duurzame groei van Velsen. Denk aan de verkenningen voor walstroom voor de lijnen van DFDS Seaways. Die ontwikkeling is ook gekoppeld aan het thema Gezonde gemeente vanwege de positieve bijdrage aan de luchtkwaliteit.

Mede op basis van de RES wordt aan een Transitievisie warmte (Tvw) gewerkt. In de Tvw wordt aangegeven wat de preferente warmtebron per wijk is. Soms is dat een warmtenet, soms is dat geothermie. Hier is de relatie met de ondergrond van groot belang. Niet overal is namelijk evenveel ruimte voor een warmtenet.

Tot slot, maar zeker niet minder relevant, is Tata aan verandering onderhevig. Ook TataSteel heeft te maken met een verduurzamingsopgave. Het staalbedrijf is gekoppeld aan diverse initiatieven met restwarmte, waterstof, etc. De transitie naar een duurzamer en economisch rendabeler bedrijf vraagt een sterke regionale samenwerking, maar ook fysieke en milieuruimte, onder én boven de grond.

Afval en circulaire economie We produceren met z’n allen steeds meer afval, ook in Velsen. Dat afval wordt waar mogelijk verwerkt tot nieuwe producten en grondstoffen. Soms wordt dat afval ook verbrand. Een belangrijke voorwaarde voor hergebruik van materialen is het scheiden van afval, het liefst zo dicht mogelijk bij de bron. Bij nieuwbouwprojecten realiseren we daarom gescheiden ondergrondse afvalcontainers, zodat de drempel om afval te scheiden zo laag mogelijk is. In oudere wijken valt nog veel te winnen.

Duurzame mobiliteit Velsen heeft het mobiliteitsbeleid verankerd in de mobiliteitsagenda. Een ambitieuze agenda die bijdraagt aan de toekomstige bereikbaarheid van Velsen. De gemeente spreekt van een mobiliteitstransitie. Een transitie van het traditionele denken vanuit automobiliteit naar multimodale mobiliteit als middel is nodig. Dat betekent meer inzet op onder andere duurzame mobiliteit, fietsstimulering, openbaar vervoer, smart mobility, mobility-as-a service en verkeersveiligheid.

Ook in de (nieuw)bouw is de circulaire economie inmiddels geland. We kunnen steeds meer circulaire randvoorwaarden stellen bij ontwikkelingen, waardoor de impact op het milieu beperkt wordt. Steeds meer studies tonen ook aan dat op een andere manier bouwen (bijvoorbeeld met andere grondstoffen) ook een positief effect heeft op de gezondheid van de eindgebruikers. Er is dus nog een wereld te winnen. *Evaluatie van het Milieubeleidsplan 2015 - 2020 is in uitvoering door de ODIJ.

18

intermezzo: opgaven en dilemma’s duurzame groei (1/2) 4.2 Dilemma’s en opgaven Rondom het thema Duurzame groei zien we de volgende inhoudelijke opgaven en dilemma’s voor Velsen.

nieuwbouw) en klimaatadaptatie. Kunnen we deze uitgangspunten integraal in de omgevingsvisie overnemen? Welke aanvullende kansen zien we? Landschap en biodiversiteit

Energietransitie • Hoe zorgen we ervoor dat nieuwe ontwikkelingen passen in het landschap op een manier dat de verschillende landschapstypen herkenbaar blijven? Welke veranderingen op het gebied van energie, klimaatadaptatie en recreatie & toerisme kunnen de verschillende landschapstypen aan? En welke ontwikkelingen willen we alleen op bepaalde plekken?

• De gemeentelijke doelstelling houdt in dat we op termijn energieneutraal willen zijn. Momenteel is de RES (Regionale Energiestrategie) in voorbereiding. Tijdens dit proces wordt de energiemix op het niveau van de deelregio Noord-Holland-Zuid (NHZ) bepaald en een doorkijk gegeven op welke plekken dit kan of moet landen. Concreet kan het gevolg zijn dat in Velsen meer ruimte is voor windturbines dan in omliggende gemeenten. Zijn we bereid een aantal grotere windturbines (5MW) te plaatsen, of doen we wat minimaal nodig is (aantal 3MW turbines)?

• Op het gebied van landschap en natuur zien we steeds meer bewustwording en betrokkenheid van inwoners (nu aangevoerd door de coronacrisis). Veel inwoners zien het landschap als gezamenlijk bezit, terwijl anderen er een ontwikkellocatie zien. Er zit dus een spanning tussen de economische, de ecologische- en de belevingswaarde. Hoe kunnen we de beleefbaarheid van het landschap vergroten? En hoe zorgen we ervoor dat betrokkenheid van inwoners ook leidt tot een gezamenlijke verantwoordelijkheid? Welke rol kunnen inwoners en de gemeente spelen op het gebied van biodiversiteit?

• De energietransitie gaat hoe dan ook leiden tot veranderingen in de gebouwde omgeving en in het landschap. Welke vormen van energie willen we op welke plekken toestaan en welke voorwaarden stellen we aan goede ruimtelijke inpassing? Nu en in de toekomst. Klimaatadaptatie en openbare ruimte

• Binnen de kernen en aan de randen ligt ruimte voor nieuwe woongebieden. Met inbreiding op deze plekken wordt nieuw ruimtebeslag in het buitengebied voorkomen, maar hoe verhoudt het invullen van deze gebieden zich met de ambities op het gebied van openbaar groen en gezondheid? Langs het spoor is immers ook sprake van een hogere geluidsbelasting.

• Er is ruimte nodig om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Daarbij gaat het enerzijds om piekbuien op plekken waar het water moeilijk kan worden afgevoerd (wateroverlast). Aan de andere kant moet ook meer water worden gebufferd/ vastgehouden om tijdens periodes van droogte voldoende zoet water te kunnen leveren en op plekken met hittestress verkoeling te bieden. Hoe gaan we om met deze klimaatgevolgen? Kunnen we gevolgen voorkomen (klimaatadaptatie) of er is deels ook sprake van klimaatacceptatie? • De ruimtelijke structuur van gebouwen en infrastructuur ligt vaak voor een lange periode vast. In de openbare ruimte liggen kansen om slagen te maken op het gebied van klimaatadaptatie en biodiversiteit. Daarnaast willen we het groen ook gebruiken om te sporten, te spelen, te recreëren of voedsel te verbouwen. Velsen heeft een actueel groenstructuurplan gericht op de inrichting van de openbare ruimte (bij 19

intermezzo: opgaven en dilemma’s duurzame groei (2/2) Bodem en ondergrond

Duurzame groei economie en werkgelegenheid

• De gemeente werkt samen met TTE Consultants aan een visie op de ondergrond. Hoe kan de ondergrond een rol spelen in het beschermen en bevorderen van de gezondheid? Voor welke ontwikkelingen willen we de ondergrond extra belasten? Hoe gaan we om met de verschillende overheden die een claim doen op die ondergrond?

• Duurzame groei gaat niet alleen over een andere manier van energieopwekking. Het gaat ook over ‘groei’. Economische groei en groei van de werkgelegenheid zijn daar twee belangrijke aspecten in. Hoe verduurzamen we onze economische acitiviteiten, maar behouden we wel werkgelegenheid? Welke koppelkansen zien we daarin?

• De bodem en ondergrond vormen een archief van ons verleden en leveren verschillende ecosysteemdiensten zoals waterzuivering en –berging, het vastleggen van koolstof en het leveren van (duurzame) energie. Welke waarden in de ondergrond willen we bewaren voor de generaties na ons en hoe kunnen we de ondergrond op een goede manier benutten voor een duurzame ontwikkeling?

• Met de economische agenda van Velsen wordt geconstateerd dat we een uniek economisch profiel hebben en dat we dat profiel de komende jaren willen versterken. Dat betekent ruimte behouden voor de groei van bedrijven en nieuwe bedrijven de kans geven een bijdrage te leveren aan onze economie. Met de offshore-windindustrie, TataSteel en de diverse haven gerelateerde bedrijven, liggen er opgaven genoeg om een en ander te verduurzamen zodat we ook toekomstbestendig zijn voor wat betreft onze lokale economie.

Duurzame mobiliteit • Wat is de mobiliteit van de toekomst? En hoe richt je die duurzaam in? Die vraag wordt voor Velsen steeds belangrijker. Velsen heeft een ambitieuze mobiliteitsagenda vastgesteld die bijdraagt aan het doel om onze inwoners snel, veilig en comfortabel te kunnen laten reizen. We staan nu voor de gezamenlijke uitdaging om dat op een duurzame wijze te doen. Want we reizen steeds vaker, zowel voor werk als voor vrije tijd. Al die verplaatsingen hebben grote invloed op ons leefmilieu; ons dagelijks vervoer per openbaar vervoer, auto en het vrachtvervoer zorgt bijvoorbeeld voor een te grote uitstoot van CO2.

• Een belangrijke voorwaarde voor duurzame groei is een goede basiseconomie, met voldoende werkgelegenheid en voorzieningen die draagkrachtig zijn. Naast het reguliere winkelaanbod gaat het dan ook om culturele instellingen, horeca en verblijfsaccommodaties. • Een uitnodigend vestigingsklimaat richting huidige en toekomstige bedrijven is nodig om de groei te realiseren. Bedrijven moeten vertrouwen hebben in Velsen, zodat ze bereid zijn (duurzame) investeringen te doen die ons helpen onze ambitie te verwezenlijken.

• Eén van de oplossingen is inzetten op elektrische mobiliteit. Denk aan de elektrische auto, de e-bike en elektrische bussen. Met de elektrische auto lossen we echter niet de drukte op de weg op. Uitgangspunt van de mobiliteitsagenda is daarom ook het veranderen van de zogenaamde modal split: de verdeling van mobiliteit over de verschillende vormen (auto, fiets, wandelen, (h)ov), waarbij we minder auto-afhankelijk moeten worden

20

4.3 Wat wil Velsen? Ondergrond • In aanloop naar het Koersdocument Omgevingsvisie werken we aan een ‘lichte’ variant van een STRONG. Na de zomer van 2021 werken een volledige STRONG uit.

Ambitie Voor het thema ‘Duurzame groei’ hebben we een drieledige ambitie opgesteld, namelijk: Velsen is klimaatneutraal in 2050 Velsen is de hoofdstad van offshore windenergie Velsen is klimaatbestendig ingericht

Werkgelegenheid & economie • We verbeteren het openbaar vervoer van en naar de havens en verkennen de mogelijkheden voor beter vervoer over water (binnenhavens, terminals en containervoorzieningen). • We behouden en versterken ons uitnodigend vestigingsklimaat voor bedrijven die bijdragen aan onze economische (duurzame) doelstellingen. • We realiseren aanvullende kadecapaciteit en ruimte op terreinen door bestaande infrastructuur beter te benutten. • We hanteren minimaal de huidige (milieu)ruimte en gaan waar mogelijk voor intensiever ruimtegebruik (bijvoorbeeld door technologische verbeteringen). • De haven van IJmuiden wordt ontwikkeld tot dé duurzame en logistieke draaischijf voor de visserij, waarbij herstructurering van de haven plaatsvindt.

Aan de ambitie koppelen we een drietal basisprincipes, namelijk: • Bij wonen, leefbaarheid en bereikbaarheid is duurzaamheid een belangrijke voorwaarde. • In ieder plan worden duurzaamheid, energietransitie en klimaatadaptatie meegenomen. • Om zicht te krijgen op wat boven de grond kan, is zicht op de ondergrond nodig (STRONG). Concrete ambities Energietransitie • We geven invulling aan de RES en realiseren de benodigde windturbines en zon op daken om aan de (deel)regionale opgave te voldoen. • De plaatsing van windturbines en zonneparken conflicteert niet met de zoekgebieden voor woningbouw. • We beschermen inwoners tegen de stapeleffecten van deze ingrepen en voorkomen dat men in een ongezonde leefomgeving woont.

Circulaire economie en afval • [toevoegen n.a.v. evaluatie MBP 2015-2020]

Klimaatadaptatie • We werken aan een document met concrete voorstellen voor waterrobuust bouwen en hanteren dit bij nieuwbouw. • We inventariseren waar hittestress voorkomt en gaan aan de slag met groen, blauw en schaduw om hittestress te verminderen. • We inventariseren waar wateroverlast voorkomt en realiseren voldoende afwatering.

21

ruimte voor wonen

22

5. ruimte voor wonen 5.1 Wat speelt er?

Bijzondere doelgroepen Naast de reguliere woningzoekenden, zijn er ook steeds meer bijzondere doelgroepen die in de verdrukking dreigen te raken op de woningmarkt. Denk aan mensen die tijdelijk een dak boven hun hoofd nodig hebben, mensen met psychische aandoeningen die begeleiding nodig hebben, alleenstaande moeders die om diverse redenen op straat staan of jongeren die een traject met jeugdhulp afronden en de stap gaan maken naar de maatschappij. Ook voor deze doelgroepen dienen er woningen gerealiseerd te worden. Soms zijn dit ‘normale’ woningen, soms zijn dit woningen aangepast aan specifieke behoeften op specifieke locaties. Er is onder aan de streep behoefte aan beschutte en beschermde (nieuwe) woonvormen.

Bevolkingsontwikkeling en woningvoorraad Velsen had in 2020 circa 68.000 inwoners, waarvan ongeveer 30.000 mensen in IJmuiden wonen. De laatste jaren neemt de druk op Velsen als woongemeente toe. Dat heeft vele oorzaken, zoals de toenemende druk op de huizenmarkt en de stijgende huizenprijzen in Amsterdam en Haarlem. Maar ook het feit dat er in Velsen veel te kiezen is: groots en tussen het groen in Santpoort-Zuid, of juist stedelijk in IJmuiden. Velsen heeft voor iedereen wat te bieden. Het gevolg is dat het inwonertal en het aantal huishoudens in Velsen nog wel een tijdje zal blijven groeien, mits er voldoende woningen beschikbaar zijn.

Kwalitatieve opgave Op basis van bovenstaande kan de conclusie getrokken worden dat we straks veel bewuster moeten gaan nadenken over wat we waar en voor wie bouwen. Daarbij ligt een belangrijke basis in de huidige kernenstructuur en de bijbehorende type bebouwing. Als we onze inwoners een wooncarrière willen aanbieden in hun eigen woonplaats, dan moet er binnen de plaatsen van onze gemeente meer gedifferentieerd worden in het woningaanbod. Dat betekent niet dat we van alle plekken een eenheidsworst moeten maken, maar de verschillen tussen de kernen zijn nu soms dusdanig groot, dat deze verschillen ook op andere vlakken zichtbaar zijn. Denk aan gebruik van medische voorzieningen, gezondheid, leefbaarheid en (arbeids)participatie.

Klik hier om naar de Bevolkingsprognose Noord-Holland 2019-2040 te gaan. Veranderende bevolkingspiramide Daarnaast zien we dat de bevolkingsopbouw de komende jaren zal veranderen. Het aandeel 65-plussers zal de grootste bevolkingsgroep worden als er geen trendbreuk plaatsvindt. Het aantal jongeren blijft in aandeel nagenoeg gelijk, het aantal 45-60-jarigen zal relatief afnemen. Om aan de groeiende groep 65-plussers en aan nieuwkomers een passende woning te kunnen aanbieden, zijn nieuwe woningen nodig. Woningbehoefte Vanwege de ligging in de Randstad, de toenemende huizenprijzen (vooral in de grote steden) en de aanhoudende schaarste op de woningmarkt, is te verwachten dat er de komende decennia een grote behoefte aan woningen blijft. De druk op de woningmarkt in Velsen is door onze ligging groot. De Provincie Noord-Holland vertaalt deze druk naar een geschatte ‘woningbehoefte’. Voor de periode tot 2030 schat de provincie dat er in Velsen circa 1.900 extra woningen nodig zijn. Daarmee wordt niet ingelopen op het huidig aantal woningzoekenden (soms geduid als ‘huidig tekort’). Voor de periode daarna is het moeilijk te voorspellen en bovendien afhankelijk van de keuzes die we nu maken. Vooralsnog wordt de behoefte van 2030 tot 2040 geschat op 1.300 woningen.

De totale opgetelde woningbehoefte tot 2040 is dus volgens de laatste prognosevan de provincie Noord-Holland uit 2019 1.900 + 1.300 = 3.200 woningen.. We zien wel dat de prognoses de afgelopen jaren bij iedere herijking toenemen. De Nationale Omgevingsvisie en de Provinciale Omgevingsvisie houden rekening met een groeiende behoefte, ook na 2040.

Sturen op (on)zekerheid en gerelateerde opgaven Als we één ding zeker weten, dan is het dat de toekomst onzeker is. Het is belangrijk dat we met het instrument Omgevingsvisie Velsen straks de ruimte hebben om bij te kunnen sturen op de actuele kwantitatieve én kwalitatieve behoefte. Dat vraagt om nu een weloverwogen keuze te maken voor de gebieden die daar eventueel voor in aanmerking komen. Enerzijds om kwaliteit te kunnen behouden, anderzijds om tijdig in te kunnen springen op een sterk groeiende behoefte, mocht dat nodig zijn. Met de woningbouwopgave kunnen we echter ook invulling geven aan andere opgaven. Denk aan het verbeteren van ons (hoogwaardig) openbaar vervoernetwerk, het klimaatbestendig inrichten van de openbare ruimte en het versterken van ons voorzieningenniveau. Met het thema Ruimte voor wonen proberen we die aanpalende opgaven ook concreet te benoemen. Denk aan het differentiëren van parkeernormen indien er nabij (h)ov-haltes 23

ruimte voor wonen of ov-knooppunten wordt gebouwd. Of de bewuste keuze om hoogbouw te concentreren rondom dergelijke knooppunten. Een ander voorbeeld is het klimaatbestendig inrichten van de openbare ruimte: door nieuwbouw te realiseren komen middelen beschikbaar om de openbare ruimte ook beter in te richten. hittestress en wateroverlast

Locatieonderzoek: waar is ruimte voor wonen? Om aan de opgave tot 2030 te voldoen, zijn in principe voldoende locaties beschikbaar binnen onze gemeentegrenzen. Dat betekent echter wel dat een aantal grote locaties voor 2030 tot ontwikkeling moeten komen. Soms zijn dit ook (zeer) complexe locaties, zoals Kustplaats IJmuiden.

hergebruik grondstoffen

gezond binnenen buitenklimaat

gasloos

gemeentelijk vastgoed

circulair en klimaatadaptatie

eigendomsverhoudingen transformatie en herbestemming

Om ook na 2030 in de woningbehoefte te kunnen voorzien, is onderzoek uitgevoerd naar mogelijke extra woningbouwlocaties. De ruimte in Velsen is zeer gewild. Want waar niet gewoond wordt, wordt wel gerecreëerd, gewerkt of gereisd. Om een weloverwogen keuze te maken voor welke locaties wél en welke locaties niet in aanmerking komen voor woningbouw na 2030, zijn een aantal ordenende principes opgesteld. Aan de hand van die ordenende (of: leidende) principes zijn de zoekgebieden voor woningbouw gewogen. Het resultaat is een eerste integrale beoordeling van locaties: een aantal locaties valt af, een aantal andere locaties wordt juist gezien als woningbouwlocatie bij uitstek. Voor deze locaties is bij wijze van het schetsmatig inkleuren bepaald wat het zogenaamde laadvermogen van de locatie is. Met andere woorden: hoeveel woningen zouden hier – gelet op allerlei factoren – gerealiseerd kunnen worden?

energietransitie

locaties

binnen- en buitenstedelijk

herziening parkeernormen

bereikbaarheid

nul-op-de-meter / (B)ENG

ruimte voor wonen

voorbereiding warmtenet

gezonde leefomgeving geluid, licht, lucht

gezondheid

nabijheid voorzieningen

levensloopbestendig

openbaar vervoer en (elektrisch) deelvervoer